Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 5321 3650209 3649897 2026-09-02T12:11:07Z Casserium 68287 /* Қазіргі құрамы */ 3650209 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы !Суреті !Аты-жөні !Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | '''Премьер-министр орынбасарлары''' |- |[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев]] |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |[[Серік Мақашұлы Жұманғарин]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің<br>орынбасары]] |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] | |''бос орын'' | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Министрлер''' |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] |8 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |[[Ержан Сапарбекұлы Сәденов]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |[[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |[[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев]] |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |[[Саясат Нұрбек]] |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |[[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |[[Асқарбек Маратұлы Ертаев]] |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]] |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |[[Мәди Төкешұлы Такиев]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]] |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |[[Арман Абайұлы Шаққалиев]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |[[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |[[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов]] |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев]] |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |[[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов]] |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] hj2eldqof7jyeztr382aeij1g9xbk65 3650213 3650209 2026-09-02T12:15:28Z Casserium 68287 /* Қазіргі құрамы */ 3650213 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы !Суреті !Аты-жөні !Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | '''Премьер-министр орынбасарлары''' |- |[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев]] |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |[[Серік Мақашұлы Жұманғарин]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің<br>орынбасары]] |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|100px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Министрлер''' |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] |8 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |[[Ержан Сапарбекұлы Сәденов]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |[[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |[[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев]] |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |[[Саясат Нұрбек]] |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |[[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |[[Асқарбек Маратұлы Ертаев]] |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]] |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |[[Мәди Төкешұлы Такиев]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|100px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]] |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |[[Арман Абайұлы Шаққалиев]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |[[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |[[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов]] |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев]] |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |[[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов]] |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] 647rhnkc08f9rspnspxcgfnh3bt3jbn 3650390 3650213 2026-09-03T08:33:18Z Nurken 111493 /* Қазіргі құрамы */ 3650390 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class="unsortable" |Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан министрліктері|Министрлер]]'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Mchs emblem.gif|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] jnsepuor9ldeepctjybeivh8rj2ds2a 3650444 3650390 2026-09-03T09:35:40Z Nurken 111493 /* Қазіргі құрамы */ 3650444 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class="unsortable" |Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] guhyvzck30u0mqfxzqp2jl8pzp5njkj 0 7127 3650235 3650203 2026-09-02T15:05:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Dossym Zikiriya|Dossym Zikiriya]] ([[User talk:Dossym Zikiriya|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-12306-12|~2026-12306-12]] соңғы нұсқасына қайтарды 3557263 wikitext text/x-wiki '''Әлмерек абыз''' — қазақтың [[Ұлы жүз]] [[Үйсін]] тармағындағы [[Албан]] тайпасынан шыққан батыр, абыз.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[1658]] жылы қазіргі [[Алматы]] қаласындағы «Әлмерек тоған» (бұрынғы Гагарин ауылы) деген жерде дүниеге келген. [[1756]] жылы қайтыс болған. Әлмерек Абыз [[Қазақ-Жоңғар соғысы]]на басынан аяғына дейін қатысқан батыр. Соғыс ақырына қарай қартая бастағанда әскерге сарбаз жаттықтырумен айналысады. Шәкірттерінен атақты Райымбек батыр, өз немересі Саурық батыр шыққан. [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. Әуезовтың]] «Қилы заманында» айтылған Ұзақ батыр да осы кісінің тікелей ұрпағы. Сонымен қатар жаратлысынан бойына сіңген қасиетін пайдаланып әскерге емшілік жасау, халықтық емшілік, билік, имамдық, мұсылманша бала оқыту кәсіптерімен шұғылданған. Күші басым дұшпанды көз байлау арқылы жекпе-жекте сөзсіз жеңу әдісін қолданған және шәкірттеріне үйреткен. Райымбек батыр күші басым жаумен жекпе-жек шыққанда осы әдісті қолданып, ешбір жағдайда жекпе-жекте жеңілмей кеткен. Бейбіт заманда билік айтып, ел басқарған. Қазақ балаларын мұсылманша оқытып, Жетісу жеріне ислам дінін таратуға еңбек сіңірген. Қазақ-жоңғар соғысы біткеннен кейін батыс, солтүстік, оңтүстіктен келеген қазақ сарбаздарын жергілікті қыздарға үйлендіріп шекараға жақын жерге қазақтардың жиі қоныстануын ұйымдастырған. Албан, Суан тайпаларының ішінде Дулат, Адай т.б руларда болатын кіші рулар жиі кездеседі. Ол кісіден 12 ұрпақ тараған. 12 рулы ел Құрман деген Әлмеректің бір баласының атымен аталады. Әлмерек ұрпағы Құрмандар албанның ішіндегі ең көп тараған (Қабырға жетпес қара Құрман) руға жатады. Нақыл сөзі: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> Ошақтың үш аяғындай үш жүз бірге болса, қазақты ешбір жау ала алмайды. </blockquote> Бейіті Алматы қаласының шығыс жағында Өтеген батыр қалашығына шығар жолдың оң жағында, шағын өзен жағасындағы қырда тұр. Басына көгілдір күмбез қойылған. ==Дереккөздер== <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://infust.kz/category/almerek-abyz/ Әлмерек абыз туралы материалы бар қазнеттегі торап] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504025101/http://infust.kz/category/almerek-abyz/ |date=2012-05-04 }} * [http://www.myxatai2006.narod.ru/http://infust.kz/category/almerek-abyz/ Әлмерек абыз туралы сілтемесі бар торап] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1658 жылы туғандар]] [[Санат:1756 жылы қайтыс болғандар]] 43cwzfwjkd7cx67o79h1qbcrtwcqhoh 0 7558 3650399 3648554 2026-09-03T08:38:29Z Nurken 111493 3650399 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Qanat Bozymbaev in July 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бозымбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 31 наурыз 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 наурыз 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Алматы облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Алматы облысы|әкімі]] | Ту_3 = Алматы облысы герб.png | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 24 қараша 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 маусым 2022 | Ізашары_3 = [[Амандық Ғаббасұлы Баталов|Амандық Баталов]] | Ізбасары_3 = [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қараша 2021 | Ізашары_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 желтоқсан 2019 | Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Ізбасары_5 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]] | Ту_6 = Logo Pavlodar region.png | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_6 = 20 желтоқсан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 25 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]] | Ізбасары_6 = [[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]] | Титулы_7 = [[Жамбыл облысы]]ның 6-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]] | Ту_7 = Zhambyl province seal.png | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_7 = 30 қараша 2009 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2013 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] | Ізбасары_7 = [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] | Туған күні = 8.1.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті]] | Мамандығы = экономикалық және әлеуметтік жоспарлау | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} }} '''Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев''' ([[8 қаңтар]] [[1969 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, кәсіпкер, 2024 жылғы 31 наурыздан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. Бұған дейін [[Алматы облысы]]ның әкімі (2021–2022), [[Қазақстан президенті|Президент]]тің көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2016–2019), [[Павлодар облысы]] (2013–2016) мен [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (2009–2013) қызметтерін атқарған. == Қысқаша өмірбаяны == 1969 жылғы 8 қаңтарда [[Алматы]] қаласында туған. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]н 1993 жылы бітірген экономист. [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның еңбек сіңірген энергетигі. 1993—1994 жылдары — «Эдем Лтд» жекеменшік компаниясының экономисі. 1994—1997 жылдары — [[Алматы әкімі]] Шалбай Құлмахановтың көмекшісі. 1997—1998 жылдары — Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігіндегі өңірлік саясат бөлімінің бастығы, «Мұнайды тасымалдау жөніндегі [[ҚазТрансОйл|«ҚазТрансОйл»]] ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының жиынтық-қаржылық департаментінің бастығы, экономикалық мәселелер бойынша вице-президенті. 1998 жылғы тамыздан — Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда министрлігіндегі мұнай және газ департаментінің бастығы. 2000 жылғы наурыздан — Қазақстан Республикасының Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі. 2001 жылғы қаңтардан — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті. 2001 жылғы мамырдан 2007 жылғы тамызға дейін — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының президенті. Сонымен бірге 2003 жылғы наурыздан 2007 жылғы тамызға дейін — Қазақстан электр энергетикалық қауымдастығының директорлар Кеңесінің төрағасы. 2007 жылғы тамыздан — «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі „Самұрық“ холдингі» Акционерлік Қоғамының басқарма төрағасы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> 2008 жылғы қазаннан — «[[KEGOC]]» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2009 жылғы 30 қарашадан — [[Жамбыл облысы]]ның әкімі. 2013 жылғы желтоқсаннан — [[Павлодар облысы]]ның әкімі. 2016–2019 жылдары — Қазақстанның энергетика министрі.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1081184-qanat-bozymbaev-energetika-ministri.html Қанат Бозымбаев Энергетика министрі болып тағайындалды]</ref> 2019 жылғы желтоқсаннан 2021 жылғы қарашаға дейін — Қазақстан Президентінің көмекшісі.<ref>[https://egemen.kz/article/215950-qanat-bozymbaev-prezident-komekshisi-bolyp-taghayyndaldy Қанат Бозымбаев Президент көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2021 жылғы қарашадан 2022 жылғы маусымға дейін — [[Алматы облысы]]ның әкімі. 2023 жылғы қыркүйектен 2024 жылғы наурызға дейін — Қазақстан Президентінің кеңесшісі. 2024 жылғы 31 наурыздан — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. == Отбасы == Үйленген, жұбайы — Эльмира Бозымбаева (1971 ж. туған). Балалары — ұлы Дәурен (1993 ж. туған), қыздары Амина (2000 ж. туған), Адина (2005 ж. туған).<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30120706 Бозумбаев Канат Алдабергенович (персональная справка)]</ref> == Даулы оқиғалар == 2015 жылдың басында Павлодардағы «Версия» газетінің редакторы Ярослав Голышкин жәбір көрдім деген бір қыздан бейнесұхбат жазып алған. Ол өзін сол кездегі облыс әкімі Қанат Бозымбаевтың ұлы мен оның досы зорлағанын айтады. Біраз уақыт өткеннен кейін қыздың зорланғаны расталды. Бірақ Дәурен Алдаберген бұл жерде куәгер болып шығады. Ал кейін тіпті тараптар келісімге келді деп, істі жауып тастаған. Артынан облыс әкімінен 500 мың доллар бопсалауға қатысты жаңа іс қозғалды. Бұл іс бойынша үш адам жауапқа тартылды: соның бірі Ярослав Голышкин 8 жылға бас бостандығынан айырылды. Осы жағдайлардан кейін әкімнің баласы әскерге кеткен.<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/energetyka-mynystri-qanat-bozimbaevtin-uli-turali-ne-bilemiz.html Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың ұлы туралы не білеміз?]</ref> 2022 жылы сол кездегі [[Алматы облысы]]ның әкімі болған Бозымбаев қоғам және БАҚ назарына [[Талдықорған]] халқы алдында байқаусыздан азаматқа айтқан боғауыз сөзінен кейін түсті.<ref>{{Cite web|url= https://m.youtube.com/watch?v=0fh3OzEoBYk |title= YouTube: Тыңда, ёпт... — акима Алматинской области вывели из себя на митинге в Талдыкоргане. |lang= kk |date= 2022-01-05 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ulysmedia.kz/analitika/4375-nemnogoslovnye-akimy-nenormativnyi-bozumbaev-ustavshii-dosmukhambetov-obstreliannyi-sagintaev/ |title= Немногословные акимы: ненормативный Бозумбаев, уставший Досмухамбетов, обстрелянный Сагинтаев |lang= ru |publisher= Ұлыс Медиа |date= 2022-01-13 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ratel.kz/raw/kanat_bozumbaev_pytajas_utihomirit_protestujuschih_na_ploschadi_taldykorgana_voskliknul_slovo_na_bukvu_e |title= Канат Бозумбаев, пытаясь утихомирить протестующих на площади Талдыкоргана, воскликнул слово на букву "ё" |lang= ru |publisher= ratel.kz |author= АХМЕДИЕВА, Әлия |accessdate= 2023-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Алматы облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлерінің орынбасарлары]] fza1laznns8x22a9v2jiunbzok1amnn 3650501 3650399 2026-09-03T10:53:19Z Casserium 68287 3650501 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Qanat Bozymbaev in July 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Бозымбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 31 наурыз 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 наурыз 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Алматы облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Алматы облысы|әкімі]] | Ту_3 = Алматы облысы герб.png | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 24 қараша 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 11 маусым 2022 | Ізашары_3 = [[Амандық Ғаббасұлы Баталов|Амандық Баталов]] | Ізбасары_3 = [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қараша 2021 | Ізашары_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_5 = 25 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 желтоқсан 2019 | Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] | Ізбасары_5 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]] | Ту_6 = Logo Pavlodar region.png | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_6 = 20 желтоқсан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 25 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]] | Ізбасары_6 = [[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]] | Титулы_7 = [[Жамбыл облысы]]ның 6-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]] | Ту_7 = Zhambyl province seal.png | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_7 = 30 қараша 2009 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2013 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]] | Ізбасары_7 = [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]] | Туған күні = 8.1.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті]] | Мамандығы = экономикалық және әлеуметтік жоспарлау | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} }} '''Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев''' ([[8 қаңтар]] [[1969 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, кәсіпкер, 2024 жылғы 31 наурыздан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. Бұған дейін [[Алматы облысы]]ның әкімі (2021–2022), [[Қазақстан президенті|Президент]]тің көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2016–2019), [[Павлодар облысы]] (2013–2016) мен [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (2009–2013) қызметтерін атқарған. == Қысқаша өмірбаяны == 1969 жылғы 8 қаңтарда [[Алматы]] қаласында туған. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]н 1993 жылы бітірген экономист. [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның еңбек сіңірген энергетигі. 1993—1994 жылдары — «Эдем Лтд» жекеменшік компаниясының экономисі. 1994—1997 жылдары — [[Алматы әкімі]] Шалбай Құлмахановтың көмекшісі. 1997—1998 жылдары — Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігіндегі өңірлік саясат бөлімінің бастығы, «Мұнайды тасымалдау жөніндегі [[ҚазТрансОйл|«ҚазТрансОйл»]] ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының жиынтық-қаржылық департаментінің бастығы, экономикалық мәселелер бойынша вице-президенті. 1998 жылғы тамыздан — Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда министрлігіндегі мұнай және газ департаментінің бастығы. 2000 жылғы наурыздан — Қазақстан Республикасының Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі. 2001 жылғы қаңтардан — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті. 2001 жылғы мамырдан 2007 жылғы тамызға дейін — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының президенті. Сонымен бірге 2003 жылғы наурыздан 2007 жылғы тамызға дейін — Қазақстан электр энергетикалық қауымдастығының директорлар Кеңесінің төрағасы. 2007 жылғы тамыздан — «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі „Самұрық“ холдингі» Акционерлік Қоғамының басқарма төрағасы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> 2008 жылғы қазаннан — «[[KEGOC]]» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2009 жылғы 30 қарашадан — [[Жамбыл облысы]]ның әкімі. 2013 жылғы желтоқсаннан — [[Павлодар облысы]]ның әкімі. 2016–2019 жылдары — Қазақстанның энергетика министрі.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1081184-qanat-bozymbaev-energetika-ministri.html Қанат Бозымбаев Энергетика министрі болып тағайындалды]</ref> 2019 жылғы желтоқсаннан 2021 жылғы қарашаға дейін — Қазақстан Президентінің көмекшісі.<ref>[https://egemen.kz/article/215950-qanat-bozymbaev-prezident-komekshisi-bolyp-taghayyndaldy Қанат Бозымбаев Президент көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2021 жылғы қарашадан 2022 жылғы маусымға дейін — [[Алматы облысы]]ның әкімі. 2023 жылғы қыркүйектен 2024 жылғы наурызға дейін — Қазақстан Президентінің кеңесшісі. 2024 жылғы 31 наурыздан — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]. == Отбасы == Үйленген, жұбайы — Эльмира Бозымбаева (1971 ж. туған). Балалары — ұлы Дәурен (1993 ж. туған), қыздары Амина (2000 ж. туған), Адина (2005 ж. туған).<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30120706 Бозумбаев Канат Алдабергенович (персональная справка)]</ref> == Даулы оқиғалар == 2015 жылдың басында Павлодардағы «Версия» газетінің редакторы Ярослав Голышкин жәбір көрдім деген бір қыздан бейнесұхбат жазып алған. Ол өзін сол кездегі облыс әкімі Қанат Бозымбаевтың ұлы мен оның досы зорлағанын айтады. Біраз уақыт өткеннен кейін қыздың зорланғаны расталды. Бірақ Дәурен Алдаберген бұл жерде куәгер болып шығады. Ал кейін тіпті тараптар келісімге келді деп, істі жауып тастаған. Артынан облыс әкімінен 500 мың доллар бопсалауға қатысты жаңа іс қозғалды. Бұл іс бойынша үш адам жауапқа тартылды: соның бірі Ярослав Голышкин 8 жылға бас бостандығынан айырылды. Осы жағдайлардан кейін әкімнің баласы әскерге кеткен.<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/energetyka-mynystri-qanat-bozimbaevtin-uli-turali-ne-bilemiz.html Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың ұлы туралы не білеміз?]</ref> 2022 жылы сол кездегі [[Алматы облысы]]ның әкімі болған Бозымбаев қоғам және БАҚ назарына [[Талдықорған]] халқы алдында байқаусыздан азаматқа айтқан боғауыз сөзінен кейін түсті.<ref>{{Cite web|url= https://m.youtube.com/watch?v=0fh3OzEoBYk |title= YouTube: Тыңда, ёпт... — акима Алматинской области вывели из себя на митинге в Талдыкоргане. |lang= kk |date= 2022-01-05 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ulysmedia.kz/analitika/4375-nemnogoslovnye-akimy-nenormativnyi-bozumbaev-ustavshii-dosmukhambetov-obstreliannyi-sagintaev/ |title= Немногословные акимы: ненормативный Бозумбаев, уставший Досмухамбетов, обстрелянный Сагинтаев |lang= ru |publisher= Ұлыс Медиа |date= 2022-01-13 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ratel.kz/raw/kanat_bozumbaev_pytajas_utihomirit_protestujuschih_na_ploschadi_taldykorgana_voskliknul_slovo_na_bukvu_e |title= Канат Бозумбаев, пытаясь утихомирить протестующих на площади Талдыкоргана, воскликнул слово на букву "ё" |lang= ru |publisher= ratel.kz |author= АХМЕДИЕВА, Әлия |accessdate= 2023-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Алматы облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлерінің орынбасарлары]] bkx3gtq481tmmmc82eimk1obfegz3v8 0 18020 3650265 3338643 2026-09-02T16:01:50Z ~2026-47741-15 185259 3650265 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Кент |атауы = Шахан |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =49|lat_sec = 18 |lon_deg =72|lon_min = 39|lon_sec =21 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс =Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Шахтинск қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Шахтинск қалалық әкімдігі{{!}}Шахтинск |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Шахан кенттік әкімдігі{{!}}Шахан |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1950 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 7 450<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Шахан}} '''Шахан''' - [[Қарағанды облысы]] [[Шахтинск қалалық әкімдігі|Шахтинск]] қаласына қарайтын кент. == Географиялық орны == [[Шерубайнұра]] өзенінің оң жағалауында, Шахтинск қаласынан солтүстікке қарай 12 км-дей, [[Қарағанды]] қаласының оңтүстік-батысында 35 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||12020||{{құлдырау}}8289 ||{{құлдырау}}7466 ||90,1 ||3991 ||{{құлдырау}}3552 ||89 ||4298 ||{{құлдырау}}3914 ||91,1 |} == Тарихы == Іргесі [[1950 жыл]]ы [[Қарағанды көмір бассейні|Қарағанды көмір алабы]]ның батыс қанатын игеруге байланысты қаланған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Кәсіпорындары == Кентте “Санно” ЖШС-і, су, электр энергиясымен қамтамасыз ететін “Арман” мемлекеттік кәсіпорны, Қарағанды аудан энергетика кәсіпорнының бөлімшесі, “Энергосервискомпания” ЖШС-і, 60-қа жуық шағын бизнес нышандары жұмыс істейді. == Инфрақұрылымы == Кентте 2 мектеп, балабақша, кітапхана, мәдениет үйі, өнер мектебі, 2 емдеу мекемесі бар. Шахан Қарағанды, [[Абай қаласы|Абай]], [[Саран (қала)|Саран]], Шахтинск қалаларымен автомобиль жолдары арқылы байланысады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] 44rlisf3nbeq9ob53iyrxby54c9se42 0 21687 3650212 3650192 2026-09-02T12:12:53Z Casserium 68287 3650212 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] құрамында сыртқы саясаттың іске асырылуын қамтамасыз етуге жауапты лауазымды тұлға. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі орталық аппарат пен шетелдегі мекемелерден тұратын елдің дипломатиялық қызметі органдарының бірыңғай жүйесіне басшылық ететін Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің бірінші басшысы. [[Қазақстан Республикасының Президенті]] Қазақстан Республикасы сыртқы саясат ведомствосының басшысын парламентпен консультация өткізбей, өз еркімен лауазымға тағайындайды және лауазымнан босатады. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі өз жұмысында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы №1118 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі туралы ережеге сүйенеді <ref>[http://mfa.gov.kz/kz/content-view/pravovoj-status-mid-rk Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі туралы ереже]</ref> және өз құзыреті шегінде шет мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен қатынастарда Қазақстан Республикасының мүдделеріне өкілдік етуге, Министрліктің мемлекеттік органдар мен басқа ұйымдарда мүдделерін білдіруге, өз орынбасарларының міндеттері мен өкілеттіліктерін белгілеуге, дипломатиялық қызмет персоналын лауазымдарға тағайындауға және лауазымдардан босатуға, көтермелеуге және тәртіптік жазалауға, дипломатиялық қызмет органдарының кадрларға қажеттіліктерін белгілеуге, Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес басқа да өкілеттіліктерді іске асыруға уәкілетті. == Тарихы == Қазақ билеушілерінің дипломатиялық қатынастарының тарихи деректері [[Қазақ хандығы]] кезеңінде сыртқы саясат саласын тәжірибеде билеушілердің өздері басқарғанын куәландырады. Дипломатиялық қатынастардың дамуына хандар бастамашылық етті. Олардың сыртқы саясатының негізгі мазмұны территорияны ұлғайтудан, сауда жолдарын, олардың тоғысу тораптарын, сауда орталықтарын иеленуге және халықаралық алмасуда басты рөл ойнауға деген талпыныстан және т.б. тұрды.<ref>{{Cite web|url=http://www.mfa.kz/ru/content-view/vestnik-diplomatii-2-51-2015|title=XVI-XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығындағы халықаралық қатынастар мен дипломатиялық тәжірибе, Дипломатия жаршысы 2 (51) 2015, 6-7 беттер}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012203133/http://www.mfa.kz/ru/content-view/vestnik-diplomatii-2-51-2015 |date=2017-10-12 }}</ref> Қазақ хандарының ордаларында дипломатиялық және әлеуметтік-экономикалық сипаттағы құжаттарды жіберетін кеңселер болды. Қазақ хандары өз уәкілдерін – «елшілерін» тағайындады, оларға көрші билеушілерге және наменгерлерге жазбаша немесе ауызша түрдегі хабарландырулар мен жарлықтарды жеткізу тапсырылды.<ref>[http://expert.ru/kazakhstan/2011/21/lideryi-pod-shanyirakom Шаңырақ астындағы көшбасшылар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013014431/http://expert.ru/kazakhstan/2011/21/lideryi-pod-shanyirakom/ |date=2017-10-13 }}</ref><ref>[http://e-history.kz/ru/publications/view/1229 Қазақ хандығы кезеңіндегі дипломатия туралы біраз сөз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321151255/https://e-history.kz/ru/publications/view/1229 |date=2020-03-21 }}</ref> Бүгінгі Қазақстан территориясында сыртқы саясат ведомствосының басшысы лауазымы [[Қазан революциясы]]нан кейінгі бастапқы уақытта бірқатар жағдайларда сыртқы саяси қызметті өз бетінше іске асырған Түркістан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы кезеңінде бірінші рет құжат жүзінде ресімделді.<ref>[https://articlekz.com/article/7369 Қазақстан Республикасының сыртқы саясат аппаратының құрылуы мен дамуы]</ref> Бұл лауазым – Түркістан АКСР-нің Сыртқы істер халық комиссары деп атанып, оның қызметі Ресей федерациясындағы Түркістан республикасының Сыртқы істер комиссариаты туралы ережемен реттелді. Түркістан АКСР Сыртқы істер халық комиссарының функционалдық міндеттеріне шетел үкіметтерімен саяси қатынастары, республиканың саудасын және мүдделерін бөгде өлкелерде қолдау, республика азаматтарының шетелде заңды қорғалуын қамтамасыз ету кірді.<ref>[http://bibliotekar.kz/mezhdunarodnoe-pravo-v-istorii-kazahstan/-2-mezhdunarodno-pravovye-otnoshenija-tu.html Түркістан АКСР-нің халықаралық-құқықтық қатынастары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321151255/http://bibliotekar.kz/mezhdunarodnoe-pravo-v-istorii-kazahstan/-2-mezhdunarodno-pravovye-otnoshenija-tu.html |date=2020-03-21 }}</ref> Қазіргі күнгі түсінікте сыртқы істер министрінің лауазымы 1944 жылғы ақпанда «Кеңестік республикаларға сыртқы қатынастар саласында өкілеттілік ұсыну туралы және осыған байланысты Сыртқы істер халық комиссариатын жалпыкеңестіктен кеңестік-республикалық Халық комиссариатына қайта құру туралы» КСРО Заңы <ref>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/zakony/3946734 «Кеңестік республикаларға сыртқы қатынастар саласында өкілеттілік ұсыну туралы және осыған байланысты Сыртқы істер халық комиссариатын жалпыкеңестіктен кеңестік-республикалық Халық комиссариатына қайта құру туралы» КСРО Заңы]</ref> қабылданғаннан кейін пайда болды. Сол кезде барлық одақтас республикалар шетел мемлекеттерімен тікелей қатынастарға түсу құқығына ие болды, алайда, барлық негізгі сыртқы саяси функцияларды КСРО Сыртқы істер министрлігі атқарды. 1944-1974 жж. Сыртқы істер министрінің міндеттерін [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер кеңесі]] төрағасының орынбасарлары қоса атқарды. == Министрлер тізімі == Келесі тізімде 1944 ж. бастап Қазақстанның сыртқы істер министрі болған тұлғалар көрсетілген. Қазіргі тәуелсіз Қазақстанда бүгінгі күнге дейін, Кеңес заманын қоса алғанда, 21 кісі министрлікті басқарған, олардың бесеуі бұл орында 2 рет болған (Тәжібаев, Саудабаев, Тоқаев, Ыдырысов, Тілеуберді). === Қазақ КСР және ҚР сыртқы істер министрлері (1944–) === {| class="wikitable" |- ! Аты-жөні ! Лауазымы ! Бастаған күні ! Бітірген күні |- | rowspan="2" |[[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібаев]] | Қазақ КСР Сыртқы істер халық комиссары | [[1944 жыл]] | [[1946 жыл]] |- | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1946 жыл]] | [[1953 жыл]] |- | [[Қайырғали Байғалиев]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1953 жыл]] | [[1955 жыл]] |- | [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібаев]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1955 жыл]] | [[1958 жыл]] |- | [[Асқар Закарин]] | [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Сыртқы істер министрі | [[1958 жыл]] | [[1961 жыл]] |- | [[Өтешқали Дүйсенғалиұлы Атамбаев|Өтешқали Атамбаев]] | [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Сыртқы істер министрі | [[1961 жыл]] | [[1963 жыл]] |- | [[Әди Шәріпов]] | [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Сыртқы істер министрі | [[1963 жыл]] | [[1966 жыл]] |- | [[Балжан Бөлтірікқызы Бөлтірікова|Балжан Бөлтірікова]] | [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Сыртқы істер министрі | [[1966 жыл]] | [[1971 жыл]] |- | [[Мәлік Сабырұлы Фазылов|Мәлік Фазылов]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1973 жыл]] | [[1976 жыл]] |- | [[Мүсілім Базарбаев]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1976 жыл]] | [[1981 жыл]] |- | [[Михаил Иванович Есеналиев|Михаил Исиналиев]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1981 жыл]] | [[1989 жыл]] |- | [[Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова|Ақмарал Арыстанбекова]] | Қазақ КСР Сыртқы істер министрі | [[1989 жыл]] | [[1991 жыл]] |- | [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[желтоқсан]] [[1991 жыл]] | [[сәуір]] [[1994 жыл]] |- | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[сәуір]] [[1994 жыл]] | [[қазан]] [[1994 жыл]] |- | rowspan="2" | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[қазан]] [[1994 жыл]] | [[наурыз]] [[1999 жыл]] |- | [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|ҚР Премьер-министрінің орынбасары]] — Сыртқы істер министрі | [[наурыз]] [[1999 жыл]] | [[қазан]] [[1999 жыл]] |- | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[12 қазан]] [[1999 жыл]] | [[29 қаңтар]] [[2002 жыл]] |- | rowspan="2" | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|ҚР Мемлекеттік хатшысы]] — Сыртқы істер министрі | [[29 қаңтар]] [[2002 жыл]] | [[13 маусым]] [[2003 жыл]] |- | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[13 маусым]] [[2003 жыл]] | [[11 қаңтар]] [[2007 жыл]] |- | [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[11 қаңтар]] [[2007 жыл]] | [[4 қыркүйек]] [[2009 жыл]] |- | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|ҚР Мемлекеттік хатшысы]] — Сыртқы істер министрі | [[4 қыркүйек]] [[2009 жыл]] | [[8 сәуір]] [[2011 жыл]] |- | [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[11 сәуір]] [[2011 жыл]] | [[24 қыркүйек]] [[2012 жыл]] |- | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[28 қыркүйек]] [[2012 жыл]] | [[28 желтоқсан]] [[2016 жыл]] |- | [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[28 желтоқсан]] [[2016 жыл]] | [[26 желтоқсан]] [[2018 жыл]] |- | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[26 желтоқсан]] [[2018 жыл]] | [[18 қыркүйек]] [[2019 жыл]] |- | rowspan="2" | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[18 қыркүйек]] [[2019 жыл]] | [[18 қаңтар]] [[2021 жыл]] |- | [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|ҚР Премьер-министрінің орынбасары]] — Сыртқы істер министрі | [[18 қаңтар]] [[2021 жыл]] | [[29 наурыз]] [[2023 жыл]] |- | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|ҚР Премьер-министрінің орынбасары]] — Сыртқы істер министрі | [[3 сәуір]] [[2023 жыл]] | [[26 қыркүйек]] [[2025 жыл]] |- | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[26 қыркүйек]] [[2025 жыл]] | [[28 тамыз]] [[2026 жыл]] |- | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] | Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі | [[2 қыркүйек]] [[2026 жыл]] | қызметте |} {{уики}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{merge|Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі}} [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері| ]] [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] s61gamdodmge8vvg7l59sm9umi6znd3 0 27186 3650263 3329066 2026-09-02T15:59:28Z ~2026-47741-15 185259 3650263 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Кент |атауы = Долинка |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49|lat_min =40|lat_sec =49 |lon_deg =72|lon_min =41|lon_sec =04 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Шахтинск қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Шахтинск қалалық әкімдігі{{!}}Шахтинск |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Долинка кенттік әкімдігі{{!}}Долинка |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1909 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 6 308<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Долинка''' (''Қоңыртөбе'') — [[Қарағанды облысы]] [[Шахтинск қалалық әкімдігі|Шахтинск]] қаласына қарасты кент. == Географиялық орны == [[Шахтинск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан. == Тарихы == Іргесі [[1909 жыл]]ы қаланған. 1909 жылы Халық Ағарту министрлігінің атынан мектеп пен ғибадатхана тұрғызылды, мың пұт астыққа арналған қоғамдық қойма салынды. Кусаин Абузаров, Яков Батерфельд, Павел Семенов және Григорий Черных сауда жасаған төрт азық-түлік дүкені болған. Жыл сайын 20-ы ақпан мен 1-ші қыркүйек арасында жәрмеңкелер өткізілген. [[1931 жыл|1931]]–[[1959 жыл|59]] жылдары КСРО-ның ГУЛАГ жүйесіне қарасты Қарағанды лагерлерінің (Карлаг) орталығы болды. Кентте Долинка шахта құрылысы кәсіпорны бар<ref>[http://inkaraganda.kz/articles/152726 110 лет немецкой вольной Долинке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813133816/http://inkaraganda.kz/articles/152726 |date=2020-08-13 }}</ref>. Долинкадан алыс емес жерде "Мамочкино кладбище" мемориалдық кешені орналасқан және онда 1930-1940 жылдары балалар мен олардың аналары, яғни Карлаг тұтқындары жерленген<ref> [https://informburo.kz/stati/mamochkino-kladbishche-kak-horonili-detey-repressirovannyh-zhenshchin.html "Мамочкино кладбище": как хоронили детей и репрессированных женщин]</ref>. Жерлеу орындары бұрынғы Карлаг басқармасы ғимаратынан бірнеше шақырым жерде орналасқан<ref>[https://rus.azattyq.org/a/dolinka-kladbische-detey-i-uznic-karlaga/25069646.html Кладбище детей и узниц Карлага сегодня]</ref>. "Мамочкино кладбище" мемориалдық кешенінің аумағында Карлаг лагерлерінде қаза тапқан украиндықтарға ескерткіш ашылған. Ескерткіш 2005 жылы 21 қыркүйекте ашылды және репрессияға ұшыраған украиндықтарды мәңгі еске алады. Олардың қатарында діни қызметкер Алексей Зарицкий болды. Ол 2001 жылы 27 маусымда Рим Папасы Иоанн Павел II-нің сапары кезінде 28 Украиналық грек католиктерінің қатарына қосылған болатын<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1410000/1410086.stm Папа покинул Украину]</ref>. Монумент Украиналық грекокатолиялық шіркеу өкілдерінің бастамасы бойынша бір кездері Карлаг еңбекпен түзеті лагері (қазіргі Карлаг мұражайы) орналасқан аумақта орнатылды<ref>[https://www.sakharov-center.ru/asfcd/pam/?t=pam&id=1467 Памятник украинцам, погибшим в Карлаге]</ref>. Зират ресми түрде 1960 жылдардың басында жабылды және 2003 жылы ғана мемориалдық кешен мәртебесін иеленді<ref> [https://informburo.kz/stati/mamochkino-kladbishche-kak-horonili-detey-repressirovannyh-zhenshchin.html "Мамочкино кладбище": как хоронили детей и репрессированных женщин]</ref>. == Халқы == 1909 жылдың соңына қарай Долинкада 280 отбасы, барлығы 1634 адам (812 әйел және 822 еркек) болған. Еділден келген шаруаларға 15303,4 оңдық жер берілген <ref>[http://inkaraganda.kz/articles/152726 110 лет немецкой вольной Долинке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813133816/http://inkaraganda.kz/articles/152726 |date=2020-08-13 }}</ref>. {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||6390||{{құлдырау}}5350 ||{{өсім}}6304 ||117,8 ||2667 ||{{өсім}}3820 ||143,2 ||2683 ||{{құлдырау}}2484 ||92,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] ksredk53ba2s6hnjqjq5y0bgm00a3kb 0 29197 3650472 3649602 2026-09-03T10:22:37Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3650472 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | || |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || Ринат Мұхаметқали || 31 тамыз 2026 |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- | Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] || 31 тамыз 2026 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] gogp7762t2gk3myznb0e89onujpnrrt 0 29238 3650228 3632138 2026-09-02T14:37:46Z Hi-Sasha 185256 Corrected the website address 3650228 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы |альтернативті = Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |тип = филармония |тілдер = |тіл = |басшы мансабы1 = Директор |басшы есімі1 = Нұрғиса Мұратұлы Дәуешов |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = <!-- … --> |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = <!-- … --> |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <!-- … --> |мекен-жай = [[Алматы|Алматы қаласы]], [[Қалдаяқов көшесі (Алматы)|Қалдаяқов көшесі]], 35 |сайт = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/ jambyl-philharmonic.kz] |ортаққор = }} '''Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы''' — Алматы қаласындағы концерттік-сахналық мәдени мекеме. Ол [[1935 жыл|1935 жылғы]] [[14 қаңтар|14 қаңтарда]] Қазақ КСР Халық Комиссарлары Кеңесінің Қаулысына сәйкес құрылған. Бастапқыда қазақ музыкатанушысы, академик [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] өлкелік көркемдік-концерттік ұйым ретінде ұйымдастырған. 1938 жылы мекемеге жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] есімі берілген.<ref>{{Cite web |url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/ |title=Филормония туралы }}</ref> == Тарихы мен құрылымы == Алғашында филармония құрамына 14 музыканттан құралған [[Күйші|домбырашылар]] ансамблі, кейін халық аспаптар оркестрі  (1944 жылдан бастап [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] есімі берілді), Ұлттық хор ([[1939 жыл|1939 жылы]] Мемлекеттік хор капелласы болып қайта құрылған), [[Лебедев Борис Николаевич|Б. Лебедев]] құрған ішекті аспаптар квартеті, «Жетісу» қазақ-орыс ән-би ансамблі кірді. Филармонияның дамуына [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]], [[Әміре Қашаубаев]], [[Жаппас Қасымбекұлы Қаламбаев|Жаппас Қаламбаев]], [[Мәлік Жаппасбаев]], [[Жүсіпбек Елебеков]], [[Қосымжан Бабақов]], [[Манарбек Ержанов]], [[Жамал Омарова]], [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлова]], [[Нұрсұлу Тапалова]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Бибігүл Төлегенова]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] сынды өнер адамдары үлес қосқан. 1970-1980 жылдары Қазақ филармониясының сахнасында [[Гүлжәмилә Ихсанқызы Қадырбекова|Гүлжәмилә Қадырбекова]], [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жәния Әубәкірова]], [[Айман Қожабекқызы Мұсақожаева|Айман Мұсақожаева]], [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова|Гауһар Мырзабекова]], [[Галина Әбіләкімқызы Молдакәрімова|Ғалия Молдакәрімова]] және т. б. өнер көрсеткен. Мемлекеттік хор капелласы 1935 жылы филармонияның құрамына кірді, ол алғашында композитор [[Дмитрий Мацуцин]] бастаған шағын аралас [[Хор|хорды]] ұсынды, ал 1936 жылы [[Мәскеу|Мәскеуде]] хор қазақ өнерінің онкүндігін сәтті аяқтады. 1939 жылы ақпанда Қазақ КСР Үкіметінің қаулысымен филармония хоры Мемлекеттік хор капелласына айналды. [[Төлепберген Әбдірәшев|Т.Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылған, 1958 жылдан бастап филармонияға мүше болып, мыңдаған адамдарды симфониялық музыканың жанды үнімен, оның ең жоғарғы формаларымен таныстыра бастады. 1939 жылы [[Михаил Михайлович Иванов-Сокольский|М.М. Иванов-Соколовский]] мен [[Леонид Матвеевич Шаргородский|Леонид Шаргородский]] басқарған [[симфониялық оркестр]] ұйымдастырылды. [[1982 жыл|1982 жылы]] [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан]] және [[КСРО халық әртісі]], Мемлекеттік сыйлық лауреаты, [[Халық қаһарманы]], [[күйші]]-[[сазгер]], [[Дирижер|дирижëр]] [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] бастама жасаған «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық оркестрі құрылды. [[1999 жыл|1999 жылы]] оркестрге Н.Тілендиевтің есімі беріліп, 2000 жылы «академиялық» деген мәртебе алды. Ішекті аспаптар квартетінің алғашқы құрамы 1988 жылы [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектебінде құрылған. 1995 жылы белсенді байқаулық және концерттік қызметінің арқасында квартет мемлекеттік мәртебеге ие болды. 1990 жылы 21 қыркүйек күні дирижëр [[Қанат Ахметов|Қанат Ахметовтың]] жетекшілігімен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі құрылды. Үрмелі аспаптар квинтеті Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық байқаулардың лауреаты, В.А. Моцарт атындағы Еуропалық музыка академиясының түлегі, кларнетші [[Жанат Ерманов|Жанат Ермановтың]] басшылығымен 1997 жылы құрылды. Ұжымның табысты концерттік қызметі өте жоғары бағаланып, квинтет 2004 жылы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ Мемлекеттік филармониясының құрамына алынды. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен филармония ішінен 2024 жылы қаңтар айында тұңғыш рет Мемлекеттік классикалық [[Гитара|гитаристер]] квинтеті құрылды. [[2023 жыл|2023 жылғы]] [[6 желтоқсан]] Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1085 қаулысына сәйкес Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясы «Академиялық» мәртебесіне ие болды. Қазіргі уақытта филармонияның құрамында 7 ұжым және жеке солисттер, ансамбльдер бар:<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998, ISBN 5-89800-123-9</ref> * Н. Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлы-этнографиялық қазақ «Отырар сазы» оркестрі; * [[Бақытжан Байқадамов|Б. Байқадамов]] атындағы Мемлекеттік хор капелласы; * [[Төлепберген Әбдірәшев|Т. Әбдірашев]] атындағы ҚР Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрі; * Қазақстан Республикасының Мемлекеттік үрмелі аспаптар оркестрі; * Мемлекеттік қарағайлы үрмелі аспаптар квинтеті; * [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғ. Жұбанова]] атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті; * Мемлекеттік классикалық гитаристтер квинтеті. Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы жыл сайын «Өнеріміз саған - Қазақстан» Республикалық фестивальін, [[Әміре Қашаубаев|Ә.Қашаубаев]] атындағы Республикалық дәстүрлі ән орындаушыларының конкурсын, Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижерлер конкурсын, Үрмелі аспаптарға арналған Халықаралық академия, «Гүл Алматы - Flower city» балалар мен жасөспірімдер хорларының фестиваль-концертін, Жылдық абонементтік және балаларға арналған абонементтік концерттер топтамасын, ұлттық және симфониялық музкалық концерттер, дәрістер мен басқа да іс-шараларды өткізіп келеді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Филармония ғимараты == Филармония ғимаратын 1933-1936 жылдары Ленинград сәулетшілері Д. Фомин, Е. Цейтлин, дизайнер В. Райлян мәдениет сарайы ретінде салған. Жобаға суретшілер Е. Сидоркин мен О. Мантис қатысты. Осы уақытқа дейін сыртқы дизайннан Иван Вахектің екі арыстан маскароны тұр. 1967 жылы Спорт сарайының құрылысына дейін  ғимарат республикадағы ең үлкен концерт алаңы болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кеңес үкіметінің жетекші киностудияларын біріктірген [[Қазақфильм|Орталық Біріккен киностудия (ОБКС)]] орналасқан, онда көрнекті кинематографистер [[Сергей Михайлович Эйзенштейн|С. Эйзенштейн]], ағайынды Васильевтер, Н. Черкасов, Б. Бабочкин, М. Бернес, И. Пырьев, М. Жаров, Г. Козинцев, В. Марецкая және басқалар жұмыс істеді. Сонымен қатар «Екі жауынгер», «Иван Грозный» фильмдері түсірілген. 1983-1985 жылдары сәулетшілер Ю.Ратушный, Т. Ералиев, о. Балықбаев, конструктор ж. Сыздықовтың жобасы бойынша қайта құру жүргізілді, содан кейін мұнда «Қазақконцерт» орналастырылды. Қазақ музыкасының негізін қалаушылардың портреттік галереясымен безендірілген көрермендер залы айрықша акустикамен ерекшеленеді. 2018 жылы ғимарат Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясына берілді. == Сәулет == Ғимарат «жеңілдетілген классиканың» стильдік сипаттамаларында салынған ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы сәулет ескерткіші. Театр ғимараты классицизмнен функционализмге өтпелі тенденцияларда салынған. Стилобаттағы үш қабатты, тікбұрышты ғимарат көлемі батысқа қарай негізгі қасбетке бағытталған. Сәулет ескерткішінің орталық осьінде орналасқан негізгі кіреберіс стильдендірілген Портико түріндегі терең лоджиялармен ерекшеленеді. Ғимараттың педименті қазақ музыкалық фольклоры тақырыбына арналған бедерлі панномен безендірілген. Құрылымның іргетасы қоқыс, қабырғалары кірпішпен толтырылған темірбетон қаңқасы. Ғимараттың жоспарлау жүйесі — бөлменің орталық осьі бойынша дәйекті орналасқан. == Ескерткіш мәртебесі == 1984 жылы 26 қаңтарда Алматы қалалық халық депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің «жергілікті маңызы бар Алматы тарихы мен мәдениетінің ескерткіштері туралы» № 2/35 шешімі қабылданды, онда Қазақконцерт ғимараты көрсетілген. Шешіммен күзет міндеттемесін ресімдеу және ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын әзірлеу көзделген. 2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің жаңа мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен бір мезгілде осы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда филармония ғимаратының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді.<ref>{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14R0001089 |title=«Алматы қаласының тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау аймақтарының, құрылыс салуды реттеу аймақтары мен қорғалатын табиғат ландшафты аймақтарының шекараларын бекіту туралы» Алматы қаласы мәслихатының V сайланған XXXI сессиясының 2014 жылғы 10 қыркүйектегі № 261 шешімі}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан филармониялары (тізім)|Қазақстан филармониялары тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * [http://www.philharmonic.kz%20 Ресми торбеті]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстанның академиялық ұжымдары]] [[Санат:Алматы мәдениеті]] [[Санат:Қазақстан филармониялары]] p6ap7g1x4e8ggjhb4n3f0r685tm7wpa 0 30784 3650269 3570006 2026-09-02T17:07:12Z ~2026-47856-93 185262 3650269 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = ауыл |атауы = Өмірзақ |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 43 |lat_min = 35 |lat_sec = 47 |lon_deg = 51 |lon_min = 15 |lon_sec = 18 |CoordScale = 25000 |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Маңғыстау облысы |кестедегі облыс = Маңғыстау облысы{{!}}Маңғыстау |ауданы = қала{{!}}Қалалық әкімшілігі |кестедегі аудан =Ақтау қалалық әкімдігі{{!}}Ақтау |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Өмірзақ ауылдық округі{{!}}Өмірзақ |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1983 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 2006<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V06M0001954 Өмірзақ кентін "ауыл" санатына жатқызу туралы]</ref> |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = -24 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}}7510 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = өмірзақтық, өмірзақтықтар |телефон коды = |пошта индексі = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = }} {{мағына|Өмірзақ}} '''Өмірзақ''' – [[Маңғыстау облысы]] [[Ақтау қалалық әкімдігі]]не қарасты [[ауыл]], [[Өмірзақ ауылдық округі]] орталығы, [[порт|теңіз порты]]. == Географиялық орналасуы == Облыс орталығы – Ақтау қаласынан оңтүстікке қарай 12 км жерде, [[Каспий]] теңізінің шығыс жағасында шөлді белдемде орналасқан. Ең жақын темір жол станциясы – [[Маңғыстау (ауыл)|Маңғыстау]] (12 км). ==Тарихы== Іргесі [[1983]] жылы магистралдық мұнай өнімдері құбырларының Оңтүстік басқармасының қосалқы шаруашылығын ұйымдастыруға байланысты қаланған. ==Халқы== {| class="wikitable" |- ! 1989 !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | 1685 || {{құлдырау}}1402 || {{өсім}}2847 || {{өсім}}7510 |} == Инфрақұрылымы == Өмірзақта [[Қаламқас мұнай]], газ өндіру басқармасы, Ақтау теңіз порты, құрылыс ұйымдары, автокөлік кәсіпорны, сауда орындары орналасқан. <ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ақтау қалалық әкімшілігі елді мекендері]] [[Санат:1983 жылы құрылған елді мекендер]] [[Санат:Қазақстанның бұрынғы кенттері]] {{stub}} by5v93ngxfjqosaw0j0mqc0lvb12l5n 0 31217 3650262 3299837 2026-09-02T15:58:06Z ~2026-47741-15 185259 3650262 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Кент |атауы = Саяқ |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =46|lat_min =54|lat_sec =24 |lon_deg =77|lon_min =21|lon_sec =21 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Балқаш қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Балқаш қалалық әкімдігі{{!}}Балқаш |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1960 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 2 153<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Саяқ''' — [[Қарағанды облысы]] [[Балқаш қалалық әкімдігі|Балқаш]] қаласына қарасты кент ([[1961]] жылдан). == Географиялық орны == [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласынан шығысқа қарай 178 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||2986 ||{{құлдырау}}2309 ||77,3 ||1497 ||{{құлдырау}}1176 ||78,6 ||1489 ||{{құлдырау}}1133 ||76,1 |} == Тарихы == Іргесі 1960 жылы қаланған. Республикадағы [[мыс]] кенін өндіретін маңызды орталықтардың бірі.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Балқаш қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Балқаш қалалық әкімдігі елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] t2xm45mdfl4g0zo1l9c6xr23c2062l0 0 31806 3650278 3324107 2026-09-02T17:13:47Z ~2026-47856-93 185262 3650278 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Кент |атауы = Үлбі |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =15|lat_sec = 38 |lon_deg =83|lon_min = 20|lon_sec =52 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 4 642<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Үлбі''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты кент. Бұрынғы [[Үлбі кенттік әкімдігі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км жерде, өзімен аттас өзеннің жағасында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||5670||{{құлдырау}}5332 ||{{құлдырау}}4759 ||89,3 ||2560 ||{{құлдырау}}2258 ||88,2 ||2772 ||{{құлдырау}}2501 ||90,2 |} == Тарихы == Іргесі [[20 ғасыр]]дың ортасында [[Риддер-Сокольный полиметалл кен орны|Лениногор (Риддер) полиметалл комбинаты]]ның салынуына байланысты қаланған. == Кәсіпорындары == Ірі кеніш басқармасы, ағаш өңдейтін комбинаты, СЭС-тер каскады, екі орман шаруашылығы жұмыс істейді. == Инфрақұрылымы == Кәсіптік-техникалық мектеп, орта мектеп, бала-бақша, клуб, кітапхана, кенттік аурухана, амбулатория, дәріхана, т.б. мекемелер бар.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] iecbfb3h6okeu9f555eiwni5pn3ztto 0 41303 3650283 3622971 2026-09-02T17:17:32Z ~2026-47856-93 185262 3650283 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Меновное |сурет = Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қалалық әкімдігі, Меновнок ауылы Жібек жолы көшесі.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =56|lat_sec = 16 |lon_deg =82|lon_min =34|lon_sec =53 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}5999 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Меновное''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. Бұрынғы [[Меновный ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 8 км жерде, Ұлан өзенінің оң аңғарында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||4476||{{өсім}}4870 ||{{өсім}}5999 ||123,2 ||2339 ||{{өсім}}2864 ||122,4 ||2531 ||{{өсім}}3135 ||123,9 |} == Тарихы == Ауыл [[1997 жыл]]ға дейін Таврия ауданының көкөніс-сүт өндіру бағытындағы Ярославский кеңшарының және Өскемен мемлекеттік асыл тұқымды тәжірибе стансасының орталығы болып келді. Оның негізінде Меновнойда және [[Ахмер]], [[Жаңа Ахмер]], [[Ново-Троицкое (Шығыс Қазақстан облысы)|Ново-Троицкое]], [[Ново-Явленка]], [[Самсоновка (Шығыс Қазақстан облысы)|Самсоновка]] ауылдарында [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]]-тер, бірнеше шаруа қожалықтар жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] 1tzfuxgt4s97dr7nvembvgawgllrhuq 0 45431 3650287 3622792 2026-09-02T17:23:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650287 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Нархоз университеті |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = Narxoz University |Бұрынғы атауы = Алматы халық шаруашылығы институты (АХШИ), Қазақ мемлекеттік экономика университеті, Қазақ мемлекеттік басқару академиясы, Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті, Т. Рысқұлов атындағы Жаңа экономикалық университеті |Ұраны = Learning today – Leading tomorrow |Құрылған жылы = [[1963 жыл]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = |Басшының лауазымы = |Фио лауазымы = |Президенті = Қанат Темірғалыұлы Қожахмет |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым доктары = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]] |Метро бекеті = |Кампус = қалалық |Мекенжайы = {{flagicon|Kazakhstan}} Алматы, Жандосов көшесі, 55 |Сайты = [https://kk.narxoz.kz/ narxoz.edu.kz] |Марапаттары = |lat_dir = N |lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 09 |lon_dir = E |lon_deg = 76|lon_min = 55|lon_sec = 36 |CoordScale = 3000 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |edu_region = KZ |Оқу тілі=Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде}} '''Нархоз университеті''' — Экономика, қаржы, менеджмент пен бизнес, ақпараттық технологиялар, мемлекеттік басқару және құқық саласында оқытуды жүзеге асыратын Қазақстандағы жеке меншік университет. 1963 жылы құрылған, қазіргі атауына 2016 жылдан бері ие. Университет құрамына дайындық бағыттары бойынша 5 кәсіптік мектеп, ғылыми-зерттеу орталықтары, ғылыми-білім беру департаменттері, колледж кіреді. Оқыту қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. == Тарихы == === Атаулар === {| class="wikitable collapsible" |- ! '''Жылдар'''<br> !!Оқу орнының атаулары: |- |1963—1991 || Қазақ КСР Халыққа білім беру министрлігінің «Алматы халық шаруашылығы институты» мемлекеттік мекемесі (АХШИ) |- |1991—1993 || Қазақстан Республикасы Білім министрлігінің «Қазақ мемлекеттік экономикалық университеті» мемлекеттік мекемесі |- |1993—2000 || Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Қазақ мемлекеттік басқару академиясы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны (ҚазМБА) |- |2000—2001 || Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Т. Рысқұлов атындағы Қазақ мемлекеттік басқару академиясы» мемлекеттік мекемесі |- |2001—2002 || Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті» жабық акционерлік қоғамы («Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУ» ЖАҚ) |- |2002—2014 || «Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті» акционерлік қоғамы («Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУ» АҚ) |- |2014—2016 || Тұрар Рысқұлов атындағы Жаңа экономикалық университет» АҚ («Т. Рысқұлов атындағы ЖЭУ» АҚ) |- |2016—2020 || «Нархоз университеті» АҚ |- |2020—қазірге дейін || «Нархоз университеті» КЕАҚ |} === АХШИ === КСРО Үкіметінің 1963 жылғы 9-мамырдағы «Жоғары және орта арнайы білім беруді одан әрі дамыту, жас мамандарды даярлау мен пайдалануды жақсарту жөніндегі шаралар туралы» Қаулысына сәйкес «Алматы халық шаруашылығы институты» (АХШИ) 1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің экономика факультетінің базасында ашылды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — ISBN [[978-601-225-552-2.]]</ref><ref>Казахский экономический университет // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — <nowiki>ISBN 9965-9746-4-0</nowiki>. <small>(CC BY-SA 3.0)</small></ref>. Алғашқы жылдары институт күндізгі және сырттай оқыту формасына ие үш факультеттен тұрды: жоспарлау-экономикалық, есеп-экономикалық және қаржылық-несиелік. 1964 жылы АХШИ-де 10 мамандық бойынша аспирантура ашылды. 1973 жылға қарай оқытушылар саны 330ке жетті, 7 ғылым докторы  болды, ал кандидаттықты 125 адам қорғады. Осы жылдар ішінде сол кездегі «Правда» көшесінде Студенттік жатақханалар кешені (1969 жылы), Оқу-зертханалық кешен, Дене шынықтыру кешені, «Молодежный» санаторий-профилакторийі және т.б.-лар пайдалануға берілді (1973-1974 жылдары) . Сонымен бір мезгілде институтта Жоғары экономикалық мектеп құрылды, онда жұмыс орнынан қол үзбей оқуға мүмкіндік болды. АХШИ-дің филиалдары Целиноград, Ақтөбе, Шымкент қалаларында ашылды<ref>Казахский экономический университет // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — <nowiki>ISBN 9965-9746-4-0</nowiki>. <small>(CC BY-SA 3.0)</small></ref>. 1967 және 1970 жылдары АХШИ студенттердің еңбегі, тұрмысы мен демалысын үздік ұйымдастыру бойынша Бүкілодақтық жарыстарда жеңімпаз атанды. 1972 жылы ол Республиканың 46 жоғары оқу орны арасында үздік деп танылып, қол жеткізген жетістіктері үшін Қазақстан КП-ның ОК, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумі, Министрлер Кеңесі мен  Қазақ КСР Кәсіподағының (Қазсовпроф) Естелік Қызыл Туымен марапатталды [4]. АХШИ-дің студенті Анатолий Назаренко классикалық күрестен 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасының күміс жүлдегері атанды<ref>Казахский экономический университет // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — <nowiki>ISBN 9965-9746-4-0</nowiki>. <small>(CC BY-SA 3.0)</small></ref>. 1982 жылы институт құрамында «Жоспарлық-жабдықтау», «Жоспарлы-экономикалық», «Есеп және экономикалық», «Қаржы-кредиттік» пен  «Экономикалық ақпаратты механикаландырылған өңдеу және басқарудың автоматтандырылған жүйелері» факультеттері, кешкі оқыту, перспективалық жоспарлау және болжау кадрларын қайта даярлау жөніндегі факультеттер, дайындық бөлімшесі (курстар), еңбекті ғылыми ұйымдастыру және басқару бойынша тұрақты жұмыс істейтін курстар, Шымкент, Ақтөбе және Целиноград қалаларындағы филиалдар, аспирантура, 32 кафедра, Оқытудың техникалық құралдары зертханасы, кітапхана (471 мың том) жұмыс істеді. 1981-1982 оқу жылында институтта 10 мамандық бойынша 10 205 студент, 12 — 111 аспирант оқыды, 540 оқытушы жұмыс істеді, оның ішінде 16 профессор және ғылым докторы, 218 доцент және ғылым кандидаты, 2 Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген экономисі, 2 Қазақ КСР Жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері<ref>Алма-Ата. Энциклопедия / Гл. ред. Козыбаев М. К.. — Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии, 1983. — С. 384. — 608 с. — 60 000 экз.</ref>. === ҚазМЭУ – ҚазМБА – ҚазЭУ === 1991 жылы 8-шілдеде Қазақ КСР Халыққа білім беру министрлігінің ұсынысы бойынша Алматы халық шаруашылығы институты Қазақ мемлекеттік экономикалық университеті болып қайта құрылды<ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/P910000413_</ref>. 1993 жылы 25-ақпанда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақ мемлекеттік экономикалық университетін Қазақ мемлекеттік басқару академиясына айналдыру туралы» Жарлық шығарды<ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/U930001120_</ref><ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/P930000426_</ref>. 1994 жылы университетте «Экономика» баспасы және өзінің баспаханасы ашылды. 1996 жылы «ҚазМБА Хабаршысы» ғылыми журналының бірінші нөмірі шықты, алғашқы магистрант түлектер дүниеге келді. 1997 жылы Ақтөбе және Шымкент қалаларындағы филиалдар базасында ҚазМБА Аймақтық оқу орталықтары құрылды, 1999 жылы Астанадағы филиал «Экономика және қаржы» институты болып қайта құрылды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — <nowiki>ISBN 978-601-225-552-2</nowiki>.</ref>. 2000 жылдың 23-мамырында Қазақстан Үкіметінің Қаулысы бойынша ЖОО-ға Тұрар Рысқұловтың есімі берілді<ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/P000000775_</ref>. 1995 жылдан бастап Еуропалық Одақ бағдарламасы шеңберінде ҚазМБА-ны әрі қарай мемлекет меншігінен алуды көздейтін ТАСИС шетелдік консультативтік көмек жобасын іске асыру басталды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — <nowiki>ISBN 978-601-225-552-2</nowiki>.</ref>. 2001 жылдың 2-сәуірінде Үкіметтің Қаулысы бойынша ЖОО жекешелендіру және әрі қарай мемлекет меншігінен алу үшін «Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті» жабық акционерлік қоғамы болып қайта құрылды<ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/P010000434_</ref>. 2001 жылдың соңына дейін ЖОО-ның 100% акциясы жеке меншікке берілді<ref>https://adilet.zan.kz/rus/docs/P000000912_</ref>, 2002 жылы «Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ» ЖАҚ («Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУ» ААҚ болып қайта құрылды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — <nowiki>ISBN 978-601-225-552-2</nowiki>.</ref>. 2008 жылы ЖОО жанынан Халықаралық бизнес мектебі (IBS) ашылды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — <nowiki>ISBN 978-601-225-552-2</nowiki>.</ref>. 2010 жылы университет Еуропалық білім беру кеңістігіне кіріп, Университеттердің Ұлы Хартиясына қол қойды<ref>Первый экономический вуз Казахстана: история развития АИНХ—КазЭУ 1963—2013. — Алматы : Изд. «Экономика», 2013. — 432 с. — <nowiki>ISBN 978-601-225-552-2</nowiki>.</ref>. 2011-2013 жылдары Қызылорда, Атырау, Шымкент, Павлодар, Семей қалаларында Аймақтық Қашықтан оқыту орталықтары ашылды [16]. 2014 жылғы 3-желтоқсанда университет ребрендинг рәсімінен өтіп, «Тұрар Рысқұлов атындағы Жаңа экономикалық университет» АҚ болып өзгертілді [18]. === Қазіргі заманы === 2016 жылы Университет өз атауын «Нархоз университеті» АҚ деп өзгертті<ref>[https://forbes.kz//process/education/neu_im_t_ryiskulova_pereimenovali_v_narhoz_universitet/]</ref>. 2016-2021 жылдары университетті шетелдік келесі ректорлар басқарды: Кшиштоф Рыбинский (Польша), Эндрю Вахтель (АҚШ), Станислав Буянский (Ресей, АҚШ). Білім беру және ғылыми қызметтің құрылымы мен мазмұнын жаңғырта отырып, Нархозды заманауи бәсекелестік университетке айналдыру процесі туралы мәлімделді. Атап айтқанда, жаңа факультеттер, кафедралар құрылды, бірқатар ғылыми-зерттеу институттары мен орталықтары құрылды<ref>https://informburo.kz/stati/narhoz-mozhet-stat-liderom-sredi-vuzov-v-centralnoy-azii-o-chyom-govorili-na-narxoz-insight-.html</ref>. 2020 жылдан бастап Университетте қос диплом бағдарламасы енгізілді<ref>https://weproject.media/articles/detail/rektor-universiteta-narkhoz-o-perekhode-na-onlayn-obuchenie-i-poluchenii-diploma-vuza-velikobritanii/</ref>. 2020 жылғы 13-наурызда «Коммерциялық емес акционерлік қоғам» мәртебесін беру жолымен Нархоз университетін мемлекеттік қайта тіркеу жүргізілді. Коммерциялық емес ұйым ретінде құрылған қоғамды коммерциялық ұйымға айналдыру мүмкін емес, ал алынған табыс тек даму, инфрақұрылым мен академиялық процесті жақсартуға, ғылыми-зерттеу жұмыстары мен оқытушылардың кәсіби дамуын арттыруға бағытталады. 2020 жылдың қарашасында ректор С. Г. Буянский: «2021 жылы Университеттің ұйымдық құрылымы батыстық типтегі модернизациядан өтеді, ректор лауазымы жойылып, Президент пен провост арасындағы өкілеттіктер бөлінеді», - деп мәлімдеді<ref>[https://informburo.kz/interview/stanislav-buyanskiy-narhoz-my-pereydyom-ot-vertikali-vlasti-k-matrichnoy-strukture-upravleniya.html]</ref>. 2023 жылдың мамыр айында Нархоз университеті блокчейн-технология негізінде NFT-дипломдар платформасын құру жөніндегі жобаны іске қосатынын жариялады<ref>https://optimism.kz/2023/05/26/blokchejn-i-obrazovanie-narhoz-perehodit-na-nft-diplomy/</ref>. 2024 жылғы жағдай бойынша Университетте 34 бакалавриат бағдарламасы<ref>https://abiturients.kz/universitet-narhoz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422062111/https://abiturients.kz/universitet-narhoz/ |date=2024-04-22 }}</ref>, 29 магистратура бағдарламасы және 8 докторантура бағдарламасы бойынша сабақ жүргізіледі. == Рейтингтердегі Университет == {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- !Рейтинг !Жыл !Позиция |- |Университеттер рейтингі QS EECA 2020 |2020<ref>https://www.topuniversities.com/university-rankings/eeca-rankings/2020</ref> |251-300 |- |QS World University университеттерінің рейтингі Rankings: Sustainability (Governance) |2023<ref>https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240226123118/https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ |date=2024-02-26 }}</ref> |306 |- |QS World University университеттерінің рейтингі Rankings: Sustainability (Environmental sustainability) |2023<ref>https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240226123118/https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ |date=2024-02-26 }}</ref> |413 |- |QS World University университеттерінің рейтингі Rankings: Sustainability (Equality) |2023<ref>https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240226123118/https://narxoz.edu.kz/global/global-network/rankings-accreditations-memberships/ |date=2024-02-26 }}</ref> |770 |- |QS Stars рейтингтік жүйесі 2023 |2023<ref>https://www.topuniversities.com/universities/narxoz-university</ref> |4 жұлдыз |- |Rankings 2023: Орталық Азия 2023 |2023<ref>https://www.topuniversities.com/asia-university-rankings/central-asia/2023?search=narxoz</ref> |Азияда — 451-500, Орталық Азияда — 23. |- |Университеттердің тұрақтылық рейтингі UI GreenMetric |2023<ref>https://narxoz.edu.kz/global/kz/global-network/rankings-accreditations-memberships/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063542/https://narxoz.edu.kz/global/kz/global-network/rankings-accreditations-memberships/ |date=2024-04-22 }}</ref> |730 |- |«Атамекен» ҰКП өткізген ЖОО-лар білім беру бағдарламаларының ұлттық рейтингі |2023<ref>https://inbusiness.kz/ru/last/novyj-rejting-vuzov-sostavili-v-kazahstane</ref> |Түлектерді жұмысқа орналастыру бойынша жеке ЖОО-лар рейтингінде 1-орын |- |Академиялық адалдық лигасының рейтингі 2024 |2024<ref>https://newtimes.kz/obshchestvo/184962-opublikovan-ezhegodnyi-reiting-kazakhstanskikh-universitetov</ref> |1 орын |- |QS World University университеттерінің рейтингі Rankings 2025 |2024<ref>https://www.topuniversities.com/universities/narxoz-university</ref> |1001-1200 |- |Университеттер рейтингі Times Higher Education |2024<ref>https://www.timeshighereducation.com/impactrankings#!/length/25/name/Narxoz/sort_by/rank/sort_order/asc</ref> |1001-1500 |} == Мектептер == * Экономика және менеджмент мектебі<ref>https://kk.narxoz.kz/sem/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063542/https://kk.narxoz.kz/sem/ |date=2024-04-22 }}</ref> * Құқық және мемлекеттік басқару мектебі<ref>https://kk.narxoz.kz/slpp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063542/https://kk.narxoz.kz/slpp |date=2024-04-22 }}</ref> * Цифрлық технологиялар мектебі<ref>https://kk.narxoz.kz/ste/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063544/https://kk.narxoz.kz/ste/ |date=2024-04-22 }}</ref> * Бизнес мектебі<ref>https://narxoz.edu.kz/nbs</ref> * Гуманитарлық мектеп<ref>https://kk.narxoz.kz/hhs {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063544/https://kk.narxoz.kz/hhs |date=2024-04-22 }}</ref> == Ғылыми орталықтар == * Гендерлік экономиканы зерттеу орталығы (GERC)<ref>https://kk.narxoz.kz/research/institutes/gerc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063544/https://kk.narxoz.kz/research/institutes/gerc |date=2024-04-22 }}</ref>. * Қазақстандағы Тұрақты дамуды зерттеу институты (SKRI)<ref>https://narxoz.edu.kz/research/institutes/skri</ref>. * HR зерттеу орталығы (HRRC). * Жібек жолы істері орталығы (SRCC)<ref>https://narxoz.edu.kz/research/institutes/srcc</ref>. * Еуразиялық экономикалық-құқықтық зерттеулер орталығы (CEBR)<ref>https://narxoz.edu.kz/research/institutes/ecelr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240226113242/https://narxoz.edu.kz/research/institutes/ecelr/ |date=2024-02-26 }}</ref>. * Data Science зертханасы. == Серіктес ЖОО-лар == Бүгінгі таңда Нархоз университетінің білім беру бағдарламаларының әр түрлі формаларын ұсынатын 70-тен астам халықаралық серіктестері бар<ref>https://forbes.kz/actual/education/studentyi_narhoza_cmogut_poluchit_diplom_topovogo_britanskogo_vuza_iz_russell_group/</ref>. Нархоз студенттерінің қос диплом, ERASMUS+, академиялық ұтқырлық, жазғы және қысқы мектептер бағдарламалары бойынша үш құрлықтың (континенттің) 23 еліне шетелге шығу мүмкіндігі бар<ref>https://narxoz.edu.kz/global/kz/go-abroad/students/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422063544/https://narxoz.edu.kz/global/kz/go-abroad/students/ |date=2024-04-22 }}</ref>. {| class="wikitable" |+ !'''Ел''' !'''Университет''' ! '''Білім беру бағдарламасы''' |- |Ұлыбритания |Queen's University Belfast |Қос диплом |- |Литва |Mykolas Romeris университеті |Қос диплом |- |Франция |La Rochelle Université |Қос диплом |- |АҚШ |Пенн мемлекеттік университеті |Қос диплом |- |Германия |[https://www.hof-university.com/ Hof University of Applied Sciences] |Қос диплом |} == Кампустар == Университеттің негізгі кампусы Алматы қаласының Жандосов көшесі бойында, ал екіншісі 1-микроауданда орналасқан. Нархоз университетінің Жандосов көшесіндегі кампусының аумағы қоғамдық қолжетімділікке ие. Қасбеттің (фасад) алдында саябақ бар, субұрқақ (фонтан) жұмыс істейді, Жапон бағына ие. Кампустың ішінде шағын алаң бар. Жандосов көшесіндегі кампус аумағында стадион, спорт орталығы, GRANDPOOL фитнес-орталығы, әскери кафедра орналасқан. 2020 жылы Басшылық бас ғимаратты 2022 жылға дейін қайта құрудың басталғаны туралы жария етті [20]. 2022 жылы Университет жаңа кампусының қайта құрудан кейінгі салтанатты ашылуы өтті [44]. Кампус 26 IT-зертхана, 112 аудитория мен 115 ашық кеңістік жұмыс аймағына ие. Шетелдік студенттер үшін жеке офис қарастырылған – Welcome center [45]. 2023 жылы жаңа студенттік жатақхананың іргетасын қалау рәсімі өтті. Жатақхананың құрылысы 2024 жылы аяқталды. Бұл 424 орынға арналған жалпы ауданы 8700 м² болатын үш, бес және жеті қабатты ғимараттар кешені. Студенттер үшін жеке жуынатын бөлмелері мен душтары бар үш адамға арналған бөлмелер, климаттық бақылау жүйесі мен тұрмыстық техникасы бар. Жеке кір жуатын бөлме, сонымен қатар әр қабатта ас үй мен жұмыс орындары, бірінші қабатта дүкен, кофехана, шаштараз, медициналық пункт, төбесінде жасыл терраса бар<ref>https://qaz.ulysmedia.kz/news/18975-narkhoz-universiteti-almatyda-zhana-formatta-salyngan-zhatakkhanany-ashty/</ref>. == Ректорлар == * 1963 —1975 жж. — Александр Иванович Белов * 1975 — 1982 жж. — Виктор Дмитриевич Руднев * 1982 — 1988 жж. — [[Нұрғали Құлшыманұлы Мамыров]] * 1988-1992ж. — Василий Евдокимович Черкасов * 1992—1995 жж. — [[Кенжеғали Әбенұлы Сағадиев]] * 1995—2005 жж. — [[Нұрғали Құлшыманұлы Мамыров]] * 2005—2012 жж. — [[Әли Әжімұлы Әбішев]] * 2012—2014 жж. — Серік Аманжолұлы Святов * 2015—2018 жж. — Кшиштоф Рыбиньски (Польша) * 2018—2020 жж. — Эндрю Вахтель (АҚШ) * 2020—2021 жж. — Станислав Буянский (Ресей, АҚШ) Ректор С.Г. Буянский Университеттің ұйымдастырушылық реформасының бастамашысы болды, оның шеңберінде Президент және провост лауазымдарын бір мезгілде енгізу жолымен ректор лауазымы жойылды. == Президенттер == * 2021—2024 — [[Мирас Мұхтарұлы Дәуленов|Мирас Мұхтарұлы Дәуленов]] * 2024—қ.у. — Қожахмет Қанат Темірғалыұлы<ref>https://forbes.kz/articles/kanat_kojahmet_naznachen_prezidentom_universiteta_narhoz</ref> ==Еншілес ұйымдар== * Нархоз университетінің экономикалық колледжі * «ESF» корпоративтік қоры * «ҚЭУ-сервис» ЖШС == Белгілі түлектер == * [[Данияр Талғатұлы Ақышев]] * [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] * [[Қайрат Нематұлы Келімбетов]] * [[Наталья Артёмовна Коржова]] * [[Аслан Есболайұлы Мусин]] * [[Нұртай Салихұлы Сабильянов]] * [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] * [[Аслан Бәкенұлы Сәрінжіпов]] * [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин]] * [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Алматыдағы университеттер}} [[Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары]] rpsgbnp2yg9j9h3esj6jysuc0m1e0xd 0 50091 3650281 3329973 2026-09-02T17:16:12Z ~2026-47856-93 185262 3650281 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Жаңа Ахмер |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =55|lat_sec = 51 |lon_deg =82|lon_min = 29|lon_sec =32 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}3409 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жаңа Ахмер''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде, Ұлан өзенінің жағалауында орналасқан. {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1944||{{өсім}}2448 ||{{өсім}}3409 ||139,3 ||1176 ||{{өсім}}1715 ||145,8 ||1272 ||{{өсім}}1694 ||133,2 |} == Тарихы == [[1961 жыл|1961]]-[[1996 жыл|96]] жылдары етті-сүтті мал өсіретін “Ярославль” кеңшарының бөлімшесі болған. Қазір оның негізінде ауылда ӨК жұмыс істейді. <ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] kb213kct6a1fg6pf1ogo21lamp9hyg2 0 50112 3650264 3333940 2026-09-02T16:00:48Z ~2026-47741-15 185259 3650264 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Кент |атауы = Новодолинский |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49|lat_min =42|lat_sec =21 |lon_deg =72|lon_min =42|lon_sec =31 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Шахтинск қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Шахтинск қалалық әкімдігі{{!}}Шахтинск |мекен түрі = кент{{!}}Кенттік әкімдігі |мекені = Новодолин кенттік әкімдігі{{!}}Новодолин |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1954 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 5 508<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Новодолинский''' — [[Қарағанды облысы]] [[Шахтинск қалалық әкімдігі|Шахтинск]] қаласына қарасты кент (1988 жылдан). [[1967 жыл|1967]]–[[1988 жыл|1988]] жылдары [[Абай (қала)|Абай]] қалалық кеңесі құрамында болды. == Тарихы == Іргесі [[Қарағанды]] көмір алабының батыс жағында барлау және көмір өндіру жұмыстарының дамуына байланысты [[1954 жыл]]ы қаланған. Новодолинскийде ''“Долинка”'' шахтасы, автокөлік кәсіпорны, ''“Арнайы шахта құрастыру”'' басқармасының тау-кен құрастыру бөлімшесі, т.б. жұмыс істеді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Географиялық орны == Новодолинский [[Шахтинск]] қаласынан шығысқа қарай 6 км-дей жерде, [[Шерубайнұра]] өзенінің оң жағасында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||6581||{{құлдырау}}6365 ||{{құлдырау}}5471 ||86 ||3034 ||{{құлдырау}}2650 ||87,3 ||3331 ||{{құлдырау}}2821 ||84,7 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Шахтинск қалалық әкімдігі елді мекендері]] [[Санат:Қазақстан кенттері]] dxfd10kgnc1gj1lrejdh6i83pplv153 10 58856 3650369 3649503 2026-09-03T07:45:24Z Nurken 111493 3650369 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан (''суретте'') 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> jsv4padnk021fnrz3skietull5lufjd 0 61837 3650268 3648126 2026-09-02T16:35:35Z Casserium 68287 /* Басшылық */ 3650268 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы |қысқартылған атауы = ''ҚР ПІБ'' |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = 1995 жыл |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті]] |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 8, Министрліктер үйі |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 87,6 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] |басшылықтың лауазымы1 = Президенттің Іс Басқарушысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://qr-pib.kz |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы''' (''ҚР ПІБ'') – Қазақстан Президентінің, мемлекеттік саяси қызметшілердің, Қазақстан Парламенті депутаттарының, мемлекеттік органдар мен олардың аппараттары қызметкерлерінің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Мемлекет басшысына тікелей бағынып, оған есеп береді. ҚР Президентінің Іс Басқармасын 2024 жылғы 7 ақпаннан [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] басқарады. == Қызметі == Заңнамаға сәйкес ҚР Президентінің Іс Басқармасы мына міндеттерді жүзеге асырады: * ҚР Президентінің, Орталық мемлекеттік органдар – Президент Әкімшілігінің, [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] мен Парламентінің қызметін материалдық-техникалық тұрғыда қамтамасыз етеді. * ҚР Президентінің қатысуымен өтетін іс-шараларды, соның ішінде [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметі]] мен ҚР Президенті Әкімшілігі өткізетін кеңестерді, конференцияларды және басқа да мемлекеттік іс-шараларды қаржылық-шаруашылық жағынан қамтамасыз етеді; * Орталық мемлекеттік органдар қызметкерлеріне көлік және медициналық қызмет көрсету, санаторлық-курорттық емделуін және демалысын ұйымдастыру; * ҚР ПІБ ведомстволық бағынысты ұйымдарын басқару; * ҚР ПІБ ведомстволық бағынысты ұйымдарын басқаруда ұйымдастырушылық-экономикалық тетікті жетілдіру, мемлекеттік мүліктің пайдаланылуы мен сақталуын бақылау, басқару. == Тарихы == 1990 жылы Президент кеңсесінің (аппаратының) құрылымында Іс басқармасы құрылды. 1991 жылы Президент пен Министрлер Кабинетi аппаратының Іс басқармасы болып өзгертілді. 1992 жылы Президент пен Министрлер Кабинетi аппаратының Іс Басқармасынан аппараттың Шаруашылық басқармасы бөлінді. 1994 жылы Президент пен Министрлер Кабинетi Аппаратының Шаруашылық басқармасы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып қайта құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N940001884_ Қазақстан Республикасының Президентi жанындағы Шаруашылық басқармасы туралы]</ref> 1995 жылы Қазақстан Президентi жанындағы Шаруашылық басқармасы таратылып, орнына орталық мемлекеттік орган мәртебесіне ие Қазақстан Президентінің Іс Басқармасы құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002600_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң Iс Басқармасы туралы]</ref> == Басшылық == * Президент Іс басқарушысы: [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]] (2024 жылдан бастап) * Президент Іс басқарушысының орынбасары: Сергей Хорошун (2019 жылдан бастап) * Президент Іс басқарушысының орынбасары: Ермек Абдраманов (2026 жылдан бастап) * Президент Іс басқарушысының орынбасары: Бақыт Әбілдинов (2024 жылдан бастап) * Президент Іс басқарушысының орынбасары: Ерлан Сүттібаев (2025 жылдан бастап)<ref>[https://qr-pib.kz/p/2299 Басшылық туралы мәлімет]</ref> === Президент Іс Басқарушыларының тізімі === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасы Президенті аппаратының Іс басқармасы (1990—1992)<br>Қазақстан Республикасы Президенті мен Министрлер Кабинетi Аппаратының Шаруашылық басқармасы (1992—1994)<br>Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Шаруашылық басқармасы (1994—1995)''' | rowspan="13"|[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|99px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–2019)}} |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933—2010)}} || 10 мамыр 1990 || 20 қазан 1995 |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы (1995—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933—2010)}} || 20 қазан 1995 || 8 қараша 1995 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]]<br>{{small|(1936—1998)}} || 8 қараша 1995 || шілде 1996 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933—2010)}} || қыркүйек 1996 || қыркүйек 1998 |- | 4 || [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|99px]] || [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} || 2 қыркүйек 1998 || 16 маусым 2003 |- | 5 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} || 16 маусым 2003 || 20 наурыз 2004 |- | 6 || [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|99px]] || [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов|Темірхан Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} || 20 наурыз 2004 || 27 наурыз 2006 |- | 7 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|99px]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 28 наурыз 2006 || 11 желтоқсан 2008 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} || 11 желтоқсан 2008 || 13 сәуір 2011 |- | 9 || [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|99px]] || [[Серік Әбікенұлы Үмбетов|Серік Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 13 сәуір 2011 || 21 қыркүйек 2012 |- | 10 || [[Сурет:Бисембаев Абай Айдарханович.jpg|99px]] || [[Абай Айдарханұлы Бисембаев|Абай Бисембаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} || 21 қыркүйек 2012 || 19 наурыз 2019 |- | 11 || [[Сурет:Battakov (cropped).jpg|99px]] || [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]<br>{{small|(1969 туған)}} || 21 наурыз 2019 || 11 қаңтар 2022 | rowspan="3"|[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (19-08-2022).jpg|99px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |- | 12 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>{{small|(1980 туған)}} || 11 қаңтар 2022 || 6 ақпан 2024 |- | 13 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]]<br>{{small|(1987 туған)}} || 7 ақпан 2024 || — |} == Ведомстволық бағынышты ұйымдар == {| class="wikitable" |- ! Ұйым !! Сипаттамасы !! Қарамағындағы ұйымдар !! Сайты |- | «ҚР Құрылтайының қызметін шаруашылық қамтамасыз ету департаменті» ММ || [[Қазақстан Құрылтайы|Қазақстан Республикасы Құрылтайы]] қызметін материалды-техникалық, транспорттық, әлеуметтік-тұрмыстық, сондай-ақ қаржылық жағынан қолдауды қамтамасыз етеді. 1990 жылдың бас кезінде Жоғары Кеңес аппаратының құрамындағы бөлім, кейін басқарма ретінде жұмыс істеді. 1995 жылы ҚР Парламентінің Іс басқармасы, 1996 жылы ҚР Парламентінің Шаруашылық басқармасы, 2016 жылы Материалдық-техникалық қамтамасыз ету басқармасы болып өзгерді, 2026 жылы қазіргі атауына ие болды. || 1. {{URL|https://auto-mtqb.qr-pib.kz/ «ҚР Құрылтайының қызметін шаруашылық қамтамасыз ету департаментінің автошаруашылығы» ШЖҚ РМК}}<br> 2. {{URL|https://agd-mtqb.qr-pib.kz/|«ҚР Құрылтайының қызметін шаруашылық қамтамасыз ету департаментінің әкімшілік ғимараттар дирекциясы» ШЖҚ РМК}}<br> 3. {{URL|https://io-mtqb.qr-pib.kz/ «ҚР Құрылтайының қызметін шаруашылық қамтамасыз ету департаментінің инженерлік орталығы» ШЖҚ РМК}}<br> 4. {{URL|https://parlaminst-mtqb.qr-pib.kz/ «ҚР Құрылтайының қызметін шаруашылық қамтамасыз ету департаментінің «Парламентаризм институты» ШЖҚ РМК}} | {{URL|https://mtqb.qr-pib.kz/}} |- | «ҚР ПІБ Медициналық орталығы» ММ || Медициналық санаторийлік-курорттық қамтуды ұйымдастыру, халық денсаулығын нығайту және сақтау, санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, өңірлерге заманауи технологияларды трансферттеу, медициналық туризмді дамыту, ғылыми және клиникалық ынтымақтастықты кеңейтумен айналысады. || 1. {{URL|https://bmcudp.kz/|«ҚР ПІБ Медициналық орталығының ауруханасы» ШЖҚ РМК}} (Астана қ.)<br> 2. {{URL|https://oka.qr-pib.kz/ «ҚР ПІБ Медициналық орталығының Ұлттық госпиталі» ШЖҚ РМК}} (Алматы қ.)<br> 3. {{URL|https://okzhetpes-burabay.kz/|«Оқжетпес» емдеу-сауықтыру кешені» АҚ}} (Щучинск-Бурабай курорттық аймағы)<br> 4. {{URL|https://almatyresort.kz/|«Almaty Resort» санаторийі}} (Алматы қ.)<br> 5. {{URL|https://moseso.qr-pib.kz/|«Санитарлық-эпидемиологиялық сараптама орталығы» ШЖҚ РМК}} (Астана қ.)<br> 6. {{URL|https://mtazho.qr-pib.kz/|«Корпоративтік дамыту орталығы» АҚ}} (Астана қ.)<br> 7. {{URL|https://qarlygash.qr-pib.kz/|«Қарлығаш» балабақшасы» ШЖҚ РМК}} (Астана қаласында 3 филиал)<br> 8. «Қазақстан» санаторийі (Қырғызстан, [[Ыстықкөл]] көлі)<br> 9. {{URL|https://kazakhstan-kmv.ru/|«Қазақстан» санаторийі}} («Астана» ЖШҚ, Ресей, Ессентуки қ.) | {{URL|https://mo.qr-pib.kz/}} |- | [[Бурабай ұлттық паркі|«Бурабай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» ММ]] || Ақмола облысының аумағында орналасқан «Бурабай» ұлттық паркі 2000 жылы тамызда құрылды. || — || {{URL|https://burabaypark.qr-pib.kz/}} |- | «ҚР ПІБ Автошаруашылығы» РМК || Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарына автокөлікпен қызмет көрсету, ресми іс-шараларға, шетелдік делегацияларға, сондай-ақ өзге де жеке және заңды тұлғаларға көлік қызметін көрсетумен айналысады. 1997 жылы елорданың Ақмола қаласына көшуiне байланысты құрылған.<ref>[https://auto.qr-pib.kz/about Кәсіпорын туралы]</ref> || — || {{URL|https://auto.qr-pib.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|«Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешені» ШЖҚ РМК]] || Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық жағынан қамтамасыз ететін 1996 жылы құрылған арнаулы медиа-ресурс. || 1. [[ҚазАқпарат|«ҚазАқпарат» халықаралық ақпарат агенттігі]]<br> 2. [[Jibek Joly (телеарна)|«Jibek Joly/Silk Way» телеарнасы]]<br> 3. Деректі фильмдер орталығы | {{URL|https://ptrk.qr-pib.kz/}} |- | «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі мен Үкіметінің әкімшілік ғимараттары дирекциясы» ШЖҚ РМК || Дирекция 7 ғимаратқа қызмет көрсетеді, олардың қатарында «[[Ақорда (резиденция)|Ақорда]]» резиденциясы, Үкімет Үйі, Министрліктер Үйі, Қаржы министрлігі, Тұңғыш Президент мұражайы, Орталық сайлау комиссиясының әкімшілік ғимараты бар. || Дирекцияның Алматы филиалы || {{URL|https://agd.qr-pib.kz/}} |- | «ҚР ПІБ Инженерлік-техникалық орталығы» ШЖҚ РМК || Әкімшілік ғимараттарда орналасқан мемлекеттік органдар үшін ақпараттық-коммуникациялық қызметтердің операторы және Іс Басқармасы жүйесіндегі кәсіпорындардың ақпараттық бағдарламаларын әзірлейтін, сүйемелдейтін жүйелік интегратор. || — || {{URL|https://ito.qr-pib.kz/}} |- | «Мемлекеттік резиденциялар дирекциясы» ШЖҚ РМК || 1997 жылы құрылған. Қазақстан Президенті мен оның отбасы мүшелерінің, өзге де қызмет көрсетілетін адамдардың қызметін материалдық-техникалық, әлеуметтік-тұрмыстық қамтамасыз етеді, Қазақстан Президенті қатысатын ресми және басқа да іс-шараларға қызмет көрсетеді, сондай-ақ қоғамдық тамақтандыру қызметтерін көрсетеді. || — || {{URL|https://mrd.qr-pib.kz/}} |- | «Қазақстан Республикасының Президенттік орталығы» РММ || Қазақстан Президентінің музей жинағы мен жеке кітапханасының, Қазақстан экс-президенттерінің музей жинақтарының, жеке кітапханаларының және жеке архивтерінің жұмысын қамтамасыз етеді. || — || {{URL|https://po.qr-pib.kz/}} |- | «Алатау» қонақ үйі» АҚ || Түркияның Кемер қаласындағы Бельдиби ауданында орналасқан «Rixos Beldibi» қонақүйін басқаруды жүзеге асырады. 2001 жылы құрылған. || — || {{URL|https://alatau.qr-pib.kz/}} |- | «Бүркіт» мемлекеттік авиакомпаниясы» ШЖҚ РМК || 2000 жылы арнайы рейстер ұйымдастырып, Президент пен мемлекеттiң өзге де лауазымды тұлғаларының ұшу қауiпсiздiгін қамтамасыз ету мақсатында құрылған. || — || {{URL|https://airberkut.kz}} |- | «Қазқұрылысжүйесі» ЖШС || Қазақстан территориясында және одан тыс жерде орналасқан объектілерде құрылыс-монтаждық жұмыстардың барысын және сапасын техникалық тұрғыдан қадағалауды қамтамасыз етумен айналысады. 2001 жылы Елорданы Алматыдан Астана қаласына көшіру кезінде техникалық қадағалауды тиімді жүргізу ету үшін «ҚР ПІБ Салынып жатқан объектілерін техникалық қадағалауды жүзеге асыру жөніндегі дирекция» Жабық акционерлік қоғамы болып құрылған. 2009 жылы ребрендинг жүргізіліп, «Қазқұрылысжүйесі» АҚ болып өзгерді.<ref>[https://qazqurylys.qr-pib.kz/about Біз туралы]</ref> || — ||{{URL|https://qazqurylys.qr-pib.kz/}} |- | «Бурабай даму» ЖШС || Щучье-Бурабай курорттық аймағының аумағында ҚР Президенті Іс басқармасының объектілерін күтіп-ұстау және пайдалану, Бурабай және AQBURA курорттарын дамытуды, сондай-ақ туристік-операторлық қызметті жүзеге асырады. || — || {{URL|https://burabaydamu.qr-pib.kz/}} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президентіне тікелей бағынышты мемлекеттік органдар]] 1l4hg2m1dm9s6af8icae58hv4c9p0pv 0 88475 3650330 3384846 2026-09-03T06:14:15Z PushkinVko 184261 3650330 wikitext text/x-wiki '''Оңдасын Елубай''' - [[1950]] жылы 22 мамырда [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зайсан ауданының Саржыра ауылында туған. [[1967]] жылы [[Өскемен қаласы]]ндағы Жамбыл атындағы мектеп-интернатты бітірген соң, бір жыл облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») газетінде корректор болып жүмыс істеген. [[1973]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] журналистика факультетін, [[1986]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін тамамдаған. [[1973]] жылы облыстық «Дидар» газетінде, облыстық радио және телекомитетінде редактор, тілші, бөлім меңгерушісі болған. [[1990]] жылдан бері «Егемен Қазақстан» газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі болып қызмет атқарған. Бүгінгі күні «Қазақ спорты» газетінің Шығыс Қазақстан өңірі бойынша тілшісі. == Шығармашылығы == «Алтайым — алтын тамырым», «Аялайық Алтайды», «Жүрегімде жастықтың ізі қалды», «Шымыр келер Шығыстың 9л-қыздары», «Жанарымда — жасыл қүрлық», «Париж-Сидней — саңлақтар саңлауы», «Азиатский аккорд мирового футбола», «На земле древней Эллады», «Уроки Турина», «Турин тағлымы» сияқты бірнеше жинақтар мен кітаптардың авторы. == Жетістіктері == [[Қазақстан журналистер одағы]] сыйлығының иегері және Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасымен, «Қазақстан спортына сіңірген еңбегі үшін» Қүрмет белгісімен марапатталған. Зайсан ауданының Құрметті азаматы.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] 1rmbzk8a7kb2zxiwbcpkna7g3himosj 3650333 3650330 2026-09-03T06:29:26Z PushkinVko 184261 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650333 wikitext text/x-wiki '''Оңдасын Елубай''' - [[1950]] жылы 22 мамырда [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зайсан ауданының Саржыра ауылында туған. [[1967]] жылы [[Өскемен қаласы]]ндағы Жамбыл атындағы мектеп-интернатты бітірген соң, бір жыл облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») газетінде корректор болып жүмыс істеген. [[1973]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] журналистика факультетін, [[1986]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін тамамдаған. [[1973]] жылы облыстық «Дидар» газетінде, облыстық радио және телекомитетінде редактор, тілші, бөлім меңгерушісі болған. [[1990]] жылдан 2015 жылға дейін «Егемен Қазақстан» газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі болып қызмет атқарған. Бүгінгі күні «Қазақ спорты» газетінің Шығыс Қазақстан өңірі бойынша тілшісі. == Шығармашылығы == «Алтайым — алтын тамырым», «Аялайық Алтайды», «Жүрегімде жастықтың ізі қалды», «Шымыр келер Шығыстың 9л-қыздары», «Жанарымда — жасыл қүрлық», «Париж-Сидней — саңлақтар саңлауы», «Азиатский аккорд мирового футбола», «На земле древней Эллады», «Уроки Турина», «Турин тағлымы» сияқты бірнеше жинақтар мен кітаптардың авторы. == Жетістіктері == [[Қазақстан журналистер одағы]] сыйлығының иегері және Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасымен, «Қазақстан спортына сіңірген еңбегі үшін» Қүрмет белгісімен марапатталған. Зайсан ауданының Құрметті азаматы.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] j3p8w19htomz9o07ba2y6flmc3kot94 0 91220 3650316 3645840 2026-09-03T03:26:35Z ~2026-45017-50 185273 Балапан 3650316 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар | атауы = '''Balapan''' | логотипі = Balapan.jpg | логоатауы = Телеарнаның 2022 жылғы 1 маусымнан кейінгі логотипі | ені = 150px | ел = {{Байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = | хабар тарату уақыты = 14 сағат | тілдері = [[қазақ тілі|қазақша]] | орталық = [[Астана]], [[Қазмедиа орталығы]] | формат = | тематика = балалар арнасы | хабар таратуын бастады = 27 қыркүйек 2010 жыл | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = 0-8 жас | үлес = | үлес-күн = | үлес-қайнар = | негізін салушы = | иесі = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] | басшы қызметі = Директоры | басшылары = Мақпал Укенова | бұрынғы атаулары = '''Балапан''' (2010-2017) | туыстас арналар = {{ту|Қазақстан}} [[Balapan International]] <br> {{ту|Қазақстан}} [[Qazaqstan International]]<br>{{ту|Қазақстан}} [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] <br> {{ту|Қазақстан}} [[Qazsport]] <br> {{ту|Қазақстан}} [[Abai TV]] | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган =Бақытты Балалық мекені (2019-25.08.2024) Кішкентай дос, Balapan-ды қос (26.08.2024 бері) | сайт = https://balapan.tv/ }} {{мағына|Балапан (айрық)}} '''«Balapan»''' — қазақстандық бірінші балалар арнасы. 2010 жылдың 27 қыркүйегінен бастап эфирге шыға бастады. Шығармашылық бірлестік [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан]]» телерадиокорпорациясының құрамына кіреді. Арна кабельдік желіден эфирге шығады. Аудиториясы 0-8 жас аралығындағы балалар. Эфир уақыты 08:00 – 22:00 аралығын қамтиды. Тек қазақ тілінде хабар таратады.<ref>[https://balapan.tv/about/ Balapan телеарнасы туралы]</ref> == Бағдарламалары == * Кім тапқыр? * Balapan live * Ән салайық * Ғылымға саяхат * Білгішбек * Кішкентай дәрігер * Жұмбақ жәшік * A.I.Dos == Мультхикаялары == * Ақжелкен * Әли мен Айя * Пингвин оқиғалары * Желаяқ * Пороро * Хайди * Флора сақшылары * Күшті көліктер<ref>[https://balapan.tv/ balapan.tv]</ref> * Шерлок Як * Білгіштер == Логотиптері == <gallery> Balapan TV 2013.png|2012-2014 жылдардағы логотипі Balapan TV 2015.png|2014-2017 жылдардағы логотипі Balapan TV 2017.png|2017 жылғы наурыздан тамызға дейінгі логотипі Balapan TV 2018.jpg|2017-2019 жылдардағы логотипі Balapan TV 2021.png|2019-2022 жылдардағы логотипі Balapan.jpg|Қазіргі логотипі </gallery> == Директорлары == # Жанар Шәмел (2010-2012) # [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова|Ләйлә Сеңгірбекова]] (2012-2017) # Жанар Шәмел (2017-2018) # Мақпал Жұмабай (2018-2021) # Қымбат Досжан (2021-2023) # Индира Тұрсынбай (2023-2024) # Мақпал Укенова (2024 жылдан бері) == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://balapan.tv/live «Balapan» телеарнасының онлайн көрсетілімі}} * {{URL|https://balapan.tv/ «Balapan» телеарнасының ресми сайты}} * {{URL|https://www.youtube.com/@balapantv «Balapan» телеарнасы (YouTube)}} * {{URL|https://www.tiktok.com/@tvbalapan «Balapan» телеарнасы (TikTok)}} * {{URL|instagram.com/balapantv «Balapan» телеарнасы (Instagram)}} * {{URL|https://facebook.com/balapantv/ «Balapan» телеарнасы (Facebook)}} * {{URL|vk.com/balapantvkz «Balapan» телеарнасы (ВКонтакте)}} * {{URL|t.me/balapantv «Balapan» телеарнасы (Telegram)}} * «Balapan» арнасы [[Интернет мұрағаты]]нда: {{URL|https://web.archive.org/web/20180103023333/http://balapan.kaztrk.kz/ balapan.kaztrk.kz сайты}} (2011-2020 жылдары), {{URL|https://web.archive.org/web/20140106121458/http://balapantv.kz/ balapantv.kz сайты}} (2013-2014 жылдары) {{Қазақстан телеарналары}} {{Қазақстан телерадиокорпорациясы}} [[Санат:Қазақ тілді телеарналар]] [[Санат:Балалар телеарналары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік телеарналары]] 5ieowihgjay5xtskqcandyqh4bc6gnl 0 92675 3650521 3431473 2026-09-03T11:05:00Z Nurken 111493 «[[Оразалы Сәбден]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3650521 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Оразалы Сәбден]] 4r4tvygblp73j5r8esbl7o2d7v47b6w 0 101924 3650392 3452414 2026-09-03T08:35:54Z Nurken 111493 Nurken [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов]] бетін [[Евгений Георгиевич Ёжиков-Бабаханов]] бетіне жылжытты 3452414 wikitext text/x-wiki '''Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов''' (12.05.[[1942 жыл]], [[РКФСР]], [[Саратов]] қаласы) - мемлекет қайраткері, Армян. [[Львов политехникалық институты]]н ([[1965]]) инженер-электрик мамандығы бойынша; [[Бүкілодақтық құрылыс-инженерлік сырттай оқыту институты]]н ([[1978]]) инженер-экономист мамандығы бойынша; [[КСРО]] Министрлер кеңесі жанындағы [[Халық шаруашылығы академиясы]]н бітірген ([[1981]]). КОКП мүшесі ([[1965]]-[[1991]]). [[1969]] жылдан - ҚазКСР партия және кеңес органдарында қызмет атқарған. [[1985]] жылдан - [[ҚазКСР]] монтаждық және арнаулы құрылыс жумыстары министрі. [[1988]] жылдан - [[Жезқазған облысы]] Әкімшілігінің басшысы. [[1990]] жылдан - ҚР Премьер-министрінің бірінші орынбасары, ҚР Президенті жанындағы [[Бас бақылау инспекциясы]]ның төрағасы. [[1993]] жылдан бері - «[[Монтажарнаулықұрылыс]]» Компаниясы» ЖАҚ президенті және Директорлар кеңесінің төрағасы. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шы және 11-ші шақырылымының депутаты. КСРО халық депутаты ([[1989]]-[[1991]]). Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет» ордендерімен; «Даңқты қурылысшы» құрмет белгісімен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Құрметті құрылысшысы. Әскери атағы - отставкадағы полковник.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{Bio-stub}} [[Санат:12 мамырда туғандар]] [[Санат:1942 жылы туғандар]] [[Санат:Саратовта туғандар]] [[Санат:КСРО полковниктері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан КП Жезқазған облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан армяндары]] [[Санат:Львов политехникасы ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Бүкілодақтық құрылыс-инженерлік сырттай оқыту институты түлектері]] [[Санат:Халық шаруашылығы академиясы түлектері]] [[Санат:КОКП мүшелері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазақстанның құрметті құрылысшылары]] knp9ym8q6ucar4a19jqqxpbitp9d7he 0 103266 3650419 3648576 2026-09-03T08:48:10Z Nurken 111493 3650419 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ersaiyn Nağaspaev in July 2025.jpg | Сурет ені = | Атауы = Нағаспаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] | Ту = Эмблема МПС РК.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 ақпан 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Астана әкімі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Astana, Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Astana.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2013 | Басқаруын аяқтады_2 = қараша 2014 | тақырыпша2_2 = Әкімі | мәтін2_2 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_3 = [[Шахтинск]] әкімі | Ту_3 = Шахтинск.png | Ту2_3 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg | Басқара бастады_3 = қаңтар 2011 | Басқаруын аяқтады_3 = қаңтар 2013 | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = | мәтін2_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = | мәтін2_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | тақырыпша2_5 = | мәтін2_5 = | Туған күні = 28.07.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 2<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31325999 |title=Нагаспаев Ерсайын Каиргазиевич (персональная справка) |language=ru |work=online.zakon.kz|accessdate=2025-02-28}}</ref> | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] (2001) | Мамандығы = халықаралық экономикалық қатынастар (2001) | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = {{URL|https://www.gov.kz/memleket/entities/mps?lang=kk}} | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = }} '''Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев'''<ref name="kursivmin" /> ([[28 шілде]] [[1980 жыл]], [[Қарағанды]]) — қазақстандық экономист және саясаткер, 2025 жылғы ақпаннан бергі [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]].<ref name="zakonkz" /> Халықаралық экономикалық қатынастарды оқыған Нағаспаев бұрын [[Астана әкімі]]нің орынбасары (2013–2014), [[Шахтинск]] әкімі (2011–2013) лауазымдарына ие болған. == Мансабы == Еңбек жолын Нағаспаев 2001 жылы [[Теміртау]] әкімі аппаратының бас маманы ретінде бастады.<ref name="zakonkz" /> 2002 жылдан 2003 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті|Инвестиция комитеті]]нің [[атташе]]сі, министрліктің атташесі болды. 2003–2006 жылдары ол [[Қазақстанның Ресейдегі Елшілігі|Ресейдегі елшілік]]тің атташесі, кейін үшінші хатшысы еді. 2006 жылдан бастап Нағаспаев [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]]ндегі жұмысын бастады: 2007 жылға дейін ол министрліктің көлік саясаты және халықаралық ынтымақтастық департаментіндегі бөлім басшысы, департамент директорының орынбасары болды. 2007 және 2009 жылдар аралығында ол «Ақтау теңіз халықаралық сауда айласы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны аппараты басшысының орынбасары, аппаратының басшысы еді. Сол жылы ол, оған қоса, [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] әкімшілік жұмыс және мемлекеттік жұмыс және мемлекеттік сатыпалым департаменті директорының орынбасары бола тұрды.<ref name="zakonkz" /> Нағаспаев 2009 жылғы сәуірден қарашаға дейін [[Қазақстан премьер-министрі]] орынбасарының кеңесшісі еді. Сол жылғы желтоқсаннан 2010 жылғы желтоқсанға дейін ол [[Қарағанды]] қаласы [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы қаңтарға дейін ол [[Қарағанды облысы]] әкімінің кеңесшісі бола тұрды. Бұдан кейін, 2013 жылғы қаңтарға дейін ол [[Шахтинск]] қаласының әкімі болды. 2013 жылғы қаңтардан 2014 жылғы қарашаға дейін<ref name="zakonkz" /> Нағаспаев [[Астана әкімі]]нің экономика және қаржы жөніндегі орынбасары<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/ersajyn-nagaspaev-onerkasip-zhane-kurylys-ministri-lauazymyna-tagajyndaldy-131062/ |title=Ерсайын Нағаспаев өнеркәсіп және құрылыс министрі лауазымына тағайындалды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Алдаяр |first=Аиша |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> еді. Дәл осы жылдары әкімдік [[Астана LRT|Астана жеңіл метрополитені]] құрылысына шетелдік консультант іздеп жатыр еді де, метрополитен құрылысы кейін даулы болып, Нағаспаевтың есімі сот ісінде аталған.<ref>{{Cite web|url=https://orda.kz/lrt-kuriroval-v-sude-figuriroval-ersajyn-nagaspaev-vozglavil-minprom-398675/ |title=ЛРТ курировал, в суде фигурировал: Ерсайын Нагаспаев возглавил Минпром |language=ru |work=orda.kz |last=Прилепская |first=Анастасия |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> 2014 жылғы желтоқсанда ол «Астана» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы болды. Бұл лауазымға ол 2016 жылға дейін ие болды. Бұдан кейін, 2020 жылға дейін ол «Новострой Астана» ЖШС стратегиялық даму бойынша директорының орынбасары еді. 2021 жылғы сәуірде Нағаспаев [[Қазақстан темір жолы]]нда жұмыс істейтін болды: 2022 жылғы қаңтарға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО қамтамасыздандыру жөніндегі атқарушы директоры болса, кейін 2025 жылғы 28 ақпанға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО жаңа жобалар жөніндегі атқарушы директор міндетін атқарушысы еді.<ref name="zakonkz" /> 2025 жылғы 28 ақпанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығы арқылы Нағаспаевты [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] етіп тағайындады.<ref name="kursivmin">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-02-28/mtzh-ersaiyn-nagaspaev/ |title=ҚТЖ-ның топ-менеджері Өнеркәсіп және құрылыс министрі болып тағайындалды |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Бакелекова |first=Үмітжан |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}</ref> == Өз өмірі == Нағаспаев үйленген, екі баласы бар.<ref name="zakonkz" /> Ұлты — қазақ.<ref>{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық |орны=Алматы |жыл=2011 |isbn=978-601-278-473-2}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нағаспаев, Ерсайын Қайырғазыұлы}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]] 9mumgi02mh1b9j99vsi4me4boggcoq5 0 103322 3650391 3648549 2026-09-03T08:34:56Z Nurken 111493 3650391 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. Нәлібаев — [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026) және белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Назарбек Машбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Ағасы [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] (1953–2023) әр жылдары Үкімет аппаратын, бірқатар облысты, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігін, Кеден комитетін басқарған, Премьер-министрдің орынбасары болған. * Жиені Жансұлтан Сапарбаев (1991 жылы туған) 2019–2024 жылдары Астана қалалық Көлік және жол-көлік инфрақұрылымы басқармасының басшысы болған. Тағы бір ағасы Пазылбек Нәлібаев (1966 жылы туған) — 2022 жылдан бастап Арал-Сырдария облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының басшысы. * Жиені [[Әзімбек Пазылбекұлы]] (1991 жылы туған) — 2024 жылдан бастап [[Түркістан]] қаласының әкімі. == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] kg68j30fqmfww6ta5fa22ply2bmd8ip 3650488 3650391 2026-09-03T10:45:36Z Casserium 68287 /* Отбасы */ 3650488 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. Нәлібаев — [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026) және белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Назарбек Машбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Ағасы [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] (1953–2023) әр жылдары Үкімет аппаратын, бірнеше облысты, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігін, Кеден комитетін басқарған, Премьер-министрдің орынбасары болған. * Немере інісі Жансұлтан Сапарбаев (1991 жылы туған) 2019–2024 жылдары Астана қалалық Көлік және жол-көлік инфрақұрылымы басқармасының басшысы болған. Тағы бір ағасы Пазылбек Нәлібаев (1966 жылы туған) — 2022 жылдан бастап Арал-Сырдария облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының басшысы. * Немере інісі [[Әзімбек Пазылбекұлы]] (1991 жылы туған) — 2024 жылдан бастап [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласының әкімі. == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] i6bzz0g27npcnxqwzen5mfei7nyvi1q 3650491 3650488 2026-09-03T10:47:42Z Casserium 68287 3650491 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев | Шынайы есімі = | Суреті = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нәлібаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 6 мамыр 2026 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_2 = 7 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Титулы_3 = [[Қызылорда]] қаласының 11-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Қызылорда|әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Kyzylorda coat-of-arms.png | Басқара бастады_3 = 14 ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 сәуір 2021 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов|Мархабат Жайымбетов]] | Ізбасары_3 = [[Ғанибек Қонысбекұлы Қазантаев|Ғанибек Қазантаев]] | Титулы_4 = [[Шиелі ауданы]]ның әкімі | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Kyzylorda province seal.svg | Басқара бастады_4 = 8 ақпан 2008 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 ақпан 2013 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = [[Ерлан Төлегенұлы Мұстафаев|Ерлан Мұстафаев]] | Ізбасары_4 = [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] | Туған күні = 13.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті]] |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Экономист-менеджер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} }} '''Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев''' ([[13 қазан]] [[1976]], [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, заңгер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің бірінші орынбасары]]. Нәлібаев — [[Қызылорда облысы]]ның бұрынғы әкімі (2022—2026) және белгілі мемлекет қайраткері [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаевтың]] туған інісі.<ref>[https://www.inbusiness.kz/kz/last/bir-ujden-bireu-berdibek-saparbaev-ketip-tugan-inisi-akim-boldy Бердібек Сапарбаев кетіп, туған інісі әкім болды]</ref> == Өмірбаяны == Әкесі — Нәлібаев Машбек Сапарбайұлы (1926–2004), «Өзгент» кеңшарының бригадирі және басқарушысы болып жұмыс істеген. Анасы — Нәлібаева Бибіш Нұрманқызы (1933–2004). Нұрлыбек Нәлібаев [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін (1997) «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша; [[Қызылорда гуманитарлық заң университеті]]н (2003) «Заңғылымы» мамандығы бойынша бітірген. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1997 жылдан - «Қазақойл-коммерция» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] мұнай өндіру бойынша сарапшысы. 1998 жылдан - «Бұлақ» ЖШС директорының орынбасары. 1999 жылдан - «Стандарт Ойл Бейс» ЖШС директоры. 2001 жылдың наурызынан - «Стандарт Ойл» ЖШС директоры. 2001 жылдың кыгжуйегінен - «Станлаот Ойл Трейдинг» ЖШС директоры. 2002 жылдан - «Харрикейн Ойл Продактс» ЖАҚ Қызылорда филиалының директоры. 2002 жылдың қазанынан - «Қызылорда Мұнай Сервис» ЖШС бас директоры 2005 жылдың тамызынан - Қызылорда қаласы әкімінің орын- басары, қала әкімінің міндетін уақытша атқарушы. 2005 жылдың қазанынан - [[Қызылорда қаласы]] әкімінің орынбасары. 2007 жылдан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан бері - Қызылорда облысы Шиелі ауданының әкімі. Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП филиалының төрағасы (2008 жылдан). 2013-2021 жж. – Қызылорда облысы, Қызылорда қаласының әкімі. 2021 жылғы 1 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы премьер-министрі Кеңсесінің Өңірлік даму бөлімінің меңгерушісі. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Қызылорда облысының әкімі.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nurlyibek-nalbaev-kyizyilorda-oblyisyinyin-akm-bolyip-336475/ Нұрлыбек Нәлібаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды. tengrinews.kz]</ref> 2026 жылғы 6 мамырдан бастап ол — Премьер-министрдің бірінші орынбасары.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/nm-nalibaev-turaly-642459 Н.М. Нәлібаев туралы]</ref> Әскери атағы — [[аға лейтенант]]. Діни көзқарасы — [[ислам]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Еліміздің табысты дамуы үшін қажеттінің бәрі бар - ауқымды аумақ, бай минералдық ресурстар. Халыктың демографиялық дамуы, қазірде барынша қалпына келтіріліп жатқан қуатты өндірістік және ауылшаруашылық базасы».<ref name="kimkim" /> Хоббиі — спорт (волейбол), домбыра шерту, ән айту, атқа салт міну, автомобильмен жылдам жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті — тарихи және классикалық жанрлар.<ref name="kimkim" /> == Отбасы == Үйленген. Жұбайы — Мәлика Мұстафақызы Сыздықова. Ұлы — Назарбек Машбек (2002 жылы туған); қыздары — Айя Машбекова (2004 жылы туған) мен Аруна Машбекова (2010 жылы туған).<ref name="kimkim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Ағасы [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] (1953–2023) әр жылдары Үкімет аппаратын, бірнеше облысты, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігін, Кеден комитетін басқарған, Премьер-министрдің орынбасары болған. * Немере інісі Жансұлтан Сапарбаев (1991 жылы туған) 2019–2024 жылдары Астана қалалық Көлік және жол-көлік инфрақұрылымы басқармасының басшысы болған. Тағы бір ағасы Пазылбек Нәлібаев (1966 жылы туған) — 2022 жылдан бастап Арал-Сырдария облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясының басшысы. * Немере інісі [[Әзімбек Пазылбекұлы]] (1991 жылы туған) — 2024 жылдан бастап [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласының әкімі. == Марапаттар == * [[Құрмет ордені]] (2011) * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011) * [[Парасат ордені]] (2016) * Қазақстанның құрметті құрылысшысы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нәлібаев, Нұрлыбек Машбекұлы}} [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Шиелі ауданы әкімдері]] [[Санат:Қызылорда әкімдері]] [[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]] mm7j6iytaeh2r2v6y2dmhtalqwlw62q 0 104116 3650408 3648561 2026-09-03T08:44:40Z Nurken 111493 3650408 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдарбек Сейпілұлы Сапаров | Шынайы есімі = | Суреті = Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сапаров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 жылдан {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br/>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Солтүстік Қазақстан облысы|11]]-[[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|әкімі]] | Ту_2 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 желтоқсан 2022 | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Сапархан Омаров]]<br>[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Титулы_4 = [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің Бірінші орынбасары]] | Ту_4 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = қыркүйек 2011 | Басқаруын аяқтады_4 = наурыз 2019 | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов|Серік Біләлов]]<br>[[Самат Сапарбекұлы Ескендіров|Самат Ескендіров]]<br>[[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов|Ерік Сұлтанов]]<br>[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Туған күні = 12.6.1966 | Туған жері = [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылы, {{туғанжері|Булаев ауданы|Мағжан Жұмабаев ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854 |title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093839/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854#pos=10;54|date=2023-11-16}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы | Балалары = '''ұлдары''' Нұрсұлтан, Айсұлтан және '''қызы''' Сұлушаш<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = | Білімі = 1) [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]] (1992)<br>2) [[Солтүстік Қазақстан университеті|Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2006) | Мамандығы = 1) зооинженер<br>2) мемлекеттік басқару | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/moa?lang=kk Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми сайты] | Commons = Aidarbek Saparov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Құрамында болды = [[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|30px]] [[КСРО әскері]]<ref name="zakonkz" /> | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Парасат ордені}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Айдарбек Сейпілұлы Сапаров'''<ref name="awilmin" /><ref name="premyer" /> (кейбір дереккөздерде '''Сейпелұлы''',<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|title=Сапаров Айдарбек Сейпелұлы|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|date=2023-09-04|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116094126/https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|date=2023-11-16}}</ref> [[12 маусым]] [[1966 жыл]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) — қазақстандық саяси қайраткер, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]. 2022–2023 [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі болған. == Жастық шағы және білімі == Айдарбек Сейпілұлы Сапаров [[1966 жыл]]ғы [[12 маусым]]да, [[Булаев ауданы]]ның [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылында (қазіргі [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ноғайбай]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) дүниеге келген. 1983 жылы Сапаров [[Петропавл]]дағы Солтүстік Қазақстан бухгалтерлер мектебінің оқушысы болды. 1984 жылы ол мектеп аяқтады да,<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116092813/https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|date=2023-11-16}}</ref> сол жылғы тамызда Калинин атындағы кеңшардың есөпшісі ([[Булаев ауданы]], [[Надёжка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надёжка]] ауылы) болды. 1984 жылғы қазаннан [[КСРО әскері|Кеңес әскері]]нің қатарында қызметте.<ref name="aniqtamaliq" /> 1987–1992 жылдары ол — [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]]ның [[зоотехника]] факультетіндегі зооинженер мамандығы бойынша студенті. 2006 жылы ол [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің мемлекеттік және жергілікті басқару факультетінде «Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="aniqtamaliq" /> == Мансабы == 1992 жылы Сапаров Калинин атындағы ҚС таратушы зоотехнигі, коммерциялық директоры ([[Булаев ауданы]], [[Надежка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надежка ауылы]]) болып еңбек жолын бастады. 1995–2003 жылдары ол коммерциялық құрылымдарда қызмет етті:<ref name="awilmin">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|title=Сапаров Айдарбек Сейпілұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116091728/https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|date=2023-11-16}}</ref> 1995 жылдан ол — «Ноғайбай» ЖШС директоры, бас директоры болса, 2003 жылдан — [[Петропавл]]дағы «Азық-түлік корпорациясы АҚ» Солтүстік Қазақстан облыстық өкілдігі директорының орынбасары болды. 2005 жылдан ол — сол компанияның бірінші орынбасары.<ref name="aniqtamaliq" /> 2006 жылғы наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша облыстық аймақтық басқармасының бастығы болып тағайындалды. 2006 жылғы қыркүйекте бұл қызметін аяқтады да, Петропавлдағы облыстық аймақтық инспекциясының бастығы болды. 2006 жылғы қарашадан ол — [[Шал ақын ауданы]]ның әкімі. 2008 жылдан ол — [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]ның әкімі.<ref name="eldala" /> 2010 жылғы сәуірде ол Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.<ref name="aniqtamaliq" /> Бұл қызметін ол 2011 жылы аяқтады.<ref name="inbusiness" /> 2011–2019 жылдары аралығында Сапаров Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2019 жылғы 18 наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] болды.<ref name="inbusiness" /> 2022 жылғы 1 желтоқсанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен ол [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысының әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|title=А.С. Сапаровты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт Кемелұлы]]|date=2022-12-01|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093444/https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|date=2023-11-16}}</ref> 2023 жылғы 4 қыркүйекте Айдарбек Сапаров президент жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|title=Ауыл шаруашылығы министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116095031/https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|date=2023-11-16}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасына қарамастан ол 2024 жылғы 6 ақпанда өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2059481-aidarbek-saparov-auyl-saruasylygy-ministri-lauazymyn-saqtap-qaldy/ |title= Айдарбек Сапаров ауыл шаруашылығы министрі лауазымын сақтап қалды |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-14}}</ref> == Марапаттары == Сапаров [[Құрмет ордені]]мен (2008), [[Астанаға 10 жыл медалі]]мен (2008)<ref name="aniqtamaliq" /> және [[Парасат ордені]]мен<ref name="inbusiness" /> марапатталған. == Жеке өмірі == Айдарбек Сапаров үйленген, жұбайы — Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы (1971 жылы туған). Ұлдары — Сапаров Нұрсұлтан (1992 жылы туған), Сапаров Айсұлтан (1995 жылы туған) және қызы — Сапарова Сұлушаш (1993 жылы туған).<ref name="aniqtamaliq">{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. [[Алматы]]|жыл=2011|isbn=978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Булаев ауданы саясаткерлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Омбы мемлекеттік аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] oxjo2hwvfslubi23r2c7q8o9a61892a 3650410 3650408 2026-09-03T08:44:55Z Nurken 111493 3650410 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдарбек Сейпілұлы Сапаров | Шынайы есімі = | Суреті = Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сапаров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br/>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Солтүстік Қазақстан облысы|11]]-[[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|әкімі]] | Ту_2 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 желтоқсан 2022 | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Сапархан Омаров]]<br>[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Титулы_4 = [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің Бірінші орынбасары]] | Ту_4 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = қыркүйек 2011 | Басқаруын аяқтады_4 = наурыз 2019 | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов|Серік Біләлов]]<br>[[Самат Сапарбекұлы Ескендіров|Самат Ескендіров]]<br>[[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов|Ерік Сұлтанов]]<br>[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Туған күні = 12.6.1966 | Туған жері = [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылы, {{туғанжері|Булаев ауданы|Мағжан Жұмабаев ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854 |title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093839/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854#pos=10;54|date=2023-11-16}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы | Балалары = '''ұлдары''' Нұрсұлтан, Айсұлтан және '''қызы''' Сұлушаш<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = | Білімі = 1) [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]] (1992)<br>2) [[Солтүстік Қазақстан университеті|Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2006) | Мамандығы = 1) зооинженер<br>2) мемлекеттік басқару | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/moa?lang=kk Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми сайты] | Commons = Aidarbek Saparov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Құрамында болды = [[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|30px]] [[КСРО әскері]]<ref name="zakonkz" /> | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Парасат ордені}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Айдарбек Сейпілұлы Сапаров'''<ref name="awilmin" /><ref name="premyer" /> (кейбір дереккөздерде '''Сейпелұлы''',<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|title=Сапаров Айдарбек Сейпелұлы|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|date=2023-09-04|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116094126/https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|date=2023-11-16}}</ref> [[12 маусым]] [[1966 жыл]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) — қазақстандық саяси қайраткер, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]. 2022–2023 [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі болған. == Жастық шағы және білімі == Айдарбек Сейпілұлы Сапаров [[1966 жыл]]ғы [[12 маусым]]да, [[Булаев ауданы]]ның [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылында (қазіргі [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ноғайбай]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) дүниеге келген. 1983 жылы Сапаров [[Петропавл]]дағы Солтүстік Қазақстан бухгалтерлер мектебінің оқушысы болды. 1984 жылы ол мектеп аяқтады да,<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116092813/https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|date=2023-11-16}}</ref> сол жылғы тамызда Калинин атындағы кеңшардың есөпшісі ([[Булаев ауданы]], [[Надёжка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надёжка]] ауылы) болды. 1984 жылғы қазаннан [[КСРО әскері|Кеңес әскері]]нің қатарында қызметте.<ref name="aniqtamaliq" /> 1987–1992 жылдары ол — [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]]ның [[зоотехника]] факультетіндегі зооинженер мамандығы бойынша студенті. 2006 жылы ол [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің мемлекеттік және жергілікті басқару факультетінде «Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="aniqtamaliq" /> == Мансабы == 1992 жылы Сапаров Калинин атындағы ҚС таратушы зоотехнигі, коммерциялық директоры ([[Булаев ауданы]], [[Надежка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надежка ауылы]]) болып еңбек жолын бастады. 1995–2003 жылдары ол коммерциялық құрылымдарда қызмет етті:<ref name="awilmin">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|title=Сапаров Айдарбек Сейпілұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116091728/https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|date=2023-11-16}}</ref> 1995 жылдан ол — «Ноғайбай» ЖШС директоры, бас директоры болса, 2003 жылдан — [[Петропавл]]дағы «Азық-түлік корпорациясы АҚ» Солтүстік Қазақстан облыстық өкілдігі директорының орынбасары болды. 2005 жылдан ол — сол компанияның бірінші орынбасары.<ref name="aniqtamaliq" /> 2006 жылғы наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша облыстық аймақтық басқармасының бастығы болып тағайындалды. 2006 жылғы қыркүйекте бұл қызметін аяқтады да, Петропавлдағы облыстық аймақтық инспекциясының бастығы болды. 2006 жылғы қарашадан ол — [[Шал ақын ауданы]]ның әкімі. 2008 жылдан ол — [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]ның әкімі.<ref name="eldala" /> 2010 жылғы сәуірде ол Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.<ref name="aniqtamaliq" /> Бұл қызметін ол 2011 жылы аяқтады.<ref name="inbusiness" /> 2011–2019 жылдары аралығында Сапаров Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2019 жылғы 18 наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] болды.<ref name="inbusiness" /> 2022 жылғы 1 желтоқсанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен ол [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысының әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|title=А.С. Сапаровты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт Кемелұлы]]|date=2022-12-01|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093444/https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|date=2023-11-16}}</ref> 2023 жылғы 4 қыркүйекте Айдарбек Сапаров президент жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|title=Ауыл шаруашылығы министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116095031/https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|date=2023-11-16}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасына қарамастан ол 2024 жылғы 6 ақпанда өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2059481-aidarbek-saparov-auyl-saruasylygy-ministri-lauazymyn-saqtap-qaldy/ |title= Айдарбек Сапаров ауыл шаруашылығы министрі лауазымын сақтап қалды |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-14}}</ref> == Марапаттары == Сапаров [[Құрмет ордені]]мен (2008), [[Астанаға 10 жыл медалі]]мен (2008)<ref name="aniqtamaliq" /> және [[Парасат ордені]]мен<ref name="inbusiness" /> марапатталған. == Жеке өмірі == Айдарбек Сапаров үйленген, жұбайы — Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы (1971 жылы туған). Ұлдары — Сапаров Нұрсұлтан (1992 жылы туған), Сапаров Айсұлтан (1995 жылы туған) және қызы — Сапарова Сұлушаш (1993 жылы туған).<ref name="aniqtamaliq">{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. [[Алматы]]|жыл=2011|isbn=978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Булаев ауданы саясаткерлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Омбы мемлекеттік аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] 0c75mxlgaovy8y0dj8w0w6uu0rlet5w 3650511 3650410 2026-09-03T10:59:33Z Casserium 68287 3650511 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдарбек Сейпілұлы Сапаров | Шынайы есімі = | Суреті = Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сапаров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br/>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Солтүстік Қазақстан облысы|11]]-[[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|әкімі]] | Ту_2 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қыркүйек 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Ізбасары_2 = [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 желтоқсан 2022 | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Сапархан Омаров]]<br>[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] | Титулы_4 = [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің Бірінші орынбасары]] | Ту_4 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = қыркүйек 2011 | Басқаруын аяқтады_4 = наурыз 2019 | тақырыпша2_4 = Әкімі | мәтін2_4 = [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов|Серік Біләлов]]<br>[[Самат Сапарбекұлы Ескендіров|Самат Ескендіров]]<br>[[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов|Ерік Сұлтанов]]<br>[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] | Туған күні = 12.6.1966 | Туған жері = [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылы, {{туғанжері|Булаев ауданы|Мағжан Жұмабаев ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854 |title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093839/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31049854#pos=10;54|date=2023-11-16}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы | Балалары = '''ұлдары''' Нұрсұлтан, Айсұлтан және '''қызы''' Сұлушаш<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = | Білімі = 1) [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]] (1992)<br>2) [[Солтүстік Қазақстан университеті|Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2006) | Мамандығы = 1) зооинженер<br>2) мемлекеттік басқару | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/moa?lang=kk Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми сайты] | Commons = Aidarbek Saparov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = 1984–1986 | Құрамында болды = [[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|30px]] [[КСРО әскері]]<ref name="zakonkz" /> | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Парасат ордені}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Айдарбек Сейпілұлы Сапаров'''<ref name="awilmin" /><ref name="premyer" /> (кейбір дереккөздерде '''Сейпелұлы''',<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|title=Сапаров Айдарбек Сейпелұлы|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|date=2023-09-04|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116094126/https://inbusiness.kz/kz/appointment/saparov-ajdarbek-sejpeluly|date=2023-11-16}}</ref> [[12 маусым]] [[1966 жыл]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) — қазақстандық саясаткер, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]. 2022–2023 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі болған. == Жастық шағы және білімі == Айдарбек Сейпілұлы Сапаров [[1966 жыл]]ғы [[12 маусым]]да, [[Булаев ауданы]]ның [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Красное]] ауылында (қазіргі [[Ноғайбай (Солтүстік Қазақстан облысы)|Ноғайбай]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]) дүниеге келген. 1983 жылы Сапаров [[Петропавл]]дағы Солтүстік Қазақстан бухгалтерлер мектебінің оқушысы болды. 1984 жылы ол мектеп аяқтады да,<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|title=Сапаров Айдарбек Сейпеллович|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116092813/https://eldala.kz/dannye/dosye/48-ajdarbek-saparov-sejpellovich|date=2023-11-16}}</ref> сол жылғы тамызда Калинин атындағы кеңшардың есөпшісі ([[Булаев ауданы]], [[Надёжка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надёжка]] ауылы) болды. 1984 жылғы қазаннан [[КСРО әскері|Кеңес әскері]]нің қатарында қызметте.<ref name="aniqtamaliq" /> 1987–1992 жылдары ол — [[Омбы мемлекеттік аграрлық университеті|Омбы ауыл шаруашылығы институты]]ның [[зоотехника]] факультетіндегі зооинженер мамандығы бойынша студенті. 2006 жылы ол [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің мемлекеттік және жергілікті басқару факультетінде «Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="aniqtamaliq" /> == Мансабы == 1992 жылы Сапаров Калинин атындағы ҚС таратушы зоотехнигі, коммерциялық директоры ([[Булаев ауданы]], [[Надежка (Мағжан Жұмабаев ауданы)|Надежка ауылы]]) болып еңбек жолын бастады. 1995–2003 жылдары ол коммерциялық құрылымдарда қызмет етті:<ref name="awilmin">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|title=Сапаров Айдарбек Сейпілұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116091728/https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/about/structure/people/102?lang=kk|date=2023-11-16}}</ref> 1995 жылдан ол — «Ноғайбай» ЖШС директоры, бас директоры болса, 2003 жылдан — [[Петропавл]]дағы «Азық-түлік корпорациясы АҚ» Солтүстік Қазақстан облыстық өкілдігі директорының орынбасары болды. 2005 жылдан ол — сол компанияның бірінші орынбасары.<ref name="aniqtamaliq" /> 2006 жылғы наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша облыстық аймақтық басқармасының бастығы болып тағайындалды. 2006 жылғы қыркүйекте бұл қызметін аяқтады да, Петропавлдағы облыстық аймақтық инспекциясының бастығы болды. 2006 жылғы қарашадан ол — [[Шал ақын ауданы]]ның әкімі. 2008 жылдан ол — [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]ның әкімі.<ref name="eldala" /> 2010 жылғы сәуірде ол Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары болып тағайындалды.<ref name="aniqtamaliq" /> Бұл қызметін ол 2011 жылы аяқтады.<ref name="inbusiness" /> 2011–2019 жылдары аралығында Сапаров Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2019 жылғы 18 наурызда ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы вице-министрі]] болды.<ref name="inbusiness" /> 2022 жылғы 1 желтоқсанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен ол [[Солтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Солтүстік Қазақстан облысының әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|title=А.С. Сапаровты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт Кемелұлы]]|date=2022-12-01|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116093444/https://www.akorda.kz/kz/as-saparovty-tagayyndau-turaly-1115031|date=2023-11-16}}</ref> 2023 жылғы 4 қыркүйекте Айдарбек Сапаров президент жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|title=Ауыл шаруашылығы министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-11-16}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231116095031/https://primeminister.kz/kz/government/composition/saparov|date=2023-11-16}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов үкіметі]]нің отставкасына қарамастан ол 2024 жылғы 6 ақпанда өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2059481-aidarbek-saparov-auyl-saruasylygy-ministri-lauazymyn-saqtap-qaldy/ |title= Айдарбек Сапаров ауыл шаруашылығы министрі лауазымын сақтап қалды |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-14}}</ref> == Марапаттары == Сапаров [[Құрмет ордені]]мен (2008), [[Астанаға 10 жыл медалі]]мен (2008)<ref name="aniqtamaliq" /> және [[Парасат ордені]]мен<ref name="inbusiness" /> марапатталған. == Жеке өмірі == Айдарбек Сапаров үйленген, жұбайы — Сапарова Ботагөз Кенжебайқызы (1971 жылы туған). Ұлдары — Сапаров Нұрсұлтан (1992 жылы туған), Сапаров Айсұлтан (1995 жылы туған) және қызы — Сапарова Сұлушаш (1993 жылы туған).<ref name="aniqtamaliq">{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. [[Алматы]]|жыл=2011|isbn=978-601-278-473-2}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Булаев ауданы саясаткерлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Омбы мемлекеттік аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] 0xt3hcirn93zp5s1xygywc2cwp6xcb1 0 109032 3650303 2795273 2026-09-02T19:31:37Z ~2026-46472-89 184991 3650303 wikitext text/x-wiki '''Тайшы''' Түсіндірме не [[орфографиялық сөздік]]терде бұл тұлғалы сөз кездеспейді. Ол заңды да. Өйткені бүкіл халық аузындағы сөзді жинақтап хатқа түсіру қиын іс. Дегенмен, ел арасында [[ақсақал]], қариялардың айтуынан «тайшы атағымыз болмаса да, қойшы атағымыз бар» деген мақалды құлағымыз шалғаны бар. «Қойшысы» түсінікті, бірақ мал баққан қазақтарда тайды бөліп алып бағу кәсібі болмағандықтан «тайшы» деген атау болуы да мүмкін емес, бұл не сөз болды екен деп те ойлайсың. Ертедегі [[түркі жазба ескерткіштері]]нде осы тұлғалы сөзді кездестіргенде көне түркі тайпалары тілінде қолданылғанына күмән келтіру қиын. Тайшы — #аға ұстаз, оқытушы; #атақты, әйгілі адам. моңғол тілінде тайж — [[ақ сүйек]] (дворянин). Көрсетілген тілдердің қайсысында болмасын сөздің алғашқы тұлғасы мен мағынасына өзгерістер кірген. Сөздің шыққан төркіні — [[қытай тілі]]. Оларда «тайцзы» - тақтың мұрагері дегенді білдірсе, «тайцзу» тұлғасы — династияның негізін құрушы. Сонда бізге жеткен мақалдың түсінігін қазіргіше айтсақ — «әйгілі атағымыз болмаса да, қойшы атағымыз бар» дегенді аңғартады.<ref>Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} 60r5f0ssrs0jzdooyeytv14aqonkq6b 0 118308 3650377 3648581 2026-09-03T08:14:08Z Nurken 111493 3650377 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ерлан Нысанбаев (54390) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Нысанбаев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 5 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] | Ізбасары = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 29 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 21 мамыр 2021 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 13 тамыз 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 шілде 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | тақырыпша2_3 = Министрі | мәтін2_3 = [[Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков|Асылжан Мамытбеков]]<br>[[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]]<br>[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]<br>[[Сапархан Кесікбайұлы Омаров|Сапархан Омаров]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_4 = тамыз 2014 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]] | Титулы_5 = [[Астана қалалық мәслихаты]]ның депутаты | Ту_5 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_5 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_5 = 2007 | Басқаруын аяқтады_5 = 2009 | тақырыпша2_5 = [[Астана әкімі|Әкімі]] | мәтін2_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 11.8.1961 | Туған жері = [[Қырғызсай|Подгорное]], {{туғанжері|Ұйғыр ауданы|Ұйғыр ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Лейла Төлегенова<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=1;-16#pos=1;-16|title=Нысанбаев Ерлан Нуралиевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="kimeken">Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref> | Балалары = 3<ref name="zakonkz" /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] (1983)<br>[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] (2008) | Мамандығы = орман шаруашылығының инженері (1983)<br>қаржыгер (2008) | Ғылыми дәрежесі = Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = запастағы [[аға лейтенант]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = ? | Құрамында болды = ? | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев'''<ref name="forestnews">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/forest/press/news/details/613628?lang=kk|title=Ерлан Нысанбаев ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> (кей дереккөзде '''Нұрәлиұлы'''<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/nysanbaev-erlan-n-rali-ly/|title=Нысанбаев Ерлан Нұрәлиұлы|lang=kk|publisher=BAQ.kz|accessdate=2023-09-06}}</ref><ref name="majilis">{{Cite web|url=https://parlam.kz/kk/mazhilis/news-details/id50479/1/1|title=Мәжіліс Экология және табиғи ресурстар министрінің кандидатурасына келісім берді|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> немесе '''Нұралыұлы'''<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/nysanbaev|title=Экология және табиғи ресурстар министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-06}}</ref>; [[11 тамыз]] [[1961 жыл]], [[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты және 2023 жылдан<ref name="forestnews" /> 2026 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]]. == Жастық шағы және білімі == Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев [[1961 жыл]]ғы [[11 тамыз]]да, [[Алматы облысы]]ның [[Ұйғыр ауданы]]ндағы [[Қырғызсай|Подгорное]] ауылында дүниеге келген. Ерлан Нысанбаев 1983 жылы [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]]нда орман шаруашылығының инженері мамандығы бойынша және 2008 жылы Абай атындағы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде қаржыгер мамандығы бойынша білім алған. == Мансабы == === Саясатқа дейінгі мансабы (1983–2009) === 1983–2009 жылдары аралығында Ерлан Нысанбаев түрлі компанияларда маман және директор сынды қызметтерінде болған: * 1983 жылдан [[Ұйғыр ауданы]] орман шаруашылығының шебері. * 1984 жылдан Ұйғыр аудандық комсомол комитетінің нұсқаушысы. * 1986 жылдан ұйымдастыру бөлімі меңгерушінісінің орынбасары. * 1989 жылдан Алматы облыстық комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы. * 1990 жылдан ауыл шаруашылығы бөлімінің сектор меңгерушісінің орынбасары. * 1991 жылдан «КРАМДС-Агро» ғылыми-өндірістік фирмасының бас маманы. * 1992 жылдан «Ақжол-ИМПЭКС» сыртқы сауда фирмасының директоры. * 1994 жылдан «Нысана» шаруа қожалығының төрағасы. * 1996 жылдан «Сельхозэнерго» АӨБ бастығы. * 2000 жылдан [[Атырау облысы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]]нің аппараты «ШБ» КМҚК әкімшілік-шаруашылық қызметі департаментінің бастығы. * 2002 жылдан «Лейер» ЖІЖ директоры. * 2003 жылдан «Автоцентр ЖШС директоры. * 2005 жылдан «Жасылқұрылыс» ҚКК директоры. * 2006 жылдан 2009 жылға дейін «Астана-Жасылқұрылыс» АҚ бас директоры. === Саяси мансабы (2009–2023) === 2009 жылғы шілдеден тамызына дейін Ерлан Нысанбаев [[Қарағанды облысы]]ның [[Бұқар жырау ауданы]] [[Тұзды ауылдық округі]]нің әкімі қызметінде болды. 2009 жылғы тамыздан 2013 жылғы қаңтарға дейін Ерлан Нысанбаев [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің төрағасы болған. Сол жылғы ақпанда ол [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі]] лауазымына тағайындалған болатын. Бұл қызметін ол 2014 жылға дейін жалғастырды.<ref name="zakonkz" /> 2014 жылғы 13 тамыздан 2019 жылғы 29 шілдеге дейін ол [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]нің орынбасары қызметінде болды. Орынбасарлығы аяқталған күні ол [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрі]] [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]тің орынбасары қызметіне тағайындалды. Бұл лауазымдағы жұмысы 2021 жылғы 21 мамырда аяқталды. 2021 жылғы мамырдан 2023 жылғы наурызға дейін Нысанбаев [[Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті]] Басқарма төрағасының стратегиялық даму және халықаралық байланыстар жөніндегі орынбасары лауазымының иесі болған. Бұл қызметі аяқталғанынан кейін, 2023 жылғы 5 қыркүйекке дейін ол [[Астана әкімі]]нің кеңесшісі болды.<ref name="zakonkz" /> === Экология министрі (2023 бері) === [[Сурет:Нысанбаевтың кандидатурасын талқылау барысы (44965).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының Нысанбаевтың [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] кандидатурасына келісім беруі. Оң жақтан сол жаққа: Мәжіліс аппаратының басшысы [[Ренат Құрметжанұлы Айтаев|Ренат Айтаев]], Ерлан Нысанбаев, жазушы [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]], депутат [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин|Еділ Жаңбыршин]] және [[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|Мәжіліс төрағасы]]ның орынбасары [[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] және басқалары]] 2023 жылғы 5 қыркүйекте [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрі]] болып тағайындалды.<ref name="premyer" /><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/en-nysanbaevty-tagayyndau-turaly-58134|title=Е.Н. Нысанбаевты тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-06}}</ref> Бұған дейін, 4 қыркүйек күні, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаттары]] оның сол лауазымға кандидаттығына келісім берген еді.<ref name="majilis" /> 2024 жылғы 6 ақпандағы [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.astanatv.kz/kz/news/104221/ |title= Ерлан Нысанбаев Экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= Astana TV |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06}}</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Нысанбаев лауазымынан босатылды. == Ғылыми еңбектері == Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «[[Астана]] қаласын көгалдандырудың экологиялық-ағаш өсіру проблемалары».<ref name="kimeken" /> == Марапаттары және атақтары == Ерлан Нысанбаевтың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" /> * [[Құрмет ордені]]; * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2007); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008). Нысанбаевтың әскери атағы — запастағы аға лейтенант.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Ерлан Нысанбаевтың әкесі — Нысанбаев Нұрәлі Еркебұланұлы және анасы — Нысанбаева Арзангүл. Ерлан Төлегенова Ләйлә Жұмажанқызына (1963 жылы туған) үйленген. Екі ұлы, Ердан (1984 жылы туған), Ерлан Райымұлы (2003 жылы туған) Нұрәлиндер және бір қызы Анар Нұрәлина (1985 жылы туған) бар.<ref name="kimeken" /> Ерлан Нысанбаев [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Нысанбаев, Ерлан Нұрәліұлы}} [[Санат:Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан аға лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан экология министрлері]] etw9go8flgpfqu5agnm8523wkp9i20j 0 118885 3650413 3648565 2026-09-03T08:46:29Z Nurken 111493 3650413 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Саясат Нұрбек |Шынайы есімі = |Суреті = Нурбек Саясат.png |Ені = |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}} |Лақап аты = |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 маусым 2022<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 18.5.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)<br>3) Сапиенца университетінің магистратурасы | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы<br>2) [[заңгер]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Commons = Nurbek Saiasat }} '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]. == Білімі == *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан). == Қызмет жолы == *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері; *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]); *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы); *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері; *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі; *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі; *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры; *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры; *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры; *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы; *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті. *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан). Әскери атағы — запастағы лейтенант ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]] fd4i96rmm4qmmqwtsmn6tiqpf1nacvg 3650414 3650413 2026-09-03T08:46:40Z Nurken 111493 3650414 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Саясат Нұрбек |Шынайы есімі = |Суреті = Нурбек Саясат.png |Ені = |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}} |Лақап аты = |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 маусым 2022 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 18.5.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)<br>3) Сапиенца университетінің магистратурасы | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы<br>2) [[заңгер]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Commons = Nurbek Saiasat }} '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]. == Білімі == *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан). == Қызмет жолы == *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері; *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]); *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы); *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері; *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі; *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі; *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры; *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры; *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры; *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы; *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті. *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан). Әскери атағы — запастағы лейтенант ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]] 0mshs6b4bgl4sr6r2zirqxb1lgrjq7x 3650515 3650414 2026-09-03T11:01:04Z Casserium 68287 3650515 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Саясат Нұрбек |Шынайы есімі = |Суреті = Нурбек Саясат.png |Ені = |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}} |Лақап аты = |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 маусым 2022 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 18.5.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)<br>3) Сапиенца университетінің магистратурасы | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы<br>2) [[заңгер]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Commons = Nurbek Saiasat }} '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]. == Білімі == *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан). == Қызмет жолы == *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері; *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]); *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы); *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері; *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі; *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі; *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры; *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры; *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры; *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы; *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті. *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан). Әскери атағы — запастағы лейтенант ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]] j4n3df3hzk7yu7zis7n5eg3l9my93ky 0 123971 3650404 3648573 2026-09-03T08:41:01Z Nurken 111493 3650404 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сауранбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 30 маусым 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан темір жолы]]ның басқарма төрағасы | Ту_2 = Kazakhstan Temir Zholy.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 30 маусым 2025 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Ізбасары_2 = Талғат Алдыбергенов | Титулы_3 = [[Шымкент әкімі]] | Ту_3 = Shymkent logo.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = қараша 2017 | Басқаруын аяқтады_3 = маусым 2018 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Ізбасары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Туған күні = 20.5.1967 | Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991205|title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2025-06-30}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 5<ref name="zakonkz" /> | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті<ref name="zakonkz" /> |ЭНИ-АДЖИП Милан Мұнай өнеркәсібін оқыту орталығы |Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті }} | Мамандығы = {{hlist|экономист|мұнай әкімшілігі магистрі}} | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = }} '''Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев''' ([[20 мамыр]] [[1967 жыл]], [[Тараз|Жамбыл]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]]. Сауранбаев — Экономика ғылымдарының кандидаты, 2021–2025 жылдары [[Қазақстан темір жолы]] басқармасының төрағасы, 2017–2018 жылдары [[Шымкент әкімі]] болған. == Білімі == Сауранбаев 1991 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді экономист мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылы ол ЭНИ-АДЖИП, ЦОНП магистратурасын бітіріп, [[мұнай]] әкімшілігінің магистрі квалификациясын алды да, 2016 жылы [[Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті]]н «әскери және мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша тәмамдады. 2004 жылдан бері ол — Экономика ғылымдарының кандидаты. == Еңбек жолы == === Кәсіпорындардағы мансабы === [[Сурет:Director N. Sauranbayev und Botschafter M. Tileuberdi.jpg|нобай|солға|[[Самұрық-Қазына]] басқарушы директоры Сауранбаев (сол жақта) пен Қазақстанның Аустриядағы елшісі [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]], [[Вена]], [[Аустрия]], 2011 жылғы сәуір]] Нұрлан Сауранбаев еңбек жолын 1991 жылы «Еңбек» ЖШС бас директоры ретінде бастады. 1997 жылы ол бұл қызметін аяқтап, бір жыл бойы Қазақстан кәсіпкерлер конгрессінің атқарушы директоры еді. 1998 жылдан 2000 жылға дейін Сауранбаев «[[Қазақстан темір жолы]]» мемлекеттік кәсіпорнының «Жолаушылар тасымалы» еншілес кәсіпорынының директоры болатын. Бұдан кейін, 2002 жылға дейін ол «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ААҚ бірінші вице-президенті қызметінде болды. 2002–2004 жылдары Сауранбаев [[ҚазМұнайГаз|ҚазМұнайгаз]] АҚ Инжинирингтік жобалар басқару және қызмет көрсету департаментінің директоры болса, 2004–2007 жылдары ол «Теңіз сервис» ЖШС бас директоры еді.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> 2007 мен 2010 жылдары аралығында Сауранбаев — «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарушы директоры. 2010 жылдан 2011 жылға дейін ол — [[Самұрық-Қазына]] басқарма төрағасы орынбасарының кеңесшісі; басқарушы директоры болатын. === Саяси мансабы === 2011 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі]] ретінде тағайындалғаны арқылы саяси мансабын бастады. Бұл лауазымға ол 2014 жылға дейін ие болды. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары. 2016–2017 жылдары ол — [[ЭКСПО-2017]] халықаралық мамандандырылған көрмесін дайындау және өткізу мәселелері жөніндегі штабтың ұйымдастыру комитетінің басшысы. 2017 жылғы қарашадан 2018 жылғы маусымға дейін Нұрлан Сауранбаев — [[Шымкент]] қаласының [[Шымкент әкімі|әкімі]]. 2019 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Мемлекеттік бақылау және аумақтық ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі атанды. Бұл қызметте ол 2021 жылға дейін болды. 2021–2025 жылдары ол — [[Қазақстан темір жолы]] АҚ басқармасының төрағасы.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/nurlan-sauranbaev-kazakstan-temir-zholy-uk-ak-baskarma-toragasy-bolyp-tagayyndalady-835146 |title=Нұрлан Сауранбаев «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалады |lang=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2021-04-08 |accessdate=2025-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://continent-online.com/Document/?doc_id=30991205 |title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка) |lang=ru}}</ref> 2025 жылғы 30 маусымда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] Сауранбаевты [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/nesauranbaevty-tagayyndau-turaly-3051250 |title=Н.Е. Сауранбаевты тағайындау туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-06-30 |accessdate=2025-07-01}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}{{DEFAULTSORT:Сауранбаев, Нұрлан Ермекұлы}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақстан көлік министрлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан темір жолы тұлғалары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] 8ritsxtauu5uuasswrch7alr0vwjqt6 3650518 3650404 2026-09-03T11:03:56Z Casserium 68287 3650518 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сауранбаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 30 маусым 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан темір жолы]]ның басқарма төрағасы | Ту_2 = Kazakhstan Temir Zholy.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 30 маусым 2025 | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] | Ізбасары_2 = Талғат Алдыбергенов | Титулы_3 = [[Шымкент әкімі]] | Ту_3 = Shymkent logo.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = қараша 2017 | Басқаруын аяқтады_3 = маусым 2018 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Ізбасары_3 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]] | Туған күні = 20.5.1967 | Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30991205|title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2025-06-30}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 5<ref name="zakonkz" /> | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті<ref name="zakonkz" /> |ЭНИ-АДЖИП Милан Мұнай өнеркәсібін оқыту орталығы |Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті }} | Мамандығы = {{hlist|экономист|мұнай әкімшілігі магистрі}} | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = }} '''Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев''' ([[20 мамыр]] [[1967 жыл]], [[Тараз|Жамбыл]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]]. Сауранбаев — Экономика ғылымдарының кандидаты, 2021–2025 жылдары [[Қазақстан темір жолы]] басқармасының төрағасы, 2017–2018 жылдары [[Шымкент әкімі]] болған. == Білімі == Сауранбаев 1991 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді экономист мамандығы бойынша бітірген. 2001 жылы ол ЭНИ-АДЖИП, ЦОНП магистратурасын бітіріп, [[мұнай]] әкімшілігінің магистрі квалификациясын алды да, 2016 жылы [[Тұңғыш Президент атындағы Ұлттық қорғаныс университеті]]н «әскери және мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша тәмамдады. 2004 жылдан бері ол — Экономика ғылымдарының кандидаты. == Еңбек жолы == === Кәсіпорындардағы мансабы === [[Сурет:Director N. Sauranbayev und Botschafter M. Tileuberdi.jpg|нобай|солға|[[Самұрық-Қазына]] басқарушы директоры Сауранбаев (сол жақта) пен Қазақстанның Аустриядағы елшісі [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]], [[Вена]], [[Аустрия]], 2011 жылғы сәуір]] Нұрлан Сауранбаев еңбек жолын 1991 жылы «Еңбек» ЖШС бас директоры ретінде бастады. 1997 жылы ол бұл қызметін аяқтап, бір жыл бойы Қазақстан кәсіпкерлер конгрессінің атқарушы директоры еді. 1998 жылдан 2000 жылға дейін Сауранбаев «[[Қазақстан темір жолы]]» мемлекеттік кәсіпорнының «Жолаушылар тасымалы» еншілес кәсіпорынының директоры болатын. Бұдан кейін, 2002 жылға дейін ол «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ААҚ бірінші вице-президенті қызметінде болды. 2002–2004 жылдары Сауранбаев [[ҚазМұнайГаз|ҚазМұнайгаз]] АҚ Инжинирингтік жобалар басқару және қызмет көрсету департаментінің директоры болса, 2004–2007 жылдары ол «Теңіз сервис» ЖШС бас директоры еді.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> 2007 мен 2010 жылдары аралығында Сауранбаев — «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарушы директоры. 2010 жылдан 2011 жылға дейін ол — [[Самұрық-Қазына]] басқарма төрағасы орынбасарының кеңесшісі; басқарушы директоры болатын. === Саяси мансабы === 2011 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар вице-министрі]] ретінде тағайындалғаны арқылы саяси мансабын бастады. Бұл лауазымға ол 2014 жылға дейін ие болды. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары. 2016–2017 жылдары ол — [[ЭКСПО-2017]] халықаралық мамандандырылған көрмесін дайындау және өткізу мәселелері жөніндегі штабтың ұйымдастыру комитетінің басшысы. 2017 жылғы қарашадан 2018 жылғы маусымға дейін Нұрлан Сауранбаев — [[Шымкент]] қаласының [[Шымкент әкімі|әкімі]]. 2019 жылы Сауранбаев [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Мемлекеттік бақылау және аумақтық ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі атанды. Бұл қызметте ол 2021 жылға дейін болды. 2021–2025 жылдары ол — [[Қазақстан темір жолы]] АҚ басқармасының төрағасы.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/nurlan-sauranbaev-kazakstan-temir-zholy-uk-ak-baskarma-toragasy-bolyp-tagayyndalady-835146 |title=Нұрлан Сауранбаев «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалады |lang=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2021-04-08 |accessdate=2025-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://continent-online.com/Document/?doc_id=30991205 |title=Сауранбаев Нурлан Ермекович (персональная справка) |lang=ru}}</ref> 2025 жылғы 30 маусымда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] Сауранбаевты [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/nesauranbaevty-tagayyndau-turaly-3051250 |title=Н.Е. Сауранбаевты тағайындау туралы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2025-06-30 |accessdate=2025-07-01}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Сауранбаев, Нұрлан Ермекұлы}} [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақстан көлік министрлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан темір жолы тұлғалары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] 5hu6t7tw08gaqup16poe0kn5w6ciorl 0 138060 3650224 3556895 2026-09-02T14:12:02Z Marksscheider 183882 3650224 wikitext text/x-wiki {{Біріктірілсін|Асахи}} '''Асахи Симбун''' (жапон басылымы) – [[Жапонияның ұлттық газеті]]. <ref>Рамазан А. Шетел журналистикасының тарихы: Оқулық. – Алматы: [[Қазан университеті|Қазақ Университеті]], 2006 ж.</ref> Газеттің атауы [[жапон тілі]]нен аударғанда '''«Күннің шығуы»''' деген мағынаны білдіреді. Оның алғашқы саны [[1879 жыл]]ы [[Осака қаласы]]нда жарық көреді. Ол кезеңдерде газет небәрі төрт-ақ бет болып шығып тұрған. Ал редакцияда 20-ға жуық адам жұмыс жасады. Газеттің негізін салушылар: ''Нобору Кимура'', ''Рехэй Мураяма'' және ''Тей Цуда''. Бүгінде «Асахи Симбун» әлемдегі танымал газеттердің қатарына жатады. Таралымы 10 миллион данадан асып жығылады. Газеттің жер-жерлерде 226 бюросы жұмыс жасайды. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Журналистика]] [[Санат: Басылымдар]] ielmsm8dz0b1g5b6mrafrs1e5xi0p15 0 138062 3650222 692026 2026-09-02T14:04:15Z Marksscheider 183882 3650222 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = Le Figaro |шынайы атауы = {{lang-fr|Le Figaro}} |сурет = Le Figaro, 10 décembre 1893.djvu |сурет атауы = Газеттің бірінші беті |түрі = күнделікті газет |форматы = [[Берлинер (формат)|берлинер]] |құрылғаны = [[15 қаңтар]] [[1826 жыл]] |басылымның тоқтатылуы = |бағасы = |иелері = Société du Figaro |баспашы = Робер Мерги |редакторы = Алексис Брезе |бас редакторы = Алексис Брезе |штаты = |саяси = [[Либеральды консерватизм|либеральды-консервативті]] |тілі = [[Француз тілі|француз]] |мерзімділік = күнделікті |көлемі = |тиражы = 329 462 дана ([[2019 жыл]]) |бас кеңсесі = [[Париж]] |ISSN = 0182-5852 |марапаттары = |веб-сайты = {{URL|www.lefigaro.fr}} }} '''«Ле Фигаро»''' ({{lang-fr|'''Le Figaro'''}}) – 1826 жылы негізі қаланған [[Франция]]ның күнделікті таңғы газеті. Франциядағы ең көне ұлттық газет <ref>{{cite news |last=Lunden |first=Ingrid |date=12 February 2010|title=Le Figaro opts for freemium web model |url=https://www.theguardian.com/media/pda/2010/feb/12/digital-media-newspapers-figaro-paid-content |newspaper=[[The Guardian]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127201911/https://www.theguardian.com/media/pda/2010/feb/12/digital-media-newspapers-figaro-paid-content |archive-date=27 November 2024 |access-date=9 February 2025}}</ref>Le Figaro [[Le Monde]] және [[Libération]]<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/206556/Le-Figaro|title=Le Figaro – French newspaper}}</ref> газеттерімен бірге Францияның жетекші басылымдарының бірі болып саналады.<ref>{{cite book |last= J. Savelsberg |first=Joachim |date=2021 |title=Knowing about Genocide: Armenian Suffering and Epistemic Struggles |url=https://books.google.com/books?id=MQUaEAAAQBAJ&pg=PA197 |url-status=live |edition=1st |publisher=[[University of California Press]] |page=197 |doi=10.1525/luminos.99 |doi-access=free |isbn=978-0-5203-8018-9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209141946/https://books.google.com/books?id=MQUaEAAAQBAJ&pg=PA197 |archive-date=9 February 2025}}</ref> Le Figaro — Le Monde-дан кейінгі екінші ең ірі ұлттық газет.<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=11 February 2021 |title=Quel bilan pour la presse en 2020? |trans-title=What balance sheet for the press in 2020? |url=https://www.europe1.fr/medias-tele/les-quotidiens-nationaux-ont-tire-leur-epingle-du-jeu-en-2020-4024574 |url-status=live |language=fr |work=[[Europe 1]] |agency=[[Agence France-Presse]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205121327/https://www.europe1.fr/medias-tele/les-quotidiens-nationaux-ont-tire-leur-epingle-du-jeu-en-2020-4024574 |archive-date=5 December 2021 |access-date=24 June 2023}}</ref> Газет атауы [[Пьер Бомарше|Бомарше]]нің пьесаларының кейіпкері Фигароның құрметіне берілген. Газеттің атауының астына басылған ұраны да осы автордың «Ақымақ күн, немесе Фигароның үйленуі» пьесасынан алынған: «Сын айту еркіндігі болмаған жерде ешбір мақтаудың маңызы жоқ» ({{lang-fr|Sans la liberté de blâmer, il n’est point d'éloge flatteur}}). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Press-stub}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Франция газеттері]] [[Санат:Француз тіліндегі газеттер]] [[Санат:1826 жылы негізі қаланған газеттер]] sj2tj4i8quaerel2agvauaarsvoee4r 0 138105 3650225 902923 2026-09-02T14:14:16Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Панч]] бетін [[Панч (журнал)]] бетіне жылжытты 902923 wikitext text/x-wiki '''«Панч»''' ({{lang-en|«Punch»}}) – 1841-1992 жылдар мен 1996-2002 жылдар аралығында жарық көрген, британдық апталық әзіл-сықақ журналы. <ref>Punch cartoon library</ref> Басылымның негізін [[1841 жыл]]ы 17 шілдеде Генри Мэйхью ({{lang-en|Henry Mayhew}}) мен бедерлеуші Эбенезер Ланделлс ({{lang-en|Ebenezer Landells}}) қалаған. Редакторлары: Мэйхью мен Марк Лемон ({{lang-en|Mark Lemon}}) болған. Алғашқы кездегі [[Лондон]]дық атауы «Le Charivari» болған. [[1842 жыл]]ы Мэйхью редакторлық жұмысын тоқтатады, дәл осы жылдың желтоқсан айында журналды атақты баспагер Брэдбер мен Эванс сатып алады. Ол 1840-50 жылдар аралығында ең беделді әзіл-сықақ басылымдарының бірі болды. Сонымен қатар журналда тегін жарнама бөлімі жұмыс атқарды. [[1940 жыл]]ы таралымы 175 000-ға жетті. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Басылымдар]] pyshykd9g1w4ihjqer9vfe9grbux2vr 0 147046 3650438 3574510 2026-09-03T09:27:04Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650438 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айбұлақ |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 22 |су алабының ауданы = |су алабы = [[Қатын өзені|Қатын]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Шу өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = {{RUS}} |аймақ = [[Алтай Республикасы]], Алтай өлкесі |commons = }} '''Айбұлақ''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Iлe өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Катунь]]. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей Федерациясының территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айгулак}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100312115100005780 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100578 * Су алабының коды — 13.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} 1mbv2kobfluruu2o5g0ulnsfzrai81i 3650554 3650438 2026-09-03T11:46:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Ақжарқын Шыңғысбаева|Ақжарқын Шыңғысбаева]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574510 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айбұлақ |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 22 |су алабының ауданы = |су алабы = [[Қатын өзені|Қатын]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Шу өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = {{RUS}} |аймақ = [[Алтай Республикасы]], Алтай өлкесі |commons = }} '''Айбұлақ''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Iлe өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Катунь]]. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айгулак}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100312115100005780 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100578 * Су алабының коды — 13.01.01.003 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} 3wjk9onk5x1irlhv6vhhominnydp0cs 0 148345 3650443 3021302 2026-09-03T09:31:55Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650443 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айрюм |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 19 |су алабының ауданы = 81,6 |су алабы = [[Лаба]] [[Чамлык]] өзенінің құйылысынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Улька (Лаба тармағы)|Улька]] өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі |commons = }} '''Айрюм''' — [[Ресей]]дегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Улька (Лаба тармағы)|Улька]] өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Лаба]] [[Чамлык]] өзенінің құйылысынан сағасына дейін . Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей Федерациясының территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Грязнушка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000912108100004217 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100421 * Су алабының коды — 06.02.00.009 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} kwofv15fakbxn0z29vrcvxsv8cm6f30 3650549 3650443 2026-09-03T11:46:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3021302 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айрюм |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 19 |су алабының ауданы = 81,6 |су алабы = [[Лаба]] [[Чамлык]] өзенінің құйылысынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кубань |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Улька (Лаба тармағы)|Улька]] өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі |commons = }} '''Айрюм''' — [[Ресей]]дегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Улька (Лаба тармағы)|Улька]] өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Лаба]] [[Чамлык]] өзенінің құйылысынан сағасына дейін . Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Грязнушка}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000912108100004217 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100421 * Су алабының коды — 06.02.00.009 * ГЗ томының нөмірі — 08 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Ресей өзендері]] {{hydro-stub}} t2htlvkipmp1t4fweykkjdmrazwscw1 0 159352 3650439 3021277 2026-09-03T09:28:12Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650439 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айва |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 81 |су алабының ауданы = 1490 |су алабы = [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/2064/526 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы |commons = }} '''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/526 орналасқан. Өзен ұзындығы 81 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей Федерациясының территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177614|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айва}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000036272 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003627 * Су алабының коды — 08.01.05.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ульянов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Мордовия өзендері]] [[Санат:Чувашия өзендері]] {{hydro-stub}} qpw797vxzdu2u5bc66jz0vdnpnttbed 3650553 3650439 2026-09-03T11:46:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3021277 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айва |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 81 |су алабының ауданы = 1490 |су алабы = [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = КАС/ЕДІЛ/2064/526 |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы |commons = }} '''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Ульянов облысы, Пенза облысы, Мордовия Республикасы, Чуваш Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/ЕДІЛ/2064/526 орналасқан. Өзен ұзындығы 81 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сура (Еділ тармағы)|Сура]] [[Сура суқоймасы|Сура су торабынан]] [[Алатырь (өзен)|Алатырь]] өзенінің сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177614|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айва}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500312110000036272 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003627 * Су алабының коды — 08.01.05.003 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ульянов облысы өзендері]] [[Санат:Пенза облысы өзендері]] [[Санат:Мордовия өзендері]] [[Санат:Чувашия өзендері]] {{hydro-stub}} sveesi3awm6osrd1w7ei54arro06a0a 0 160141 3650440 3591243 2026-09-03T09:29:30Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650440 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айва |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 13 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Свердлов облысы |commons = }} '''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181037|title=Ресей Федерациясының мемлекеттік су реестрі: Айва}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012296 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101229 * Су алабының коды — 10.01.01.008 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 9j740rzgjdaj1vjz89303ovd5ptiwch 3650552 3650440 2026-09-03T11:46:22Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3591243 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айва |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 13 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Кама |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Пермь өлкесі, Свердлов облысы |commons = }} '''Айва''' — [[Ресей]]дегі өзен. Пермь өлкесі, Свердлов облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Унь]] өзенінің сол жағалауынан 7,3 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Сылва]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=181037|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айва}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100812111100012296 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111101229 * Су алабының коды — 10.01.01.008 * ГЗ томының нөмірі — 11 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Пермь өлкесі өзендері]] [[Санат:Свердловск облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 7biyvkqz416p12cjh1f5z8qenvlxi1a 0 170810 3650441 3021296 2026-09-03T09:30:22Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650441 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айлап |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чумыш]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Чумыш өзенінің оң жағалауынан 592 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Айлап''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чумыш өзенінің оң жағалауынан 592 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чумыш]]. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей Федерациясының территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=188426|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айлап}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200412115200001824 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200182 * Су алабының коды — 13.01.02.004 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] {{hydro-stub}} 0k3leg66oqxskr9lywplrl33mtggmrd 3650551 3650441 2026-09-03T11:46:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3021296 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айлап |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чумыш]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Чумыш өзенінің оң жағалауынан 592 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы |commons = }} '''Айлап''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай өлкесі, Новосибирск облысы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чумыш өзенінің оң жағалауынан 592 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Чумыш]]. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=188426|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айлап}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200412115200001824 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200182 * Су алабының коды — 13.01.02.004 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] {{hydro-stub}} tau0v8v32fg4eu0jn668ldjzfaw9lo3 0 171228 3650442 3021300 2026-09-03T09:31:08Z Jadr 1988 184252 /* Су реестрінің мәліметтері */ 3650442 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айрай-су |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Телецкое]] көлінің су алабы |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Узун-Кара-су (өзен)|Узун-Кара-су]] өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Алтай Республикасы |commons = }} '''Айрай-су''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Узун-Кара-су (өзен)|Узун-Кара-су]] өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Телецкое]] көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған Ресей Федерациясының территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187138|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айрай-су}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100112115100002002 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100200 * Су алабының коды — 13.01.01.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} nbyn5oz56dp32eup7wa1gu0jd9zkdr1 3650550 3650442 2026-09-03T11:46:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3021300 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Айрай-су |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 10 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Телецкое]] көлінің су алабы |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Узун-Кара-су (өзен)|Узун-Кара-су]] өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Алтай Республикасы |commons = }} '''Айрай-су''' — [[Ресей]]дегі өзен. Алтай Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Узун-Кара-су (өзен)|Узун-Кара-су]] өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Телецкое]] көлінің су алабы. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>. [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=187138|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Айрай-су}}</ref>: * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100112115100002002 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100200 * Су алабының коды — 13.01.01.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{тексерілмеген өзен}} [[Санат:Алтай өлкесі өзендері]] {{hydro-stub}} iulz3gw8c0oumlp05fhytpk75r94soe 0 176713 3650305 3622880 2026-09-02T20:49:06Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650305 wikitext text/x-wiki '''Норвег тілі''' (''norsk'' [nɔʂːk]) — солтүстік герман тілдерінің батыс-скандинавия тобы, [[Норвегия]]ның ресми тілі. Бұл тілде шамамен 5 млн адам сөйлейді. == Тарихы == [[12 ғасыр]]дың аяғында көне норвег тілі өз бетінше тіл болып қалыптасты. [[15 ғасыр]]дың ортасында норвег тілі көптеген норвегтердің тіліне айналған болатын. Қазіргі норвег тілінің 2 бәсекелес және «ресми» түрі бар — [[букмол]] (норв. ''bokmål'' — кітаби тіл) және [[нюнорск]] (норв. ''nynorsk'' — жаңа норвегиялық). Букмол (риксмол) кең таралған, жазба [[дат тілі]]нен шыққан, Норвегия территориясында [[Дания–Норвегия]] ({{lang-en|Denmark–Norway}}) мемлекеті тұсынан бастап қолданылады. Букмол тілінде үнжария және журналдар жарияланады; ол жазба тіл сапасында пайдаланылады. Жаңа норвег формасы — нюнорск — батыс ауыл диалектілеріне негізделген, [[19 ғасыр]] ортасында көне скандинавия тілдік дәстүрін сақтау үшін [[Ивар Осен]] ([[1813 жыл|1813]]—[[1896 жыл|96]]) ойлап тапқан. Екі тіл де ресми дәрежеде және білім жүйесінде. Екеуін жалпы бірте-бірте бір тіл — самнорск ({{lang-en|samnorsk}}) ету саясаты жоспарда болған, бірақ [[2002 жыл]]ы ресми тоқтатылған болатын. == Норвег әліпбиі == Норвег әліпбиі 29 әріптен құралады: {| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style="padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;" |- style="font-size:large; text-align:center; " | A || B || C || D || E || F || G || H || I || J || K || L || M || N || O || P || Q || R || S || T || U || V || W || X || Y || Z || Æ || Ø || Å |- style="font-size:large; text-align:center; " | a || b || c || d || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v || w || x || y || z || æ || ø || å |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://norsk.h14.ru/books/abtspr.html Норвег тілі жайлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903064119/http://norsk.h14.ru/books/abtspr.html |date=2011-09-03 }} {{ref-ru}} * [http://www.diktionary.net/ Норвег-ағылшын сөздігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904054440/http://diktionary.net/ |date=2011-09-04 }} {{ref-en}} * [[:no:|Норвегше Уикипедия (букмол)]] * [[:nn:|Норвегше Уикипедия (нюнорск)]] {{Germanic Philology|collapsed}} [[Санат:Скандинав тілдері]] [[Санат:Норвег тілі]] 24y0h9xluz6kksjrn8wv9t4oh3dmv10 0 205804 3650258 1822355 2026-09-02T15:31:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650258 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Мюлангер |шынайы атауы = Mühlanger |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=51 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=45 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Виттенберг |кестедегі аудан = Виттенберг (аудан){{!}}Виттенберг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Томас Ясковиак |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,21 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 69 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1435 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034922 |пошта индексі = 6888 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WB |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 91 230 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.muehlanger.com |сайт тілі = de }} '''Мюлангер''' ({{lang-de|Mühlanger}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Виттенберг (аудан)|Виттенберг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1435 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 12,21 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 91 230''. Муниципалитеттің басшысы — Томас Ясковиак. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.muehlanger.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320005811/http://www.muehlanger.com/ |date=2020-03-20 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Виттенберг ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] 62c3d7thcposaobwzr0uld2jtonjy7e 0 212982 3650217 2908291 2026-09-02T12:47:06Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Hohenfels.png]] → [[File:DEU Hohenfels (B.W.) COA.svg]] PNG → SVG 3650217 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хоэнфельс (Штоках) |шынайы атауы = Hohenfels (bei Stockach) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hohenfels (B.W.) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=53 |lat_sec=8 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=6 |lon_sec=34 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Баден-Вюртемберг |кестедегі аймақ = Баден-Вюртемберг |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс Файт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,50 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 654 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2008 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 07557, 07775, 07771 |пошта индексі = 78355 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 08 3 35 096 |ортаққордағы санаты = Hohenfels (bei Stockach) |сайты = http://www.hohenfels.de/ |сайт тілі = de }} '''Хоэнфельс (Штоках)''' ({{lang-de|Hohenfels (bei Stockach)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2008 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |date=2013-05-01 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''08 3 35 096''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс Файт. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hohenfels.de/ Ресми сайты] {{Баден-Вюртемберг аудандары}} {{BadenWürttemberg-geo-stub}} [[Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері]] kv2cob4a4nffkgix973ywo8jpc8flf2 0 228184 3650522 3640677 2026-09-03T11:23:35Z Oortaos 184435 3650522 wikitext text/x-wiki {{Банк | банктың аты = Банк ЦентрКредит | түрі = [[Акционерлік қоғам]] | биржадағы листингі = [[Қазақстан қор биржасы|KASE]]: CCBN, CCBNp | қызметі = банк қызметі | құрылған жылы = [[1988 жыл]] | орналасуы = [[Қазақстан]], [[Алматы]] | басты адамдары = [[Бақытбек Байсейітов]] (Директорлар кеңесінің төрағасы)<br>Руслан Владимиров (президент)<ref name="management2026">{{cite web |url=https://forbes.kz/articles/byvshiy-zamglavy-holdinga-bayterek-voshel-v-sovet-direktorov-banka-tsentrkredit-776457 |title=Бывший замглавы холдинга «Байтерек» вошел в совет директоров Банка ЦентрКредит |website=Forbes Kazakhstan |date=2026-03-27 |access-date=2026-09-03 }}</ref> | меншікті капиталы = 848,8 млрд теңге (2025)<ref name="kase2025results">{{cite web |url=https://kase.kz/en/information/news/show/1562758 |title=Consolidated financial statements of Bank CenterCredit for 2025 and auditor's report released |website=Kazakhstan Stock Exchange |date=2026-03-20 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> | активтері = 8,521 трлн теңге (2025)<ref name="kase2025results" /> | таза табысы = 268,3 млрд теңге (2025)<ref name="kase2025results" /> | еншілес компания = BCC Invest, BCC Leasing, BCC Project, Sinoasia B&R, BCC-HUB, BCC Life | сайты = [https://www.bcc.kz/ bcc.kz] }} '''«Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы''' ('''БЦК'''; ағылш. ''Bank CenterCredit'') — бас кеңсесі [[Алматы]] қаласында орналасқан Қазақстанның екінші деңгейдегі банкі. Банк 1988 жылы құрылған.<ref name="kase-history">{{cite web |url=https://kase.kz/ru/information/news/show/92512/ |title=ОАО «Банк ЦентрКредит» (Казахстан): краткая характеристика |website=Қазақстан қор биржасы |date=2000-12-18 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2025 жылдың қорытындысы бойынша Банк ЦентрКредит активтерінің көлемі бойынша Қазақстан банктері арасында үшінші орында болды.<ref name="forbes2026">{{cite web |url=https://forbes.kz/ranking/reyting-bankov-kazahstana-2026-b43ec1 |title=Рейтинг банков Казахстана — 2026 |website=Forbes Kazakhstan |date=2026-07-07 |access-date=2026-09-03 }}</ref> 2024 жылғы 19 қаңтардан бастап банк Қазақстандағы жүйелік маңызы бар банктердің қатарына жатады.<ref name="kase2025fs">{{cite web |url=https://kase.kz/files/emitters/CCBN/2268-bcc-cons-fs-2025-eng.pdf |title=Bank CenterCredit JSC. Consolidated Financial Statements for the year ended 31 December 2025 |website=Kazakhstan Stock Exchange |access-date=2026-09-03 |format=PDF |lang=en }}</ref> Банктің жай акциялары [[Қазақстан қор биржасы]]нда '''CCBN''', артықшылықты акциялары '''CCBNp''' тикерлерімен саудаланады.<ref name="kase-current">{{cite web |url=https://kase.kz/en/listing/issuers/CCBN |title=Bank CenterCredit JSC |website=Kazakhstan Stock Exchange |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> == Тарихы == === Құрылуы және қайта ұйымдастырылуы === Банк 1988 жылғы 19 қыркүйекте Алматыда Алматы облысы кооператорлар одағының «Центр-Банк» Алматы Орталық Кооперативтік Банкі ретінде құрылды. 1991 жылы Қазақ Орталық Акционерлік «Центрбанк» банкі болып қайта тіркелді, ал 1996 жылы «Банк ЦентрКредит» ашық акционерлік қоғамы болып қайта ұйымдастырылды.<ref name="kase-history" /> Қазақстан Үкіметінің 1997 жылғы 8 желтоқсандағы Тұрғын үй құрылыс банкін қайта ұйымдастыру және жекешелендіру туралы қаулысына сәйкес Банк ЦентрКредит екінші деңгейдегі банктер арасында өткізілген конкурсқа қатысты және Тұрғын үй құрылыс банкін біріктіру арқылы қайта ұйымдастыру құқығын алды. 1998 жылғы 30 маусымда Банк ЦентрКредит пен Тұрғын үй құрылыс банкінің құқықтық мирасқоры болған «Банк ЦентрКредит» ашық акционерлік қоғамы тіркелді.<ref name="kase-history" /> 2004 жылғы мамырда банк ашық акционерлік қоғамнан «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы болып қайта тіркелді.<ref>{{cite web |url=https://kase.kz/files/emitters/CCBN/ccbnb_8_9_list.pdf |title=Заключение Листинговой комиссии по ценным бумагам АО «Банк ЦентрКредит» |website=Қазақстан қор биржасы |date=2005-08-10 |access-date=2026-09-03 |format=PDF |lang=ru }}</ref> === Kookmin Bank және IFC === 2008 жылғы тамызда Оңтүстік Кореяның [[KB Kookmin Bank|Kookmin Bank]] банкі Банк ЦентрКредит капиталына кірудің алғашқы кезеңін аяқтап, банктің жай акцияларының 23 %-ын 500 млн АҚШ долларына сатып алды. Мәміле Kookmin Bank-тің кейіннен қазақстандық банктің бақылау пакетін иелену жоспарының алғашқы кезеңі ретінде қарастырылды.<ref name="reuters2008">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/world/kookmin-completes-1st-stage-of-kazakh-stake-buy-idUSLR629756/ |title=Kookmin completes 1st stage of Kazakh stake buy |publisher=Reuters |date=2008-08-27 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> 2010 жылғы ақпанда [[Халықаралық қаржы корпорациясы]] (IFC) Банк ЦентрКредит акцияларының 10 %-ын сатып алды. 2013 жылға қарай Kookmin Bank-тің банктегі үлесі 41,93 %-ға жетті. Оңтүстік Корея банкі БЦК-ны бақылауға алу мүмкіндігін, соның ішінде IFC үлесін кейіннен сатып алу арқылы бақылау пакетін қалыптастыруды қарастырды.<ref name="reuters2013">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/markets/s-korea-s-kookmin-bank-set-to-get-control-in-kazakh-centercredit-in-2014-idUSL5N0HD17Y/ |title=S.Korea's Kookmin Bank set to get control in Kazakh CenterCredit in 2014 |publisher=Reuters |date=2013-09-17 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> 2013 жылдың бірінші жартысында Банк ЦентрКредит кредиттер бойынша резервтердің ұлғаюына байланысты 591 млн теңге көлемінде шығын көрсетті. Reuters сол кезеңдегі Қазақстан банк секторының жағдайын бұған дейінгі кредиттік өсім мен әлемдік қаржы дағдарысының салдарларымен байланыстырды.<ref name="reuters2013" /> Kookmin Bank-тің бақылау пакетін алу жоспары жүзеге асқан жоқ. 2017 жылғы наурызда Бақытбек Байсейітов IFC-ге тиесілі Банк ЦентрКредит акцияларының 10 %-ын сатып алды.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/markets/bakhytbek-baiseitov-increases-stake-in-bank-centercredit-idUSL5N1GU4RE/ |title=Bakhytbek Baiseitov increases stake in Bank CenterCredit |publisher=Reuters |date=2017-03-17 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> 2017 жылғы сәуірде Kookmin Bank өзіне тиесілі 41,93 % акция пакетін Бақытбек Байсейітовке, Цеснабанкке және «Цесна» қаржы холдингіне сатып, Банк ЦентрКредит капиталынан толық шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/markets/kookmin-bank-sells-stake-in-bank-centercredit-idUSL8N1HT0HV/ |title=Kookmin Bank sells stake in Bank CenterCredit |publisher=Reuters |date=2017-04-21 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> === Цеснабанк және қаржылық тұрақтылық бағдарламасы === Kookmin Bank капиталдан шыққаннан кейін Цеснабанк Банк ЦентрКредиттің ірі акционерлерінің біріне айналды. 2017 жылы екі банкті біріктіру мүмкіндігі қарастырылды. 2018 жылғы наурызда банктер бірігуден бас тартты. Цеснабанк БЦК-ның орналастырылған жай акцияларының өзіне тиесілі 29,56 %-ын Бақытбек Байсейітовке, Владислав Лиге және басқа миноритарлық акционерлерге сатты.<ref>{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2018-03-15/bank-centrkredit-i-cesnabank-peredumali-obedinyatsya/ |title=Банк ЦентрКредит и Цеснабанк передумали объединяться |website=Курсив |date=2018-03-15 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2017 жылы Банк ЦентрКредит банк секторының қаржылық тұрақтылығын арттыру жөніндегі мемлекеттік бағдарламаға қатысты. Бағдарлама шеңберінде банк субординацияланған облигацияларды орналастыру арқылы 60 млрд теңге тартты.<ref name="state-support">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2025-08-11/fvfv-bck-vernul-kazahstanu-30-mlrd-tenge-gospomoschi/ |title=БЦК вернул все долги государству |website=Курсив |date=2025-08-11 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2019 жылы банк секторындағы активтердің сапасын бағалау (AQR), ал 2020 жылы стресс-тестілеу жүргізілгеннен кейін Банк ЦентрКредит Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бес жылдық қадағалау жоспарын келіскен банктердің қатарына кірді. Жоспарда қосымша провизиялар қалыптастыру және жекелеген активтердің сапасын жақсарту шаралары көзделді.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ardfm/press/article/details/62073 |title=Тимур Абилкасымов: «Важно повысить устойчивость банков, чтобы лучше пройти стресс-тест» |publisher=Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі |date=2021-09-20 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2024 жылы банк бағдарлама бойынша міндеттемелерінің 20 млрд теңгесін мерзімінен бұрын өтеді. 2025 жылы тағы 10 млрд теңге, ал сол жылдың тамызында қалған 30 млрд теңге өтелді. Осылайша Банк ЦентрКредит 2017 жылы алынған 60 млрд теңгені мемлекетке толық мерзімінен бұрын қайтарды.<ref name="state-support" /> === Қазақстандағы Альфа-Банкті сатып алу === 2022 жылғы сәуірде Банк ЦентрКредит ресейлік [[Альфа-Банк]]тің Қазақстандағы еншілес банкінің акцияларын 100 % сатып алу туралы келісім жасасты. Мәміле ресейлік банк пен оның Қазақстандағы еншілес құрылымына халықаралық санкциялар енгізілгеннен кейін жүзеге асырылды.<ref name="interfax-alfa">{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/78418/ |title=CenterCredit to buy Kazakh arm of Russia's Alfa-Bank |publisher=Interfax |date=2022-04-20 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> Сатып алу 2022 жылғы мамырда аяқталды. Осыдан кейін Альфа-Банк Қазақстан '''Eco Center Bank''' болып қайта аталды.<ref>{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/79264/ |title=Alfa Bank to be renamed Eco Center Bank in Kazakhstan |publisher=Interfax |date=2022-05-18 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> 2022 жылғы тамызда Банк ЦентрКредит пен Eco Center Bank акционерлері Eco Center Bank-ті БЦК-ға қосу арқылы қайта ұйымдастыруды мақұлдады.<ref>{{cite web |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/82036/ |title=Fmr Alfa-Bank Kazakhstan subsidiary Eco Center Bank to be merged with Bank CenterCredit |publisher=Interfax |date=2022-08-08 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> Кейін жарияланған қаржылық есептілікке сәйкес Альфа-Банк Қазақстанды сатып алу құны 50 млрд теңгені немесе шамамен 111 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2023-05-15/bank-centercredit-reveals-details-of-the-deal-with-alfa-bank/ |title=Bank CenterCredit reveals details of its deal with Alfa Bank |website=Kursiv |date=2023-05-15 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> == Қызметі және нарықтағы орны == Банк ЦентрКредит тобының шоғырландырылған қаржылық есептілігіне сәйкес топ қызметі төрт негізгі операциялық сегментке бөлінеді: корпоративтік банкинг, бөлшек банкинг, инвестициялық банкинг және сақтандыру.<ref name="kase2025fs" /> Банк Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының қатысушысы болып табылады.<ref name="kase2025fs" /> 2023 жылғы қазанда Банк ЦентрКредит [[Астана халықаралық қаржы орталығы]] аумағындағы филиалы арқылы реттелетін қызметті жүзеге асыруға лицензия алды.<ref name="kase2025fs" /> 2024 жылғы 19 қаңтарда Банк ЦентрКредит Қазақстанның жүйелік маңызы бар банктерінің қатарына енгізілді.<ref name="kase2025fs" /> 2025 жылғы 31 желтоқсанда банктің 21 филиалы болды.<ref name="kase2025fs" /> 2025 жылдың қорытындысы бойынша Банк ЦентрКредит активтер көлемі бойынша Қазақстан банктері арасында үшінші орынды иеленді.<ref name="forbes2026" /> == Банк тобы == 2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Банк ЦентрКредит алты еншілес ұйымды қамтитын банк тобының бас ұйымы болды.<ref name="kase2025fs" /> * '''«BCC Project» ЖШС''' — проблемалық активтерді басқару; Банк ЦентрКредиттің қатысу үлесі — 100 %. * '''«BCC Invest» АҚ''' — брокерлік және дилерлік қызмет; қатысу үлесі — 100 %. * '''«BCC Leasing» ЖШС''' — қаржылық лизинг; қатысу үлесі — 100 %. * '''«Sinoasia B&R» сақтандыру компаниясы АҚ''' — сақтандыру; қатысу үлесі — 92,45 %. * '''«BCC-HUB» АҚ''' — ақпараттық технологиялар саласындағы қызметтер; қатысу үлесі — 100 %. * '''«BCC Life» өмірді сақтандыру компаниясы АҚ''' — өмірді сақтандыру; қатысу үлесі — 100 %.<ref name="kase2025fs" /> == Акционерлері == 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Банк ЦентрКредиттің жай акцияларының ірі иелері Бақытбек Байсейітов пен Владислав Ли болды.<ref name="shareholders2026">{{cite web |url=https://kase.kz/en/information/news/show/1571733 |title=Information on shares and shareholders of Bank CenterCredit as of July 1, 2026 |website=Kazakhstan Stock Exchange |date=2026-07-23 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Акционер ! Орналастырылған жай акциялардағы үлесі ! Банктің барлық орналастырылған акцияларындағы үлесі |- | [[Бақытбек Байсейітов]] | 51,76 % | 40,11 % |- | Владислав Ли | 11,92 % | 9,23 % |} == Басшылығы == Банк ЦентрКредит Директорлар кеңесінің төрағасы — Бақытбек Байсейітов, банк президенті — Руслан Владимиров.<ref name="management2026" /><ref name="kase-current" /> 2017 жылғы қыркүйекте Ғалым Құсайынов Банк ЦентрКредит басқармасының төрағасы болып тағайындалып, бұл қызметте Владислав Лиді алмастырды.<ref>{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2017-09-22/galim-khusainov-naznachen-predsedatelem-pravleniya-ao-bank-centrkredit/ |title=Галим Хусаинов назначен председателем правления АО «Банк ЦентрКредит» |website=Курсив |date=2017-09-22 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2022 жылғы қазанда Ғалым Құсайынов басқарма төрағасы қызметінен кетті. Оның орнына бұған дейін Eco Center Bank басқармасының төрағасы болған Руслан Владимиров келді.<ref>{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2022-10-26/galim-husainov-perestal-byt-glavoj-bck/ |title=Галим Хусаинов перестал быть главой БЦК |website=Курсив |date=2022-10-26 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> 2023 жылғы мамырда Банк ЦентрКредиттің басқару құрылымына президент лауазымы енгізіліп, оған Руслан Владимиров тағайындалды.<ref>{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2023-06-12/lgtn-bcctop/ |title=БЦК на четверть снизил выплаты топ-менеджменту |website=Курсив |date=2023-06-12 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> == Қаржылық көрсеткіштері == Төмендегі негізгі қаржылық көрсеткіштер Банк ЦентрКредит пен оның еншілес ұйымдарының [[Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары|ХҚЕС]] бойынша дайындалған аудиттелген шоғырландырылған қаржылық есептілігінен алынған. {| class="wikitable" |- ! Жыл ! Активтер, трлн теңге ! Меншікті капитал, млрд теңге ! Таза пайда, млрд теңге |- | 2022 | 4,324 | 273,9 | 145,1<ref name="kase2023audit">{{cite web |url=https://kase.kz/ru/information/news/show/1520634/ |title=Опубликован аудиторский отчет по консолидированной финансовой отчетности АО «Банк ЦентрКредит» за 2023 год |website=Қазақстан қор биржасы |date=2024-05-02 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> |- | 2023 | 5,291 | 419,4 | 135,2<ref name="kase2023audit" /> |- | 2024 | 7,068 | 637,9 | 202,4<ref name="kase2024audit">{{cite web |url=https://kase.kz/ru/information/news/show/1540469 |title=Опубликована консолидированная финансовая отчетность АО «Банк ЦентрКредит» за 2024 год и аудиторский отчет |website=Қазақстан қор биржасы |date=2025-04-09 |access-date=2026-09-03 |lang=ru }}</ref> |- | 2025 | 8,521 | 848,8 | 268,3<ref name="kase2025results" /> |} == Кредиттік рейтингтері == 2025 жылғы тамызда [[S&P Global Ratings]] Банк ЦентрКредиттің ұзақ және қысқа мерзімді кредиттік рейтингтерін '''BB/B''' деңгейінде растады, ұлттық шкала бойынша рейтингін '''kzA+''' деңгейінен '''kzAA−''' деңгейіне көтерді және рейтингтер бойынша болжамды «Тұрақтыдан» «Оңға» өзгертті.<ref>{{cite web |url=https://kase.kz/en/information/news/show/1550044 |title=Bank CenterCredit says S&P Global Ratings affirmed the bank's credit ratings and upgraded national scale rating; outlook changed to "Positive" |website=Kazakhstan Stock Exchange |date=2025-08-29 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> 2025 жылғы қыркүйекте [[Moody's Ratings]] банктің ұзақ мерзімді депозиттік рейтингін '''Ba1''' деңгейінен инвестициялық деңгейдегі '''Baa3''' рейтингіне, ал ұлттық шкала бойынша ұзақ мерзімді депозиттік рейтингін '''A3.kz''' деңгейінен '''A1.kz''' деңгейіне көтерді. Ұзақ мерзімді депозиттік рейтингтер бойынша болжам «Тұрақты» деп белгіленді.<ref>{{cite web |url=https://kase.kz/en/information/news/show/1550799 |title=Bank CenterCredit says Moody's Ratings upgraded the bank's ratings; outlook "Stable" |website=Kazakhstan Stock Exchange |date=2025-09-11 |access-date=2026-09-03 |lang=en }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.bcc.kz/ Банк ЦентрКредиттің ресми сайты] * [https://kase.kz/kk/listing/issuers/CCBN Банк ЦентрКредиттің Қазақстан қор биржасындағы парақшасы] [[Санат:Қазақстан банктері]] [[Санат:Қазақстан қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] 361snt0a3gi5314vbcziihi7vm68zhh 0 228703 3650383 3583494 2026-09-03T08:26:23Z Nurken 111493 3650383 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025 жылдан Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дерекөздер}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 1a276810m7gs2lggwo7r2pyqx46hvv6 3650384 3650383 2026-09-03T08:26:38Z Nurken 111493 /* Дереккөздер */ 3650384 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025 жылдан Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] ptgzv1y8rpaz74k5si50dc4g69wluu4 3650406 3650384 2026-09-03T08:43:57Z Nurken 111493 3650406 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025 жылдан Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] fzdmjrqc9tyi01xaqw1gr2yj97p0xy2 3650433 3650406 2026-09-03T09:16:10Z Nurken 111493 3650433 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025 жылдан Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 31giclsd4t7vfttl9xpovnssfr1u1hv 3650468 3650433 2026-09-03T10:17:50Z Casserium 68287 3650468 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025–2026 жылдары Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] qxscbru2fb0ah8g61ze120w6i5s5hpv 3650470 3650468 2026-09-03T10:18:48Z Casserium 68287 «[[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері|Қазақстан ақпарат министрлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650470 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025–2026 жылдары Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] oxt955k1apya3a017l6tfrh8ia63haq 0 282650 3650475 3116307 2026-09-03T10:26:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650475 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = аудан |қазақша атауы = Пиньян (Алижо) |шынайы атауы = Pinhão (Alijó) |сурет = |жағдайы = |ел = Португалия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=11 |lat_sec=26 |lon_dir=W |lon_deg=7 |lon_min=32 |lon_sec=42 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Солтүстік аймақ (аймақ){{!}}Солтүстік аймақ |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі |ауданы = Вила-Реал (округ){{!}}Вила-Реал |кестедегі аудан = |қауым түрі = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |қауым = Алижо |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 3 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 622 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 276,3 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пиньян (Алижо)''' ({{lang-pt|Pinhão (Alijó)}}) — [[Португалия]]дағы аудан (фрегезия), [[Вила-Реал (округ)|Вила-Реал]] округінің құрамына кіреді. [[Алижо]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2021 жыл]] мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 622 адамды құрайды [https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123125336/https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN |date=2022-11-23 }}. Алып жатқан жер аумағы 3 км² шамасында. Халық тығыздығы — 276,3 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору]] провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == * {{Алижо муниципалитетінің аудандары}} {{portugal-geo-stub}} [[Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері]] l72jah9fvutorvnu57dxapk4o3ws1ko 0 423945 3650214 2962292 2026-09-02T12:16:50Z Kontributor 2K 135972 + елтаңба 3650214 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Лоншам |шынайы атауы = Longchamp |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Longchamp (Vosges).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.2255555556 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=6.51416666667 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(410)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лотарингия |кестедегі аймақ = Лотарингия |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Вогез |кестедегі аудан = Вогез (департамент){{!}}Вогез |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Епиналь (округ){{!}}Епиналь |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Епиналь-Ест (кантон)|Епиналь-Ест]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Marie Voirin ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,26 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 336—395 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 410 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 39,96 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 88000 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 88273 |ортаққордағы санаты = Longchamp (Vosges) |сайты = |сайт тілі = }} '''Лоншам''' ({{lang-fr|Longchamp}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лотарингия]] аймағына қарасты [[Вогез (департамент)|Вогез]] департаментінде орналасқан. [[Епиналь (округ)|Епиналь]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,26 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''88273'', [[пошта индексі]] — ''88000''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 410 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 39,96 адам/км². {{Демография/FRA/Longchamp (Vosges)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=27 | барлығы=390 | е0=8 | ә0=15 | е5=15 | ә5=19 | е10=23 | ә10=12 | е15=8 | ә15=12 | е20=8 | ә20=4 | е25=12 | ә25=8 | е30=15 | ә30=27 | е35=15 | ә35=8 | е40=19 | ә40=19 | е45=23 | ә45=23 | е50=4 | ә50=8 | е55=15 | ә55=15 | е60=12 | ә60=19 | е65=8 | ә65=0 | е70=4 | ә70=4 | е75=0 | ә75=4 | е80=0 | ә80=4 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Вогез департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Longchamp (Vosges)|Лоншам}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=88273-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109023253/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=88273-COM |date=2012-11-09 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.2255555556,6.51416666667&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Вогез департаментінің коммуналары}} [[Санат:Вогез департаментінің коммуналары]] 5a7yok9n0lofp9jyctg02so8oc8fed5 0 485760 3650312 2867944 2026-09-03T01:18:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650312 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Октавиан Август |Шынайы есімі = |Сурет = Октавиан Август.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = Гай Октавий |Туған күні = 23.09. 63 |Туған жері = [[Рим]] |Мансабы = [[рим]] [[император]]ы, римдік [[саяси қайраткер]], принципат ([[сенатор]]), Ұлы понтифик (''pontifex'' - ''абыздық алқа мүшесі''), [[консул]]. |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні =19.08.14 |Қайтыс болған жері = [[Рим]], [[Кампания (Италия)|Кампания облысы]] [[Нола|Нола қаласы]] |Әкесі = Гай Октавий |Анасы = Атия |Жұбайы = Скрибония, Ливия Друзилл |Балалары = Юлия |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Октавиан Август''', {{lang-la|Octavianus Augustus}}<ref>Великие Властители: Август Октавиан. Перевод с английского. Москва - 1998.456с.ISBN 5-7632-0231-7</ref>(б.э. дейінгі [[63 жыл|63-ші жыл]] - б.э.[[14 жыл|14-ші жыл]]) - [[рим]] [[император]]ы, римдік [[саяси қайраткер]], принципат ([[сенатор]]), Ұлы понтифик (''pontifex'' - ''абыздық алқа мүшесі''), [[консул]]. ''Август'' ({{lang-la|augere}} - «игілік беруші» деген мағына) - мәртебелі, текті есім, б.э.дейінгі [[27 жыл|27-ші жылы]] сенат берген есімі. ''Гай Октавий'' - туған кезде берілген есімі. Б.э. [[44 жыл|44-ші]] жылдан бастап өкіл әкесінің атына сәйкес Гай Юлий Цезарь Октавиан деген атпен белгілі болған. Октавиан деген атын өзі ешқашан қолданбасада, б.э. дейінгі [[44 жыл|44]]-[[27 жыл|27]]-ші жылдар аралығындағы кезеңге ағылшын тарихшылары оны Октавиан («бұрынғы Октавий» деген сөзді білдіреді) деп атауды жөн санаған. Август есімін (грек.тілінде «Севастос») [[Рим империясы|Римнің]] кейінгі барлық [[император]]лары да алған, бірақ тарихшылар бұл есімді басқалары үшін қолданбаған. == Өмірбаяны және шығу тегі == Октавиан б.э.дейінгі [[63 жыл|63-ші]] жылдың [[23 қыркүйек|23 қыркүйегінде]] [[Рим]]де, ата-тегі Лаций облысы, Велитра қаласынан шыққан ауқатты әрі сыйлы, томаға-тұйық отбасында туған. Әкесі Гай Октавий (б.э. дейінгі [[58 жыл|58-ші жылы]] қайтыс болған) әулет ішінде [[сенатор]] болған алғашқысы, б.э. дейінгі [[61 жыл|61-ші жылы]] претор (''praetor'' - ''консулдан кейін жоғарғы сот ісіне басшылық еткен екінші жоғарғы мәртебелі адам'') болып, [[Македония Республикасы|Македонияны]] ойдағыдай басқарды. Шешесі Атия, атақты [[Юлий Цезарь]]дің апайы Юлияның қызы болған, осы туыстық байланыс Октавийдің мансапқа жетуіне ықпалын тигізді. Цезарь өз туыстарының ішінен жас Октавийге ерекше көңіл бөліп, оған үлкен үміт артты; өзінің африкалық [[триумф]]тарында Октавийге әскери ерекшеліктері үшін әскери белгі тапсырды, [[45 жыл|45-ші жылы]] өзімен бірге испандық кампанияға алып, патриций (''patricius'' - ''римдік ақсүйек әулетіне жататын адам'') етті және оның понтифик (''pontifex'' - ''абыздық алқа мүшесі'') болып сайлануына ықпал жасады. Өзінде ұл болмағандықтан Цезарь өзінің [[өсиет]]інде Октавийді өкіл ұлы екендігін және [[Мүлік|мүлкінің]] үштен төрт бөлігінің [[мұрагер]]і болғанын жариялайды. == Жоғарлау кезеңдері == [[Сурет:Алғашқы үш император тұсындағы Рим қаласы.jpg|thumb|300px|left|Алғашқы үш император тұсындағы Рим қаласы]] * Б.э. дейінгі [[44 жыл|44-ші жылы]] [[Юлий Цезарь]]ді өлтірген кезде, Октавий Иллириядағы (Далмация) [[Аполлония]]да білім алып жатқан, өзінің мұрасын талап ету үшін [[Италия]]ға келеді, бірақ Цезарьдің ақшасы мен мұрағатын қолына алған цезарлық партия басшысы Марк Антоний Октавийден бас тартады.Октавий жедел Цезарь атын алып, өз атынан Цезарь жеңісінің құрметіне ойын өткізеді (''ludi Victoriae Caesaris''). Осы уақытта ол [[Цицерон]]ның ((''Cicero'') ''Марк Туллий - римдік саяси қайраткер'') көзіне түсуге тырысты, Цицерон болса оны Антонийге қарсы пайдаланып қалуды көздейді. Антоний мен сенаттың арасы ашылған кезде Октавиан өкіл әкесінің армиясының ардагерлерінен 3000 қолды жасырын жинайды және Антонийдің екі легионын (әскери бөлім) өз жағына тартып алады. Сенат Антонийге қарсы соғыс жариялап, Цицеронның ұсынысы бойынша Октавианды сенатор етіп ресми мәртебе (статус) береді және [[43 жыл|43-ші жылы]] сайланған екі консулға (''consul) - рим республикасының басшысы'') қарсы соғысты басқаруда оған көмек көрсететінін өзіне міндет етіп алады. Антоний Мутин([[Модена]]) түбінде талқандалады, екі консул да қаза табады, сөйтіп Октавиан жеңімпаз армияның [[қолбасшы]]сы болады. * Б.э. дейінгі [[43 жыл|43-ші жылы]] [[19 қыркүйек]]те ол консул болып сайланып, ағасы Квинт Педи екеуі әкесі алдындағы [[борыш]]ын өтеп, оны өлтірген қанішерлерге байланысты проскрипция (''proscripcio'') туралы [[заң]] кіргізеді. * Октавиан, Антоний, Галлияны басқарған Марк Эмили Лепид үшеуі күш біріктіріп, Банонияда (''Болонья'') кездесіп, жоғарғы билікті бөліп алуға шешім қабылдайды. Сөйтіп, олар [[43 жыл|43-ші жылдың]] [[27 қараша]]сынан [[38 жыл|38-ші жылдың]] [[31 желтоқсан]]ына дейін жоғары өкілетті триумвирлер болып жарияланады. Оппозицияны қорқыту және өздерінің сақтықтарын қамтамасыз ету үшін триумвирлер 300 сенаторды және всадники (''римдік жоғарғы топтардың мүшесі(eguitatus)'') қоғамдық тобынан 2000 адамды проскрипцияға тартты. * Цезарьды өлтірген Марк Юни Брут пен Гай Кассииді талқандау үшін Октавиан мен Антоний [[Македония соғысы|Македонияға]] қарай қозғалады, б.э. дейінгі [[42 жыл|42-ші жылы]] [[Филипп]] жанындағы жеңістен кейін Антоний шығыс аймақты өз басқаруына алады, ал Октавиан [[Италия]]ға қайтып, аяушлықсыз мүлікке тәркілеу жүргізіп, ардагерлерді жер үлестерімен қамтамасыз етеді. * Б.э.дейінгі [[41 жыл|41-ші жылы]] Октавиан [[Перуджа|Перузиядағы]] (''Перуджа'') соғысты басқаруға мәжбүр болды. Онда Анонийдің інісі Луци Антоний бастаған көтерілісті басады. * Өздерінің өкілеттілігі тағы бес жылға созылған [[Триумвират|триумвирлер]] [[Помпей]] Секстыға (''римдік саяси қайраткер, қолбасшы, Гней Помпейдің ұлы'') қарсы біріккен қимыл жасау туралы бітімге келеді. * Б.э. дейінгі [[36 жыл|36-шы жылы]] Октавиан мен Лепид [[Сицилия]]ға біріккен [[шабуыл]] ұйымдастырады, онда Октавиан өзі қатты жеңіліске ұшырайды. Таңдаулы әскербасы Марк Випсаний Агриппа тығырықтан құтқарып, Сексті талқандайды. * Б.э. дейінгі [[38 жыл|38-шы жылы]] овацияны'' (кіші триумф'') атап өту үшін Октавиан өзін "император Цезарь, құдай ұлы"деп атап Римге қайтып оралады, басқа сый-құрметтермен қоса плебей трибунасы (''tribuncia potestas - Рим халықы атынан бақылау жасайтын сенат қайраткері'') қасиетті атағын алады. * Октавиан сонымен бүкіл Батысты, Антоний Шығысты басқарды, екеуі арасында қақтығыс болмай қалмайтыны ақиқат еді. * Октавианның [[бедел]]і Секстегі жеңістен кейін өсіп, әйгілі болды. Римге дәнді дақылдар тасымалдайтын жолдың қаупсіздігі қамтамасыз етілді. Бірнеше жыл қоғамдық жұмыстармен айналысты. * Б.э. дейінгі [[35 жыл|35]]-[[33 жыл|33-ші жылдары]] Иллирияны([[Далмация|Далмация)]] жаулап алғанда үлкен даңқа бөленді. Бұл кезде [[Клеопатра]]мен (Египеттің соңғы патшайымы) қосылған Антоний сәтсіз болған парфяндық (''Парфяндықтар б.э.дейінгі [[250 жыл|250 ж]]''.) кампаниялармен өз ықпалын жоғалта бастады. Ал Октавианға [[Италия]] мен [[Рим]]нің басшылығына көтерілуге және шығыс патшайымына қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік туды. * б.э. дейінгі [[31 жыл|31-ші жылы]] Октавиан [[Клеопатра]]ға қарсы соғыс жариялап, [[2 қыркүйек]]те Акция (''Амбракий шығанағындағы мүйіс'') маңындағы шайқаста Антоний мен Клеопатраның біріккен армиясын ойсырата жеңеді. Антоний мен Клеопатра Египетке қашып кетеді. * Б.э. дейінгі [[30 жыл|30-шы жылы]] [[1 тамыз]]да [[Александрия (Мысыр)|Александрияға]] аяқ басады, Антоний мен [[Клеопатра]] өзін-өзі өлтіреді, [[Египет]]ті аннексиялайды'' (қосу, біріктіру)'' және зор байлықты басып алады. * Б.э. дейінгі [[31 жыл|31-ші жылы]] Октавиан тамаша үш [[триумф]]ты: [[Иллирияны]] (''Балкан түбегінің ежелгі аты'') жаулап алу, Акция маңындағы және [[Египет]]ті басып алуды тойлау үшін [[Рим]]ге қайтып оралады. ==== Август заңдылықтары ==== * Октавианның билігі империяда талассыз еді, бірақ заңдылығы бойынша мәселе туындап отырды. * Б.э. дейінгі [[31 жыл|31-ші жылдан]] бастап Октавиан жыл сайын консулдыққа сайланды, өзіне жоғарғы билікті шектемеуді талап етіп, өкілеттілгін асыра пайдаланды. * Б.Э. дейінгі [[28 жыл|28-ші жылы]] триумвираттағы жарамасыз актілерді жоюмен айналысты, жолдасы, консул Агриппамен санақ жүргізді және сенатты ұнамсыз адамдардан тазартты. * Б.э. дейінгі 27-ші жылы [[13 қаңтар]]да өзіне салтанатты түрде ерекше өкілеттілікті қосты және жыл сайынғы екі консулдықтың біреуін алып тастады. * Б.э. дейінгі [[27 жыл|27-ші жылы]] [[16 қаңтар]]да сенат Октавианға алғыс ретінде Август құрметті [[Атақ|атағын]] берді. Октавиан басқаруға көнбейтін провинцияларды басып, тынышталдыру ісін алуға келіседі. Осы мақсатпен ол өте үлкен провициялар [[Испания]]ны (''Бетик облысын қоспағанда''), [[Галлия]]ны (''лат. Gallia - Еворопаның тарихи бөліктерінің бірі''), [[Сирия]]ны, [[Египет]]ті билеуші болып он жылға тағайындалады, сонымен қатар соғыс жариялау және келісім жасау құзырын алады. * [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/82775/551/Iieger_-_Vsemirnaya_istoriya._Tom_1._Drevniii_mir.html%20 Ақша]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} беттерінде Август [[Рим империясы|Рим]] халқының еркіндігінің қорғаушысы ретінде белгіленді. Сонымен қатар [[Иллирия]], [[Македония]] және [[Африка]]дан басқа барлық легиондарды(''әскери бөлімдер'') бақылау статусы сақталды. * Б.э. дейінгі [[27 жыл|27]]-[[25 жыл|25-ші жылдарды]] Август өзі бағындырған [[Испания провинциялары|Солтүстік-Батыс Испания]], [[Астурия]] (''исп. Asturias'') мен [[Кантабрия]](''исп. Cantabria'') провинцияларында өткізді. Жыл сайынғы консулдыққа сайлану, консул ретінде [[27 жыл|27-ші жылы]] орныққандай болмауы біртіндеп наразылығын тудырды. Б.э. дейінгі [[23 жыл|23-ші жылы]], екінші консул Авл Теренций Вар Мурен, сенімді серіктесі оны өлтіру үшін қастандық ұйымдастырғанда наразылығы одан сайын үдеп, Юлий Цезарьдің тағдырын қайталамас үшін б.э. дейінгі [[23 жыл|23-ші жылы]] [[1 шілде]]де консулдықтан бас тартады. Ол тек өз провинцияларында ғана ([[17 жыл|17-ші жылға]] дейін) проконсул болды, бірақ әскери қолбасшы қызметін жоғалтпады, консулдықтан бас тартқаны үшін өтемақы ретінде басқа да айырықша құқықтарға ие болды. * Б.э. дейінгі [[19 жыл]]дан кейін Август кез келген жағдайда өз [[пікір]]ін мойындатуға болатын заңды құзырға ие болады және плебей трибун ретінде бірқатар заңдар кіргізеді. ==== Империяны кеңейтуі ==== [[Сурет:Карта Рима.jpg|thumb|center|780px|Рим империясының картасы]] Август басып алған [[Испания]]дан басқа солтүстік шекарсын бекітуге күш салды. * Б.э. дейінгі [[16 жыл|16]]-[[14 жыл|14-ші жылдары]] Тиберия мен Друз бірінші кезекте альпілік облыстарды - Реция және [[Норик]]ты [[Дунай]]ға дейін жаулап алды. * Содан кейінгі бес жылда, б.э. дейінгі [[13 жыл|13]]-[[9 жыл|9-шы]] жылдары Агриппа және оны алмастырған Тиберия Паннонияны, сол уақытта [[Рейн]]нен шығысқа қарай қозғалған Друз [[Германия]]ны [[Эльба]]ға дейін бағындырады. * Август сөйтіп солтүстік шекарсын [[Дунай]]ға дейін созады және империяға төрт провинцияны - [[Рецияны]], [[Норик]]ті, [[Паннония]]ны, [[Мезия]]ны біріктіреді. Бұл провенциялар Иллириямен бірге ол басқарған облыстар қатарына қосылып, оның биліктегі дәрежесі де өседі. ==== Армиясы ==== [[Сурет:Римдік центурион.jpg|thumb|150px|left|Римдік центурион]] * Август империяға қажетті тұрақты армия құрды. Акция маңындағы шайқастан кейін Антоний екеуі құрған үлкен армияның көпшлік бөлігін тарқатты. Ол 28 легионмен (Варадағы жеңілістен кейін оның саны 25-ке қысқарды) қанағат етті, олар тұрақты әскери бөлімшелер болып, көпшілігі ұзақ ғасырлар бойы сақталды. * Б.э. дейінгі [[30 жыл|30-шы жылдан]] бастап әскерге он алты жастан бастап, ал б.э. дейінгі 6-шы жылы - жиырма жастан алуды орнатты. * б.э. дейінгі [[30 жыл|30-шы жылдан]] б.э. дейінгі [[6 жыл|6-шы жылға]] дейін соғыс ардагерлеріне жер үлестерін және жәрдемақы бөліп беріп отырды. * Әскери қазына құрып, оны толтыру үшін сенаттық оппозицияға қарамастан Рим азаматтарынан жаңа салық жинауды орнатты. * [[Равенна]]да және [[Мизен]]де орналсқан тұрақты [[флот]] құрды. * Тағы бір жаңалығы дәстүрлі сақшылар отрядын қайта ұйымдастырып, [[Рим империясы|Римнің]] айналасына орналастырылған тоғыз когорттан(тоғыз мың жауынгер) тұратын тұрақты бөлімше құрды. ==== Әлеуметтік және діни саясаты ==== * Август рим халқының діни, адамгершілік және әлеуметтік өміріне реформа жасауға тырысты. Ол қираған, босап қалған храмдарды қайта қалпына келтіртті, әдеттен шығып қалған салттарды қайтарып, жалпы ескі діни нанымдарды қайта жаңғыртты. * [[Ерлі-зайыпты]]лардың қарым-қатынастарын жақсартуға, [[бала|бала тууға]] ынталандыруға көңіл бөліп, осы мақсатта б.э. дейінгі [[18 жыл|18-ші жылы]] - ерлі-зайыптылардың бірі-біріне опасыздық жасауы - [[қылмыс]] делініп; үйленбеген және балалары жоқ азаматтарды жазалау керектігі, [[көп балалы отбасы]]н марапттау керектігі туралы екі заң енгізді. * Б.э. дейінгі [[17 жыл|17-ші жылы]] [http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/92364/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5 Секулярлық ойындарды] тойлаудың сипатын өзгертіп, жаңа ғасыр бастамасы деп жариялады. Кейінірек екі [[заң]] арқылы құлдарды босатуды ретке келтірді. ==== Әдебиет пен өнерді қолдауы ==== [[Сурет:Марцелл театры.jpg|thumb|250px|Марцелл театры]] * Август [[дәуір]]інде [[әдебиет]] пен [[өнер]] өркендеді, оларды дамыту үшін Августың өзі күш салды. Ол [[балшық]] Римді [[мрамор]]ға айналдырды. * Август кезінде салынған храмдар, қоғамдық нысандар көптеген [[сәулетші]]лер мен мүсіншілер үшін үлгі болып табылды. * Август және оның серіктесі Гай Меценат ('''''Гай Цильний''''' -''Императордың жеке тапсырмаларын орындаушы'') жаңа дәуірді жырлаған [[ақын]]дарды жебеп-желеді. Вергилий ('''''Марон Публий''', рим ақыны'') Римнің шығу тарихын, Гораций ('''''Квинт Гораций Флакк''', рим ақыны'') [[дін]] және [[адамгершілік]] туралы, Овидий ('''''Публий Овидий Назон''', рим ақыны'') өзінің "Фасты"атты римдіктердің діни мейрамдары туралы шығармасында діннің қайта өркендеуін мадақтап жырлады. == Отбасылық өмірі == Б.э. дейінгі [[40 жыл|40-шы жылы]] Август Скрибониямен некелеседі, б.э. дейінгі [[39 жыл|39-шы жылы]] Юлия есімді қызы туады. Б.э. дейінгі [[38 жыл|38-ші жылы]] қызының туған күнінде Скрибониямен ажырасып, Ливия Друзиллге үйленеді. Екеуі бақытты да ұзақ өмір сүреді, бірақ балалары болмайды. Жақын туысынан өзінің қарындасы Октавияның ұлы тек Марк Клавдия Марцелл ғана болды. Үйінде әйелі Ливияның бірінші некеден болған екі баласы тұрды. Август Марцеллді Юлияға үйлендіріп, оған лайықты қызмет береді. Бірақ Марцелл қайтыс болып, Юлия Агриппаға тұрмысқа шығады, Гай Цезарь және Луций Цезарь атты екі ұлды болады. Август Гай Цезарьді өзінің өкіл ұлы етіп жариялайды, ол 15 жасында консул болып бес жылға сайланып, жас буынның басшысы қызметін алады. Бірақ Луций б.э. дейінгі [[2 жыл|2-ші жылы]], ал Гай [[4 жыл|4-ші жылы]] қайтыс болып, Августың үміті үзіліп түңіледі. Август әйелі Ливияның үлкен ұлы Тиберияны ізбасары етіп жариялап, басқару жұмыстарын бірлесіп істейді. == Жеке басы және жетістігі == Август [[өкіл әке]]сі [[Юлий Цезарь]] сияқты [[кемеңгер]] болған жоқ, өзін онымен салыстырып, сол үшін қиналды, әйткенмен оның [[саясат]]та және басқаруда тамаша қабілеті болды. [[Қоғамдық пікір]]лерге таңқаларлықтай сақ болды және оларды қалай [[алдап-арбау]]дың да жолын білді. Ол барлық класстар табын, тіпті жоғарғы әулеттің қалдықтарында өзіне көндірді. Республикалық қоғамның білімді топтарына жаңа [[мемлекет]] құруды қолдауды құптатқызды. Құрылған мемлекеттік жүйенің үш [[ғасыр]] бойы еш өзгерісіз тұруы, Августың еңбегінің маңыздылығын айқындайды. <br /> Август жаңа кезеңі өзінен басталған [[Рим]] империясын 44 жыл басқарып, б.э. дейінгі [[14 жыл|14-ші жылы]] [[19 тамыз]]да [[Кампания (Италия)|Кампания облысындағы]] [[Нола]] қаласында қайтыс болған. ==== Октавиан Август өміріндегі негізгі іс-әрекеттердің хронологиялық кестесі ==== {| class="wikitable" |- ! Уақыты !! Іс-әрекеттері |- | '''[[63 жыл|б.э.д. 63-ші жыл]]''' || Гай Октавийдің өмірге келуі. |- | '''[[44 жыл|б.э.д. 44-ші жыл]]''' || [[Юлий Цезарь|Цезарьдың]] өлімі. Октавийдің [[Аполлония]]дан [[Рим]]ге қайтуы. Цезарьдың мұрасын және Гай Юлий Цезарь атын қабылдауы. |- | '''[[43 жыл|б.э.д. 43-ші жыл]]''' || Мутинде Марк Антонийді жеңуі; алғашқы консул болуы; Антониймен, Лепидпен келісімі; екінші триумвиратты құруы. |- | '''[[42 жыл|б.э.д. 42-ші жыл]]''' || Филипп маңында Цезарьді өлтірген Брут пен Кассидің армиясын жеңуі |- | '''[[41 жыл|б.э.д. 41]]-[[40 жыл|40-шы жж]].''' || Антонийдің інісі Луций Антониймен соғысқан Перузия соғысы |- | '''[[40 жыл|б.э.д. 40-шы жыл]]''' || Антониймен құрылған Брундизия шарты; Скробениямен некелесуі |- | '''[[39 жыл|б.э.д. 39-шы жыл]]''' || Қызы Юлияның өмірге келуі |- | '''[[38 жыл|б.э.д. 38-ші жыл]]''' || Октавианның Скробиниямен айырылысуы және Ливияға үйленуі |- | '''[[38 жыл|б.э.д. 38]]-[[36 жыл|36-шы жж.]]''' || Теңіз қарақшысы Помпей Секстпен соғысы |- | '''[[32 жыл|б.э.д. 32-ші жыл]]''' || [[Рим]] мен [[Италия]] хылқының Октавианға сенім антын берулері; [[Клеопатра]]ға соғыс жариялауы |- | '''[[31 жыл|б.э.д. 31-ші жыл]]''' ||Акция мүйісі маңында Антоний мен Клеопатраның армиясын талқандауы |- | '''[[30 жыл|б.э.д. 30-шы жыл]]''' || Антоний мен Клеопатраны біржола жеңуі. [[Египет]]ті аннексиялауы |- | '''[[29 жыл|б.э.д. 29-шы жыл]]''' || Октавианның үш мәрте триумфын тойлау үшін Римге оралуы |- | '''[[27 жыл|б.э.д. 27-ші жыл]]''' || Республиканы қалпына келтіруі және сенаттан Август атын алуы |- | '''[[28 жыл|б.э.д. 28]]-[[24 жыл|24-ші жж]]'''. || Августың [[Испания]]ны мекендеуі |- | '''[[23 жыл|б.э.д. 23-ші жыл]]''' || Авл Теренция Вар Муреннің қастандығы; Августың консулдықтан бас тартуы және трибундық билікті алуы; бөле інісі Марцеллдің қайтыс болуы |- | '''[[22 жыл|б.э.д. 22]]-[[19 жыл|19-шы жж]].''' || Августың Шығыс провинцияларға сапары |- | '''[[19 жыл|б.э.д. 19-шы жыл]]''' || Сенаттың Августке проконсулдық өкілеттілігін беруі |- | '''[[16 жыл|б.э.д. 16]]-[[13 жыл|13-ші жж.]]''' || Августың Галлияға сапары; Рецияны мен [[Норик]]ті бағындыруы |- | '''[[13 жыл|б.э.д. 13-ші жыл]]''' || Паннонияны бойұсындыруы |- | '''[[12 жыл|б.э.д. 12-ші жыл]]''' || Августың Ұлы понтифик болып сайлануы; ел әкесі болып жариялануы; Август форумын дәріптеуі; зинақорлық туралы заң бойынша және қастандық жасауға күдікті деп Юлияның жер аударылуы |- | '''[[14 жыл|б.э.д. 14-ші жыл]]''' || Тиберияны өкіл бала етіп алуы (әйелі Ливияның бірінші некеден болған баласы) |- | '''[[14 жыл|б.э.д. 14-ші жыл]]''' || [[Кампания (Италия)|Кампания облысы]] [[Нола|Нола қаласында]] Августың қайтыс болуы |}<ref>Жизнеописания знаменитых греков и римлян /М.Н.Ботвинник, М.Б.Рабинович, Г.А.Стратановский/. Москва - 1987. 207с</ref> == Тағы қараңыз == * [[Гай Юлий Цезарь]] * [[Рим империясы]] == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/82775/551/Iieger_-_Vsemirnaya_istoriya._Tom_1._Drevniii_mir.html%20 Акция мүйісінде болған шайқас(б.э.д.31-ші ж.)]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{start box}} {{s-off}} {{s-bef | before=[[Гай Юлий Цезарь]]}} {{s-ttl | title= [[Рим]] [[император]]ы, римдік [[саяси қайраткер]], принципат ([[сенатор]]), Ұлы понтифик (''pontifex'' - ''абыздық алқа мүшесі''), [[консул]].| years= [[63 жыл|б.э. дейінгі 63 ж.]] - [[14 жыл|б.э. дейінгі 14 ж.]]}} {{s-aft | rows= | after=[[Тиберия|Тиберия Цезарь Август]]}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Италия тұлғалары]] [[Санат:Рим императорлары]] r63aiov49zjt6l8jzmnw7zb12naqudv 4 491233 3650428 3650133 2026-09-03T09:00:56Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650428 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35576]||623||26||18||263||28||3||34431||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3043]||289||7||6||398||8||15||2304||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1192]||38||0||0||12||17||0||1113||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 496]||15||0||7||46||6||1||404||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] ha0fwhqskf0f385nyko152zmqctgznn 4 492279 3650206 3649919 2026-09-02T12:02:20Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3650206 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2922}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:991}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:331}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:312}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 6 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 7 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 8 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:274}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 9 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:202}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:90}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:73}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 15 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 16 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 17 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 18 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 19 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 20 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 21 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 22 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 23 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 24 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 25 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 26 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 27 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 28 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 29 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 30 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 31 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}} |- | 32 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 33 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 34 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 35 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 36 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 37 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 38 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 39 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 40 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 41 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 42 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}} |- | 43 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 44 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 45 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 46 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 47 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 48 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 49 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 50 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 51 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 52 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 53 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 54 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 55 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 56 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 57 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 58 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|LCont5}} |- | 59 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 60 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 61 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 62 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}} |- | 63 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 64 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}} |- | 65 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 66 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} |- | 67 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 68 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 69 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} {{/end}} r04jmqf5448cpgrah27h28jhvic0s5u 0 512711 3650426 3490328 2026-09-03T08:55:05Z Nurken 111493 3650426 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі |қысқартылған атауы = ҚР ТЖМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Mchs emblem.gif |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[2004 жыл]] (алғаш рет құрылды) <br/>[[2020 жыл]] (қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің Төтенше жағдайлар комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Қазақстан, [[Астана]], Мәңгілік ел көшесі 8, 2-кіреберіс |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/emer?lang=kk gov.kz/memleket/entities/emer] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі''' — табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою, азаматтық қорғаныс, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы салааралық үйлестіру, мемлекеттік материалдық резервті қалыптастыру және дамыту, төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою мемлекеттік жүйесін құруды және одан әрі дамытуды қамтамасыз ету, өрттің алдын алуды және сөндіруді ұйымдастыру саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган. == Құрылымы == ;Министрліктің құрамына кіретін комитеттер: * [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Азаматтық қорғаныс және әскери бөлімдер комитеті|ҚР ТЖМ Азаматтық қорғаныс және әскери бөлімдер комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті|ҚР ТЖМ Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті|ҚР ТЖМ Өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Өртке қарсы қызмет комитеті|ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Төтенше жағдайлардың алдын алу комитеті|ҚР ТЖМ Төтенше жағдайлардың алдын алу комитеті]] ; ҚР ТЖМ ведомстволық бағынысты ұйымдары: * «Республикалық жедел құтқару жасағы» ММ * «Апаттар медицинасы орталығы» ММ * «Қазселденқорғау» ММ * «Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы» ММ * «Селденқорғау құрылыс» ШЖҚ РМК * [[Қазавиақұтқару|«Қазавиақұтқару» АҚ]] * «Азаматтық қорғау саласындағы ұлттық ғылыми зерттеулер, даярлау және оқыту орталығы» АҚ * «Қызылорда теміржол ауруханасы» ЖШС * [[Сейсмологиялық байқау және зерттеу ұлттық ғылыми орталығы|«Сейсмологиялық байқау және зерттеу ұлттық ғылыми орталығы» ЖШС]] * «Теңіз жасағы» АҚ ; Аумақтық органдар * Облыстық және Алматы, Астана, Шымкент қалалық төтенше жағдайлар департаменттері ; Әскери бөлімдер # 28237 әскери бөлімі ([[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылы) # 68303 әскери бөлімі ([[Семей]] қаласы) # 52859 әскери бөлімі ([[Қарағанды]] қаласы) # 20982 әскери бөлімі ([[Ақтөбе]] қаласы)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2000000701 Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің мәселелері]</ref> == Тарихы == Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 29 қыркүйектегі №1449 Жарлығымен Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөнiндегi агенттiгiнiң және Мемлекеттiк материалдық резервтер жөнiндегi агенттiгiнiң базасында Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлiгі құрылды. 2014 жылғы 6 тамызда министрлік таратылып, материалдық резерв және өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелерін қоспағанда, өкілеттіктері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]не берілді. «Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігін құру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 9 қыркүйектегі № 408 Жарлығымен Төтенше жағдайлар органдары Қазақстан Республикасының Үкіметіндегі жеке ведомствоға қайта бөлінді. Үкіметтің 2020 жылғы 20 қазандағы № 680 қаулысымен Төтенше жағдайлар министрлігінің Өртке қарсы қызмет комитеті мен Азаматтық қорғаныс және әскери бөлімдер комитеті құрылды. == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8" |'''Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комиссия төрағасы (1990–1995)'''<br>'''Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы (1995–1997)''' |- | rowspan="2"|1 | rowspan="2"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] | rowspan="2"|[[Николай Михайлович Макиевский|Николай Макиевский]]<br>{{small|(1941–2004)}} | rowspan="2"|1990 | rowspan="2"|1997 | bgcolor="AA0000" | |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | rowspan="2"|[[Екінші Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов II]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |- | colspan="8" |'''Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы (1997–1999)'''<br>'''Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы (1999–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов|Шалбай Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |16 маусым<br>1997 |19 мамыр<br>2001 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Заманбек Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944–2005)}} |мамыр<br>2001 |13 наурыз<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Nurakhmet bizhanov.jpg|99px]] |[[Нұрахмет Құсайынұлы Бижанов|Нұрахмет Бижанов]]<br>{{small|(1944 туған)}} |13 наурыз<br>2004 |30 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8" | '''Төтенше жағдайлар министрі (2004–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев|Мұхамбет Көпеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |30 қыркүйек<br>2004 |11 тамыз<br>2005 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов|Шалбай Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |11 қаңтар<br>2007 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Виктор Вячеславович Храпунов|Виктор Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |11 қаңтар<br>2007 |1 қараша<br>2007 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Vladimir Bozhko (2016-04-06) (cropped).jpg|99px]] |[[Владимир Карпович Божко|Владимир Божко]]<br>{{small|(1949 туған)}} |13 қараша<br>2007 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8" | '''[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]]<br>Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы (2014–2020)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Валерий Викторович Петров|Валерий Петров]]<br>{{small|(1951 туған)}} |25 тамыз<br>2014 |13 қаңтар<br>2016 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |2 |[[Сурет:Vladimir Bekker.jpg|99px]] |[[Владимир Робертович Беккер|Владимир Беккер]]<br>{{small|(1965 туған)}} |13 қаңтар<br>2016 |қыркүйек<br>2020 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8" | '''Төтенше жағдайлар министрі (2020 жылдан бері)''' |- |5 |[[Сурет:Yuri Ilyin (29389) (cropped).jpg|99px]] |[[Юрий Викторович Ильин|Юрий Ильин]]<br>{{small|(1968 туған)}} |11 қыркүйек<br>2020 |10 маусым<br>2023 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |6 |[[Сурет:Sırım Şäriphanov (2023-10-11).jpg|99px]] |[[Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов|Сырым Шәріпханов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |10 маусым<br>2023 |6 ақпан<br>2024 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |7 |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|99px]] |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]]<br>{{small|(1983 туған)}} |6 ақпан<br>2024 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |8 |[[Сурет:Mchs emblem.gif|99px]] |[[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]]<br>{{small|(1985 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} == Ведомстволық наградалар == Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін кейбір мемлекеттік органдардың, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің, құқық қорғау органдарының, соттардың, Қарулы Күштердің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың ведомстволық және оларға теңестірілген өзге де Мемлекеттік рәміздері мен геральдикасы мәселелері туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 30 қыркүйектегі № 155 Жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитетінің ведомстволық наградалары: * Медальдар: ** «Өртте көрсеткен қайсарлығы үшін» ; ** «Мінсіз қызметі үшін» I, ІІ, III дәрежелері; ** «Суға батқандарды құтқарғаны үшін»; ** «Төтенше жағдайлардың алдын алуда және жоюда үздік шыққаны үшін». * Төсбелгілер: ** «Азаматтық қорғау органдарының құрметті қызметкері»; ** «Азаматтық қорғау жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін»; ** «Үздік өрт сөндіруші-құтқарушы»; ** «Үздік құтқарушы-жауынгер»; ** «Құтқару операцияларына белсенді қатысқаны үшін»; ** «Төтенше жағдайдағы ерлігі үшін»; ** «Құтқарушы» I, II, III дәрежелері; ** «Халықаралық дәрежелі құтқарушы». <gallery> Сурет:MedalSlujba1klass.jpg|1-дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» медалі Сурет:MedalSlujba2klass.jpg|2-дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» медалі Сурет:For faultless service 3.jpg|3-дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» медалі Сурет:Nagr mchs005 kaz.jpg|«Төтенше жағдайлардың алдын алу мен жоюдағы айырмашылығы үшін» медалі Сурет:KZ 20 KCHS.jpg|«ҚР ІІМ ТЖК 20 жыл» мерейтойлық медалі Сурет:KZ Honorary employee emergency authorities.jpg|«Азаматтық қорғау органдарының құрметті қызметкері» төсбелгісі Сурет:Index11.jpeg|«Азаматтық қорғау жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісі Сурет:KZ Best Warrior rescue.jpg|«Үздік жауынгер-құтқарушы» төсбелгісі Сурет:KZ Medal For active participation in rescue operations.jpg|«Құтқару операцияларына белсенді қатысқаны үшін» төсбелгісі Сурет:Index16.jpeg|«Төтенше жағдайлардағы героігі үшін» төсбелгісі Сурет:KZ Rescuer 1kl.jpg|1 дәрежелі «Құтқарушы» төсбелгісі Сурет:KZ Rescuer 2kl.jpg|2 дәрежелі «Құтқарушы» төсбелгісі Сурет:KZ Rescuer 3kl.jpg|3 дәрежелі «Құтқарушы» төсбелгісі Сурет:KZ Rescuer international class.jpg|«Халықаралық деңгейдегі құтқарушы» төсбелгісі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Т]] [[Санат:Төтенше жағдайлар министрліктері]] [[Санат:Қазақстанның құқық қорғау органдары]] burbbd3ic7hlbam3uzgz7f8c4wgtqql 0 518197 3650211 3650194 2026-09-02T12:12:40Z Casserium 68287 3650211 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі |қысқартылған атауы = ҚР СІМ, ҚР Сыртқыiсминi |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = MFA emblem.png |сурет ені = 200px |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, [[Астана]] қаласы, Қонаев көшесі, 31<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 7|lat_sec = 53.814 |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 25|lon_sec = 55.5744 |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министрі]] |басшылықтың есімі2 = [[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = [[Қазақстан үкіметі]] |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mfa] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін Қазақстанның орталық атқарушы органы, [[Қазақстанның сыртқы саясаты|Қазақстанның сыртқы саяси қызметі]]н атқаратын және Қазақстанның дипломатиялық қызметінің органдарының ортақ жүйесін басқаратын министрлік.<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P040001118_ | title=Қазақстан Республикасы Сыртқы iстер министрлiгiнiң мәселелерi | publisher=Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы N 1118 Қаулысы | date=2004-10-08 }}</ref> == Тарихы == Қазақ дипломатиясының тарихы [[Қазақ хандығы]] кезінде хандар дипломатиялық қарым-қатынастарды дамытып, сыртқы және ішкі саясатты жүзеге асырған кезеңнен бастауын алды. Хандықтың дипломатиядағы негізгі мақсаты сауда, саяхат жолдарын және халықаралық айырбас үшін сауда орталықтарын құру ниетімен аумақтарды кеңейту туралы келіссөздер жүргізу болды.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/news/show/6664|title=Немного о дипломатии в период Казахского ханства|lang=ru|author=Нұрланұлы, Мирас|date=2015-06-22|accessdate=2023-10-25}}</ref> Қазақтардың алғашқы сыртқы істер министрлігі 1920 жылдардың басында [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]]-ның дипломатиялық кеңсесі ретінде құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://articlekz.com/article/7369|title=Формирование и развитие внешнеполитического аппарата Республики Казахстан|lang=ru|author=Бекманова, Д.М.|date=2010|accessdate=2023-10-25}}</ref> Министрлікті басқарған адам Түркістан АКСР Сыртқы істер халық комиссары ретінде белгілі болды және ол басқарған мекеме Түркістан АКСР Сыртқы істер комиссариаты болып аталатын.<ref>{{Cite web|url=http://bibliotekar.kz/mezhdunarodnoe-pravo-v-istorii-kazahstan/-2-mezhdunarodno-pravovye-otnoshenija-tu.html|title=§ 2. МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ ТУРКЕСТАНСКОЙ АССР|lang=ru|date=2014-04-16|accessdate=2023-10-25}}</ref> Сыртқы істер министрі лауазымы тұңғыш рет 1944 жылы, «Одақтық республикаларға сыртқы байланыстар саласындағы өкілеттіктер беру және осыған байланысты Сыртқы істер халық комиссариатын Бүкілодақтықтан Одақтық-республикалық халық комиссариатына айналдыру туралы» заңынын қабылдануымен пайда болды.<ref>{{Cite web|url=https://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/zakony/3946734/|title=Закон СССР февраля 1944: "О предоставлении союзным республикам полномочий в области внешних сношений и о преобразовании в связи с этим Народного комиссариата иностранных дел из общесоюзного в союзно-республиканский народный комиссариат"|lang=ru|accessdate=2023-10-25}}</ref> Бұл заң көмегімен [[КСРО әкімшілік бөлінісі|Одақтас республикалар]]дың шетел елдерімен тікелей дипломатиялық қатынасқа түсуіне мүмкіндік берді, бірақ сонда да сыртқы саясаттын басты функцияларын атқарған [[КСРО Сыртқы істер министрлігі]] еді. Қазақстанның 1991 жылы тәуелсіздік алғанында ғана елдің қазіргі түріндегі Сыртқы істер министрлігі пайда болған еді. Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Сыртқы істер министрі [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] болды. == Басшылығы == * Сыртқы істер министрі — [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] * Министрдің бірінші орынбасары — [[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] * Министрдің орынбасары — [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] * Министрдің орынбасары — [[Ермұхамбет Болатпекұлы Қоныспаев|Ермұхамбет Қоныспаев]] * Министрдің орынбасары — [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] * Министрдің орынбасары — [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] * Министрлік аппаратының басшысы — Асқар Жаппар<ref name="kurylym">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2026-03-05}} </ref> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref name="kurylym" /> * министрліктің реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын жүзеге асыруға, сондай-ақ инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік саясатты іске асыруға жауапты '''[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті|Инвестиция комитеті]]'''; * елдің саяси, экономикалық, әлеуметтік, гуманитарлық, сондай-ақ көрсетілген мақсаттарда өзге де қызмет салаларында оң имиджін нығайтуға және мемлекеттік саясатын іске асыруға жауапты '''[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Халықаралық ақпарат комитеті]]'''. Министрліктің қарамағындағы ұйымдар қатарына «[[Сыртқы саяси зерттеулер институты]]<nowiki></nowiki>» АҚ, «ҚР СІМ «Дипломатиялық сервис» ШЖҚ РМК, «KAZAKH INVEST» Ұлттық компаниясы» АҚ және «[[KazAID]]<nowiki></nowiki>» қазақстандық халықаралық даму агенттігі», «[[Отандастар қоры]]<nowiki></nowiki>» коммерциялық емес акционерлік қоғамдары жатады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about/structure/10/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> == Міндеттері == Сыртқы істер министрлігінің міндеттері қатарына [[Қазақстанның сыртқы саясаты|сыртқы саяси қызмет]] саласын және Қазақстанның дипломатиялық қызмет органдарын басқару және [[инвестиция]]ларды тарту жатқызылады.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> Министрліктің ресми сайты оның қызмет бағыттары деп [[Қазақстанның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]], [[Қазақстанның визалық саясаты|визалар]] және консулдық мәселелер, инвестициялар, Еуразиялық интеграция, протоколдық мәселелер және [[қоғам]]мен өзара іс-қимыл атайды.<ref name="jalpiaqparat" /> == Министрлер тізімі == {{Негізгі мақала|Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған жылдары ! [[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | 1 | [[Сурет:Tuleutai Suleimenov profile (cropped).jpg|99px]] | [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]]<br>{{small|(1941 туған)}} | желтоқсан<br>1991 | сәуір<br>1994 | [[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | 2 | [[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 18 сәуір<br>1994 | 12 қазан<br>1994 | [[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | 3 | [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} | 12 қазан<br>1994 | 12 қазан<br>1999 | [[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | 4 | [[Сурет:Yerlan Idrissov (2013-03-05).jpg|99px]] | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 12 қазан<br>1999 | 29 қаңтар<br>2002 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- | 5 | [[Сурет:Tokaev.jpg|99px]] | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} | 29 қаңтар<br>2002 | 11 қаңтар<br>2007 | [[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | 6 | [[Сурет:Kazakh FM Marat Tazhin.jpg|99px]] | [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 4 қыркүйек<br>2009 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 7 | [[Сурет:Kanat Saudabayev 2010 (cropped).jpg|99px]] | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2009 | 8 сәуір<br>2011 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 8 | [[Сурет:Yerzhan Kazykhanov - 2021 (cropped).jpg|99px]] | [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 11 сәуір<br>2011 | 24 қыркүйек<br>2012 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 9 | [[Сурет:Erlan Idrissov (23101326859) (cropped).jpg|99px]] | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 қыркүйек<br>2012 | 28 желтоқсан<br>2016 | [[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | 10 | [[Сурет:Kairat Abdrakhmanov (21310882222) (cropped).jpg|99px]] | [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 28 желтоқсан<br>2016 | 26 желтоқсан<br>2018 | [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | 11 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (cropped).jpg|99px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 желтоқсан<br>2018 | 18 қыркүйек<br>2019 | [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Асқар Мамин үкіметі|Мамин]] |- | 12 | [[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|99px]] | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]<br>{{small|(1968 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 29 наурыз<br>2023 | [[Асқар Мамин үкіметі|Мамин]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | 13 | [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 3 сәуір<br>2023 | 26 қыркүйек<br>2025 | [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- | 14 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|99px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 26 қыркүйек<br>2025 | 28 тамыз<br>2026 | [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- | 15 | [[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|99px]] | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]<br>{{small|(1968 туған)}} | 2 қыркүйек<br>2026 | | [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} {{Қазақстанның халықаралық қатынастары}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|С]] tcs9c8pgufyn9lcky5e2qtq6zc7weyy 3650477 3650211 2026-09-03T10:28:58Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3650477 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі |қысқартылған атауы = ҚР СІМ, ҚР Сыртқыiсминi |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = MFA emblem.png |сурет ені = 200px |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, [[Астана]] қаласы, Қонаев көшесі, 31<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 7|lat_sec = 53.814 |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 25|lon_sec = 55.5744 |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министрі]] |басшылықтың есімі2 = [[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = [[Қазақстан үкіметі]] |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mfa] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін Қазақстанның орталық атқарушы органы, [[Қазақстанның сыртқы саясаты|Қазақстанның сыртқы саяси қызметі]]н атқаратын және Қазақстанның дипломатиялық қызметінің органдарының ортақ жүйесін басқаратын министрлік.<ref>{{cite web | url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P040001118_ | title=Қазақстан Республикасы Сыртқы iстер министрлiгiнiң мәселелерi | publisher=Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы N 1118 Қаулысы | date=2004-10-08 }}</ref> == Тарихы == Қазақ дипломатиясының тарихы [[Қазақ хандығы]] кезінде хандар дипломатиялық қарым-қатынастарды дамытып, сыртқы және ішкі саясатты жүзеге асырған кезеңнен бастауын алды. Хандықтың дипломатиядағы негізгі мақсаты сауда, саяхат жолдарын және халықаралық айырбас үшін сауда орталықтарын құру ниетімен аумақтарды кеңейту туралы келіссөздер жүргізу болды.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/news/show/6664|title=Немного о дипломатии в период Казахского ханства|lang=ru|author=Нұрланұлы, Мирас|date=2015-06-22|accessdate=2023-10-25}}</ref> Қазақтардың алғашқы сыртқы істер министрлігі 1920 жылдардың басында [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]]-ның дипломатиялық кеңсесі ретінде құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://articlekz.com/article/7369|title=Формирование и развитие внешнеполитического аппарата Республики Казахстан|lang=ru|author=Бекманова, Д.М.|date=2010|accessdate=2023-10-25}}</ref> Министрлікті басқарған адам Түркістан АКСР Сыртқы істер халық комиссары ретінде белгілі болды және ол басқарған мекеме Түркістан АКСР Сыртқы істер комиссариаты болып аталатын.<ref>{{Cite web|url=http://bibliotekar.kz/mezhdunarodnoe-pravo-v-istorii-kazahstan/-2-mezhdunarodno-pravovye-otnoshenija-tu.html|title=§ 2. МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ ТУРКЕСТАНСКОЙ АССР|lang=ru|date=2014-04-16|accessdate=2023-10-25}}</ref> Сыртқы істер министрі лауазымы тұңғыш рет 1944 жылы, «Одақтық республикаларға сыртқы байланыстар саласындағы өкілеттіктер беру және осыған байланысты Сыртқы істер халық комиссариатын Бүкілодақтықтан Одақтық-республикалық халық комиссариатына айналдыру туралы» заңынын қабылдануымен пайда болды.<ref>{{Cite web|url=https://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/zakony/3946734/|title=Закон СССР февраля 1944: "О предоставлении союзным республикам полномочий в области внешних сношений и о преобразовании в связи с этим Народного комиссариата иностранных дел из общесоюзного в союзно-республиканский народный комиссариат"|lang=ru|accessdate=2023-10-25}}</ref> Бұл заң көмегімен [[КСРО әкімшілік бөлінісі|Одақтас республикалар]]дың шетел елдерімен тікелей дипломатиялық қатынасқа түсуіне мүмкіндік берді, бірақ сонда да сыртқы саясаттын басты функцияларын атқарған [[КСРО Сыртқы істер министрлігі]] еді. Қазақстанның 1991 жылы тәуелсіздік алғанында ғана елдің қазіргі түріндегі Сыртқы істер министрлігі пайда болған еді. Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш Сыртқы істер министрі [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]] болды. == Басшылығы == * Сыртқы істер министрі — [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] * Министрдің бірінші орынбасары — [[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]] * Министрдің орынбасары — [[Арман Асқарұлы Исетов|Арман Исетов]] * Министрдің орынбасары — [[Ермұхамбет Болатпекұлы Қоныспаев|Ермұхамбет Қоныспаев]] * Министрдің орынбасары — [[Арман Қайратұлы Исағалиев|Арман Исағалиев]] * Министрдің орынбасары — ''бос орын'' * Министрлік аппаратының басшысы — Асқар Жаппар<ref name="kurylym">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2026-03-05}} </ref> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref name="kurylym" /> * министрліктің реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын жүзеге асыруға, сондай-ақ инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік саясатты іске асыруға жауапты '''[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті|Инвестиция комитеті]]'''; * елдің саяси, экономикалық, әлеуметтік, гуманитарлық, сондай-ақ көрсетілген мақсаттарда өзге де қызмет салаларында оң имиджін нығайтуға және мемлекеттік саясатын іске асыруға жауапты '''[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті|Халықаралық ақпарат комитеті]]'''. Министрліктің қарамағындағы ұйымдар қатарына «[[Сыртқы саяси зерттеулер институты]]<nowiki></nowiki>» АҚ, «ҚР СІМ «Дипломатиялық сервис» ШЖҚ РМК, «KAZAKH INVEST» Ұлттық компаниясы» АҚ және «[[KazAID]]<nowiki></nowiki>» қазақстандық халықаралық даму агенттігі», «[[Отандастар қоры]]<nowiki></nowiki>» коммерциялық емес акционерлік қоғамдары жатады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about/structure/10/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> == Міндеттері == Сыртқы істер министрлігінің міндеттері қатарына [[Қазақстанның сыртқы саясаты|сыртқы саяси қызмет]] саласын және Қазақстанның дипломатиялық қызмет органдарын басқару және [[инвестиция]]ларды тарту жатқызылады.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Сыртқы істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}}</ref> Министрліктің ресми сайты оның қызмет бағыттары деп [[Қазақстанның сыртқы саясаты|сыртқы саясат]], [[Қазақстанның визалық саясаты|визалар]] және консулдық мәселелер, инвестициялар, Еуразиялық интеграция, протоколдық мәселелер және [[қоғам]]мен өзара іс-қимыл атайды.<ref name="jalpiaqparat" /> == Министрлер тізімі == {{Негізгі мақала|Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған жылдары ! [[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | 1 | [[Сурет:Tuleutai Suleimenov profile (cropped).jpg|99px]] | [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]]<br>{{small|(1941 туған)}} | желтоқсан<br>1991 | сәуір<br>1994 | [[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | 2 | [[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 18 сәуір<br>1994 | 12 қазан<br>1994 | [[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | 3 | [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} | 12 қазан<br>1994 | 12 қазан<br>1999 | [[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | 4 | [[Сурет:Yerlan Idrissov (2013-03-05).jpg|99px]] | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 12 қазан<br>1999 | 29 қаңтар<br>2002 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- | 5 | [[Сурет:Tokaev.jpg|99px]] | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} | 29 қаңтар<br>2002 | 11 қаңтар<br>2007 | [[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | 6 | [[Сурет:Kazakh FM Marat Tazhin.jpg|99px]] | [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 4 қыркүйек<br>2009 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 7 | [[Сурет:Kanat Saudabayev 2010 (cropped).jpg|99px]] | [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2009 | 8 сәуір<br>2011 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 8 | [[Сурет:Yerzhan Kazykhanov - 2021 (cropped).jpg|99px]] | [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыханов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 11 сәуір<br>2011 | 24 қыркүйек<br>2012 | [[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | 9 | [[Сурет:Erlan Idrissov (23101326859) (cropped).jpg|99px]] | [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 қыркүйек<br>2012 | 28 желтоқсан<br>2016 | [[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | 10 | [[Сурет:Kairat Abdrakhmanov (21310882222) (cropped).jpg|99px]] | [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 28 желтоқсан<br>2016 | 26 желтоқсан<br>2018 | [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | 11 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (cropped).jpg|99px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 желтоқсан<br>2018 | 18 қыркүйек<br>2019 | [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Асқар Мамин үкіметі|Мамин]] |- | 12 | [[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|99px]] | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]<br>{{small|(1968 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 29 наурыз<br>2023 | [[Асқар Мамин үкіметі|Мамин]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | 13 | [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 3 сәуір<br>2023 | 26 қыркүйек<br>2025 | [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- | 14 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|99px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 26 қыркүйек<br>2025 | 28 тамыз<br>2026 | [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- | 15 | [[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|99px]] | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]<br>{{small|(1968 туған)}} | 2 қыркүйек<br>2026 | | [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} {{Қазақстанның халықаралық қатынастары}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|С]] av437mn406xmbe7krqrpecrpyeg3kka 4 537752 3650319 3650078 2026-09-03T05:00:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650319 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96769" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 769] | data-sort-value="1109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1109] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="87107" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 87 107] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84060" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 060] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49295" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 295] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="36472" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 36 472] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23175" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 175] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23000" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 000] | data-sort-value="229" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 229] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20239" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 239] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17260" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 260] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11610" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 610] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10161" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 161] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8393" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8393] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8232" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8232] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7953" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7953] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4521" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4521] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4458" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4458] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3771" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3771] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3302" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3302] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2936" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2936] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2149" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2149] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1554" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1554] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1180" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1180] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1097" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1097] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1024" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1024] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 734] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="675" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 675] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="624" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 600] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 1mxgykdnabfzqcrhavpqe2dpye3izlh 0 538588 3650241 3650145 2026-09-02T15:07:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3094055 wikitext text/x-wiki {{Газет |атауы = Ақ арна |шынайы атауы = |сурет = |сурет атауы = |түрі = қоғамдық-саяси |форматы = |құрылғаны = [[1991 жыл]] |басылымның аяқталуы = |бағасы = |иелері = |баспашы = |редакторы = |бас редакторы = |штаты = |саяси = |тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] |мерзімділік = |көлемі = |тиражы = 1 мың |бас кеңсесі = [[Астрахан]], Фиолетов к., 9 |ISSN = |веб-сайты = https://akarna.ru/ }} '''Ақ арна''' — [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]нда қазақ және орыс тілдерінде шығатын қоғамдық-саяси газет. Газет облыс көлеміндегі қоғамдық-саяси оқиғаларды, сондай-ақ қазақ халқының тарихы мен мәдениеті жайлы материалдар жариялайды. Газеттің құрылтайшылары – облыс әкімшілігі және «Жолдастық» қазақ қауымдастығы.<ref>[https://archive.is/20120803044621/www.fapmc.ru/popup/?smi_type=1&letter=RA&page=18 Федеральное Агентство по печати и массовым коммуникациям / Реестр СМИ]{{ref-ru}}</ref>. 2003 жылы газеттің тиражы 1 мың дананы құрады. Газет 1991 жылы құрылды<ref>[http://www.zakon.kz/60496-astrakhanskaja-oblast-ostaetsja.html Астраханская область остается субъектом Российской Федерации, наиболее активно сотрудничающим с Казахстаном | Информационный портал ZAKON.KZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108230033/http://www.zakon.kz/60496-astrakhanskaja-oblast-ostaetsja.html |date=2013-11-08 }}{{ref-ru}}</ref>. Бастапқыда облыстық орыстілді «Астраханские известия» газетіне қосымша ретінде шығып жүрді. Газеттің алғашқы редакторы ақын әрі журналист [[Мәжіліс Мұхамеджанұлы Өтежанов]] болды. 2009 жылы газет ұжымы [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] атындағы [[губернатор]] сыйлығымен марапатталды<ref>[http://www.astrobl.ru/Default.aspx?id=2&item=14439 Портал органов государственной власти Астраханской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516121123/http://www.astrobl.ru/Default.aspx?id=2 |date=2011-05-16 }}{{ref-ru}}</ref>. 2020 жылдан бастап газетте [https://akarna.ru/ akarna.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518081341/https://akarna.ru/ |date=2021-05-18 }} сайты жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ тілді газеттер]] [[Санат:Орыс тілді газеттер]] [[Санат:Астрахан облысы газеттері]] aghph4qjpw1in6fn61idd3qg4jfys7y 0 555606 3650285 3333927 2026-09-02T17:18:49Z ~2026-47856-93 185262 3650285 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Ново-Явленка |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =58|lat_sec = 34 |lon_deg =82|lon_min =29|lon_sec =45 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}1215 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ново-Явленка''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан батысқа қарай 7 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||858||{{өсім}}872 ||{{өсім}}1215 ||139,3 ||447 ||{{өсім}}596 ||133,3 ||425 ||{{өсім}}619 ||145,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] 5137926a900dtmxo1to65qjquj2mni5 0 555610 3650282 3335466 2026-09-02T17:16:49Z ~2026-47856-93 185262 3650282 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Самсоновка |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =49|lat_sec = 53 |lon_deg =82|lon_min =38|lon_sec =59 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}904 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Самсоновка''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстікке қарай 5 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||427||{{өсім}}451 ||{{өсім}}904 ||200,4 ||226 ||{{өсім}}445 ||196,9 ||225 ||{{өсім}}459 ||204 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] jnsbzv91whbanckb4v5rpoq6i5a2g8g 0 555614 3650280 3326058 2026-09-02T17:15:34Z ~2026-47856-93 185262 3650280 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Ахмер |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =56|lat_sec =43 |lon_deg =82|lon_min =31|lon_sec =37 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}6851 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ахмер''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-дей жерде. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||914||{{өсім}}1930 ||{{өсім}}6851 ||355 ||961 ||{{өсім}}3335 ||347 ||969 ||{{өсім}}3516 ||362,8 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] oy041x6ip1v0pz4q1p62mpnh2muu4ir 0 555618 3650286 3621381 2026-09-02T17:19:32Z ~2026-47856-93 185262 3650286 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Ново-Троицкое |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =49|lat_sec = 46 |lon_deg =82|lon_min =53|lon_sec =25 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы =Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс =Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}365 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Новотроицкое}} '''Ново-Троицкое''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей, [[Ертіс]] өзенінің сол жақ жағалау бойында орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||474||{{құлдырау}}444 ||{{құлдырау}}365 ||82,2 ||219 ||{{құлдырау}}187 ||85,4 ||225 ||{{құлдырау}}178 ||79,1 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] pl106r9czt3fzar3otqtn2gdpevtnz7 0 558324 3650482 3575985 2026-09-03T10:39:51Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650482 wikitext text/x-wiki <div><nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div>'''Фрибур университеті '''— Швейцария, Фрибур қаласында орналасқан университет. Бір аттас кантонға басқарылған. Швейцарияның жалғыз екі тілдік (француз және неміс тлдері) университеті. == Құрылымы == Фрибур университетінде бес факультет бар: * [[Теология|Теологи]]<nowiki/>я, * [[Құқық]], * Табиғи ғылымдар, * Өнерлер мен гуманитарлық ғылымдар, * Экономика мен қоғамдық ғылымдар. [[Санат:Швейцария жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] 1wriyxj8te9r3zy0r91qdan5nwdp3i9 3650486 3650482 2026-09-03T10:44:14Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650486 wikitext text/x-wiki <div><nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div>'''Фрибур университеті '''— Швейцария, Фрибур қаласында орналасқан университет. Бір аттас кантонға басқарылған. Швейцарияның жалғыз екі тілдік (француз және неміс тлдері) университеті. == Құрылымы == Фрибур университетінде бес факультет бар: * [[Теология|Теологи]]<nowiki/>я, * [[Құқық]], * Табиғи ғылымдар, * [[Өнер]]лер мен гуманитарлық ғылымдар, * Экономика мен қоғамдық ғылымдар. [[Санат:Швейцария жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] qldm5omh28bblhqtfga9m05tqjva9xr 3650487 3650486 2026-09-03T10:44:50Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650487 wikitext text/x-wiki <div><nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div>'''Фрибур университеті '''— Швейцария, Фрибур қаласында орналасқан университет. Бір аттас кантонға басқарылған. Швейцарияның жалғыз екі тілдік (француз және неміс тлдері) университеті. == Құрылымы == Фрибур университетінде бес факультет бар: * [[Теология|Теологи]]<nowiki/>я, * [[Құқық]], * Табиғи ғылымдар, * [[Өнер]]лер мен гуманитарлық ғылымдар, * [[Экономика]] мен қоғамдық ғылымдар. [[Санат:Швейцария жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] he75zivltn1ixrswr1eh2kxy9ln93s0 3650538 3650487 2026-09-03T11:40:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3575985 wikitext text/x-wiki <div><nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div>'''Фрибур университеті '''— Швейцария, Фрибур қаласында орналасқан университет. Бір аттас кантонға басқарылған. Швейцарияның жалғыз екі тілдік (француз және неміс тлдері) университеті. == Құрылымы == Фрибур университетінде бес факультет бар: * [[Теология|Теологи]]<nowiki/>я, * Құқық, * Табиғи ғылымдар, * Өнерлер мен гуманитарлық ғылымдар, * Экономика мен қоғамдық ғылымдар. [[Санат:Швейцария жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Алфавит бойынша университеттер]] acfcigs0oncdafrp05gjk0xu0qpc1f5 0 559028 3650495 3573556 2026-09-03T10:51:01Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650495 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауыллдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі Хндзорескке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл Горис қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] 7xjjjb1eg47nygidm77e6kiojr3aa8v 3650497 3650495 2026-09-03T10:51:33Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650497 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі Хндзорескке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл Горис қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] pa9bi4v9fyc3sdijxql2j3ml6yp4qcn 3650499 3650497 2026-09-03T10:52:39Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650499 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл Горис қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] i5mnkjlgexhntlhkx47sknb833t4yta 3650500 3650499 2026-09-03T10:53:03Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650500 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл [[Горис]] қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] 9b6jtfgsgewh3yacd3fao2f3fyg988e 3650502 3650500 2026-09-03T10:53:32Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650502 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл [[Горис]] қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың [[климат]]ы өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] lin9pwbu51vc4jhtwv4smn4q44q07dv 3650506 3650502 2026-09-03T10:55:05Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650506 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл [[Горис]] қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі [[Хндзореск]] 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың [[климат]]ы өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] g27slk1pmn0outbveaw3al0rktcpw4w 3650508 3650506 2026-09-03T10:56:09Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650508 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл [[Горис]] қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі [[Хндзореск]] 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың [[климат]]ы өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде [[Хндзореск]] қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] dgqjbkbfceblc9ge779qr2zmfj0kqq5 3650510 3650508 2026-09-03T10:57:39Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650510 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == [[Этимология]]сы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауылдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі [[Хндзореск]]ке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл [[Горис]] қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі [[Хндзореск]] 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың [[климат]]ы өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде [[Хндзореск]] қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]ның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] pe9xx4j2uj5f11hsgxq66hol7l2patk 3650535 3650510 2026-09-03T11:40:13Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2411384 wikitext text/x-wiki <div> <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>'''<br> '''</div><div>'''Хндзоре́ск''' ({{Үлгі:Lang-hy|Խնձորեսկ}}) — Армениядағы Сюникск обылсының шығысында орналасқан ауыл.<br> </div> == Этимологиясы == «Хндзореск» деген аутау армян тілінен сөзбе-сөз аударғанда "алмалы" деген мағынаны білдіреді. Нұсқаулардың көрсетуі бойынша, ауыллдың бұлай аталу себебі ауылда алма мөлшері көп болған. басқа нұсқаудың көрсетуі бойынша сол елде Хор Дзор деп атаған, себебі бұл елді мекен терең аңғарда тұрған. Уақыт өте келе ауыл есімі Хндзорескке айналған.  == Географиясы == [[Сурет:457_Le_site_troglodytique_de_Khendzoresk_vue_d'ensemble_(près_du_Nagorny-Karabakh).JPG|left|thumb|245x245px|Хндзореск]] Ауыл Горис қаласына шығыстан 8 км жерде орналасқан. Ең басты көзге көрінерлігі "үңгірлі қала",  ескі Хндзореск 3 км тереңдіктегі бөктерлі  аңғарда орналасқан- ауыл. Сюниктағы тұрғыны ең көп ауылдарыдың бірі болып есептелінеді. Ауылдың климаты өлі,  жерлері құнарлы, кең, бірақ, суарлымайды. == Назар аударарлық жерлері == [[Сурет:459_Khendzoresk_Village_troglodytique_vue_d'ensemble.JPG|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|Хндзоресктің жарлы үңгірлері]] [[Сурет:2014_Prowincja_Sjunik,_Chyndzoresk_(010).jpg|thumb|Жарлы құрылу және үңгірлер]] Белгілі тарихи ескерткіш ретінде Хндзореск қамалы жатады. Рипсиме, Тадевоса шіркеулері, "Анапат" мектеп- шіркеуі. ([[17 ғасыр|XVII век]]).<ref>[http://www.masstours.com/ru/regions/siunik/siunik-l.html Список памятников] {{Үлгі:Ref-ru}}(рус.</ref> == Тұрғындары == Тұрғындар көрсеткіші кестеде берілген {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !жылы | 1831 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1979 | 2001 | 2007 |- !Тұрғындар саны | 1342 | 4200 | 8300 | 2980 | 1992 | 1820 | 1954 | 1920 |} == Атақты жергілікті адамдар == * КСРОның халық әртісі (1956) Татевик Сазандарян ([[1916 жыл|1916]] - [[1999 жыл|1999]]). * Прозаик Гарегин Севунц ([[1911 жыл|1911]]—[[1969 жыл|1969]]). * Прозаик Сурен Айвазян ([[1915 жыл|1915]]—[[1981 жыл|1981]]). * Композитор Арам Сатунц. * Гвардия лейтенанты, эскадрон командирі, Совет Союзінің батыры Арзуманов Гурген Музаевич  * <br> == Примечания == <div class="references-small" style="min-height: 147px;"> </div> [[Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] iu2hckzf0cfq2e117mzvog2n4htpc2d 0 559168 3650489 3573543 2026-09-03T10:46:33Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650489 wikitext text/x-wiki <div>'''<br> '''</div>''' <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>Армя́н ұлттық музыкасы''' — армян халқының музыкалық фольклоры.  == Армян ұлттық [[музыка]]сының даму этаптары == [[Сурет:Armenian_musician.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|229x229px|<center>Музыкант. Ортағасырлық қолжазба</center>]] [[Сурет:Troubadour,_Marriage_at_Cana,_Matenadaran,_XVIth_century.jpg|right|thumb|210x210px|<center>Гусан үйлену тойында өлең айтуда</center>]] == Армян ұлттық музыкасының спецификасы == [[Сурет:Terlemzyan._Komitas.jpg|left|thumb|<center>Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл</center>]] [[Сурет:Hovhannes_Tlkurantsi.jpg|thumb|290x290px|<center>Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы</center>]] == Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері == [[Сурет:ArmenianStamps-413.jpg|left|thumb|417x417px|<center>Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында</center>]] [[15 ғасыр|XV]] — [[16 ғасыр|XVI]] жүз жылдықтағы ақын гусаналар : * Григор Хлатеци * Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.  [[17 ғасыр|XVII]] — [[18 ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы көрнекті гусандар: * Саят-Нова * Овнатан Нагаш * Багдасар Дпир  * Эгаз * Гул Арутин * Багер сын Лазаря и другие == Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде == [[Сурет:_djivan_Gasparyan_2009.jpg|left|thumb|<center>Djivan Gasparyan 2009.</center>]] [[Сурет:Berd_ansambl.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|250x250px|<center><br> Арменияның ұлттық би ансамбль «Берд».</center>]] Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна. == Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері == [[Сурет:TigranChukhajyan.jpg|left|thumb|<center>Тигран Чухаджян</center>]] [[Сурет:Armenian_Church_Structure.jpg|right|250x250px]] == Армян ұлттық музыкалық аспаптары == [[Сурет:Duduk.png|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|543x543px|<center>Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады</center>]] [[Сурет:Armenian_Dhol.jpg|right|thumb|267x267px|<center>Дхол</center>]] <center class=""> <gallery caption="" widths="150px" heights="190px"> Файл:Duduk.png|[[Дудук]] Файл:Zournas.jpg|[[Зурна]] Файл:Shvi.jpg|[[Шви]] Файл:Kaval.gif|[[Кавал]] |[[Уд (музыкальный инструмент)|Уд]] Файл:Barbat.jpg|[[Барбет (музыкальный инструмент)|Барбет]] Файл:Saz baglama.jpg|[[Саз (музыкальный инструмент)|Саз]] Файл:Iranian tar.jpg|[[Тар]] Файл:Armenian Kanon.jpg|[[Канун (музыкальный инструмент)|Канун]] Файл:Santoor.jpg|[[Сантур]] Файл:Armenian Dhol.jpg|[[Дхол (музыкальный инструмент)|Дхол]] </gallery> </center> == Примечания == <div class="references-small" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;"> </div> [[Санат:Армения мәдениеті]] 7yy245ex2enorm09berxwyyvpxfdbzn 3650490 3650489 2026-09-03T10:47:02Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650490 wikitext text/x-wiki <div>'''<br> '''</div>''' <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>Армя́н ұлттық музыкасы''' — армян халқының музыкалық фольклоры.  == Армян ұлттық [[музыка]]сының даму этаптары == [[Сурет:Armenian_musician.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|229x229px|<center>Музыкант. Ортағасырлық қолжазба</center>]] [[Сурет:Troubadour,_Marriage_at_Cana,_Matenadaran,_XVIth_century.jpg|right|thumb|210x210px|<center>Гусан үйлену тойында өлең айтуда</center>]] == Армян ұлттық [[музыка]]сының спецификасы == [[Сурет:Terlemzyan._Komitas.jpg|left|thumb|<center>Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл</center>]] [[Сурет:Hovhannes_Tlkurantsi.jpg|thumb|290x290px|<center>Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы</center>]] == Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері == [[Сурет:ArmenianStamps-413.jpg|left|thumb|417x417px|<center>Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында</center>]] [[15 ғасыр|XV]] — [[16 ғасыр|XVI]] жүз жылдықтағы ақын гусаналар : * Григор Хлатеци * Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.  [[17 ғасыр|XVII]] — [[18 ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы көрнекті гусандар: * Саят-Нова * Овнатан Нагаш * Багдасар Дпир  * Эгаз * Гул Арутин * Багер сын Лазаря и другие == Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде == [[Сурет:_djivan_Gasparyan_2009.jpg|left|thumb|<center>Djivan Gasparyan 2009.</center>]] [[Сурет:Berd_ansambl.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|250x250px|<center><br> Арменияның ұлттық би ансамбль «Берд».</center>]] Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна. == Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері == [[Сурет:TigranChukhajyan.jpg|left|thumb|<center>Тигран Чухаджян</center>]] [[Сурет:Armenian_Church_Structure.jpg|right|250x250px]] == Армян ұлттық музыкалық аспаптары == [[Сурет:Duduk.png|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|543x543px|<center>Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады</center>]] [[Сурет:Armenian_Dhol.jpg|right|thumb|267x267px|<center>Дхол</center>]] <center class=""> <gallery caption="" widths="150px" heights="190px"> Файл:Duduk.png|[[Дудук]] Файл:Zournas.jpg|[[Зурна]] Файл:Shvi.jpg|[[Шви]] Файл:Kaval.gif|[[Кавал]] |[[Уд (музыкальный инструмент)|Уд]] Файл:Barbat.jpg|[[Барбет (музыкальный инструмент)|Барбет]] Файл:Saz baglama.jpg|[[Саз (музыкальный инструмент)|Саз]] Файл:Iranian tar.jpg|[[Тар]] Файл:Armenian Kanon.jpg|[[Канун (музыкальный инструмент)|Канун]] Файл:Santoor.jpg|[[Сантур]] Файл:Armenian Dhol.jpg|[[Дхол (музыкальный инструмент)|Дхол]] </gallery> </center> == Примечания == <div class="references-small" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;"> </div> [[Санат:Армения мәдениеті]] 6rof27owqktjdu53kpo0tlsz4nffolv 3650492 3650490 2026-09-03T10:47:47Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650492 wikitext text/x-wiki <div>'''<br> '''</div>''' <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>Армя́н ұлттық музыкасы''' — армян халқының музыкалық фольклоры.  == Армян ұлттық [[музыка]]сының даму этаптары == [[Сурет:Armenian_musician.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|229x229px|<center>Музыкант. Ортағасырлық қолжазба</center>]] [[Сурет:Troubadour,_Marriage_at_Cana,_Matenadaran,_XVIth_century.jpg|right|thumb|210x210px|<center>Гусан үйлену тойында өлең айтуда</center>]] == Армян ұлттық [[музыка]]сының спецификасы == [[Сурет:Terlemzyan._Komitas.jpg|left|thumb|<center>Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл</center>]] [[Сурет:Hovhannes_Tlkurantsi.jpg|thumb|290x290px|<center>Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы</center>]] == Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері == [[Сурет:ArmenianStamps-413.jpg|left|thumb|417x417px|<center>Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында</center>]] [[15 ғасыр|XV]] — [[16 ғасыр|XVI]] жүз жылдықтағы ақын гусаналар : * Григор Хлатеци * Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.  [[17 ғасыр|XVII]] — [[18 ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы көрнекті гусандар: * [[Саят-Нова]] * Овнатан Нагаш * Багдасар Дпир  * Эгаз * Гул Арутин * Багер сын Лазаря и другие == Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде == [[Сурет:_djivan_Gasparyan_2009.jpg|left|thumb|<center>Djivan Gasparyan 2009.</center>]] [[Сурет:Berd_ansambl.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|250x250px|<center><br> Арменияның ұлттық би ансамбль «Берд».</center>]] Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна. == Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері == [[Сурет:TigranChukhajyan.jpg|left|thumb|<center>Тигран Чухаджян</center>]] [[Сурет:Armenian_Church_Structure.jpg|right|250x250px]] == Армян ұлттық музыкалық аспаптары == [[Сурет:Duduk.png|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|543x543px|<center>Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады</center>]] [[Сурет:Armenian_Dhol.jpg|right|thumb|267x267px|<center>Дхол</center>]] <center class=""> <gallery caption="" widths="150px" heights="190px"> Файл:Duduk.png|[[Дудук]] Файл:Zournas.jpg|[[Зурна]] Файл:Shvi.jpg|[[Шви]] Файл:Kaval.gif|[[Кавал]] |[[Уд (музыкальный инструмент)|Уд]] Файл:Barbat.jpg|[[Барбет (музыкальный инструмент)|Барбет]] Файл:Saz baglama.jpg|[[Саз (музыкальный инструмент)|Саз]] Файл:Iranian tar.jpg|[[Тар]] Файл:Armenian Kanon.jpg|[[Канун (музыкальный инструмент)|Канун]] Файл:Santoor.jpg|[[Сантур]] Файл:Armenian Dhol.jpg|[[Дхол (музыкальный инструмент)|Дхол]] </gallery> </center> == Примечания == <div class="references-small" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;"> </div> [[Санат:Армения мәдениеті]] eubmw2ons9kpq6z1e2kg9flmnvmgym1 3650493 3650492 2026-09-03T10:49:20Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650493 wikitext text/x-wiki <div>'''<br> '''</div>''' <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>Армя́н ұлттық музыкасы''' — армян халқының музыкалық фольклоры.  == Армян ұлттық [[музыка]]сының даму этаптары == [[Сурет:Armenian_musician.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|229x229px|<center>Музыкант. Ортағасырлық қолжазба</center>]] [[Сурет:Troubadour,_Marriage_at_Cana,_Matenadaran,_XVIth_century.jpg|right|thumb|210x210px|<center>Гусан үйлену тойында өлең айтуда</center>]] == Армян ұлттық [[музыка]]сының спецификасы == [[Сурет:Terlemzyan._Komitas.jpg|left|thumb|<center>Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл</center>]] [[Сурет:Hovhannes_Tlkurantsi.jpg|thumb|290x290px|<center>Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы</center>]] == Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері == [[Сурет:ArmenianStamps-413.jpg|left|thumb|417x417px|<center>Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында</center>]] [[15 ғасыр|XV]] — [[16 ғасыр|XVI]] жүз жылдықтағы ақын гусаналар : * Григор Хлатеци * Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.  [[17 ғасыр|XVII]] — [[18 ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы көрнекті гусандар: * [[Саят-Нова]] * Овнатан Нагаш * Багдасар Дпир  * Эгаз * Гул Арутин * Багер сын Лазаря и другие == Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде == [[Сурет:_djivan_Gasparyan_2009.jpg|left|thumb|<center>Djivan Gasparyan 2009.</center>]] [[Сурет:Berd_ansambl.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|250x250px|<center><br> Арменияның ұлттық би [[ансамбль]] «Берд».</center>]] Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна. == Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері == [[Сурет:TigranChukhajyan.jpg|left|thumb|<center>Тигран Чухаджян</center>]] [[Сурет:Armenian_Church_Structure.jpg|right|250x250px]] == Армян ұлттық музыкалық аспаптары == [[Сурет:Duduk.png|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|543x543px|<center>Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады</center>]] [[Сурет:Armenian_Dhol.jpg|right|thumb|267x267px|<center>Дхол</center>]] <center class=""> <gallery caption="" widths="150px" heights="190px"> Файл:Duduk.png|[[Дудук]] Файл:Zournas.jpg|[[Зурна]] Файл:Shvi.jpg|[[Шви]] Файл:Kaval.gif|[[Кавал]] |[[Уд (музыкальный инструмент)|Уд]] Файл:Barbat.jpg|[[Барбет (музыкальный инструмент)|Барбет]] Файл:Saz baglama.jpg|[[Саз (музыкальный инструмент)|Саз]] Файл:Iranian tar.jpg|[[Тар]] Файл:Armenian Kanon.jpg|[[Канун (музыкальный инструмент)|Канун]] Файл:Santoor.jpg|[[Сантур]] Файл:Armenian Dhol.jpg|[[Дхол (музыкальный инструмент)|Дхол]] </gallery> </center> == Примечания == <div class="references-small" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;"> </div> [[Санат:Армения мәдениеті]] pm9e92ta0q0o8wtkn6nfap9lr517g72 3650537 3650493 2026-09-03T11:40:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2411701 wikitext text/x-wiki <div>'''<br> '''</div>''' <nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}</nowiki>Армя́н ұлттық музыкасы''' — армян халқының музыкалық фольклоры.  == Армян ұлттық музыкасының даму этаптары == [[Сурет:Armenian_musician.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|229x229px|<center>Музыкант. Ортағасырлық қолжазба</center>]] [[Сурет:Troubadour,_Marriage_at_Cana,_Matenadaran,_XVIth_century.jpg|right|thumb|210x210px|<center>Гусан үйлену тойында өлең айтуда</center>]] == Армян ұлттық музыкасының спецификасы == [[Сурет:Terlemzyan._Komitas.jpg|left|thumb|<center>Фанос Терлемезян, Комитастың портреті, 1913 жыл</center>]] [[Сурет:Hovhannes_Tlkurantsi.jpg|thumb|290x290px|<center>Он бесінші он алтыншы ғасырлардағы армяндық ақын гусанның қолжазбасы</center>]] == Армян ұлттық музыкасының ежелгі өкілдері == [[Сурет:ArmenianStamps-413.jpg|left|thumb|417x417px|<center>Гусан ШерамАрменияның пошта маркасында</center>]] [[15 ғасыр|XV]] — [[16 ғасыр|XVI]] жүз жылдықтағы ақын гусаналар : * Григор Хлатеци * Наапет Кучак — «айрены» деп аталатын шығармалардың авторы.  [[17 ғасыр|XVII]] — [[18 ғасыр|XVIII]] ғасырлардағы көрнекті гусандар: * Саят-Нова * Овнатан Нагаш * Багдасар Дпир  * Эгаз * Гул Арутин * Багер сын Лазаря и другие == Армян ұлттық музыкасы бүгінгі күнде == [[Сурет:_djivan_Gasparyan_2009.jpg|left|thumb|<center>Djivan Gasparyan 2009.</center>]] [[Сурет:Berd_ansambl.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|250x250px|<center><br> Арменияның ұлттық би ансамбль «Берд».</center>]] Современная панорама армянской народной музыки богата и многообразна. == Армян ұлттық музыкасының Армян рухани және классикалық музыкасына әсері == [[Сурет:TigranChukhajyan.jpg|left|thumb|<center>Тигран Чухаджян</center>]] [[Сурет:Armenian_Church_Structure.jpg|right|250x250px]] == Армян ұлттық музыкалық аспаптары == [[Сурет:Duduk.png|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|543x543px|<center>Армяндық дудук беткі жағындағы сегіз тесігі арқылы ойнатылады</center>]] [[Сурет:Armenian_Dhol.jpg|right|thumb|267x267px|<center>Дхол</center>]] <center class=""> <gallery caption="" widths="150px" heights="190px"> Файл:Duduk.png|[[Дудук]] Файл:Zournas.jpg|[[Зурна]] Файл:Shvi.jpg|[[Шви]] Файл:Kaval.gif|[[Кавал]] |[[Уд (музыкальный инструмент)|Уд]] Файл:Barbat.jpg|[[Барбет (музыкальный инструмент)|Барбет]] Файл:Saz baglama.jpg|[[Саз (музыкальный инструмент)|Саз]] Файл:Iranian tar.jpg|[[Тар]] Файл:Armenian Kanon.jpg|[[Канун (музыкальный инструмент)|Канун]] Файл:Santoor.jpg|[[Сантур]] Файл:Armenian Dhol.jpg|[[Дхол (музыкальный инструмент)|Дхол]] </gallery> </center> == Примечания == <div class="references-small" style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;"> </div> [[Санат:Армения мәдениеті]] phmz07169pj2vs2gscbs7g1djj3vyvo 0 559796 3650478 3647837 2026-09-03T10:32:49Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650478 wikitext text/x-wiki '''<nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}</nowiki> <br> {{Музыкалық топ | Атауы = The Script | | Ключ = Script, The | Лого = | Ширина_лого = | Сурет = Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg | Жылдары = [[2005 год в музыке|2005]] — қазіргі уақыт | Ел = Ирландия | Қала = [[Дублин]] | Тілі = [[ағылшын тілі|ағалшын]] | Жанр = | Жанры = [[Альтернативті рок]], [[поп-рок]], [[софт-рок]], [[инди-рок]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейблы = [[RCA Records]], [[Epic Records]] | Құрамы = Дэнни О'Донохью<br />Марк Шихан<br />Глен Пауэр | Бывшие_участники = | Другие проекты участников = | Сайт = [http://www.thescriptmusic.com Официальный сайт] |Суреті=Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg}} == Тарихы == Топты, бұрын Mytown тобының құрамында болған, Дэнни О'Донохью (басты вокал мен пернелер) мен Марк Шихан (гитара мен вокал) құрады. ''Mytown ''тобының дебютты альбомы сәтсіз болды, ал топ ыдырағаннан кейін, Дэнни мен Марк АҚШ-қа көшіп, The Neptunes, Rodney Jerkins, Teddy Riley и Dallas Austin сияқты әншілермен жұмыс жасады. Бірнеше жылдан кейін, жаңа топ шығаруды қолға алғандар отаны Дублинге оралады. Бұларға кейін, 2004 жылы барабаншы Глен Пауэр қосылады. Олар бірге 2005 жылы жұмыс істей бастады және топты The Script деп атады. [[2007 жыл|2007]] жылдың көктемінде, олар Phonogenic лейблымен келісімшартқа отырды. Олардың дебютты синглы «We Cry», [[Ұлыбритания]]ның барлық радиостанцияларына түсіп, топқа көптен күткен атақты алып келеді. Ал келесі сингл «The Man Who Can’t Be Moved», британ және ирландтық чарттарды екінші және үшінші орын алып, бұдан әрі атақты болды.  Топта [[2008 жыл|2008]] жылдың тамыз айында ''The Script'' атты, бірден танымал болған, дебютты(жаңа құрамда) альбомы шықты. [[2010 жыл|2010]] жылдың шілде айында, ''Science & Faith ''атты екінші альбомының шығатыны жайлы жариялайды.  Қарашаның соңына қарай Science & Faith Tour аяқталғанда, The Script ''#3 ''атты альбоммен жұмыс жүріп жатқанын айтады. Альбом, «Hall of Fame» синглынан кейін, [[2012 жыл|2012]] жылы 7 қыркүйекте шықты.  Олардың әндері «90210: Новое поколение», «Говорящая с призраками», «Дневники вампира» және т.б. сериалдар мен видеоойындарда қолданылды. == Топ құрамы == * Дэнни О'Донохью — лид-вокал, пернелер, гитара (2005 жылдан) * Марк Шихан — гитара, бэк-вокал (2005 жылдан) * Глен Пауэр — барабан, бэк-вокал (2005 жылдан) == Дискография == === Студиялық альбомдары === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! align="center" rowspan="2" |Жыл ! align="center" rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Irish Charts > The Script|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-26-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4eOCUo|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus">{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Australian Charts > The Script|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=05-07-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4fBpjE|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk">{{Cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Danish Charts > The Script|publisher=danishcharts.com Hung Medien|accessdate=2012-09-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BWup7NJu|archivedate=2012-10-19}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=longplay|title=Chartverfolgung/Script,The/Longplay|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4gyAFw|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=the+script&cat=a|title=Dutch Album Charts > The Script|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=10-06-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4i2sPU|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz">{{Cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=New Zealand Charts > The Script|publisher=charts.org.nz Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4j6byV|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swedish Charts > The Script|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4jt36d|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi">{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swiss Charts > The Script|publisher=swisscharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4kiu6k|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11718|title=Chart Stats > The Script|publisher=Chart Stats|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4lvEOP|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=61&order=position|title=Billboard 200 > The Script|publisher=Billboard|accessdate=05-03-2010}}</ref> |- | align="center" | 2008 | align="left" |'''''The Script''''' * Шығарылуы: [[8 тамыз|8]] тамыз, [[2008 жыл|2008]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 15 | 32 | 25 | 15 | 6 | 16 | 1 | 64 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm|title=ARIA Charts - Accreditations - 2009 Albums|publisher=[[ARIA Charts]]|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/65oukYxF3|archivedate=2012-02-29}}</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm|title=The Irish Charts - All There Is to Know|publisher=irish-charts.com|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4mhaJv|archivedate=2012-03-18}}</ref> * UK: 2× Платиналық<ref name="bpi">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards Search|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=30-01-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> |- | align="center" | 2010 | align="left" | '''''Science & Faith''''' * Шығарылуы: [[10 қыркүйек|10]] қыркүйек, [[2010 жыл|2010]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 2 | 23 | 40 | 14 | 15 | 52 | 15 | 1 | 3 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Albums]</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>[http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm The Irish Charts - All there is to know] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819122036/http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm |date=2014-08-19 }}</ref> * UK: Платиналық<ref name="autogenerated2">[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx BPI - Certified Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=2011-05-11 }}</ref> |- | align="center" | 2012 | align="left" | '''''#3''''' * Шығарылуы: 7 қыркүйек,  [[2012 жыл|2012]] * Лейбл: Phonogenic * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 32 | 11 | 8 | 11 | — | 4 | 2 | 13 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm ARIA Charts - Accreditations - 2012 Albums]</ref> * IRL: Платиналық<ref>[http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm The Irish Charts - 2012 Certification Awards - Platinum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711234244/http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm |date=2018-07-11 }}</ref> |- | align="center" | 2014 | align="left" | '''''No Sound Without Silence''''' * Шығарылуы: [[12 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]] * Лейбл: Columbia * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" | «—» чартта орын алмағанды білдіреді. |} === Синглдары === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Жыл ! rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация ! rowspan="2" width="20%" | Альбом |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=single|title=Chartverfolgung/Script,The/Single|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4nbukq|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=script|title=Dutch Top 40 > The Script|publisher=Stichting Nederlands Top 40|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4oX6hz|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kxfrxzy5ldte~T51E|title=The Script > Charts & Awards > Billboard Singles|publisher=Allmusic. Macrovision|accessdate=10-02-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4pcODO|archivedate=2012-03-18}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | align="center" | We Cry | 9 | 82 | — | 61 | — | — | 25 | 56 | 15 | — | align="center" rowspan="5" | ''The Script'' |- | align="center" | The Man Who Can't Be Moved | 2 | 44 | 2 | 28 | 50 | 19 | 28 | 17 | 2 | 86 | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated4">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Singles]</ref> * DK: Платиналық<ref>[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=03&y=2009&list=t40 Danish single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]</ref> * UK: Күміс<ref name="bpi"/> * US: Алтынй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22The+Man+Who+Can%27t+Be+Moved%22 American single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | align="center" | Breakeven | 10 | 3 | — | 71 | 48 | — | — | 66 | 21 | 12 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated1">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm ARIA Charts - Accreditations - 2009 Singles]</ref> * US: 2× Платиналықй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Breakeven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | align="center" | Talk You Down | 19 | — | — | — | — | — | — | — | 47 | — |- | align="center" | Before the Worst | 37 | 10 | — | — | — | — | — | — | 96 | — | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated1"/> |- | rowspan="2" | 2010 | align="center" | For the First Time | 1 | 12 | 39 | 83 | 25 | 20 | — | 37 | 4 | 23 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated4"/> * US: Платиналық<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – For the First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''Science & Faith'' |- | align="center" | Nothing | 15 | 50 | — | — | 12 | 32 | — | — | 42 | 32 | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 Latest Gold / Platinum Singles]</ref> * US: Алтын |- | rowspan="2" | 2011 | align="center" | If You Ever Come Back | — | 47 | — | — | — | 29 | — | — | — | — |- | align="center" | Science & Faith | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | rowspan="2" | 2012 | align="center" | Hall of Fame | 1 | 4 | 11 | 2 | 16 | 3 | — | 4 | 1 | 26 | align="left" | * AUS: 4× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20121107082902/http://www.aria.com.au/pages/documents/echarts/chart_aria.pdf ARIA Charts - 10 September, 2012]</ref> * DK: 2× Платиналық<ref>[http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=33 Danish single certifications – The Script – Hall of Fame]</ref> * NZ: 2× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 17 September 2012]</ref> * US: Платиналық<ref name="autogenerated3">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Nothing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''#3'' |- | align="center" | Six Degrees of Separation | 25 | 31 | — | — | 32 | — | — | — | 32 | — | align="left" | * AUS: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20130115115958/http://ariacharts.com.au/chart/singles/724 ARIA Australian Top 50 Singles Chart - 14/01/2013]</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | If You Could See Me Now | 13 | 34 | — | 45 | 21 | 11 | — | — | 20 | — | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 15 сәуір 2013]</ref> |- | align="center" | Millionaires | 74 | — | — | — | — | — | — | — | 91 | — |- | rowspan="2" | 2014 | align="center" | Superheroes | 1 |7 | 18 | 8 |10 | 14 | 18 | 8 | 3 | 73 | align="center" rowspan="3" | ''No Sound Without Silence'' |- |No Good In Goodbye |62 |93 |14 |— |35 |— |— |— |26 |— |- |2015 |Man on a Wire |— |— |— |— |— |— |— |— |— |— |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" |«—» чартта орын алмағанды білдіреді.<br> |} == Турлары == * Science & Faith Tour (2010-2011) * #3 World Tour (2012-2013) * No Sound Without Silence Tour (2014-2015) == Тағы қараңыз == <div class="references-small" style="-webkit-column-count: 2; min-height: 886px;"> </div> == Сілтемелер == * Ресми сайты - <nowiki>http://www.thescriptmusic.com/gb/home</nowiki> * [https://www.youtube.com/scripttube Видеоканал The Script]<span contenteditable="false"> на </span>[[YouTube]] * [https://facebook.com/thescript Официальная страница The Script]<span contenteditable="false"> в социальной сети </span>[[Facebook]] * [http://twitter.com/THESCRIPT The Script]<span contenteditable="false"> в «</span>[[Twitter|Твиттер]]<span contenteditable="false">е»</span> * [http://myspace.com/thescript Официальная страница The Script] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] pl3gjvllj7qyvtqm79s1jhc1j2i16tw 3650479 3650478 2026-09-03T10:33:12Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650479 wikitext text/x-wiki '''<nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}</nowiki> <br> {{Музыкалық топ | Атауы = The Script | | Ключ = Script, The | Лого = | Ширина_лого = | Сурет = Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg | Жылдары = [[2005 год в музыке|2005]] — қазіргі уақыт | Ел = Ирландия | Қала = [[Дублин]] | Тілі = [[ағылшын тілі|ағалшын]] | Жанр = | Жанры = [[Альтернативті рок]], [[поп-рок]], [[софт-рок]], [[инди-рок]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейблы = [[RCA Records]], [[Epic Records]] | Құрамы = Дэнни О'Донохью<br />Марк Шихан<br />Глен Пауэр | Бывшие_участники = | Другие проекты участников = | Сайт = [http://www.thescriptmusic.com Официальный сайт] |Суреті=Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg}} == Тарихы == Топты, бұрын Mytown тобының құрамында болған, Дэнни О'Донохью (басты вокал мен пернелер) мен Марк Шихан (гитара мен вокал) құрады. ''Mytown ''тобының дебютты альбомы сәтсіз болды, ал топ ыдырағаннан кейін, Дэнни мен Марк [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа көшіп, The Neptunes, Rodney Jerkins, Teddy Riley и Dallas Austin сияқты әншілермен жұмыс жасады. Бірнеше жылдан кейін, жаңа топ шығаруды қолға алғандар отаны Дублинге оралады. Бұларға кейін, 2004 жылы барабаншы Глен Пауэр қосылады. Олар бірге 2005 жылы жұмыс істей бастады және топты The Script деп атады. [[2007 жыл|2007]] жылдың көктемінде, олар Phonogenic лейблымен келісімшартқа отырды. Олардың дебютты синглы «We Cry», [[Ұлыбритания]]ның барлық радиостанцияларына түсіп, топқа көптен күткен атақты алып келеді. Ал келесі сингл «The Man Who Can’t Be Moved», британ және ирландтық чарттарды екінші және үшінші орын алып, бұдан әрі атақты болды.  Топта [[2008 жыл|2008]] жылдың тамыз айында ''The Script'' атты, бірден танымал болған, дебютты(жаңа құрамда) альбомы шықты. [[2010 жыл|2010]] жылдың шілде айында, ''Science & Faith ''атты екінші альбомының шығатыны жайлы жариялайды.  Қарашаның соңына қарай Science & Faith Tour аяқталғанда, The Script ''#3 ''атты альбоммен жұмыс жүріп жатқанын айтады. Альбом, «Hall of Fame» синглынан кейін, [[2012 жыл|2012]] жылы 7 қыркүйекте шықты.  Олардың әндері «90210: Новое поколение», «Говорящая с призраками», «Дневники вампира» және т.б. сериалдар мен видеоойындарда қолданылды. == Топ құрамы == * Дэнни О'Донохью — лид-вокал, пернелер, гитара (2005 жылдан) * Марк Шихан — гитара, бэк-вокал (2005 жылдан) * Глен Пауэр — барабан, бэк-вокал (2005 жылдан) == Дискография == === Студиялық альбомдары === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! align="center" rowspan="2" |Жыл ! align="center" rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Irish Charts > The Script|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-26-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4eOCUo|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus">{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Australian Charts > The Script|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=05-07-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4fBpjE|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk">{{Cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Danish Charts > The Script|publisher=danishcharts.com Hung Medien|accessdate=2012-09-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BWup7NJu|archivedate=2012-10-19}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=longplay|title=Chartverfolgung/Script,The/Longplay|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4gyAFw|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=the+script&cat=a|title=Dutch Album Charts > The Script|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=10-06-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4i2sPU|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz">{{Cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=New Zealand Charts > The Script|publisher=charts.org.nz Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4j6byV|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swedish Charts > The Script|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4jt36d|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi">{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swiss Charts > The Script|publisher=swisscharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4kiu6k|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11718|title=Chart Stats > The Script|publisher=Chart Stats|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4lvEOP|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=61&order=position|title=Billboard 200 > The Script|publisher=Billboard|accessdate=05-03-2010}}</ref> |- | align="center" | 2008 | align="left" |'''''The Script''''' * Шығарылуы: [[8 тамыз|8]] тамыз, [[2008 жыл|2008]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 15 | 32 | 25 | 15 | 6 | 16 | 1 | 64 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm|title=ARIA Charts - Accreditations - 2009 Albums|publisher=[[ARIA Charts]]|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/65oukYxF3|archivedate=2012-02-29}}</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm|title=The Irish Charts - All There Is to Know|publisher=irish-charts.com|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4mhaJv|archivedate=2012-03-18}}</ref> * UK: 2× Платиналық<ref name="bpi">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards Search|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=30-01-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> |- | align="center" | 2010 | align="left" | '''''Science & Faith''''' * Шығарылуы: [[10 қыркүйек|10]] қыркүйек, [[2010 жыл|2010]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 2 | 23 | 40 | 14 | 15 | 52 | 15 | 1 | 3 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Albums]</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>[http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm The Irish Charts - All there is to know] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819122036/http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm |date=2014-08-19 }}</ref> * UK: Платиналық<ref name="autogenerated2">[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx BPI - Certified Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=2011-05-11 }}</ref> |- | align="center" | 2012 | align="left" | '''''#3''''' * Шығарылуы: 7 қыркүйек,  [[2012 жыл|2012]] * Лейбл: Phonogenic * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 32 | 11 | 8 | 11 | — | 4 | 2 | 13 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm ARIA Charts - Accreditations - 2012 Albums]</ref> * IRL: Платиналық<ref>[http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm The Irish Charts - 2012 Certification Awards - Platinum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711234244/http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm |date=2018-07-11 }}</ref> |- | align="center" | 2014 | align="left" | '''''No Sound Without Silence''''' * Шығарылуы: [[12 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]] * Лейбл: Columbia * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" | «—» чартта орын алмағанды білдіреді. |} === Синглдары === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Жыл ! rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация ! rowspan="2" width="20%" | Альбом |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=single|title=Chartverfolgung/Script,The/Single|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4nbukq|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=script|title=Dutch Top 40 > The Script|publisher=Stichting Nederlands Top 40|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4oX6hz|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kxfrxzy5ldte~T51E|title=The Script > Charts & Awards > Billboard Singles|publisher=Allmusic. Macrovision|accessdate=10-02-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4pcODO|archivedate=2012-03-18}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | align="center" | We Cry | 9 | 82 | — | 61 | — | — | 25 | 56 | 15 | — | align="center" rowspan="5" | ''The Script'' |- | align="center" | The Man Who Can't Be Moved | 2 | 44 | 2 | 28 | 50 | 19 | 28 | 17 | 2 | 86 | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated4">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Singles]</ref> * DK: Платиналық<ref>[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=03&y=2009&list=t40 Danish single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]</ref> * UK: Күміс<ref name="bpi"/> * US: Алтынй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22The+Man+Who+Can%27t+Be+Moved%22 American single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | align="center" | Breakeven | 10 | 3 | — | 71 | 48 | — | — | 66 | 21 | 12 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated1">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm ARIA Charts - Accreditations - 2009 Singles]</ref> * US: 2× Платиналықй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Breakeven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | align="center" | Talk You Down | 19 | — | — | — | — | — | — | — | 47 | — |- | align="center" | Before the Worst | 37 | 10 | — | — | — | — | — | — | 96 | — | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated1"/> |- | rowspan="2" | 2010 | align="center" | For the First Time | 1 | 12 | 39 | 83 | 25 | 20 | — | 37 | 4 | 23 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated4"/> * US: Платиналық<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – For the First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''Science & Faith'' |- | align="center" | Nothing | 15 | 50 | — | — | 12 | 32 | — | — | 42 | 32 | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 Latest Gold / Platinum Singles]</ref> * US: Алтын |- | rowspan="2" | 2011 | align="center" | If You Ever Come Back | — | 47 | — | — | — | 29 | — | — | — | — |- | align="center" | Science & Faith | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | rowspan="2" | 2012 | align="center" | Hall of Fame | 1 | 4 | 11 | 2 | 16 | 3 | — | 4 | 1 | 26 | align="left" | * AUS: 4× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20121107082902/http://www.aria.com.au/pages/documents/echarts/chart_aria.pdf ARIA Charts - 10 September, 2012]</ref> * DK: 2× Платиналық<ref>[http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=33 Danish single certifications – The Script – Hall of Fame]</ref> * NZ: 2× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 17 September 2012]</ref> * US: Платиналық<ref name="autogenerated3">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Nothing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''#3'' |- | align="center" | Six Degrees of Separation | 25 | 31 | — | — | 32 | — | — | — | 32 | — | align="left" | * AUS: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20130115115958/http://ariacharts.com.au/chart/singles/724 ARIA Australian Top 50 Singles Chart - 14/01/2013]</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | If You Could See Me Now | 13 | 34 | — | 45 | 21 | 11 | — | — | 20 | — | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 15 сәуір 2013]</ref> |- | align="center" | Millionaires | 74 | — | — | — | — | — | — | — | 91 | — |- | rowspan="2" | 2014 | align="center" | Superheroes | 1 |7 | 18 | 8 |10 | 14 | 18 | 8 | 3 | 73 | align="center" rowspan="3" | ''No Sound Without Silence'' |- |No Good In Goodbye |62 |93 |14 |— |35 |— |— |— |26 |— |- |2015 |Man on a Wire |— |— |— |— |— |— |— |— |— |— |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" |«—» чартта орын алмағанды білдіреді.<br> |} == Турлары == * Science & Faith Tour (2010-2011) * #3 World Tour (2012-2013) * No Sound Without Silence Tour (2014-2015) == Тағы қараңыз == <div class="references-small" style="-webkit-column-count: 2; min-height: 886px;"> </div> == Сілтемелер == * Ресми сайты - <nowiki>http://www.thescriptmusic.com/gb/home</nowiki> * [https://www.youtube.com/scripttube Видеоканал The Script]<span contenteditable="false"> на </span>[[YouTube]] * [https://facebook.com/thescript Официальная страница The Script]<span contenteditable="false"> в социальной сети </span>[[Facebook]] * [http://twitter.com/THESCRIPT The Script]<span contenteditable="false"> в «</span>[[Twitter|Твиттер]]<span contenteditable="false">е»</span> * [http://myspace.com/thescript Официальная страница The Script] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 2nu8mwhn3qs2uwdnuxcc9wpdtvgu8dz 3650480 3650479 2026-09-03T10:33:52Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650480 wikitext text/x-wiki '''<nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}</nowiki> <br> {{Музыкалық топ | Атауы = The Script | | Ключ = Script, The | Лого = | Ширина_лого = | Сурет = Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg | Жылдары = [[2005 год в музыке|2005]] — қазіргі уақыт | Ел = Ирландия | Қала = [[Дублин]] | Тілі = [[ағылшын тілі|ағалшын]] | Жанр = | Жанры = [[Альтернативті рок]], [[поп-рок]], [[софт-рок]], [[инди-рок]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейблы = [[RCA Records]], [[Epic Records]] | Құрамы = Дэнни О'Донохью<br />Марк Шихан<br />Глен Пауэр | Бывшие_участники = | Другие проекты участников = | Сайт = [http://www.thescriptmusic.com Официальный сайт] |Суреті=Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg}} == Тарихы == Топты, бұрын Mytown тобының құрамында болған, Дэнни О'Донохью (басты вокал мен пернелер) мен Марк Шихан (гитара мен вокал) құрады. ''Mytown ''тобының дебютты альбомы сәтсіз болды, ал топ ыдырағаннан кейін, Дэнни мен Марк [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа көшіп, The Neptunes, Rodney Jerkins, Teddy Riley и Dallas Austin сияқты әншілермен жұмыс жасады. Бірнеше жылдан кейін, жаңа топ шығаруды қолға алғандар отаны Дублинге оралады. Бұларға кейін, 2004 жылы барабаншы Глен Пауэр қосылады. Олар бірге 2005 жылы жұмыс істей бастады және топты The Script деп атады. [[2007 жыл|2007]] жылдың көктемінде, олар Phonogenic лейблымен келісімшартқа отырды. Олардың дебютты синглы «We Cry», [[Ұлыбритания]]ның барлық [[радиостанция]]ларына түсіп, топқа көптен күткен атақты алып келеді. Ал келесі сингл «The Man Who Can’t Be Moved», британ және ирландтық чарттарды екінші және үшінші орын алып, бұдан әрі атақты болды.  Топта [[2008 жыл|2008]] жылдың тамыз айында ''The Script'' атты, бірден танымал болған, дебютты(жаңа құрамда) альбомы шықты. [[2010 жыл|2010]] жылдың шілде айында, ''Science & Faith ''атты екінші альбомының шығатыны жайлы жариялайды.  Қарашаның соңына қарай Science & Faith Tour аяқталғанда, The Script ''#3 ''атты альбоммен жұмыс жүріп жатқанын айтады. Альбом, «Hall of Fame» синглынан кейін, [[2012 жыл|2012]] жылы 7 қыркүйекте шықты.  Олардың әндері «90210: Новое поколение», «Говорящая с призраками», «Дневники вампира» және т.б. сериалдар мен видеоойындарда қолданылды. == Топ құрамы == * Дэнни О'Донохью — лид-вокал, пернелер, гитара (2005 жылдан) * Марк Шихан — гитара, бэк-вокал (2005 жылдан) * Глен Пауэр — барабан, бэк-вокал (2005 жылдан) == Дискография == === Студиялық альбомдары === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! align="center" rowspan="2" |Жыл ! align="center" rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Irish Charts > The Script|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-26-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4eOCUo|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus">{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Australian Charts > The Script|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=05-07-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4fBpjE|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk">{{Cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Danish Charts > The Script|publisher=danishcharts.com Hung Medien|accessdate=2012-09-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BWup7NJu|archivedate=2012-10-19}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=longplay|title=Chartverfolgung/Script,The/Longplay|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4gyAFw|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=the+script&cat=a|title=Dutch Album Charts > The Script|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=10-06-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4i2sPU|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz">{{Cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=New Zealand Charts > The Script|publisher=charts.org.nz Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4j6byV|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swedish Charts > The Script|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4jt36d|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi">{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swiss Charts > The Script|publisher=swisscharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4kiu6k|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11718|title=Chart Stats > The Script|publisher=Chart Stats|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4lvEOP|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=61&order=position|title=Billboard 200 > The Script|publisher=Billboard|accessdate=05-03-2010}}</ref> |- | align="center" | 2008 | align="left" |'''''The Script''''' * Шығарылуы: [[8 тамыз|8]] тамыз, [[2008 жыл|2008]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 15 | 32 | 25 | 15 | 6 | 16 | 1 | 64 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm|title=ARIA Charts - Accreditations - 2009 Albums|publisher=[[ARIA Charts]]|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/65oukYxF3|archivedate=2012-02-29}}</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm|title=The Irish Charts - All There Is to Know|publisher=irish-charts.com|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4mhaJv|archivedate=2012-03-18}}</ref> * UK: 2× Платиналық<ref name="bpi">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards Search|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=30-01-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> |- | align="center" | 2010 | align="left" | '''''Science & Faith''''' * Шығарылуы: [[10 қыркүйек|10]] қыркүйек, [[2010 жыл|2010]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 2 | 23 | 40 | 14 | 15 | 52 | 15 | 1 | 3 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Albums]</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>[http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm The Irish Charts - All there is to know] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819122036/http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm |date=2014-08-19 }}</ref> * UK: Платиналық<ref name="autogenerated2">[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx BPI - Certified Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=2011-05-11 }}</ref> |- | align="center" | 2012 | align="left" | '''''#3''''' * Шығарылуы: 7 қыркүйек,  [[2012 жыл|2012]] * Лейбл: Phonogenic * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 32 | 11 | 8 | 11 | — | 4 | 2 | 13 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm ARIA Charts - Accreditations - 2012 Albums]</ref> * IRL: Платиналық<ref>[http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm The Irish Charts - 2012 Certification Awards - Platinum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711234244/http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm |date=2018-07-11 }}</ref> |- | align="center" | 2014 | align="left" | '''''No Sound Without Silence''''' * Шығарылуы: [[12 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]] * Лейбл: Columbia * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" | «—» чартта орын алмағанды білдіреді. |} === Синглдары === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Жыл ! rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация ! rowspan="2" width="20%" | Альбом |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=single|title=Chartverfolgung/Script,The/Single|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4nbukq|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=script|title=Dutch Top 40 > The Script|publisher=Stichting Nederlands Top 40|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4oX6hz|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kxfrxzy5ldte~T51E|title=The Script > Charts & Awards > Billboard Singles|publisher=Allmusic. Macrovision|accessdate=10-02-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4pcODO|archivedate=2012-03-18}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | align="center" | We Cry | 9 | 82 | — | 61 | — | — | 25 | 56 | 15 | — | align="center" rowspan="5" | ''The Script'' |- | align="center" | The Man Who Can't Be Moved | 2 | 44 | 2 | 28 | 50 | 19 | 28 | 17 | 2 | 86 | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated4">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Singles]</ref> * DK: Платиналық<ref>[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=03&y=2009&list=t40 Danish single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]</ref> * UK: Күміс<ref name="bpi"/> * US: Алтынй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22The+Man+Who+Can%27t+Be+Moved%22 American single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | align="center" | Breakeven | 10 | 3 | — | 71 | 48 | — | — | 66 | 21 | 12 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated1">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm ARIA Charts - Accreditations - 2009 Singles]</ref> * US: 2× Платиналықй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Breakeven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | align="center" | Talk You Down | 19 | — | — | — | — | — | — | — | 47 | — |- | align="center" | Before the Worst | 37 | 10 | — | — | — | — | — | — | 96 | — | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated1"/> |- | rowspan="2" | 2010 | align="center" | For the First Time | 1 | 12 | 39 | 83 | 25 | 20 | — | 37 | 4 | 23 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated4"/> * US: Платиналық<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – For the First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''Science & Faith'' |- | align="center" | Nothing | 15 | 50 | — | — | 12 | 32 | — | — | 42 | 32 | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 Latest Gold / Platinum Singles]</ref> * US: Алтын |- | rowspan="2" | 2011 | align="center" | If You Ever Come Back | — | 47 | — | — | — | 29 | — | — | — | — |- | align="center" | Science & Faith | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | rowspan="2" | 2012 | align="center" | Hall of Fame | 1 | 4 | 11 | 2 | 16 | 3 | — | 4 | 1 | 26 | align="left" | * AUS: 4× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20121107082902/http://www.aria.com.au/pages/documents/echarts/chart_aria.pdf ARIA Charts - 10 September, 2012]</ref> * DK: 2× Платиналық<ref>[http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=33 Danish single certifications – The Script – Hall of Fame]</ref> * NZ: 2× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 17 September 2012]</ref> * US: Платиналық<ref name="autogenerated3">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Nothing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''#3'' |- | align="center" | Six Degrees of Separation | 25 | 31 | — | — | 32 | — | — | — | 32 | — | align="left" | * AUS: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20130115115958/http://ariacharts.com.au/chart/singles/724 ARIA Australian Top 50 Singles Chart - 14/01/2013]</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | If You Could See Me Now | 13 | 34 | — | 45 | 21 | 11 | — | — | 20 | — | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 15 сәуір 2013]</ref> |- | align="center" | Millionaires | 74 | — | — | — | — | — | — | — | 91 | — |- | rowspan="2" | 2014 | align="center" | Superheroes | 1 |7 | 18 | 8 |10 | 14 | 18 | 8 | 3 | 73 | align="center" rowspan="3" | ''No Sound Without Silence'' |- |No Good In Goodbye |62 |93 |14 |— |35 |— |— |— |26 |— |- |2015 |Man on a Wire |— |— |— |— |— |— |— |— |— |— |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" |«—» чартта орын алмағанды білдіреді.<br> |} == Турлары == * Science & Faith Tour (2010-2011) * #3 World Tour (2012-2013) * No Sound Without Silence Tour (2014-2015) == Тағы қараңыз == <div class="references-small" style="-webkit-column-count: 2; min-height: 886px;"> </div> == Сілтемелер == * Ресми сайты - <nowiki>http://www.thescriptmusic.com/gb/home</nowiki> * [https://www.youtube.com/scripttube Видеоканал The Script]<span contenteditable="false"> на </span>[[YouTube]] * [https://facebook.com/thescript Официальная страница The Script]<span contenteditable="false"> в социальной сети </span>[[Facebook]] * [http://twitter.com/THESCRIPT The Script]<span contenteditable="false"> в «</span>[[Twitter|Твиттер]]<span contenteditable="false">е»</span> * [http://myspace.com/thescript Официальная страница The Script] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 0pakhey4em5zpsdrusx6m02uv749jz9 3650542 3650480 2026-09-03T11:44:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3647837 wikitext text/x-wiki '''<nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}</nowiki> <br> {{Музыкалық топ | Атауы = The Script | | Ключ = Script, The | Лого = | Ширина_лого = | Сурет = Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg | Жылдары = [[2005 год в музыке|2005]] — қазіргі уақыт | Ел = Ирландия | Қала = [[Дублин]] | Тілі = [[ағылшын тілі|ағалшын]] | Жанр = | Жанры = [[Альтернативті рок]], [[поп-рок]], [[софт-рок]], [[инди-рок]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейблы = [[RCA Records]], [[Epic Records]] | Құрамы = Дэнни О'Донохью<br />Марк Шихан<br />Глен Пауэр | Бывшие_участники = | Другие проекты участников = | Сайт = [http://www.thescriptmusic.com Официальный сайт] |Суреті=Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg}} == Тарихы == Топты, бұрын Mytown тобының құрамында болған, Дэнни О'Донохью (басты вокал мен пернелер) мен Марк Шихан (гитара мен вокал) құрады. ''Mytown ''тобының дебютты альбомы сәтсіз болды, ал топ ыдырағаннан кейін, Дэнни мен Марк АҚШ-қа көшіп, The Neptunes, Rodney Jerkins, Teddy Riley и Dallas Austin сияқты әншілермен жұмыс жасады. Бірнеше жылдан кейін, жаңа топ шығаруды қолға алғандар отаны Дублинге оралады. Бұларға кейін, 2004 жылы барабаншы Глен Пауэр қосылады. Олар бірге 2005 жылы жұмыс істей бастады және топты The Script деп атады. [[2007 жыл|2007]] жылдың көктемінде, олар Phonogenic лейблымен келісімшартқа отырды. Олардың дебютты синглы «We Cry», Ұлыбританияның барлық радиостанцияларына түсіп, топқа көптен күткен атақты алып келеді. Ал келесі сингл «The Man Who Can’t Be Moved», британ және ирландтық чарттарды екінші және үшінші орын алып, бұдан әрі атақты болды.  Топта [[2008 жыл|2008]] жылдың тамыз айында ''The Script'' атты, бірден танымал болған, дебютты(жаңа құрамда) альбомы шықты. [[2010 жыл|2010]] жылдың шілде айында, ''Science & Faith ''атты екінші альбомының шығатыны жайлы жариялайды.  Қарашаның соңына қарай Science & Faith Tour аяқталғанда, The Script ''#3 ''атты альбоммен жұмыс жүріп жатқанын айтады. Альбом, «Hall of Fame» синглынан кейін, [[2012 жыл|2012]] жылы 7 қыркүйекте шықты.  Олардың әндері «90210: Новое поколение», «Говорящая с призраками», «Дневники вампира» және т.б. сериалдар мен видеоойындарда қолданылды. == Топ құрамы == * Дэнни О'Донохью — лид-вокал, пернелер, гитара (2005 жылдан) * Марк Шихан — гитара, бэк-вокал (2005 жылдан) * Глен Пауэр — барабан, бэк-вокал (2005 жылдан) == Дискография == === Студиялық альбомдары === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! align="center" rowspan="2" |Жыл ! align="center" rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Irish Charts > The Script|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-26-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4eOCUo|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus">{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Australian Charts > The Script|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=05-07-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4fBpjE|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk">{{Cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Danish Charts > The Script|publisher=danishcharts.com Hung Medien|accessdate=2012-09-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BWup7NJu|archivedate=2012-10-19}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=longplay|title=Chartverfolgung/Script,The/Longplay|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4gyAFw|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=the+script&cat=a|title=Dutch Album Charts > The Script|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=10-06-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4i2sPU|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz">{{Cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=New Zealand Charts > The Script|publisher=charts.org.nz Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4j6byV|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swedish Charts > The Script|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4jt36d|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi">{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swiss Charts > The Script|publisher=swisscharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4kiu6k|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11718|title=Chart Stats > The Script|publisher=Chart Stats|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4lvEOP|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=61&order=position|title=Billboard 200 > The Script|publisher=Billboard|accessdate=05-03-2010}}</ref> |- | align="center" | 2008 | align="left" |'''''The Script''''' * Шығарылуы: [[8 тамыз|8]] тамыз, [[2008 жыл|2008]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 15 | 32 | 25 | 15 | 6 | 16 | 1 | 64 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm|title=ARIA Charts - Accreditations - 2009 Albums|publisher=[[ARIA Charts]]|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/65oukYxF3|archivedate=2012-02-29}}</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm|title=The Irish Charts - All There Is to Know|publisher=irish-charts.com|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4mhaJv|archivedate=2012-03-18}}</ref> * UK: 2× Платиналық<ref name="bpi">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards Search|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=30-01-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> |- | align="center" | 2010 | align="left" | '''''Science & Faith''''' * Шығарылуы: [[10 қыркүйек|10]] қыркүйек, [[2010 жыл|2010]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 2 | 23 | 40 | 14 | 15 | 52 | 15 | 1 | 3 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Albums]</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>[http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm The Irish Charts - All there is to know] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819122036/http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm |date=2014-08-19 }}</ref> * UK: Платиналық<ref name="autogenerated2">[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx BPI - Certified Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=2011-05-11 }}</ref> |- | align="center" | 2012 | align="left" | '''''#3''''' * Шығарылуы: 7 қыркүйек,  [[2012 жыл|2012]] * Лейбл: Phonogenic * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 32 | 11 | 8 | 11 | — | 4 | 2 | 13 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm ARIA Charts - Accreditations - 2012 Albums]</ref> * IRL: Платиналық<ref>[http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm The Irish Charts - 2012 Certification Awards - Platinum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711234244/http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm |date=2018-07-11 }}</ref> |- | align="center" | 2014 | align="left" | '''''No Sound Without Silence''''' * Шығарылуы: [[12 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]] * Лейбл: Columbia * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" | «—» чартта орын алмағанды білдіреді. |} === Синглдары === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Жыл ! rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация ! rowspan="2" width="20%" | Альбом |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=single|title=Chartverfolgung/Script,The/Single|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4nbukq|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=script|title=Dutch Top 40 > The Script|publisher=Stichting Nederlands Top 40|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4oX6hz|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kxfrxzy5ldte~T51E|title=The Script > Charts & Awards > Billboard Singles|publisher=Allmusic. Macrovision|accessdate=10-02-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4pcODO|archivedate=2012-03-18}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | align="center" | We Cry | 9 | 82 | — | 61 | — | — | 25 | 56 | 15 | — | align="center" rowspan="5" | ''The Script'' |- | align="center" | The Man Who Can't Be Moved | 2 | 44 | 2 | 28 | 50 | 19 | 28 | 17 | 2 | 86 | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated4">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Singles]</ref> * DK: Платиналық<ref>[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=03&y=2009&list=t40 Danish single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]</ref> * UK: Күміс<ref name="bpi"/> * US: Алтынй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22The+Man+Who+Can%27t+Be+Moved%22 American single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | align="center" | Breakeven | 10 | 3 | — | 71 | 48 | — | — | 66 | 21 | 12 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated1">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm ARIA Charts - Accreditations - 2009 Singles]</ref> * US: 2× Платиналықй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Breakeven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | align="center" | Talk You Down | 19 | — | — | — | — | — | — | — | 47 | — |- | align="center" | Before the Worst | 37 | 10 | — | — | — | — | — | — | 96 | — | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated1"/> |- | rowspan="2" | 2010 | align="center" | For the First Time | 1 | 12 | 39 | 83 | 25 | 20 | — | 37 | 4 | 23 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated4"/> * US: Платиналық<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – For the First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''Science & Faith'' |- | align="center" | Nothing | 15 | 50 | — | — | 12 | 32 | — | — | 42 | 32 | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 Latest Gold / Platinum Singles]</ref> * US: Алтын |- | rowspan="2" | 2011 | align="center" | If You Ever Come Back | — | 47 | — | — | — | 29 | — | — | — | — |- | align="center" | Science & Faith | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | rowspan="2" | 2012 | align="center" | Hall of Fame | 1 | 4 | 11 | 2 | 16 | 3 | — | 4 | 1 | 26 | align="left" | * AUS: 4× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20121107082902/http://www.aria.com.au/pages/documents/echarts/chart_aria.pdf ARIA Charts - 10 September, 2012]</ref> * DK: 2× Платиналық<ref>[http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=33 Danish single certifications – The Script – Hall of Fame]</ref> * NZ: 2× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 17 September 2012]</ref> * US: Платиналық<ref name="autogenerated3">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Nothing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''#3'' |- | align="center" | Six Degrees of Separation | 25 | 31 | — | — | 32 | — | — | — | 32 | — | align="left" | * AUS: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20130115115958/http://ariacharts.com.au/chart/singles/724 ARIA Australian Top 50 Singles Chart - 14/01/2013]</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | If You Could See Me Now | 13 | 34 | — | 45 | 21 | 11 | — | — | 20 | — | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 15 сәуір 2013]</ref> |- | align="center" | Millionaires | 74 | — | — | — | — | — | — | — | 91 | — |- | rowspan="2" | 2014 | align="center" | Superheroes | 1 |7 | 18 | 8 |10 | 14 | 18 | 8 | 3 | 73 | align="center" rowspan="3" | ''No Sound Without Silence'' |- |No Good In Goodbye |62 |93 |14 |— |35 |— |— |— |26 |— |- |2015 |Man on a Wire |— |— |— |— |— |— |— |— |— |— |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" |«—» чартта орын алмағанды білдіреді.<br> |} == Турлары == * Science & Faith Tour (2010-2011) * #3 World Tour (2012-2013) * No Sound Without Silence Tour (2014-2015) == Тағы қараңыз == <div class="references-small" style="-webkit-column-count: 2; min-height: 886px;"> </div> == Сілтемелер == * Ресми сайты - <nowiki>http://www.thescriptmusic.com/gb/home</nowiki> * [https://www.youtube.com/scripttube Видеоканал The Script]<span contenteditable="false"> на </span>[[YouTube]] * [https://facebook.com/thescript Официальная страница The Script]<span contenteditable="false"> в социальной сети </span>[[Facebook]] * [http://twitter.com/THESCRIPT The Script]<span contenteditable="false"> в «</span>[[Twitter|Твиттер]]<span contenteditable="false">е»</span> * [http://myspace.com/thescript Официальная страница The Script] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] d3a10qvpf7sgbemvc4znlq6c181yr6y 0 568236 3650284 3334870 2026-09-02T17:18:05Z ~2026-47856-93 185262 3650284 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы =Прудхоз |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =58|lat_sec = 32 |lon_deg =82|lon_min =28|lon_sec =28 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Өскемен қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Өскемен қалалық әкімдігі{{!}}Өскемен |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}486 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Прудхоз''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Өскемен қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Өскемен]] қаласынан батысқа қарай 10 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||191||{{өсім}}218 ||{{өсім}}486 ||222,9 ||110 ||{{өсім}}182 ||165,5 ||108 ||{{өсім}}304 ||281,5 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Өскемен қалалық әкімдігі елді мекендері]] rdqwrofbehs0jj3lk4epd9x8s6gd13m 0 568379 3650270 3327731 2026-09-02T17:08:23Z ~2026-47856-93 185262 3650270 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Бутаково |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =15|lat_sec = 41 |lon_deg =83|lon_min = 13|lon_sec =47 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}178 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Бутаково''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||335||{{құлдырау}}269 ||{{құлдырау}}178 ||66,2 ||130 ||{{құлдырау}}94 ||72,3 ||139 ||{{құлдырау}}84 ||60,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] gtmpnywk4tz59xpmssus77n0s2w1ni2 0 568380 3650273 3332254 2026-09-02T17:10:20Z ~2026-47856-93 185262 3650273 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Лесное |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =14|lat_sec = 35 |lon_deg =83|lon_min = 15|lon_sec =09 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Лениногор демалыс үйі'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}171 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Лесное}} '''Лесное''' ([[2017 жыл]]ға дейін – ''Лениногор демалыс үйі'')<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V17V0005248 Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласының Дом отдыха "Лениногорский" ауылын Лесное ауылы деп қайта атау туралы]</ref> — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||256||{{құлдырау}}254 ||{{құлдырау}}171 ||67,3 ||133 ||{{құлдырау}}79 ||59,4 ||121 ||{{құлдырау}}92 ||76 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] s2qo21nq45myalm2qwe5k69qu7uy6ye 0 568381 3650272 3332138 2026-09-02T17:09:46Z ~2026-47856-93 185262 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650272 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Лениногор орманшар |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =19|lat_sec = 02 |lon_deg =83|lon_min = 24|lon_sec =37 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}198 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лениногор орманшар''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||216||{{өсім}}361 ||{{құлдырау}}198 ||54,8 ||172 ||{{құлдырау}}108 ||62,8 ||189 ||{{құлдырау}}90 ||47,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] r8d1hquzh24ol4slqjubl0ry9b0jg83 0 568383 3650279 3324110 2026-09-02T17:14:37Z ~2026-47856-93 185262 3650279 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Темір жол бекеті |атауы = Үлбіқұрылыс |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =15|lat_sec = 23 |lon_deg =83|lon_min = 17|lon_sec =50 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}47 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Үлбіқұрылыс''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл, темір жол стансасы. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 16 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||150||{{өсім}}192 ||{{құлдырау}}47 ||24,5 ||109 ||{{құлдырау}}27 ||24,8 ||83 ||{{құлдырау}}20 ||24,1 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] hl1o2466doujxsdry8rqx8yfml1qshz 0 568385 3650271 3330283 2026-09-02T17:09:17Z ~2026-47856-93 185262 3650271 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Жоғарғы Хайрузовка |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =18|lat_sec = 16 |lon_deg =83|lon_min = 31|lon_sec =27 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}68 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жоғарғы Хайрузовка''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан оңтүстікке қарай 3 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||120||{{құлдырау}}116 ||{{құлдырау}}68 ||58,6 ||54 ||{{құлдырау}}40 ||74,1 ||62 ||{{құлдырау}}28 ||45,2 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] 01bh1e71wl08mafwxd5odg6mtwfkg36 0 568386 3650277 3334812 2026-09-02T17:12:51Z ~2026-47856-93 185262 3650277 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Пригородное |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =19|lat_sec = 16 |lon_deg =83|lon_min = 31|lon_sec =14 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}849 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Пригородное}} '''Пригородное''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласының оңтүстік шетінде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1045||{{өсім}}1173 ||{{құлдырау}}849 ||72,4 ||595 ||{{құлдырау}}414 ||69,6 ||578 ||{{құлдырау}}435 ||75,3 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] b7mkknphn04g2ihhku7b74gm3ijd9xs 0 568387 3650274 3332288 2026-09-02T17:10:52Z ~2026-47856-93 185262 3650274 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Ливино |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =22|lat_sec = 58 |lon_deg =83|lon_min = 36|lon_sec =59 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}78 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ливино''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||182||{{өсім}}207 ||{{құлдырау}}78 ||37,7 ||106 ||{{құлдырау}}38 ||35,8 ||101 ||{{құлдырау}}40 ||39,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] cd2826hi6lz5cmvj9xmrlt5tw49kl45 0 568388 3650275 3331252 2026-09-02T17:11:33Z ~2026-47856-93 185262 3650275 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Коноваловка |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =19|lat_sec = 33 |lon_deg =83|lon_min = 33|lon_sec =56 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}135 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Коноваловка}} '''Коноваловка''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласынан шығысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||231||{{өсім}}251 ||{{құлдырау}}135 ||53,8 ||118 ||{{құлдырау}}62 ||52,5 ||133 ||{{құлдырау}}73 ||54,9 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] gxhlxj2x9nevxcdflq7681piqjr3d01 0 568390 3650276 3649165 2026-09-02T17:12:15Z ~2026-47856-93 185262 3650276 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Поперечное |сурет = Село Поперечное, ВКО.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =24|lat_sec = 31 |lon_deg =83|lon_min = 48|lon_sec =57 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Риддер қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Риддер қалалық әкімдігі{{!}}Риддер |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}208 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Поперечное''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Риддер қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Риддер]] қаласының солтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||406||{{құлдырау}}261 ||{{құлдырау}}208 ||79,7 ||139 ||{{құлдырау}}106 ||76,3 ||122 ||{{құлдырау}}102 ||83,6 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Риддер қалалық әкімдігі елді мекендері]] gopow8cugy4i4o60gi1rajno5o5qggb 0 575718 3650234 3649925 2026-09-02T15:02:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3574241 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Achnatherum parishii.jpg|нобай|Ақ ший]] '''Ақ ши''' (L. splendens (Trin.) Kunth.) — [[астық]], не қоңырбас [[тұқымдас]]ына жатады. [[Қазақстан]]ның барлық аймағында өседі. Ақ ши құмдауыт шөлеуіт жерлерді және далалы белдеулерді, туысы көп жылдық [[Шөптесін тектес өсімдіктер|шөптесін]] [[Өсімдіктер|өсімдік]]. Ұзын келген таспа тәрізді қатқыл жапырақтарының шеттері ішке қарай қайырылып өседі. Оның биіктігі 80-250 см, тік өсетін сабағы көп, жылтыр, берік, түсі көгілдір, беті тегіс. Кейде ақ шидің биіктігі 3 метрге дейін жетеді. [[Қазақтар]] шиді тұрмыста мол пайдаланған. Жапырақтары ұзын, жіңішке (ені 3–5 мм), өте қатты. Масағы дара гүлді, қос жынысты, [[гүлшоғыр]]ы жайқала өскен сыпыртқы. Шеңгел тұқымы арқылы өсіп- өнеді. [[Мамыр]]-[[Шілде]] айларында гүлдеп, дәні піседі. == Шидің қолданысы == Ақ шеңгелдің [[кәсіп]]тік мәні бар. Одан [[киіз үй]] керегесін қаптайтын, күнделікті тұрмысқа қажетті шилер тоқылады; сондай-ақ гүл-шоғырынан сыпыртқы жасалады. Шеңгелдің құрамында 9,6–14,3% [[Протеиндер|протеин]], 22–42% [[жасұнық]], 1,7–3,1% [[май]] және 38–51% [[азот]]сыз [[Қалдықтар|қалдық]] заттар болады. Шиді тұрмысқа да мол пайдаланған. Шиден алашалар мен төсеніштер, [[Құрт (тағам)|құрт]]-сүзбе жаятын өре, тағы басқалар жасаған. Қысқы кезде шилі өңір жақсы [[Мал шаруашылығы|мал]] жайылымы болған. Қажет кезінде отқа жағуға да пайдаланған. Бұрын қалың ши өскен қопалар арқылы [[тұщы су]] көздерін анықтаған. == Әдебиет == * Шығыс Қазақстан. Безендірілген атлас. Шығыс - Қазақстан облысы 2012, 244 бет. (91 бет).  7vhyav6ykkdex69ol2t05kt2o04fi6y 0 577166 3650432 3574139 2026-09-03T09:15:45Z Jadr 1988 184252 /* 1. &nbsp; &nbsp;Сиқыршының жиені (1955 жыл) */ 3650432 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Нарния шежіресі»''' ({{lang-en|The Chronicles of Narnia}}, орысша Хроники Нарнии'') [[Клайв Стайплс Луис|Клайв Стейплс Луистің]] балаларға арналған 7 кітаптан тұратын фантастикалық ертегілер сериясы. Бұл кітаптарда кішкентай балалардың "Нарния" еліндегі саяхаты, бастан кешкен оқиғалары баяндалған. Оған қоса, автор кейіпкерлерді грек, рим, шығыс мифологияларынан және дәстүрлі ирландық, британ ертегілерінен алып суреттейді. Нарниядағы жануарлар сөйлей алады, сиқыр көп кездеседі. Клайвтің кітаптарындағы христиан діні идеялры мен кейіпкерлері рим және грек мифологияларынан алынған. 2006 жылы 100 миллионнан аса экземплярлар 41 тілде сатылған. Шыққанына 70 жылға жуықтап қалса да, әлі де әлем балалары сүйіп оқиды. Жанкүйерлер тобы бар. Кітап желісімен бірнеше фильм түсірілген''. Жуырда [[Netflix]]-тен де фильмі шығады деген хабар бар.'' Әйгілі серия «Сиқыршының жиені», «Арыстан, мыстан және шкап», «Тұлпар мен бала», «Каспий патшазада», «Шығысқа сапар», «Күміс тақ», «Ақтық шайқас» деген 7 кітаптан тұрады. Осы жеті кітапты Steppe and World баспа үйі толық аударып шықты. Суретін салған Паулин Бейнс, ол осы кітаптың әр жылдарда шыққан нұсқасына арнап суреттер салып отырған. Бас-аяғы елу жылын арнаған. Кітапты қазақ тіліне Steppe and World баспасы аударып жариялады. == 1.&nbsp; &nbsp;Сиқыршының жиені (1955 жыл) == Cоңғы кітап «Ақтық шайқастан» бұрын жазылған. Алайда қызықтың бәрі осы жерден басталады. Оқырмандар "Сонда Нарния қалай жаралған?" деген сұрақ қоя бастағанда автор өзге әлемнің пайда болуына қатысты бір кітап арнауды құп көреді. Бұл кітапта Нарния қалай жаралды, &nbsp;Аслан деген не, аң-құсқа тіл, ағаш-шөпке қалай аяқ, тірлішік атаулыға қалай жан біткені толық жазылады. Дигори мен Полли ескі үйдің шатырын қызықтап көрмек болып, Андрю ағайдың құпия бөлмесінен бір-ақ шығады. Ол таңдай қақтырар сиқырымен екі баланы өзге әлемге аттандырып жібереді. Қауіпке толы сапарда екі дос Асланның әнінен туған әлем қалай жаратылғанын өз көзімен көреді. Тек олар осынау ғажап әлемді қорғап қалу үшін өздерімен ілесе келген зұлым күшпен күресуі керек. == 2. &nbsp; &nbsp;Арыстан, мыстан және шкап (1950 жыл) == Негізі, бәрі осы тұстан басталған. Жыл бойынша ең алғаш жазылған кітап. Бітпейтін қыс түскен елді кім құтқарар?! Ағайынды төрт бала уақытша қалған үйіндегі шкапқа кіріп, Нарния өлкесіне тап болады. Ал Нарния зұлым Сұр мыстанның ашса алақанында, жұмса жұдырығында. Зұлым Жәдистің бейнесі мен қар патшайымы бейнесі арасында ұқсастық бар. Автор содан шабыт алып, Сұр мыстанның бейнесін жасаған көрінеді. Үміт оты сөне бастағанда Аслан жетеді. Тек бұл келіс үлкен құрбандықты талап етті. == 3. &nbsp; &nbsp;Тұлпар мен бала (1954 жыл) == Үшінші кітапты оқып отырып, шығыс ертегісін оқып отырмын ба дейсің. Автор Аслан деген атауды «Мың бір түндегі» арыстанның атауынан алғанмын дейді. Сол сияқты, осы кітапты жазуына да «Мың бір түн» хикаясы көп әсер еткенге ұқсайды. Тіл біткен аттар, зұлым күш салтанат құрған Калормен елі. Төрт қашқын қауіпті сапарға аттанбақ болып, сол жолда күш біріктіреді. Олардың жалғыз мақсаты – өздері өмір сүріп жатқан жауыз әлемнен құтылу. Алайда осы жолда олар сұмдық соғыстың қақ ортасында болады. Соғыс төртеуінің ғана емес, Нарнияның да тағдырын шешеді. == 4. &nbsp; &nbsp;Хазар ханзада (1951 жыл) == Озбыр әміршінің уысында қалып, түп тарихын ұмытқан, әне-міне соғыс оты тұтанғалы тұрған ел Нарния... Заңды тағына отыра алмай жауыздардың қоршауында қалған Хазар ханзада жалған патшада – көкесі Мираздан құтылмақ болып, қол жияды. Ақыр ағында тұтас әлемнің тағдырын екі жауынгердің жекпе-жегі шешпек. Бұл жай жекпе-жек емес, намыс шайқасы болмақ. == 5. &nbsp; &nbsp;Шығысқа сапар (1952 жыл) == Айдаһар оянды. Жұлдыздар жерге түсті. Таңжұлдыз деген елде жоқ кемеге мініп, мүмкін емес дегеннің өзі іске асатын ел Нарнияға сапар шегеміз. Хазар ханзада мен жанына ерткен жолдастары дүйім жұртқа беймәлім, алайда ел аузында аңызға айналған елге аттанады. Бұл сапар Дүние қиыры осы әлемнің соңы емес, керісінше бәрінің бастауы екенін көрсетеді. Нарниядағы уақыт пен біздің әлемдегі уақыт ешқашан сәйкес келмейді, сондықтан бесінші бөлімде де соған көз жеткіземіз. == 6. &nbsp; &nbsp;Күміс тақ (1953 жыл) == Рилиан ханзаданы табыңдар деген тапсырма алған Юстәс пен Жил қауіпті сапарға аттанады. Бұл Рилиан Хазар патшаның ұлы. Олар бұл жолы ай десе аузы, күн десе көзі бар сұлу, бірақ жолында кезіккеннің басын алмай тынбайтын жасыл көйлек киген мыстанмен бетпе-бет келеді. Ал зұлым сиқырдан арылса, ханзаданың жолы ашылмақ.Ханзада ғана емес, тағдыры қыл үстінде тұрған Нарнияның басына үйірілген қара бұлт та сейілмек. Алайда мәселе жорыққа аттанғандар мақсатына жете ме, сол сұрақ қой. == 7. &nbsp; &nbsp;Ақтық шайқас (1956 жыл) == Өтірік сөз, бояма тірліктен туған үрей Нарния жұртының зәресі алды. Кім ақ, кім қара екені анықталар сәт таяп келеді. Алайда қаражүректер бұл жолы да айласын асырып кетер ме екен? Әлде әділет салтанат құра ма? Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған Нарния өлкесін мұң басты, төбесіне қара бұлт үйірілді. Нарниялықтар мұндай сұмдықты бұрын-соңды көрмеген. Тығырықтан алып шығар айбынды патша мен саусақпен санарлық адал достары ғана бар, әйткенмен олардың қолынан келер ме екен деп кітап соңына дейін ойлаумен боласыз.<references /> [[Санат:Балалар әдебиеті]] [[Санат:Нарния]] [[Санат:Мифология]] [[Санат:Ертегілер]] cuqw7vmxeyxopnbync39q8tiwaqzknz 3650558 3650432 2026-09-03T11:47:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3570791 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Нарния шежіресі»''' ({{lang-en|The Chronicles of Narnia}}, орысша Хроники Нарнии'') [[Клайв Стайплс Луис|Клайв Стейплс Луистің]] балаларға арналған 7 кітаптан тұратын фантастикалық ертегілер сериясы. Бұл кітаптарда кішкентай балалардың "Нарния" еліндегі саяхаты, бастан кешкен оқиғалары баяндалған. Оған қоса, автор кейіпкерлерді грек, рим, шығыс мифологияларынан және дәстүрлі ирландық, британ ертегілерінен алып суреттейді. Нарниядағы жануарлар сөйлей алады, сиқыр көп кездеседі. Клайвтің кітаптарындағы христиан діні идеялры мен кейіпкерлері рим және грек мифологияларынан алынған. 2006 жылы 100 миллионнан аса экземплярлар 41 тілде сатылған. Шыққанына 70 жылға жуықтап қалса да, әлі де әлем балалары сүйіп оқиды. Жанкүйерлер тобы бар. Кітап желісімен бірнеше фильм түсірілген''. Жуырда [[Netflix]]-тен де фильмі шығады деген хабар бар.'' Әйгілі серия «Сиқыршының жиені», «Арыстан, мыстан және шкап», «Тұлпар мен бала», «Каспий патшазада», «Шығысқа сапар», «Күміс тақ», «Ақтық шайқас» деген 7 кітаптан тұрады. Осы жеті кітапты Steppe and World баспа үйі толық аударып шықты. Суретін салған Паулин Бейнс, ол осы кітаптың әр жылдарда шыққан нұсқасына арнап суреттер салып отырған. Бас-аяғы елу жылын арнаған. Кітапты қазақ тіліне Steppe and World баспасы аударып жариялады. == 1. &nbsp; &nbsp;Сиқыршының жиені (1955 жыл) == Cоңғы кітап «Ақтық шайқастан» бұрын жазылған. Алайда қызықтың бәрі осы жерден басталады. Оқырмандар "Сонда Нарния қалай жаралған?" деген сұрақ қоя бастағанда автор өзге әлемнің пайда болуына қатысты бір кітап арнауды құп көреді. Бұл кітапта Нарния қалай жаралды, &nbsp;Аслан деген не, аң-құсқа тіл, ағаш-шөпке қалай аяқ, тірлішік атаулыға қалай жан біткені толық жазылады. Дигори мен Полли ескі үйдің шатырын қызықтап көрмек болып, Андрю ағайдың құпия бөлмесінен бір-ақ шығады. Ол таңдай қақтырар сиқырымен екі баланы өзге әлемге аттандырып жібереді. Қауіпке толы сапарда екі дос Асланның әнінен туған әлем қалай жаратылғанын өз көзімен көреді. Тек олар осынау ғажап әлемді қорғап қалу үшін өздерімен ілесе келген зұлым күшпен күресуі керек. == 2. &nbsp; &nbsp;Арыстан, мыстан және шкап (1950 жыл) == Негізі, бәрі осы тұстан басталған. Жыл бойынша ең алғаш жазылған кітап. Бітпейтін қыс түскен елді кім құтқарар?! Ағайынды төрт бала уақытша қалған үйіндегі шкапқа кіріп, Нарния өлкесіне тап болады. Ал Нарния зұлым Сұр мыстанның ашса алақанында, жұмса жұдырығында. Зұлым Жәдистің бейнесі мен қар патшайымы бейнесі арасында ұқсастық бар. Автор содан шабыт алып, Сұр мыстанның бейнесін жасаған көрінеді. Үміт оты сөне бастағанда Аслан жетеді. Тек бұл келіс үлкен құрбандықты талап етті. == 3. &nbsp; &nbsp;Тұлпар мен бала (1954 жыл) == Үшінші кітапты оқып отырып, шығыс ертегісін оқып отырмын ба дейсің. Автор Аслан деген атауды «Мың бір түндегі» арыстанның атауынан алғанмын дейді. Сол сияқты, осы кітапты жазуына да «Мың бір түн» хикаясы көп әсер еткенге ұқсайды. Тіл біткен аттар, зұлым күш салтанат құрған Калормен елі. Төрт қашқын қауіпті сапарға аттанбақ болып, сол жолда күш біріктіреді. Олардың жалғыз мақсаты – өздері өмір сүріп жатқан жауыз әлемнен құтылу. Алайда осы жолда олар сұмдық соғыстың қақ ортасында болады. Соғыс төртеуінің ғана емес, Нарнияның да тағдырын шешеді. == 4. &nbsp; &nbsp;Хазар ханзада (1951 жыл) == Озбыр әміршінің уысында қалып, түп тарихын ұмытқан, әне-міне соғыс оты тұтанғалы тұрған ел Нарния... Заңды тағына отыра алмай жауыздардың қоршауында қалған Хазар ханзада жалған патшада – көкесі Мираздан құтылмақ болып, қол жияды. Ақыр ағында тұтас әлемнің тағдырын екі жауынгердің жекпе-жегі шешпек. Бұл жай жекпе-жек емес, намыс шайқасы болмақ. == 5. &nbsp; &nbsp;Шығысқа сапар (1952 жыл) == Айдаһар оянды. Жұлдыздар жерге түсті. Таңжұлдыз деген елде жоқ кемеге мініп, мүмкін емес дегеннің өзі іске асатын ел Нарнияға сапар шегеміз. Хазар ханзада мен жанына ерткен жолдастары дүйім жұртқа беймәлім, алайда ел аузында аңызға айналған елге аттанады. Бұл сапар Дүние қиыры осы әлемнің соңы емес, керісінше бәрінің бастауы екенін көрсетеді. Нарниядағы уақыт пен біздің әлемдегі уақыт ешқашан сәйкес келмейді, сондықтан бесінші бөлімде де соған көз жеткіземіз. == 6. &nbsp; &nbsp;Күміс тақ (1953 жыл) == Рилиан ханзаданы табыңдар деген тапсырма алған Юстәс пен Жил қауіпті сапарға аттанады. Бұл Рилиан Хазар патшаның ұлы. Олар бұл жолы ай десе аузы, күн десе көзі бар сұлу, бірақ жолында кезіккеннің басын алмай тынбайтын жасыл көйлек киген мыстанмен бетпе-бет келеді. Ал зұлым сиқырдан арылса, ханзаданың жолы ашылмақ.Ханзада ғана емес, тағдыры қыл үстінде тұрған Нарнияның басына үйірілген қара бұлт та сейілмек. Алайда мәселе жорыққа аттанғандар мақсатына жете ме, сол сұрақ қой. == 7. &nbsp; &nbsp;Ақтық шайқас (1956 жыл) == Өтірік сөз, бояма тірліктен туған үрей Нарния жұртының зәресі алды. Кім ақ, кім қара екені анықталар сәт таяп келеді. Алайда қаражүректер бұл жолы да айласын асырып кетер ме екен? Әлде әділет салтанат құра ма? Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған Нарния өлкесін мұң басты, төбесіне қара бұлт үйірілді. Нарниялықтар мұндай сұмдықты бұрын-соңды көрмеген. Тығырықтан алып шығар айбынды патша мен саусақпен санарлық адал достары ғана бар, әйткенмен олардың қолынан келер ме екен деп кітап соңына дейін ойлаумен боласыз.<references /> [[Санат:Балалар әдебиеті]] [[Санат:Нарния]] [[Санат:Мифология]] [[Санат:Ертегілер]] 9a3u5rndr4rgvwfq5lq631gd2opzci6 0 577811 3650431 3596573 2026-09-03T09:14:23Z Jadr 1988 184252 3650431 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Математикалық интуиционизм''' - математиканы тікелей, интуитивтік негіздеу және танымдағы интуиция рөлін ашуды көздейтін программа. Математикалық интуиционизм өкілдері. ''Л.Брауэр, Г.Вейль, А.Гейтинг.'' Олар математиканы негіздеудің формалистік программасына қарсы шығып,математика ғылымының формальдық жағымен қатар оның мазмұндық мәні де бар екенін мойындады. Интуиционистер математикалық теориялардың ақиқаттылығы олардың интуитивтік түсініктілігінде деген идеалистік пікірді ұсынды. Математикалық интуиционизм негізінен өзекті шексіздік абстракциясы мен формальдық логикаға негізделген классикалық математиканы сынға алды. Интуиционистер математикалық объектілердің өмір сүруін, білімнің табиғатын және жиын теориясындағы парадокстардан құтылудың жаңа жолын өздерінше түсіндіреді. Математикалық объектіні құру немесе есептеу тәсілі белгілі болса, онда ол өмір сүреді. Шектеусіз жиындарда формальды логиканың тепе-теңдік және қайшылық заңдары ғана орындалады. Формалистерге керісінше, математиканы интуиционистік негіздеуде логика шешуші рөл атқармайды. Интуиционистердің пікірінше, математикалық парадокстар, математикалық шексіздік ұғымымен тікелей байланысты. Брауэр шексіздікті ешқашан да аяқталмайтын процесс, ал контитинуумды ''"еркін қалыптасу ортасы"'' ретінде түсінеді. Математикалық интуиционизмде көптеген математикалық және философиялық өз кемшіліктері бар. Интуиционистік математикада дұрыс анықталмаған ұғымдар кездеседі. Вейльдің пікірінше, математика - субъективтік сипаттағы априорлы ғылым. ''"Интуитивтік түсініктілік"'' - математикалық қағидалардың өлшемі. Осыдан Брауэр мынадай идеалистік қорытынды жасайды: ''"Қанша математиктер болса, сонша математикалар өмір сүреді"''. Гейтинг мистикалық праинтуицияны математиканың қайнар көзі ретінде қарастырады. Дегенмен математикалық интуиционизм құнды математиканың идеялары мен қағидалары біздің елімізде ''А.А.Марков, П.С.Новиков және Н.А.Шанин'' бастаған конструктивтік математикада логикалық жағынан әбден айқындалған алгоритм ұғымымен ауыстырылған.==Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, 7-ші том.1975== 3awh11s1il7umw0r9cio5uf7mpmumh2 0 577940 3650437 3613397 2026-09-03T09:24:17Z Jadr 1988 184252 3650437 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Телесериал |Қазақша атауы = Қазақ хандығы |Шынайы атауы = |Суреті = Қазақ хандығы.jpeg |Сурет ені = 280px |Жанры = [[тарихи фильм|тарихи]] |авторы = Арыстанбек Мұхамедиұлы |продюсері = Арман Асенов |режиссёрі = [[Рүстем Әбдірашев]] <br> |сценарист = [[Смағұл Елубай]]<br>Тимур Жақсылықов |композиторы = Әбілқайыр Әбдіраш |ролдерде = [[Қайрат Кемалов]]<br>[[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]]<br>[[Досхан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]]<br>[[Иісбек Әбілмәжинов]]<br>[[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]]<br>[[Мейірғат Амангелдин]]<br>[[Ниязбек Шайсұлтанов]]<br>[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Бекболат Тілеухан]]<br>[[Арман Қожа]]<br>[[Шұғыла Сапарғали]]<br>[[Мадина Есманова]]<br>[[Қарлығаш Мұхамеджанова]]<br>[[Іңкәр Әбдіраш]]<br>[[Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. |Қоюшы суретшілері= Өмірзақ Шманов<br>Сәбит Құрманбеков<br>Еділ Нүсіпов<br>Жаннат Баймұқанова |Операторы = Сапар Койчуманов<br>Александр Плотников<br>Андрей Маслов. |Композиторы = Әбілқайыр Әбдіраш |Компания = [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]] |Бюджеті = |Түсім = 72 млн. теңге<ref>[http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ 2017 жылы 5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді. {{ref-kz}}]</ref> |Мемлекет = {{ҚАЗ}} |Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |маусымдар = 3 |саны = 10 |сериялардың тізімі = |сайты = 550kazakhan.kz |статусы = түсірілуде |imdb_id = |tv_com = }} [[Қазақ хандығының 550 жылдығы]] мерекелеу аясында Қазақ хандығы туралы сериал жарық көрді. Бұл ауқымды тарихи жобаның авторы — ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Фильмнің сценарийі Ілияс Есенберлиннің '''«Алмас қылыш» '''романының желісі бойынша жазылған. Фильмнің режиссері – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, кинорежиссер, сценарист және суретші Рүстем Әбдірашев. == Фильм туралы == «Қазақ хандығы» сериалы «Қазақ елі» деп аталатын тарихи циклді сериалдың алғашқы бөлігі болып есептеледі. Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр.<ref>[http://kaztv.old3.kaztrk.kz/kz/news/portal/kazak-handygy-turaly-serial-astana-kuni-karsanynda-korsetilmek-1{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр. {{ref-kz}}]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Орталық коммуникациялар қызметіндегі брфифингте Қазақстан Президентінің тапсырмасымен Қазақ хандығы туралы 20 сериялы фильм түсірілетіні ерекше аталып өтілді. Бұл туралы хабарды 2014 жылы қараша айында ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы мәлімдеген болатын. 2017 жылы 5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді. Жалпы алғанда 2,5 мыңнан астам сеанс, оның 60% қазақ тілінде, ал 40% орыс тілінде көрсетілді. ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы: <blockquote> ''"Қазіргі уақытта іс-шаралар жоспарына сәйкес, республикалық бюджеттен де, жергілікті бюджеттерден де қаражат қарастырылды, өзге қаражат көздерінен де қаржы тартылады. Бұл шаралардың көп шығынды болмайтынын айтқым келеді. Негізінен, олар тарихи және идеологиялық бағыттағы шаралар болады. Бір ғана бұқаралық шара өтеді - қорытынды шара: қыркүйек айында Шу мен Талас бойында сахналандырылған қойылым болады, қалған шаралар ғылыми бағытта. Әрине, Қазақ хандығы туралы сериалдың түсіріліміне қаржы жұмсалады. Қазір бюджет нақтыланып жатыр, сценарий түпкілікті дайын болған кезде оның бюджеті де белгілі болады", '' </blockquote> Жазушы, драматург Смағұл Елубайдың: <blockquote> ''Қазақтың сан ғасырлық тарихын таныту кино арқылы жүзеге асса, құба-құп. Бұл "Мәңгілік ел" идеясын дәріптеуге сеп болады. "Қазақ хандығы фильмі 20 бөлім болып, дайындық үстінде. Бұл жалпы біздің киноның тарихындағы бірінші тарихи телесериал. Осы Астана күніне орай оның 10 бөлімі көрсетіледі. Ал, қалған 10 сериясын алдағы Тәуелсіздік күніне дайындап жатырмыз", '' </blockquote> ==Сюжеті== ХV ғасырдың орта тұсында Қара теңіз жағалауынан Моңғолияға дейінгі Еуразия кеңістігінде бір кезде зор қуатты империя болған Алтын Орда құлағаннан кейін бірнеше жеке хандықтар құрылды. Олардың ішінен қазіргі Қазақстанның аумағын жайлап жатқан Ақ орда ерекшеленді. Ақ орда билігі Шыңғысханның немересі, Жошының үлкен ұлы Орда Еженнің әулетіне тиесілі болды. Арада уақыт өте келе Шайбаниттердің кіші тармағынан шығатын Әбілқайыр өз билігін күшейтіп, жеке хандық құрды. Ол көшпенділерге қатыгез, аяусыз саясат ұстанған болатын. 1460 жыл. Орда Еженніңұпақтары – Кереймен Жәнібектің айналасына біріккен ондаған мың көшпенділер ақсақалдар кеңесінде шешім қабылдап, Әбілқайырдан бөлініп шығады. Сұлтандар Моғолстанның шекарасына дейін жеткенде, жергілікті билеуші Есен-бұға оларға қоныс беруге келіседі. Есімі аңызға айналған абыз Асанқайғы да көшке ілесіп, бөлініп шығуға себеп болған оқиғаларды жырына қосады. Жәнібек пен Керей Әбілқайырдың хандығынан бөлініп, өз ұлыстарын құруға бекінді. Керей мен Жәнібекке қосылған рулардың басшы-билері құрылтай өткізеді. Ең алдымен, жұдырықтай жұмылған ынтымақ керек екенін ескерген олар Керейді хан сайлап, Қазақ хандығының құрылғанын паш етеді. ==Рөлдерде== {| class="wikitable" style="background:#f9f9f9; float:center;" |- ! style="background:#C6C9FF" | Актер ! style="background:#C6C9FF" | Рөлі |- | [[Қайрат Кемалов]] || ''[[Керей]]'' |- | [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайрыов]] ||''[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан]]'' |- | [[Меирғат Амангелдин|Мейірғат Амангелдин]] || ''[[Бұрындық хан|Бұрұндық]]'' |- | [[Аян Өмірәліұлы Өтепбергенов|Аян Өтепберген]] || ''[[Қасым хан|Қасым]]'' |- | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]] || ''[[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]]'' |- | [[Қарлығаш Мұхамеджанованы|Қарлығаш Мұхамеджанова]] || ''[[Рәбия сұлтан бегім|Рәбия Сұлтан-Бегім]]'' |} ==Түсіруші топ== *Режиссері: [[Рүстем Әбдірашев]]. *Бас продюсері: [[Арман Әсенов]] . *Продюсері: [[Іңкәр Әбдіраш]] . *Сценарист: Смағұл Елубай, Тимур Жақсылықов, [[Рүстем Әбдірашов]] *Актерлер: [[Қайрат Кемалов]], [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]], [[Досхан Жолжақсынов]], [[Иісбек Әбілмәжинов]], [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]], [[Мейірғат Амангелдин]], [[Ниязбек Шайсұлтанов]], [[Бекболат Тілеухан]], [[Арман Қожа]], [[Шұғыла Сапарғали]], [[Мадина Есманова]], [[Қарлығаш Мұхамеджанова]], [[Іңкәр Әбдіраш]], [[Дінмұхамед Тілеулесұлы Әкімов|Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. *Қоюшы суретшілері: Өмірзақ Шманов, Сәбит Құрманбеков, Еділ Нүсіпов, Жаннат Баймұқанова. *Операторы: Сапар Койчуманов, Александр Плотников, Андрей Маслов. *Композиторы: Әбілқайыр Әбдіраш. *Компания: [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]] ==Түсірілім барысы== Фильмнің түсірілім жұмыстары Алматы және Алматы облысында өткен. Түсірілімнің бір бөлігі «Қазақфильмнің» павильондарында құрылған декорацияларда, сонымен қатар киностудияның аумағында суретшілер тұрғызған Шайбаншаһтың сарайында өткен. Фильмді жасауға 500-ден астам адам жұмылдырылған, олардың 200-ге жуығы түсірілім тобының мүшелері. Түсірілімдер бес айға созылып, 30 нысан пайдаланылған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serialdyin-kashan-korsetletn-belgl-268149/ * https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serial-tusrled-257959/ * http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418215907/http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789 |date=2017-04-18 }} * https://brod.kz/kz/news/kazahstanskaya-premera-film-kazahskoe-hanstvo-almaznyj-mech-kz/ teh464e1xcmgzkz6tmal2r4s5xpffhr 3650555 3650437 2026-09-03T11:46:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3599512 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Телесериал |Қазақша атауы = Қазақ хандығы |Шынайы атауы = |Суреті = Қазақ хандығы.jpeg |Сурет ені = 280px |Жанры = [[тарихи фильм|тарихи]] |авторы = Арыстанбек Мұхамедиұлы |продюсері = Арман Асенов |режиссёрі = [[Рүстем Әбдірашев]] <br> |сценарист = [[Смағұл Елубай]]<br>Тимур Жақсылықов |композиторы = Әбілқайыр Әбдіраш |ролдерде = [[Қайрат Кемалов]]<br>[[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]]<br>[[Досхан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]]<br>[[Иісбек Әбілмәжинов]]<br>[[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]]<br>[[Мейірғат Амангелдин]]<br>[[Ниязбек Шайсұлтанов]]<br>[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Бекболат Тілеухан]]<br>[[Арман Қожа]]<br>[[Шұғыла Сапарғали]]<br>[[Мадина Есманова]]<br>[[Қарлығаш Мұхамеджанова]]<br>[[Іңкәр Әбдіраш]]<br>[[Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. |Қоюшы суретшілері= Өмірзақ Шманов<br>Сәбит Құрманбеков<br>Еділ Нүсіпов<br>Жаннат Баймұқанова |Операторы = Сапар Койчуманов<br>Александр Плотников<br>Андрей Маслов. |Композиторы = Әбілқайыр Әбдіраш |Компания = [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]] |Бюджеті = |Түсім = 72 млн. теңге<ref>[http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ 2017 жылы 5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді. {{ref-kz}}]</ref> |Мемлекет = {{ҚАЗ}} |Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |маусымдар = 3 |саны = 10 |сериялардың тізімі = |сайты = 550kazakhan.kz |статусы = түсірілуде |imdb_id = |tv_com = }} [[Қазақ хандығының 550 жылдығы]] мерекелеу аясында Қазақ хандығы туралы сериал жарық көрді. Бұл ауқымды тарихи жобаның авторы — ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев. Фильмнің сценарийі Ілияс Есенберлиннің '''«Алмас қылыш» '''романының желісі бойынша жазылған. Фильмнің режиссері – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, кинорежиссер, сценарист және суретші Рүстем Әбдірашев. == Фильм туралы == «Қазақ хандығы» сериалы «Қазақ елі» деп аталатын тарихи циклді сериалдың алғашқы бөлігі болып есептеледі. Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр.<ref>[http://kaztv.old3.kaztrk.kz/kz/news/portal/kazak-handygy-turaly-serial-astana-kuni-karsanynda-korsetilmek-1{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жобаны жүзеге асыруға әу баста 5 млн доллар бөлінген. Кейін краудфандинг тәсілі арқылы отандастарымыз қосымша 101 млн теңге жинады. Сериал Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы желісімен түсіріліп жатыр. {{ref-kz}}]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Орталық коммуникациялар қызметіндегі брфифингте Қазақстан Президентінің тапсырмасымен Қазақ хандығы туралы 20 сериялы фильм түсірілетіні ерекше аталып өтілді. Бұл туралы хабарды 2014 жылы қараша айында ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы мәлімдеген болатын. 2017 жылы 5 қаңтарда жалпыұлттық прокатқа шыққан аталмыш толықметражды көркем фильм, қазақстандық прокатта 72 млн. астам қаржы жинап, көшбасшылар қатарынан көрінді. Жалпы алғанда 2,5 мыңнан астам сеанс, оның 60% қазақ тілінде, ал 40% орыс тілінде көрсетілді. ҚР Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы: <blockquote> ''"Қазіргі уақытта іс-шаралар жоспарына сәйкес, республикалық бюджеттен де, жергілікті бюджеттерден де қаражат қарастырылды, өзге қаражат көздерінен де қаржы тартылады. Бұл шаралардың көп шығынды болмайтынын айтқым келеді. Негізінен, олар тарихи және идеологиялық бағыттағы шаралар болады. Бір ғана бұқаралық шара өтеді - қорытынды шара: қыркүйек айында Шу мен Талас бойында сахналандырылған қойылым болады, қалған шаралар ғылыми бағытта. Әрине, Қазақ хандығы туралы сериалдың түсіріліміне қаржы жұмсалады. Қазір бюджет нақтыланып жатыр, сценарий түпкілікті дайын болған кезде оның бюджеті де белгілі болады", '' </blockquote> Жазушы, драматург Смағұл Елубайдың: <blockquote> ''Қазақтың сан ғасырлық тарихын таныту кино арқылы жүзеге асса, құба-құп. Бұл "Мәңгілік ел" идеясын дәріптеуге сеп болады. "Қазақ хандығы фильмі 20 бөлім болып, дайындық үстінде. Бұл жалпы біздің киноның тарихындағы бірінші тарихи телесериал. Осы Астана күніне орай оның 10 бөлімі көрсетіледі. Ал, қалған 10 сериясын алдағы Тәуелсіздік күніне дайындап жатырмыз", '' </blockquote> ==Сюжеті== ХV ғасырдың орта тұсында Қара теңіз жағалауынан Моңғолияға дейінгі Еуразия кеңістігінде бір кезде зор қуатты империя болған Алтын Орда құлағаннан кейін бірнеше жеке хандықтар құрылды. Олардың ішінен қазіргі Қазақстанның аумағын жайлап жатқан Ақ орда ерекшеленді. Ақ орда билігі Шыңғысханның немересі, Жошының үлкен ұлы Орда Еженнің әулетіне тиесілі болды. Арада уақыт өте келе Шайбаниттердің кіші тармағынан шығатын Әбілқайыр өз билігін күшейтіп, жеке хандық құрды. Ол көшпенділерге қатыгез, аяусыз саясат ұстанған болатын. 1460 жыл. Орда Еженніңұпақтары– Кереймен Жәнібектің айналасына біріккен ондаған мың көшпенділер ақсақалдар кеңесінде шешім қабылдап, Әбілқайырдан бөлініп шығады. Сұлтандар Моғолстанның шекарасына дейін жеткенде, жергілікті билеуші Есен-бұға оларға қоныс беруге келіседі. Есімі аңызға айналған абыз Асанқайғы да көшке ілесіп, бөлініп шығуға себеп болған оқиғаларды жырына қосады. Жәнібек пен Керей Әбілқайырдың хандығынан бөлініп, өз ұлыстарын құруға бекінді. Керей мен Жәнібекке қосылған рулардың басшы-билері құрылтай өткізеді. Ең алдымен, жұдырықтай жұмылған ынтымақ керек екенін ескерген олар Керейді хан сайлап, Қазақ хандығының құрылғанын паш етеді. ==Рөлдерде== {| class="wikitable" style="background:#f9f9f9; float:center;" |- ! style="background:#C6C9FF" | Актер ! style="background:#C6C9FF" | Рөлі |- | [[Қайрат Кемалов]] || ''[[Керей]]'' |- | [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайрыов]] ||''[[Жәнібек хан Есімұлы|Жәнібек хан]]'' |- | [[Меирғат Амангелдин|Мейірғат Амангелдин]] || ''[[Бұрындық хан|Бұрұндық]]'' |- | [[Аян Өмірәліұлы Өтепбергенов|Аян Өтепберген]] || ''[[Қасым хан|Қасым]]'' |- | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов|Досхан Жолжақсынов]] || ''[[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]]'' |- | [[Қарлығаш Мұхамеджанованы|Қарлығаш Мұхамеджанова]] || ''[[Рәбия сұлтан бегім|Рәбия Сұлтан-Бегім]]'' |} ==Түсіруші топ== *Режиссері: [[Рүстем Әбдірашев]]. *Бас продюсері: [[Арман Әсенов]] . *Продюсері: [[Іңкәр Әбдіраш]] . *Сценарист: Смағұл Елубай, Тимур Жақсылықов, [[Рүстем Әбдірашов]] *Актерлер: [[Қайрат Кемалов]], [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров|Еркебұлан Дайыров]], [[Досхан Жолжақсынов]], [[Иісбек Әбілмәжинов]], [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген|Аян Өтепберген]], [[Мейірғат Амангелдин]], [[Ниязбек Шайсұлтанов]], [[Бекболат Тілеухан]], [[Арман Қожа]], [[Шұғыла Сапарғали]], [[Мадина Есманова]], [[Қарлығаш Мұхамеджанова]], [[Іңкәр Әбдіраш]], [[Дінмұхамед Тілеулесұлы Әкімов|Дінмұхамед Әкімов]] және басқалар. *Қоюшы суретшілері: Өмірзақ Шманов, Сәбит Құрманбеков, Еділ Нүсіпов, Жаннат Баймұқанова. *Операторы: Сапар Койчуманов, Александр Плотников, Андрей Маслов. *Композиторы: Әбілқайыр Әбдіраш. *Компания: [[Қазақфильм|Шәкен Айманов атындағы АҚ «Қазақфильм» киностудиясы]], [[«Centaurus Rustem Abdrashev production»]] ==Түсірілім барысы== Фильмнің түсірілім жұмыстары Алматы және Алматы облысында өткен. Түсірілімнің бір бөлігі «Қазақфильмнің» павильондарында құрылған декорацияларда, сонымен қатар киностудияның аумағында суретшілер тұрғызған Шайбаншаһтың сарайында өткен. Фильмді жасауға 500-ден астам адам жұмылдырылған, олардың 200-ге жуығы түсірілім тобының мүшелері. Түсірілімдер бес айға созылып, 30 нысан пайдаланылған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serialdyin-kashan-korsetletn-belgl-268149/ * https://kaz.tengrinews.kz/cinema/kazak-handyigyi-turalyi-serial-tusrled-257959/ * http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418215907/http://www.kazakhfilmstudios.kz/kaz/press/news/8789 |date=2017-04-18 }} * https://brod.kz/kz/news/kazahstanskaya-premera-film-kazahskoe-hanstvo-almaznyj-mech-kz/ 8cvgay2b3zymyduwaty969nx2hw78r4 0 578364 3650436 3640147 2026-09-03T09:22:02Z Jadr 1988 184252 /* Жарыққа шығуы және пікірлер */ 3650436 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Капитан қызы»''' — орыс поэті [[Александр Сергеевич Пушкин]] жазған тарихи роман. Кітапта болған оқиға Емельян Пугачёвтың көтерілісімен тұспа-тұс келеді. Роман авторсыз 1836 жылы "Современник" журналында жарық көрген. == Сюжет == Пётр Андреевич Гринёв өзінің жастық шағындағы болған оқиғаларды әңгімелейді. Балалық шағын Сибмир губернииінде өткізіп, 16 жасында жұмысынан уақытша босаған қатал әкесінің кесірінен әскерде қызмет етуге тура келеді. Жұмысының қарсаңында, тағдыр арқасында ол сол кезде ешкімге атақты емес Емельяна Пугачёваны байқап қалады. Көре сала, ұнатып қалады. Кейін қыздың көңілінен шығу үшін бәрін жасайды. Әрі қарай әңгіме өрби береді. == Кітаппен жұмыс == Пугачев көтерілісі жайлы жазу Пушкин ойына "Пугачев көтерілісінің тарихы" хроникасымен жұмыс істеу уақытында келді. Бұл кітап жайлы ақпарат іздеу үшін Пушкин Оңтүстік Уралға барып, 1770 жылдардың жағдайлары жайлы іздей бастайды. "Капитан қызында" Пугачев тарихынан гөрі Ресейлік тарих анық әрі нақты жеткізілген. 1832 жылы Пушкин кітап жазуда Пугачевті ең алғаш оның жанына өткен Михаил Шванвичті қосқысы келген. == Жарыққа шығуы және пікірлер == "Капитан қызы" автордың өлімінің алдында бір апта бұрын жарық көрді. Бұл роман сол замандағы "Современник" журналында Петр Гринёвтен қалған роман секілді жарыққа шықты. 1838 жылға дейін роман жайлы ешқандай пікір болмады. Алайда, 1837 жылдың қаңтарында Гоголь бұл шығарманы "бар жұрттың назарында" деп айтты. Гогольден көп ұзамай А.И.Тургенев, К.Я.Булгаков, П.А.Вяземский, В.Ф.Одоевский де өз ойларын жариялады. Олардың барлығы Пушкиннің бұл романын қызықты деп бағалаған. ijuqnyj8fdaqtcl4fhnio7ebnsvulqh 3650556 3650436 2026-09-03T11:46:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581535 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Капитан қызы»''' — орыс поэті [[Александр Сергеевич Пушкин]] жазған тарихи роман. Кітапта болған оқиға Емельян Пугачёвтың көтерілісімен тұспа-тұс келеді. Роман авторсыз 1836 жылы "Современник" журналында жарық көрген. == Сюжет == Пётр Андреевич Гринёв өзінің жастық шағындағы болған оқиғаларды әңгімелейді. Балалық шағын Сибмир губернииінде өткізіп, 16 жасында жұмысынан уақытша босаған қатал әкесінің кесірінен әскерде қызмет етуге тура келеді. Жұмысының қарсаңында, тағдыр арқасында ол сол кезде ешкімге атақты емес Емельяна Пугачёваны байқап қалады. Көре сала, ұнатып қалады. Кейін қыздың көңілінен шығу үшін бәрін жасайды. Әрі қарай әңгіме өрби береді. == Кітаппен жұмыс == Пугачев көтерілісі жайлы жазу Пушкин ойына "Пугачев көтерілісінің тарихы" хроникасымен жұмыс істеу уақытында келді. Бұл кітап жайлы ақпарат іздеу үшін Пушкин Оңтүстік Уралға барып, 1770 жылдардың жағдайлары жайлы іздей бастайды. "Капитан қызында" Пугачев тарихынан гөрі Ресейлік тарих анық әрі нақты жеткізілген. 1832 жылы Пушкин кітап жазуда Пугачевті ең алғаш оның жанына өткен Михаил Шванвичті қосқысы келген. == Жарыққа шығуы және пікірлер == "Капитан қызы" автордың өлімінің алдында бір апта бұрын жарық көрді. Бұл роман сол замандағы "Современник" журналында Петр Гринёвтен қалған роман секілді жарыққа шықты. 1838 жылға дейін роман жайлы ешқандай пікір болмады. Алайда, 1837 жылдың қаңтарында Гоголь бұл шығарманы "бар жұрттың назарында" деп айтты. Гогольден көп ұзамай А. И. Тургенев, К. Я. Булгаков, П. А. Вяземский, В. Ф. Одоевский де өз ойларын жариялады. Олардың барлығы Пушкиннің бұл романын қызықты деп бағалаған. bwusnx19wwoz41jb7ybpe8mfcykjnl3 0 578435 3650435 3596715 2026-09-03T09:17:39Z Jadr 1988 184252 /* Мекендейтін жерлер */ 3650435 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Монғодық суықторғай''' (''Bucanetes mongolicus'') - шағын денелі (19-26 г) қунақтардың бірі. Қанатында ақ қызғылт "көзтартары" бар, көріксіз күңгірт, қоңырқай реңді аталықтың төсі, екі қапталы және құйрықүсті қызғылтым реңкті болып келеді. Аналығында қызғылт түс болмайды. Шөл қунақтан айырмашылығы - тұмсығы қашанда ақшыл болуы. Құрлық құсы, бұталарға қонақтамайды. Екпіндеп ұшады. Дауысы - сазды "пиу", әуені қатты емес, көңілге жағымда және әдетте шақыру үнін қосады. == Мекендейтін жерлер == Алдыңғы Азиядан Орталық Азияға дейін шөл тауларында мекендейді. Ол- Қазақстанда оңтүстік және шығыстың (Маңыараққа дейінгі) аласа шөлдік тауларда, Солтүстік Балқаш маңында, қазақ ұсақшоқыларының кейбір жерлерінде үйреншікті құс. Олар қыста оңтүстікке қарай ұшып кетеді, алайда кейбір бөліктері Қазақстанның оңтүстігінде қыста да кездеседі. Ұяларын тас қуыстарына орналастырады, жартастардың жарықтарына және саздан салынған молалар үстіндегі құрылыстық күмбездің қуыстарына жиі-жиі орын тебеді. Салындыда 4-6 (8-ге дейін де болып қалады) сирек секпілді бозғылт жұмыртқалар болады. Жұмыртқаларды басу және балапандарды қоректендірудің қыр-сыры айқындармаған. Қазақстанда наурыздан қазанға дейін кездеседі. == Дереккөздер == 1.<ref>Мектеп энциклопедиясы: Құстар. Қазақстан жануарлары сериясы.</ref> 4bgxy9j5vih2dla82d2k6re4ndbsaev 3650557 3650435 2026-09-03T11:46:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2542091 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Монғодық суықторғай''' (''Bucanetes mongolicus'') - шағын денелі (19-26 г) қунақтардың бірі. Қанатында ақ қызғылт "көзтартары" бар, көріксіз күңгірт, қоңырқай реңді аталықтың төсі, екі қапталы және құйрықүсті қызғылтым реңкті болып келеді. Аналығында қызғылт түс болмайды. Шөл қунақтан айырмашылығы - тұмсығы қашанда ақшыл болуы. Құрлық құсы, бұталарға қонақтамайды. Екпіндеп ұшады. Дауысы - сазды "пиу", әуені қатты емес, көңілге жағымда және әдетте шақыру үнін қосады. == Мекендейтін жерлер == Алдыңғы Азиядан Орталық Азияға дейін шөл тауларында мекендейді. Ол- Қазақстанда оңтүстік және шығыстың (Маңыараққа дейінгі) аласа шөлдік тауларда, Солтүстік Балқаш маңында, қазақ ұсақшоқыларының кейбір жерлерінде үйреншікті құс. Олар қыста оңтүстікке қарай ұшып кетеді, алайда кейбір бөліктері Қазақстанның оңтүстігінде қыста да кездеседі. Ұяларын тас қуыстарына орналастырады, жартастардың жарықтарына және саздан салынған молалар үстіндегі құрылыстық күмбездің қуыстарына жиі-жиі орын тебеді. Салындыда 4-6 (8-ге дейін де болып қалады) сирек секпілді бозғылт жұмыртқалар болады. Жұмыртқаларды басу және балапандарды қоректендірудің қыр-сыры айқындармаған. Қазақстанда наурыздан қазанға дейін кездеседі. == Дереккөздер == 1.<ref>Мектеп энциклопедиясы: Құстар. Қазақстан жануарлары сериясы.</ref> adxjff0nn7hdzkdiwkmi4ztmdsjq4z6 0 580539 3650367 3641719 2026-09-03T07:40:44Z Jadr 1988 184252 3650367 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:КСРО Ғылым Академиясы}} {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ұйым|атауы=КСРО Ғылым Академиясы|альтернативті=КСРО ҒА|background_color=red|атау_түсі=white|логотип=Academy-of-Sciences-USSR-logo.png|мүшелік=екідеңгейлік|тілі1=орыс тілі|құрылу мерзімі1=1925|ыдырау уақыты=1991}} {{История академии наук в России}} '''КСРО Ғылым Академиясы ''' (КСРО ҒА) ― [[1925]] ―[[1991]] жылдары қызмет атқарған, [[КСРО]]-ның басты ғылыми мекемесі. Бұл ұйым КСРО Министрлер Кеңесіне (1946 жылға дейін — КСРО Халық Комиссарлары Кеңесіне) тікелей бағынды. [[1991]] жылы [[РКФСР]] президентінің жарлығымен КСРО Ғылым академиясының базасында Ресей ғылым академиясы құрылды. == Тарихы == КСРО Ғылым Академиясы [[1917]] жылы Рессейдің Сан-Петербург Императорлық Академиясының негізінде Рессейлік Ғылым Академиясы болып қайта құрылды. Академияны қаржылау Халық ағарту комиссарияты мен ғалымдардың тұрмысын жақсарту Орталық Комиссисы арқылы жүргізілді. 1925 жылы Рессей ғылыми Академиясының 200 жылдығы аталды, осы жылы Академияның жаңа жарғысы қабылданды. Бірінші президенті ретінде КСРО ҒА-ның танымал ғалым, геолог [[Карпинский Александр Петрович]] таңдалды. Тәуелсіз Ғылым академия жұмысына Кеңестік үкімет және партия жағынан бақылау 1920 жылдардың ортасынан басталды: 1925 жылы Академия КСРО-ның Кеңестік халықтар комиссариатына бағынды. 1929 жылы Академияны «тазартуға» Ленинград қаласына Ю.П. Фигатнер басқарған үкіметтік комиссия жіберілді. Осы тексерістің шешіміне сәйкес 1929 жылдың маусым-желтоқсан айларында ҒА-сынан 128 штаттағы (барлығы 960 адамдар) және 520 штаттан тыс (барлығы 830 адамдар) қызметкерлер жұмыстан босатылды. Академияның тәуелсіздігін жақтайтын осы ұжымның хатшысы Ольденбург С.Ф. 1929 жылдың қазан айында хатшылық кызметінен кетірілді. Осыдан кейін Академияны толық бақылау партиалық-мемлекеттік органдар иеменленді. 1929 желтоқсанан — 1930 желтоқсан аралығында «Академиалық іс» бойынша 100 астам адамдар (негізіен тарих және гуманитариялық саласының ғалымдары) қамауға алынды. 1930 жылы Кеңес үкіметінің қайта құрылуына байланысты Ғылым Академиясы КСРО Орталық Атқарушы Комитетіне бағындырылды. 1934 жылы Академия президиумы және 14 ғылыми институттар Ленингадтан Москваға көшірілді. КСРО ҒА жүйесіне 80 ғылыми институттар кірді, оларды 2000 дей ғылыми кызметкерлер болды. 1940 жылдары институттар саны 150 жетті, ал ондағы ғылыми кызметкерлер — 4000 жуық болды. 1945 — 1970 жылдары аралығында ғылыми кызметкерлердің жалпы саны (жоғарғы оқу орындарының профессор-оқытушылар және ғылыми зерттеу кызметкерлерін қоса санағанда) 130 мыңнан 950 мыға жетті, яғни жеті есе өсті. 1980 жылы — 1,4 миллион, ал 1985 жылы — 1,5 миллион ғылыми қызметкерлер жұмыс істеді. Ғылыми, ғылыми-педагогикалық, конструктырлық - жобалау және бақада мекемелерінің жалпы сандарының қосындысы 1945 — 1985 жылдары үнемі өсті. Жылдар бойынша мекемелердің жалпы саны: 1945 жылы 1700; 1970 жылы 5300; 1985 жылы 5100. 1985 жылы КСРО ҒА-ның құрамында 57 мың ғалымдардан құрылған,330 ғылыми мекеме қызмет етті. Барлық мекмелерде 217. мың ғалым еңбектенді. КСРО ыдрағанаң соң кеңестік республикалар аймағында орналасқан КСРО ҒА-ның ғылыми мекемелері жаңа тәуелсіз мемлекттердің құрамына енді. == Мақсаты мен міндеттері == КСРО ҒА-ның міндеттері мен мақсаттары: ғылымның ең маңызды бағыттарын анықтау және іргелі ғылымды дамыту, осы саладағы Іс-әрекеттерді үйлестіру, ғылыми жетістіктерді өндіріске еңгізу. Сондай-ақ аймақтық бөлімшесінің және республикалық ғылым академиясын жұмыстарын үйлестіру. Академияның жұмыстары ғылыми-зерттеу институттар, лабораториялар, обсерваториялар жүйелері арқылы жұргізілді. КСРО ҒА-ның жүйесіне құрамына 295 ғылыми мекемелер кірген. Ғылым Академиясының меншікті баспаханасы, кітапханалар желісі, ғылыми-зерттеу флоты болды. Ғылымның дамуына ауқымды еңбек жасаған ғалымдар КСРО ҒА-сы атынан марапатталды. Академияның ең жоғарғы марапаты - М.В.Ломоносов атындағы алтын медаль. == Состав и структура == ; Сандық құрамы [[1 қаңтар|1 қаңтарға]] дейінгі Академияның жарамды мушелер саны — 98 кісі болған. 1989 жылы Академия қатарында болған мүшелер: * 323 толық мүше, * 586 корреспондент-мүше, * 138 шетелдік мүше. ; Басқару органы КСРО Ғылым Академиясының басқару органы тек сайлау арқылы құрылған. Жоғарғы басқарушы органы — академиктер мен корреспендент-мүшелерінің жалпы жиналысы, ол төрт жылда өтетіп отрады. Жалпы жиналыста КСРО ҒА Президиумы сайланады, ол келесі жалпы жиналысқа дейінгі өткізілетін сессияларды басқарады. Кеңестік кезендегі Академия президенттері: * [[Карпинский Александр Петрович|Карпинский, Александр Петрович]] (1917—1936 гг.); * Комаров, Владимир Леонтьевич (1936—1945 гг.); * [[Вавилов Сергей Иванович|Вавилов, Сергей Иванович]] (1945—1951 гг.); * [[Несмеянов Александр Николаевич|Несмеянов, Александр Николаевич]] (1951—1961 гг.) * [[Келдыш Мстислав Всеволодович|Келдыш, Мстислав Всеволодович]](1961—1975 гг.); * [[Александров Анатолий Петрович|Александров, Анатолий Петрович]](1975—1986 гг.); * [[Марчук Гурий Иванович|Марчук, Гурий Иванович]] (1986—1991 гг.). ; Құрылымы КСРО Ғылым Академиясы құрамына он төрт ([[1956]] ж.) республикалық академиялар (РКФРО Академиясы болмаған) және үш аймақтық: Сібірлік ([[1957]]), Қыйыршығыстық ([[1987]]) және Уралдық ([[1987]]). Үшеуіде РСФРО аймағында орналасқан. * Физика-техникалық және математикалық гылымдар секциясы. Бөлімдері: математика; жалпы физика және астрономия; ядрялық физика; энергетиканың физика-техникалық проблемалары; механика және басқару процесстері. * Химия-технологиялық және билогиялық ғылымдар секциясы. Бөлімдері: жалпы және техникалық химия; органикалық емес материалдардың физика-химиялары және технологиялары; биохимиялар; физиологиялық белсенді қоспалардың биофизикасы және химиясы; физиология; жалпы билогия. * Жер туралы ғылымдар секциясы. Бөлімдері: геология, геофизика және геохимия; океанология, атмосфера физикасы, география. * Қоғамдық ғылымдар секциясы. Бөлімдері:тарих; философия және құқық; экономика; әдебиет және тіл. == Марапаттар == * Екі Ленин Ордені(1969, 1974). * Карл Маркс атындағы Алтын медалі. {{DEFAULTSORT:КСРО Ғылым Академиясы}} [[Санат:Ғылым]] [[Санат:КСРО]] ffa9v42pawwy8lztyb44542ldnm7vv5 0 580972 3650336 3600745 2026-09-03T06:32:55Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650336 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Katyusha 1914 film1.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Катюша''' – танымал [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] ән. [[2015 жыл|2015]] жылғы «Русский репортер» журналының әлеуметтік зерттеулерінің нәтижесінде «Катюша» әнінің сөзі [[Ресей|Ресейдегі]] ең атақты хит-парадында 13-ші орынға тоқталды. Ән авторы – Матвей Блантер, сөзінің авторы – Михаил Исаковский. Алғаш рет әнді 28-қарашада [[1938 жыл|1938]] жылы Кнушевицкийдің оркестрінің басқаруымен Вера Красовицкая, Георгий Виноградов және Всеволод Тютюнник орындады. Кейін әнді Лидия Русланова, Георгий Виноградов, Эдуард Хиль, Анна Герман, Дмитрий Хворостовский сияқты әншілер де орындады. Бұл ән де жеңіс символына айналды. == Әннің сюжеті мен сөзі == Ән шекарада әскери міндетін өтеп жүрген сүйіктісінен айырылған жас қыздың ішкі тебіренсінен туған. «Катюша» әнінің бірінші шумағы. Расцветали яблони и груши, Поплыли туманы над рекой. Выходила на берег Катюша, На высокий берег, на крутой. [[Санат:КСРО]] 4t0glg861fuwje14c2wrp6d6b7nyswl 3650350 3650336 2026-09-03T06:55:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] соңғы нұсқасына қайтарды 3600745 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Katyusha 1914 film1.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Катюша''' – танымал [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] ән. [[2015 жыл|2015]] жылғы «Русский репортер» журналының әлеуметтік зерттеулерінің нәтижесінде «Катюша» әнінің сөзі [[Ресей|Ресейдегі]] ең атақты хит-парадында 13-ші орынға тоқталды. Ән авторы – Матвей Блантер, сөзінің авторы – Михаил Исаковский. Алғаш рет әнді 28-қарашада [[1938 жыл|1938]] жылы Кнушевицкийдің оркестрінің басқаруымен Вера Красовицкая, Георгий Виноградов және Всеволод Тютюнник орындады. Кейін әнді Лидия Русланова, Георгий Виноградов, Эдуард Хиль, Анна Герман, Дмитрий Хворостовский сияқты әншілер де орындады. == Әннің сюжеті мен сөзі == Ән шекарада әскери міндетін өтеп жүрген сүйіктісінен айырылған жас қыздың ішкі тебіренсінен туған. «Катюша» әнінің бірінші шумағы. Расцветали яблони и груши, Поплыли туманы над рекой. Выходила на берег Катюша, На высокий берег, на крутой. [[Санат:КСРО]] psgfun95d9343xphal220m3b90e8ewk 0 582326 3650364 3584160 2026-09-03T07:26:50Z Jadr 1988 184252 3650364 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Көміртек қышқылы H₂CO₃- молекулалары бір қамтуы немесе одан да көп функционалдық карбоксил топтар. Бұл топ Протон өшіру бөлуге салыстырмалы оңай болуы мүмкін екендігіне байланысты қышқыл қасиеттері. Сирек жағдайларды қоспағанда, олар әлсіз карбон қышқылы болып табылады. Мысалы, сірке қышқылы CH3COOH қышқылдығы тұрақты 1,75 · 10-5 тең. Кіші және tricarboxylic қышқылдары монокарбондық қышқылдар күштірек. [[File:Diamond-and-graphite-with-scale.jpg|right|thumb|Көмір]] f4u4v1i7klcvt097ew8vvhwio04ihkk 3650370 3650364 2026-09-03T07:46:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2823114 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Көміртек қышқылы - молекулалары бір қамтуы немесе одан да көп функционалдық карбоксил топтар. Бұл топ Протон өшіру бөлуге салыстырмалы оңай болуы мүмкін екендігіне байланысты қышқыл қасиеттері. Сирек жағдайларды қоспағанда, олар әлсіз карбон қышқылы болып табылады. Мысалы, сірке қышқылы CH3COOH қышқылдығы тұрақты 1,75 · 10-5 тең. Кіші және tricarboxylic қышқылдары монокарбондық қышқылдар күштірек. [[File:Diamond-and-graphite-with-scale.jpg|right|thumb|Көмір]] al6dp6grnnxbywybhftuubfioboagh8 0 582442 3650429 3595760 2026-09-03T09:07:27Z Jadr 1988 184252 /* Жалпы сипаттамасы */ 3650429 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Құйрықсыз Тенрек''' — сүтқоректі (Жәндіккоректілер жасағы, Tenrec отбасы, түр Tenrec Ecaudauts). Мадагаскарда және оған жататын аралдарда өмір сүреді. Ұзындығы 26-3 см, салмағы — 1,5-2 кг. ==Жалпы сипаттамасы== Тікендері: өткір, көтеріліп тұратын тікендері олардың мойнындарында орналасқан. Тікендерімен жыртқыш жануарлардан қорғана алады. Денесі: ауыр денесін жиі емес жүндер қаптайды, арқасында сезгіш қабыршақтар өседі. Құйрықтары қысқа, 1,5 см. Мұрыны: ұзын, үшкір келетін кішкентай сезгіш жүндермен қапталған. Мұрынның ұшы қызғылт. Сезгіштік қасиеті дамыған. Тырнақтары: өте өткір, құрттарды қазу үшін бейімделген. == Өмір салты == Тенректер таулы шалғындарда өмір сүреді. Алайда олардың сүйікті мекені жылырақ жерлерде бұтақты жерлер және орман болып табылады. Бұндай жауарлар түнде өмір сүреді. Ал азанда жартастарда немесе қуыстарда ұйықтайды.. Мадагаскардағы қыс құрғақ болады. Ол сәуір айында басталып, қыркүйекке дейін жалғасады. Олар қыс мезгілінде ұйқыға батады. Ұйқысының ұзақтығы температурамен қорларына байланысты..Өмір сүру ұзактығы 6 жылға дейін. Әдеттері: түнде жалғыз жүреді; балалары топпен қоректенеді. ==Қорегі== Кешкісін қорек іздеуге шығады.Бұл жануардың сипап-сезу қасиеті мен есту қасиеті жақсы дамыған. Бұл қасиеттері тамақ табуға және жауынан қорғануға көмектеседі. Тенрек жерден тырнақтарымен ұзын мұрнының арқасында жәндіктерді қазып алады.Сонымен қатар, азық ретінде өсімдіктерді де жейді. Ол жауын құртын, инелікті жейді. == Көбею == Жүктілік 2 айға созылады, аналық көп ұрпақтар қалдыра алады. Жылына 12- ден 16-ға дейін. Оларды тамақтандыру үшін кейде аналық күндіз де, азық іздеуге. Басында балалары әлсіз болады. Алайда, олар тез өсіп, бір айдан соң анасының сүтін емуден бас тартады.<ref>Энциклопедия, 240 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gmo6121incmwljcp3joe7dp4os11h7t 3650430 3650429 2026-09-03T09:07:50Z Jadr 1988 184252 /* Өмір салты */ 3650430 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} '''Құйрықсыз Тенрек''' — сүтқоректі (Жәндіккоректілер жасағы, Tenrec отбасы, түр Tenrec Ecaudauts). Мадагаскарда және оған жататын аралдарда өмір сүреді. Ұзындығы 26-3 см, салмағы — 1,5-2 кг. ==Жалпы сипаттамасы== Тікендері: өткір, көтеріліп тұратын тікендері олардың мойнындарында орналасқан. Тікендерімен жыртқыш жануарлардан қорғана алады. Денесі: ауыр денесін жиі емес жүндер қаптайды, арқасында сезгіш қабыршақтар өседі. Құйрықтары қысқа, 1,5 см. Мұрыны: ұзын, үшкір келетін кішкентай сезгіш жүндермен қапталған. Мұрынның ұшы қызғылт. Сезгіштік қасиеті дамыған. Тырнақтары: өте өткір, құрттарды қазу үшін бейімделген. == Өмір салты == Тенректер таулы шалғындарда өмір сүреді. Алайда олардың сүйікті мекені жылырақ жерлерде бұтақты жерлер және орман болып табылады. Бұндай жауарлар түнде өмір сүреді. Ал азанда жартастарда немесе қуыстарда ұйықтайды. Мадагаскардағы қыс құрғақ болады. Ол сәуір айында басталып, қыркүйекке дейін жалғасады. Олар қыс мезгілінде ұйқыға батады. Ұйқысының ұзақтығы температурамен қорларына байланысты. Өмір сүру ұзактығы 6 жылға дейін. Әдеттері: түнде жалғыз жүреді; балалары топпен қоректенеді. ==Қорегі== Кешкісін қорек іздеуге шығады.Бұл жануардың сипап-сезу қасиеті мен есту қасиеті жақсы дамыған. Бұл қасиеттері тамақ табуға және жауынан қорғануға көмектеседі. Тенрек жерден тырнақтарымен ұзын мұрнының арқасында жәндіктерді қазып алады.Сонымен қатар, азық ретінде өсімдіктерді де жейді. Ол жауын құртын, инелікті жейді. == Көбею == Жүктілік 2 айға созылады, аналық көп ұрпақтар қалдыра алады. Жылына 12- ден 16-ға дейін. Оларды тамақтандыру үшін кейде аналық күндіз де, азық іздеуге. Басында балалары әлсіз болады. Алайда, олар тез өсіп, бір айдан соң анасының сүтін емуден бас тартады.<ref>Энциклопедия, 240 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ahmfy8q2hakw40kv4pm2527uleqt72k 0 583695 3650331 3244640 2026-09-03T06:17:42Z ~2026-47983-17 185279 Акимды белгиледым 3650331 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Қарасу ауылдық округі |Облысы = Алматы облысы |Ауданы = [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] |Енеді = 5 ауыл |Тұрғыны = {{өсім}}12616 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} {{мағына|Қарасу ауылдық округі}} '''Қарасу ауылдық округі''' — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.Әкімі - Сейтханұлы Нұршат. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Еңбекшіарал]], [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]], [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]], [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]], [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылдары кіреді. Орталығы - Сарыбай би ауылы. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Еңбекшіарал]] ауылы ||599 ||{{өсім}}1490 ||248,7 ||308 ||{{өсім}}783 ||254,2 ||291 ||{{өсім}}707 ||243 |- | [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]] ауылы||1241 ||{{өсім}}7303 ||588,5 ||642 ||{{өсім}}3675 ||572,4 ||599 ||{{өсім}}3628 ||605,7 |- | [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]] ауылы ||285 ||{{өсім}}384 ||134,7 ||141 ||{{өсім}}183 ||129,8 ||144 ||{{өсім}}201 ||139,6 |- | [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]] ауылы||194 ||{{құлдырау}}180 ||92,8 ||101 ||{{құлдырау}}98 ||97 ||93 ||{{құлдырау}}82 ||88,2 |- | [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылы ||1648 ||{{өсім}}3259 ||197,8 ||802 ||{{өсім}}1655 ||206,4 ||846 ||{{өсім}}1604 ||189,6 |- | '''Жалпы саны''' ||3967 ||{{өсім}}12616 ||318 ||1994||{{өсім}}6394 ||320,7 ||1973 ||{{өсім}}6222 ||315,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері]] cqi4fh9sivcm5g4pokvc8o9j2tot3oh 3650332 3650331 2026-09-03T06:21:03Z ~2026-47792-08 185280 /* */ Ол дұоы 3650332 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Қарасу ауылдық округі |Облысы = Алматы облысы |Ауданы = [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] |Енеді = 5 ауыл |Тұрғыны = {{өсім}}12616 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} {{мағына|Қарасу ауылдық округі}} '''Қарасу ауылдық округі''' — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.Әкімі - Сейтханұлы Нұршат Аяжанкүйеуі. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Еңбекшіарал]], [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]], [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]], [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]], [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылдары кіреді. Орталығы - Сарыбай би ауылы. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Еңбекшіарал]] ауылы ||599 ||{{өсім}}1490 ||248,7 ||308 ||{{өсім}}783 ||254,2 ||291 ||{{өсім}}707 ||243 |- | [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]] ауылы||1241 ||{{өсім}}7303 ||588,5 ||642 ||{{өсім}}3675 ||572,4 ||599 ||{{өсім}}3628 ||605,7 |- | [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]] ауылы ||285 ||{{өсім}}384 ||134,7 ||141 ||{{өсім}}183 ||129,8 ||144 ||{{өсім}}201 ||139,6 |- | [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]] ауылы||194 ||{{құлдырау}}180 ||92,8 ||101 ||{{құлдырау}}98 ||97 ||93 ||{{құлдырау}}82 ||88,2 |- | [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылы ||1648 ||{{өсім}}3259 ||197,8 ||802 ||{{өсім}}1655 ||206,4 ||846 ||{{өсім}}1604 ||189,6 |- | '''Жалпы саны''' ||3967 ||{{өсім}}12616 ||318 ||1994||{{өсім}}6394 ||320,7 ||1973 ||{{өсім}}6222 ||315,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері]] enc6f9rzhtv3tmxyjtgfdac9frur15e 3650335 3650332 2026-09-03T06:31:04Z ~2026-47792-08 185280 /* */ дурыс 3650335 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Қарасу ауылдық округі |Облысы = Алматы облысы |Ауданы = [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] |Енеді = 5 ауыл |Тұрғыны = {{өсім}}12616 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} {{мағына|Қарасу ауылдық округі}} '''Қарасу ауылдық округі''' — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.Әкімі - Сейтханұлы Нұршат Аяжанкүйеуі.Әділет партиясынан алғыс хат алған күні 03.09.2026. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Еңбекшіарал]], [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]], [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]], [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]], [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылдары кіреді. Орталығы - Сарыбай би ауылы. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Еңбекшіарал]] ауылы ||599 ||{{өсім}}1490 ||248,7 ||308 ||{{өсім}}783 ||254,2 ||291 ||{{өсім}}707 ||243 |- | [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]] ауылы||1241 ||{{өсім}}7303 ||588,5 ||642 ||{{өсім}}3675 ||572,4 ||599 ||{{өсім}}3628 ||605,7 |- | [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]] ауылы ||285 ||{{өсім}}384 ||134,7 ||141 ||{{өсім}}183 ||129,8 ||144 ||{{өсім}}201 ||139,6 |- | [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]] ауылы||194 ||{{құлдырау}}180 ||92,8 ||101 ||{{құлдырау}}98 ||97 ||93 ||{{құлдырау}}82 ||88,2 |- | [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылы ||1648 ||{{өсім}}3259 ||197,8 ||802 ||{{өсім}}1655 ||206,4 ||846 ||{{өсім}}1604 ||189,6 |- | '''Жалпы саны''' ||3967 ||{{өсім}}12616 ||318 ||1994||{{өсім}}6394 ||320,7 ||1973 ||{{өсім}}6222 ||315,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері]] nf3pkqjjkuqkb9n78mvl4c0ca0inmuo 3650341 3650335 2026-09-03T06:41:23Z Nurshat12 185282 3650341 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Қарасу ауылдық округі |Облысы = Алматы облысы |Ауданы = [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] |Енеді = 5 ауыл |Тұрғыны = {{өсім}}12616 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} {{мағына|Қарасу ауылдық округі}} '''Қарасу ауылдық округі''' — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Еңбекшіарал]], [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]], [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]], [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]], [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылдары кіреді. Орталығы - Сарыбай би ауылы. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Еңбекшіарал]] ауылы ||599 ||{{өсім}}1490 ||248,7 ||308 ||{{өсім}}783 ||254,2 ||291 ||{{өсім}}707 ||243 |- | [[Қайназар (Жамбыл ауданы)|Қайназар]] ауылы||1241 ||{{өсім}}7303 ||588,5 ||642 ||{{өсім}}3675 ||572,4 ||599 ||{{өсім}}3628 ||605,7 |- | [[Қарасай (Жамбыл ауданы)|Қарасай]] ауылы ||285 ||{{өсім}}384 ||134,7 ||141 ||{{өсім}}183 ||129,8 ||144 ||{{өсім}}201 ||139,6 |- | [[Қызылсоқ (ауыл)|Қызылсоқ]] ауылы||194 ||{{құлдырау}}180 ||92,8 ||101 ||{{құлдырау}}98 ||97 ||93 ||{{құлдырау}}82 ||88,2 |- | [[Сарыбай би ауылы|Сарыбай би]] ауылы ||1648 ||{{өсім}}3259 ||197,8 ||802 ||{{өсім}}1655 ||206,4 ||846 ||{{өсім}}1604 ||189,6 |- | '''Жалпы саны''' ||3967 ||{{өсім}}12616 ||318 ||1994||{{өсім}}6394 ||320,7 ||1973 ||{{өсім}}6222 ||315,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) ауылдық округтері]] l4jcyfggmltu83yji8s0s19i7u1f0u1 0 622706 3650236 3650198 2026-09-02T15:06:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3579286 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Жакишева Забира.jpg|right|thumb|Жәкішева Забира Сыпатайқызы]] Жәкішева Зәбира Сыпатайқызы (орыс. Жакишева Забира Спатаевна) — аспаптанушы-этнолог, тарих ғылымдарының кандидаты, ҚР Мәдениет қайраткері. == Өмірбаяны == Жәкішева (Жакишева) Забира Сыпатайқызы – 1948 жылы қаңтар айының 1 жұлдызында ШҚО, Абай ауданы, Құндызды ауылында дүниеге келген. Білімі – жоғары. Қазіргі «Көкбай» ақын атындағы орта мектепті бітірген (1966). Абай аудандық Мәдениет басқармасында еңбек жолын бастаған (1967). Қазақтың Мемлекеттік Қыздар педагогикалық университетінің музыка факультетін бітірген (1980). === Өнер-мәдениет, білім-ғылым: === Абай ауданы, «Құндызды» ауылынан қыздар арасынан шыққан тұңғыш сазгер (1967 ж.); Абай аудандық Халық театрын ұйымдастырушылардың бірі (1967-1969 жж.); Қазіргі Ықылас Дүкенұлы атындағы халық музыка аспаптары музейін ұйымдастырушылардың бірі және музейде 37 жыл еңбек еткен, музейдің дамуына зор үлес қосқан ардагер (1980-2017 жж.); Музей жанынан құрылған «Сазген» фольклорлық-этнографиялық ансамбльдің тұңғыш сырнайшысы (1980-1990 жж.); Қырғыздың Халық ақыны және Халық батыры Сооронбай Жусуевтің «Абай – Манас жыршысы» атты өлеңіне ән жазған сазгер; Қырғыз Республикасы Білім және ғылым Министрлігінің Тарих және Мәдени мұра институты мен Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз Мемлекеттік университетінің біріккен Д.07.13.015 Диссертациялық Кеңесінде қорғалған «Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптары.Тарихи-этнографиялық зерттеу» диссертациясыныӊ авторы, тарих ғылымдарының кандидаты, қазақ әйелдері арасынан шыққан тұңғыш аспаптанушы, этнолог-ғалым (2014); == Еңбектері == * «Жастық шақ әуендері». 2 томдық ұжымдық әндер жинағы. (Алматы: «Өнер» (1978- 1990 жж.); * «Шыңғыстаудың ән самалы». Әндер жинағы. (Алматы. «Әуен», 1998); * «Қазақтың музыкалық аспаптар әлемі» анықтамалық (Алматы: «Әуен», 2003); * «Қазақтың халық музыка аспаптары музейі». Жолсерік (С. Бегалин атындағы баспахана, 2004); * «Халық шебері – Қамар Қасымұлы» (Павлодар: «ЭКО», 2005); * «Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптары» (Алматы: «Алматыкітап», 2009); * «Қазақтың музыкалық фольклоры». С. Ақатаев, Н. Атамқұловтармен бірге. (Алматы: «Өлке», 2010); * «[[Өзбекәлі Жәнібеков|Өзбекәлі Жәнібек]] тағылымы» (Алматы: 2011); * Аспаптану (археологиялық және тарихи-этнографиялық зерттеу. Монография. (Алматы: «Қазақ тарихы», 2012); * Ұлттық энциклопедия (музыка аспаптары жайлы мақалалар). I-V томдар. (Алматы: ҰЭ Бас басқармасы); * «Қазақ мәдениеті» энциклопедиялық-анықтамалық авторларының бірі (Алматы); * Шыңғыстаудың шынары. (Деректі құжаттар, естеліктер, суреттер т.б. Құрастырған: Ардаби Мәулет – өнертану ғылымының докторы. - Алматы: «Өнер», 2018); * Ғылыми журналдарда, ғылыми жинақтар мен мерзімді газет басылымдарында жүзден аса мақала-еңбектері жарияланды (1980-2018 жж.); * «Қазақстан» телеарнасы: «Телқоңыр», «Айтуға оңай...», СТВ телеарнасы: «Қоғам және әйел», «Балапан» телеарнасы: «Біле жүрейік» т.б. түсірілімдер; == Марапаттары == * Жастар мен Студенттердің Москвада өткен бүкіл дүниежүзілік фестивалінің Дипломанты (1985; * КССРО Мәдениет Министрлігінің «Үздік Мәдениет қызметкері» төсбелгісі мен куәлігі (1987); * ҚР Мәдениет Министрлігінің Құрмет Грамотасы (1998); * ҚР Мәдениет қайраткері төсбелгісі мен куәлігі (2000); * «Музей ісін дамытуға қосқан зор үлесі үшін» номинациясы бойынша Халықаралық ИКОМ Қазақстанның Дипломанты (2014); == Дереккөздер == * Аспаптану ғылымының ұлт тарихындағы орны («Отан тарихы» мәселелері. Жас ғалымдар мен аспиранттардың ғылыми мақалалары жинағы. – Алматы: - 2000; * «Музыка аспаптары әлеміне саяхат» мақалалар топтамасы. «Ұлт тағылымы» ғ/пед. журнал. №№ 4-5, 6. – 1999 ж. // №№ 1, 2, 3. - 2000 жж; * Домбыралы сақтар (археологиялық және тарихи-этнографиялық зерттеу. – «Қазақ тарихы» ғ/журнал. № 5. – 2011.); * Музей ісінің майталманы (Ө. Жәнібековтың туғанына – 80 жыл) – «Мәдени мұра» ғ/журнал. – Астана: № 3. - 2013; * Қазақтың аспапты-музыкалық қолөнері («Халықтық саз аспаптары және түркі халықтарының аспапты-музыкасы: өткені, бүгіні және болашағы» атты Халықаралық симпозиум материалдары жинағы. – Абай ат. Қазақ Ұлттық пед/университетінің Жаршысы. – Алматы: - 2013; Тарихи құндылықтардың жаңа қонысы // «Алматы ақшамы» 22 қыркүйек 2016 fxum464jmohuhs8z9qjhtay0lztk1oc 0 635216 3650451 3641599 2026-09-03T09:59:12Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650451 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, Ұлы Отан Соғысының тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік медицина академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] медицина ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == hl2kuyc2p1rj0iyzwihx45h3flpq5uy 3650452 3650451 2026-09-03T10:00:03Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650452 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік медицина академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] медицина ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == s6lxojsp1om0i8r50agvmekdarn1rln 3650453 3650452 2026-09-03T10:03:45Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650453 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік [[медицина]] академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] медицина ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == duc7sro5u286hjtsm9hcr7x29bkys8n 3650454 3650453 2026-09-03T10:04:26Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650454 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік [[медицина]] академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] [[медицина]] ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == 62zhzqdj48wgzjcg0iig3k965rqoz2a 3650455 3650454 2026-09-03T10:05:00Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650455 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік [[медицина]] академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] [[медицина]] ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * [[Медицина]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == q7adnggk8iwo29o6iylam4kge1wusfm 3650456 3650455 2026-09-03T10:05:29Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650456 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік [[медицина]] академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] [[медицина]] ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * [[Медицина]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық [[диссертация]]сының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == t4hu0guvgzp5uzz2d3zsvv063tzwxy5 3650457 3650456 2026-09-03T10:06:08Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650457 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, [[медицина]] ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]ның тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік [[медицина]] академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] [[медицина]] ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * [[Медицина]] ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық [[диссертация]]сының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|[[С.Ж. Асфендияров]] атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == e8c1zozejt3k7bmwcsw3towe8c95jmy 3650546 3650457 2026-09-03T11:45:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3580276 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәуле Диқанбаева Әлкейқызы''' ([[23 ақпан]] [[1955]] [[Қарағанды қаласы]]) - дәрігер - педиатр, медицина ғылымдарының кандидаты <ref>Кто есть Кто в Республике Казахстан. 2004-2006. Справочник. Алматы, 2006 - 996 с.</ref>. Ұлты-қазақ. == Өмірбаяны == Әкесі - Диқанбаев Әлкей Диқанбайұлы, қайтыс болған. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысына]] қатысқан. Анасы - Диқанбаева Бибісара, зейнеткер, Еңбек ардагері, Ұлы Отан Соғысының тыл еңбеккері. Қарағанды қаласында мектепте қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Тұрмыста. Күйеуі - Серікбаев Талғат Теңдікұлы [[Асар партиясы|"Асар" партиясының]] мүшесі, Ақмола мемлекеттік медицина академиясының бас бухгалтері. Ұлы - Серікбаев Қуаныш (1989 жылы туған). == Білімі == [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]ның педиатрлық факультетін бітірген (1978). 1982-жылдан [[КСРО]] медицина ғылымдары академиясы педиатрия ҒЗИ-ның ординатурасы мен аспирантурасында оқыған. Орыс, қазақ, ағылшын тілдерін біледі. == Ғылыми атағы == * Медицина ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы гломерулонефриттер кезінде қан тоқтатудың бұзылуы және оларды түзету әдістері" (1986) * Медицина ғылымдарының докторы. Докторлық диссертациясының тақырыбы: "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы кезіндегі бүйректің зақымдануы" (1997) * [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] профессоры (1997-2002) * 1979-жылдан Қарағанды қалалық №1 балалар клиникалық ауруханасы емханалық бөлімшесінің меңгерушісі * 1986-жылдан [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 1988-жылдан [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институты]] госпитальдық педиатрия кафедрасының ассистенті * 2002-жылдан «Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығы» директорының орынбасары * 2003-жылдан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР денсаулық сақтау]] вице министрі <ref> https://tengrinews.kz/zakon/pravitelstvo_respubliki_kazahstan_premer_ministr_rk/trud/id-P030000586_/</ref><ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30044594</ref> * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2005) * 2006-жылдан қазіргі уақытқа дейін Педиатрия және балалар хирургиясы ҒЗИ директоры * ҚР Нефрологтар және трансплантологтар қауымдастығының; Халықаралық Трансплантологтар қауымдастығының мүшесі * [[Ерен еңбегі үшін медалі|"Ерен еңбегі үшін" медалі]]мен марапатталған.<ref>https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174458/https://alashainasy.kz/omir/saule-alkeykyizyi-dikanbaeva-49400/ |date=2020-02-18 }}</ref> == Шығармашылығы == * "Балалардағы қан кету арқылы қан тамыры қабырғасының қабынуы" (1997) * "Балалардағы теміртапшылықты анемия" (1998) монографияларының * Сондай ақ 80-нен астам мақалалар мен жарияланымдардың авторы * Өнертабыстық 2 патенттің иесі (1996-1997) == Дереккөздер == q12ei1z2ybm9mngvyw9t1dlnj0mawip 0 635926 3650243 3650140 2026-09-02T15:07:37Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] соңғы нұсқасына қайтарды 3586406 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жорж-Луи Леклерк де Бюффон''' (7 қыркүйек [[1707 жыл|1707]], Монтбар, Бургундия - [[1788 жыл|1788]], 16 сәуір, [[Париж]]) — француз [[натуралист]]і, [[Биология|биолог]], [[Математика|математик]], XVIII ғасырдың жазушысы. [[Флора]] мен [[фауна]]ның бірлігі идеясын айтты. [[Сурет:Georges-Louis Leclerc de Buffon.jpg|нобай|Жорж-Луи Леклерк де Бюффон портреті]] == Өмірбаяны == Ол әкесінен жақсы білім алды, Дижондағы парламенттің кеңесшісі Бенджамин Леклерц жас герцог Кингстонмен бірге Франция мен [[Италия]]ға сапар шегіп, [[Англия|Англияғ]]а барып, Ньютонның Флюзиация әдісін және латын өсімдіктер статистикасын аударды. Бұл аудармалар мен математикалық мазмұндағы бірнеше тәуелсіз мақалалар 1733 жылы оның [[Ғылым академиясы|Ғылым академияс]]ының мүшесі болып тағайындалуына себеп болды. [[1733 жыл]]ы теңіз министрі Кунт Морепа Академияға кеме жасауда әртүрлі ағаш түрлерінің жарамдылығы туралы зерттеу жүргізуді тапсырды. Қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты комиссияның бастапқыда тағайындалған мүшелері ынтымақтастықтан бас тартты, Алайда оның Монтбарына кірген Буффон келісті. Ол көптеген тәжірибелер жүргізіп, нақты, әрі толық есеп берді. Осыдан кейін министр Морепа Буффонға оның барлық орман алқаптарының бас басқарушысы қызметін ұсынды, бірақ ол бас тартты. 1739 жылы ол Париждегі корольдік ботаникалық бақтардың бас бағбаны болып тағайындалды, содан бері оның қызметі негізінен жаратылыстану ғылымдарына арналған. Людовик XV оны санақ дәрежесіне көтергеннен кейін, 1788 жылы 16 сәуірде Парижде қайтыс болды. [[Людовик XVI]] тірі кезінде, ол жаратылыстану ғылымдары ғимаратыныӊ кіреберісіне «Majestati naturae par ingenium» деген жазуы бар бюстті сыйлады. [[Сурет:Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon signature.svg|нобай|Жорж-Луи Бюффонның қолтаңбасы]] 1970 жылы айдағы кратерге Буффон есімі берілді.<ref>http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49767.ln-ru </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} klzoykhimo6cw8ujywd4xk76f6yeron 0 639162 3650239 3650166 2026-09-02T15:07:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymovbot|Kasymovbot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611547 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2020}} '''Эльнара Байназарова''' - 2019 жылғы "[[жүз жаңа есім]]" жобасының қоғам жеңімпазы,халықаралық дипломат, Еуразиядағы қауіпсіздік сұрақтары бойынша талдаушысы, [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша PhD дәрежесін алды. [[Гонолулуда]]ғы ([[АҚШ]]) [[Азия - Тынық мұхит кеңесі]] қауіпсіздігін зерттеу орталығында оқыды. [[ЕО]] Өкілдігінің алдында ол Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Қоры жанындағы [[ӘЭСИ]] халықаралық зерттеулер орталығын басқарды, сонымен қатар [[ЕҚЫҰ]]-ның Астанадағы Бағдарламалық кеңсесінің баспасөз хатшысы болды. === Қызмет жолы === * 2011 жылы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның құрылуы мен дамуына қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталды * 2013 жылы ол [[Тампере Бейбітшілік Зерттеу Институт]]ы ғылыми қызметкері болды ([[Финляндия]]). * 2019 жылы ол [[Atlantic Council]] американдық,, орталығының Close Ups жас көшбасшыларының жаңа бағдарламасына қатысушы ретінде әлемнің бір жарым мың үміткерлерінің арасынан таңдалды. 50-ден астам мақалалар мен ғылыми журналдарда және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған. * Бірқатар ірі халықаралық форумдар мен жоғары деңгейдегі сапарларды ұйымдастырушы Эльнара Байназарова [[ЕО]] Кеңесінің Төрағасы [[Дональд Туск]] пен [[ЕО]] сыртқы саясат жөніндегі Жоғарғы өкілі [[Федерика Могерини]]дің [[Қазақстан]]ға сапарларын ұйымдастыруға қатысты. * Эльнара ЕО-Қазақстан дипломатиялық қатынастарының 25 жылдығына арналған деректі фильмнің авторы. 2018 жылы Еуропалық арт-резиденциясының нәтижелері бойынша «Елес экспедициясы» көрмесін ашты, Астана балетінде және басқа да елордалық орындарда бірқатар мәдени шаралар дайындады, арнайы әзірленген рецепттер кітабы ұсынылды. «Еуропаның дәмі» - Еуропаның жағымды тәжірибелері туралы бірқатар телебағдарламалардың авторы және жүргізушісі. * 2019 жылы ол «[[ТМД]]-дағы медиа коммуникация саласындағы үздік идея үшін» [[ЕО]] сарапшысының марапатын алды. Эльнараның жетекшілігімен жыл сайын [[Астана]] мен [[Алматы]]да #EU4Kids балалар жобалары конкурстары мен көрмелерімен, медиа-дәрістермен, сондай-ақ [[Астана]]дағы «[[Дипломатия мектебі]]» білім беру және коммуникациялық жобасының студенттері үшін шеберлік сыныптары өткізіліп тұрады. === Ұраны === «Жолды жүруші басып озады» Ол табысты адамның басты қасиеттері шынайылық пен адалдық екендігіне сенімді және дипломатия өзі басқа икемді және жан-жақты бола отырып, басқа да салаларды біріктіреді. ===Сыртқы Сілтемелер === [https://100janaesim.ruh.kz/participants/2019/elnara-baynazarova.html 100 жаңа есім] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919193644/https://100janaesim.ruh.kz/participants/2019/elnara-baynazarova.html |date=2020-09-19 }} 5xm6uubtfs69r6aw0oum3761vrwelcq 0 643616 3650504 3650200 2026-09-03T10:54:16Z Casserium 68287 3650504 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді | Суреті = Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg | Атауы = Тілеуберді, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 29 наурыз 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Ізбасары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_3 = [[Қазақстан]]ның [[Аустрия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_3 = Flag of Austria.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 тамыз 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Әлібек Әсетұлы Бақаев|Әлібек Бақаев]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 29 наурыз 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары | Ту_5 = MFA emblem.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_5 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]] | Ізбасары_5 = [[Шахрат Шәкизатұлы Нұрышев|Шахрат Нұрышев]] | тақырыпша1_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_5 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]<br> [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]<br> [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_6 = [[Қазақстан]]ның [[Швейцария]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_6 = Flag of Switzerland.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 9 шілде 2009 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 наурыз 2016 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Аманжол Қазыбекұлы Жанқұлиев|Аманжол Жанқұлиев]] | Ізбасары_6 = [[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] | Титулы_7 = [[Қазақстан]]ның [[Малайзия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Азия|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_7 = Flag of Malaysia.svg | Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 5 тамыз 2004 | Басқаруын аяқтады_7 = 9 шілде 2009 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков|Икрам Адырбеков]] | Ізбасары_7 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] | Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_8 = MFA emblem.png | Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = шілде 2003 | Басқаруын аяқтады_8 = 5 тамыз 2004 |Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_8 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Министр]] | мәтін1_8 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Қызметі = [[дипломатия]] | Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}} | Туған жері = {{туғанжері|Ақсукент|Ақсукентте}}, [[Сайрам ауданы]], [[Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Туған күні = 30.6.1968 | Сайты = | Commons = Mukhtar Tleuberdi | Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}} {{Қатар |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}}}}} '''Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді''' ([[30 маусым]] [[1968]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] саясаткер және [[дипломат]], 2019—2023 жылдары және 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]]. Бұрын Қазақстанның [[Аустрия]]дағы (2023–2026), [[Швейцария]]дағы (2009–2016), [[Малайзия]]дағы (2004–2009) [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы 30 сәуірде [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент|Ақсукент ауылында]] дүниеге келді. 1990 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] [[Философия және саясаттану факультеті (ҚазҰУ)|философия-экономика факультетін]] тәмамдағаннан кейін [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университетінің]] [[Азия және Африка институты|Азия және Африка институтында]] және Йенсе Университеті (Корей Республикасы) жанындағы Тілдер институтында тәжірибе алды. Дипломатиялық мансабын 1993 жылы Азия елдері басқармасының атташесі, үшінші хатшысы ретінде бастады. 1996—1999 жылдары [[Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшілігі|Қазақстанның Корей Республикасындағы Елшілігінің]]<nowiki/>үшінші, екінші хатшысы; 1999—2000 жылдары Азия, Таяу Шығыс және Африка департаментінің бірінші хатшысы, екіжақты ынтымақтастық бөлімінің басшысы; 2000—2001 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Мемлекеттік хатшысының]] сыртқы саясат мәселелер жөніндегі кеңесшісі; 2001—2003 жылдары [[Қазақстанның Израильдегі Елшілігі|Қазақстанның Израиль Мемлекетіндегі Елшілігінің]] кеңесшісі; 2003—2004 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстан Сыртқы істер министрінің]] орынбасары болды. 2004 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]]  № 1416 бұйрығымен [[Малайзия|Малайзиядағы]], кейін 2005 жылы [[Индонезия]], [[Бруней]] және [[Филиппин|Филиппиндағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://zakon.uchet.kz/kaz/docs/U040001416_ |title= М.Б.Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше және өкілетті елшісі етіп тағайындау туралы |date=2004-08-05|lang=kk|work= Учёт Законодательство|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2009 жылы [[Швейцария|Швейцариядағы]], кейін [[Лихтенштейн]] және [[Ватикан|Ватикандағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] қоса атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://nomad.su/?a=19-200910220431 |title= Назначен посол РК в Лихтенштейне и Ватикане по совместительству. Новые назначения в АИФРИ "Великая стена", СЭС Павлодарской области, департаменте юстиции Павлодарской области, АО "Евразийский банк" |date=2004-08-05|lang=ru|work= NOMAD кочевник|accessdate=2025-04-12}}</ref> 2016 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрінің]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/akorda_other_events/memleket-basshysynyn-okimderimen-1339067607 |title= Мемлекет басшысының Өкімдерімен: |date=2016-03-04|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2019 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 2021 жылы [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]] болып тағайындалып, екі қызметті бірге атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mb-tileuberdini-kazakstan-respublikasynyn-syrtky-ister-ministri-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.Б. Тілеубердіні Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындау туралы |date=2019-09-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/kazakstan-respublikasy-ukimetinin-kuramy-turaly-5 |title= Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамы туралы |date=2021-01-18|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 5 айдан кейін [[Аустрия|Аустриядағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елші]] және [[Вена|Венадағы]] халықаралық ұйымдар жанындағы тұрақты өкіл болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen--1475332 |title= Мемлекет басшысының жарлықтарымен: |date=2023-08-14|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-04-12}}</ref> 2026 жылғы 2 қыркүйекте Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 М.Б. Тілеуберді туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, 2 ұлы бар. [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Корей тілі|корей]] және [[Жапон тілі|жапон тілдерін]] меңгерген.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30491085#sub_id=0 |title= Тлеуберди Мухтар Бескенулы (персональная справка)|lang=ru|work=online.zakon.kz|accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы (2003); * [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005); * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008); * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] алғысы, I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші (2010); * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]], Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына 10 жыл медалі (2011); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]], [[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін медалі]], [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі]] (2016);<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/articles/idrisov_vruchil_ordena_i_medali_turisbekovu_tajinu_tuymebaevu/amp |title= Идрисов вручил ордена и медали Турисбекову, Тажину, Туймебаеву |date= 2016-02-06 |lang=ru|work= Forbes Kazakhstan |accessdate= 2025-04-13}}</ref> * Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл медалі (2017); * [[Астанаға 20 жыл медалі]] (2018); * [[Парасат ордені]] (2020);<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/news/kr-premer-ministri-a-mamin-tauelsizdik-kunine-oray-memlekettik-nagradalardy-tapsyrdy-14114513 |title= ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградаларды тапсырды |date=2020-12-14|lang=kz|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-04-13}}</ref> * [[Достастық ордені]] ([[ТМД парламентаралық ассамблеясы|ТМД ПАА]], 2021).<ref>{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/do/mazhilis/news-details/id49150/1/1 |title= Нұрлан Нығматулин Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Мәжіліс депутаттарына мемлекеттік наградаларды тапсырды|date= 2021-12-13 |lang=kk|work= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |accessdate= 2025-04-13}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстанның Малайзиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Индонезиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Филиппендердегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Швейцариядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Брунейдегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Лихтенштейндегі елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Ватикандағы елшілері]] opn232aityuyrtvgt2y1itjdxhxxt4q 0 646762 3650289 2803872 2026-09-02T17:48:36Z LCont5 150191 3650289 wikitext text/x-wiki {{футбол матчы |атауы = Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1979 |турнир = ''[[Еуропа чемпиондары кубогы 1978/79]]'' |команда1 = [[Ноттингем Форест]] |команда1ел = {{ту|Англия}} |команда1есеп = 1 |команда2 = [[Мальме (футбол клубы)|Мальмё]] |команда2ел = {{ту|Швеция}} |команда2есеп = 0 |детальдар = |дата = [[30 мамыр]] [[1979 жыл|1979]] |стадион = «[[Олимпиаштадион (Мюнхен)|Олимпиаштадион]]» |қала = [[Мюнхен]] |арбитр = {{ту|Аустрия}} Эрих Линемайр |көрермендер = 57&nbsp;500 |алдыңғы = [[Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1978|1978]] |келесі = [[Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1980|1980]] }} {{Толық мақала|Еуропа чемпиондары кубогы 1978/79}} '''Еуропа чемпиондары кубогының 1979 жылғы финалы''' — [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|аталмыш турнирдің]] 24-ші маусымының шешуші ойыны, [[Мюнхен]]дегі "[[Олимпиаштадион (Мюнхен)|Олимпиаштдионда]]" өтіп, "[[Ноттингем Форест]]" 1:0 есебімен "[[Мальме (футбол клубы)|Мальме]]" клубын ұтты<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1978/index.html</ref>. Матч тағдырын шешкен жалғыз голды 48-минутта Тревор Фрэнсис енгізді. "Ноттингем Форест" Чемпиондар кубогында тұңғыш рет жеңімпаз атанды. Осы жетістігін [[Еуропа чемпиондары кубогы 1979/80|келесі маусымда]] да қайталады. == Матч == === Детальдар === {{footballbox|date=[[30 мамыр]] [[1979 жыл]]|time=|team1=[[Ноттингем Форест]] {{ту|Англия}}|score=1:0|team2={{ту|Швеция}} [[Мальме (футбол клубы)|Мальмё]]|goals1=[[Тревор Фрэнсис]] {{гол|45}}|goals2=|stadium=«[[Олимпиаштадион (Мюнхен)|Олимпиаштадион]]», [[Мюнхен]]<br>'''Көрермендер:''' 57500|attendance=57&nbsp;500}} {| width="92%" |{{Футбол формасы|pattern_la=_malmoe_7980h|pattern_b=_malmoe_7980h|pattern_ra=_malmoe_7980h|pattern_sh=|pattern_so=_2_white_stripes|leftarm=DD0000|body=DD0000|rightarm=DD0000|shorts=ffffff|socks=6a9afc|title=Мальмё}} |{{Футбол формасы|pattern_la=_3_stripes_border_white|pattern_b=_3 stripes_vneck_white|pattern_ra=_3_stripes_border_white|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3_stripes_white|leftarm=DD0000|body=DD0000|rightarm=DD0000|shorts=DD0000|socks=DD0000|title=Ноттингем Форест}} |} {| width="100%" | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" | colspan="4" |'''Ноттингем Форест:''' |- ! width="25" | ! width="25" | |- |GK |'''1''' |{{ту|Англия}} [[Питер Шилтон]] |- |DF |'''2''' |{{ту|Англия}} [[Вив Андерсон]] |- |DF |'''3''' |{{ту|Англия}} [[Фрэнк Кларк]] |- |MF |'''4''' |{{ту|Шотландия}} [[Джон Макговерн]] (к) |- |DF |'''5''' |{{ту|Англия}} [[Ларри Ллойд]] |- |DF |'''6''' |{{ту|Шотландия}} [[Кенни Бернс]] |- |MF |'''7''' |{{ту|Англия}} [[Тревор Фрэнсис]] |- |MF |'''8''' |{{ту|Англия}} [[Иан Бойер]] |- |FW |'''9''' |{{ту|Англия}} [[Гарри Бертлз]] |- |FW |'''10''' |{{ту|Англия}} [[Тони Вудкок]] |- |MF |'''11''' |{{ту|Шотландия}} [[Джон Робертсон]] |- | colspan="3" |'''Бапкер:''' |- | colspan="4" |{{ту|Англия}} [[Брайан Клаф]] |} | valign="top&quot;" |[[Сурет:Nottingham_Forest-Malmö_1979-05-30.svg|415x415 нүкте]] | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" | colspan="4" |'''Мальмё:''' |- ! width="25" | ! width="25" | |- |GK |'''1''' |{{ту|Швеция}} [[Ян Мёллер]] |- |DF |'''2''' |{{ту|Швеция}} [[Роланд Андерссон]] |- |DF |'''3''' |{{ту|Швеция}} [[Ингемар Эрландссон]] |- |DF |'''4''' |{{ту|Швеция}} [[Кент Йонссон]] |- |DF |'''5''' |{{ту|Швеция}} [[Магнус Андерссон]] |- |MF |'''6''' |{{ту|Швеция}} [[Стаффан Таппер]] (к) | |{{алаңнан|36}} |- |MF |'''7''' |{{ту|Швеция}} [[Андерс Юнгберг]] |- |MF |'''8''' |{{ту|Швеция}} [[Роберт Прюц]] |- |FW |'''9''' |{{ту|Швеция}} [[Томми Ханссон]] | |{{алаңнан|83}} |- |FW |'''10''' |{{ту|Швеция}} [[Туре Сервин]] |- |MF |'''11''' |{{ту|Швеция}} [[Ян-Улов Киннвалль]] |- | colspan="3" |'''Алаңға шыққандар:''' |- |FW |'''13''' |{{ту|Швеция}} [[Томми Андерссон]] | |{{алаңға|83}} |- |MF |'''15''' |{{ту|Швеция}} [[Клаес Мальмберг]] | |{{алаңға|36}} |- | colspan="3" |'''Бапкер:''' |- | colspan="4" |{{ту|Англия}} [[Боб Хафтон]] |} |} == Тағы қараңыз == * [[Еуропа чемпиондары кубогы 1978/79|Еуропа Чемпиондары кубогы 1978/79]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/final/index.html Ресми сайты] {{Еуропа Чемпиондар Кубогы мен УЕФА Чемпиондар Лигасы}} [[Санат:1979 жылғы футбол]] [[Санат:УЕФА Чемпиондар лигасының финалдары]] [[Санат:Ноттингем Форест ФК ойындары]] [[Санат:Мальме ФК ойындары]] jqj448pf8rknjwgesjtv33rcv0bwmk5 0 651958 3650302 2997926 2026-09-02T19:16:06Z LCont5 150191 3650302 wikitext text/x-wiki {{футбол матчы |атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1984 |турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] |команда1 = [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |команда1ел = {{ту|Англия}} |команда1есеп = 0 |команда2 = [[Индепендьенте]] |команда2ел = {{ту|Аргентина}} |команда2есеп = 1 |дата = [[9 желтоқсан]] [[1984 жыл|1984]] |стадион = [[Олимпиада стадионы (Токио)|Олимпиада стадионы]] |қала = {{ту|Жапония}} [[Токио]] |арбитр = {{ту|Бразилия}} [[Ромуалдо Фильо]] |көрермендер = 62 000 |алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1983|1983]] |келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1985|1985]] }} '''Футболдан құрлықаралық кубок 1984''' ({{lang-en|Intercontinental Cup 1984}}) — Құрлықаралық кубоктың 23-ші жарысы, 1984 жылы [[Еуропа чемпиондары кубогы 1983/84|Чемпиондар кубогында]] озып шыққан "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]" ([[Англия]]) мен сол жылы [[Либертадорес Кубогы|Либертадорес кубогында]] жеңімпаз атанған "[[Индепендьенте]]" ([[Аргентина]]) өзара кездесті. Ойын тағдырын алтыншы минутта "Индепендьенте" ойыншысы Хосе Перчудани соққан жалғыз гол шешті<ref>https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/61690/</ref>. Аргентиналық клуб тарихында екінші рет топ жарды. Сондай-ақ Перчудани матчтың үздік ойыншысы атанды. == Матч == === Детальдар === {{footballbox|date='''Мерзімі:''' [[8 желтоқсан]] [[1984 жыл|1984]]<br> '''Басталуы:''' 12:00 |team1=[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] {{ту|Англия}} |score=0:1 |team2={{ту|Аргентина}} [[Индепендьенте]] |report= |goals1= |goals2=[[Перчудани, Хосе Альберто|Перчудани]] {{гол|6}} |stadium='''Стадион:'''[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]]<br> '''Көрермендер:''' =62&nbsp;000<br> '''Төреші:'''{{ту|Бразилия}} [[Ромуалдо Фильо]]}} {| width="92%" |{{Football kit|pattern_la=_redborder|pattern_b=_liverpool8184a|pattern_ra=_redborder|leftarm=FFF200|body=FFF200|rightarm=FFF200|shorts=FFF200|socks=FFF200|pattern_sh=_red_sides}} |{{Football kit|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_Independiente1984|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=FF0000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=191970|socks=191970}} |} {| width="100%" | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" | colspan="4" | |- ! width="25" | ! width="25" | |- |қ |'''1''' |{{ту|Зимбабве}} [[Брюс Гроббелар]] |- |қ |'''2''' |{{ту|Англия}} [[Фил Нил]] {{капитан спорт}} |- |қ |'''6''' |{{ту|Шотландия}} [[Алан Хансен]] |- |қ |'''15''' |{{ту|Шотландия}} [[Гари Гиллеспи]] |- |қ |'''3''' |{{ту|Англия}} [[Алан Кеннеди]] |- |ж |'''10''' |{{ту|Англия}} [[Крейг Джонсон]] |- |ж |'''11''' |{{ту|Шотландия}} [[Джон Уорк]] | |{{алаңнан|76}} |- |ж |'''8''' |{{ту|Дания}} [[Ян Мёльбю]] | |{{СҚ|}} |- |ж |'''5''' |{{ту|Шотландия}} [[Стив Никол]] |- |ж |'''7''' |{{ту|Шотландия}} [[Кенни Далглиш]] |- |ш |'''9''' |{{ту|Уэльс}} [[Иан Раш]] |- | colspan="3" |'''Алаңға шыққандар''' |- |ж |'''12''' |{{ту|Ирландия}} [[Ронни Уилан]] | |{{алаңға|76}} |- | colspan="3" |'''Бапкер''' |- | colspan="4" |{{ту|Англия}} [[Джо Фэган]] |} | valign="top" | | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" | colspan="4" | |- ! width="25" | ! width="25" | |- |ққ |'''1''' |{{ту|Уругвай}} [[Карлос Гойен]] |- |қ |'''4''' |{{ту|Аргентина}} [[Нестор Клаусен]] | |{{СҚ|}} |- |қ |'''2''' |{{ту|Аргентина}} [[Уго Вильяверде]] | |{{алаңнан|74}} |- |қ |'''6''' |{{ту|Аргентина}} [[Энсо Троссеро]] {{капитан спорт}} |- |қ |'''3''' |{{ту|Аргентина}} [[Карлос Энрике]] |- |ж |'''8''' |{{ту|Аргентина}} [[Рикардо Джусти]] |- |ж |'''5''' |{{ту|Аргентина}} [[Клаудио Марангони]] |- |ж |'''7''' |{{ту|Аргентина}} [[Хорхе Бурручага]] |- |ж |'''10''' |{{ту|Аргентина}} [[Рикардо Бочини]] |- |ш |'''11''' |{{ту|Аргентина}} [[Алехандро Барберон]] |- |ш |'''9''' |{{ту|Аргентина}} [[Хосе Перкудани]] |- | colspan="3" |'''Алаңға шыққандар''' |- |ж |'''13''' |{{ту|Аргентина}} [[Педро Монсон]] | |{{алаңға|74}} |- | colspan="3" |'''Бапкер''' |- | colspan="4" |{{ту|Аргентина}} [[Хосе Пасториса]] |} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20080306222947/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/matchreport/newsid%3D512088.html FIFA Article] * [http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/1432 Match Report] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат:Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1984 жылғы футбол]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойындары]] [[Санат:Индепендьенте ФК ойындары]] 0ixjvxx1xcjy1t5lzb6rkmyt8hdqkf7 0 651998 3650291 3516829 2026-09-02T17:58:43Z LCont5 150191 3650291 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы |атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1980 |турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] |команда1 = [[Насьональ (футбол клубы, Монтевидео)|Насьональ]] |команда1ел = {{ту|Уругвай}} |команда1есеп = 1 |команда2 = [[Ноттингем Форест]] |команда2ел = {{ту|Англия}} |команда2есеп = 0 |дата = [[11 ақпан]] [[1981 жыл]] |стадион = [[Олимпиада стадионы (Токио)|Олимпиада стадионы]] |қала = [[Токио]] |арбитр = {{Флаг|Израиль||20px}} Абрахам Кляйн |көрермендер = 62 000 |алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1979|1979]] |келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1981|1981]] }} '''Футболдан құрлықаралық кубок 1980''' — [[Футболдан құрлықаралық кубок|аталмыш турнирдің]] 19-шы жарысы. [[Еуропа чемпиондары кубогы 1979/80|1980 жылғы Чемпиондар кубогының]] жеңімпазы "[[Ноттингем Форест]]" (Англия) пен сол жылғы [[Либертадорес Кубогы|Либертадорес кубогының]] жеңімпазы "[[Насьональ (футбол клубы, Монтевидео)|Насьональ Монтевидео]]" (Уругвай) өзара кездесіп, уругвайлық клуб 1:0 есебімен жеңіске жетті<ref>http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/matchreport/newsid=512209.html#toyota+cup+1980 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107124921/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/matchreport/newsid=512209.html#toyota+cup+1980 |date=2012-11-07 }}</ref>. Матч тағдырын шешкен жалғыз голды 10-минутта Вальдемар Викторино соқты. Викторино матчтың үздік ойыншысы номинациясын да иеленді. 1980 жылдан бастап турнирде бір ғана ойын ойналатын болды және бейтараптықты сақтау үшін [[Токио|Токиода]] өткізілетін боп шешілді. Турнирге [[Toyota|"Тойота]]" компаниясы демеушілік жасады. == Матч == === Детальдар === {{матч туралы есептеме |мерзімі = [[11 ақпан]] [[1981 жыл]] |команда1 = [[Насьональ (футбол клубы, Монтевидео)|Насьональ]] {{ту|Уругвай}} |есеп= 1:0 |команда2 = {{ту|Англия}} [[Ноттингем Форест]] |голдар1 = [[Вальдемар Викторино]] {{гол|10}} |стадион = [[Олимпиада стадионы (Токио)|Олимпиада стадионы]], [[Токио]] |көрермендер = 62&nbsp;000 |төреші = {{ту|Израиль}} Абрахам Кляйн}} {| width=92% | |{{Football kit | pattern_la =_Nacional 1st 80 | pattern_b =_Nacional 1st 80 | pattern_ra =_Nacional 1st 80 | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000099 | socks = 000099 | title = Насьональ}} |{{Football kit|pattern_la=_Adidas_whiteborder|pattern_b=_Adidas_white_vintage|pattern_ra=_Adidas_whiteborder|pattern_sh=_adidaswhite|pattern_so=_3_stripes_white|leftarm=DD0000|body=DD0000|rightarm=DD0000|shorts=DD0000|socks=DD0000|title=Ноттингем Форест}} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Насьональ:''' |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Уругвай}} [[Родольфо Родригес]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Уругвай}} [[Хуан Карлос Бланко]] |- |қ || '''2'''||{{ту|Уругвай}} [[Хосе Эрмес Морейра]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Уругвай}} [[Даниэль Энрикес]] |- |қ ||'''5''' ||{{ту|Уругвай}} [[Вашингтон Гонсалес]] |- |ж || '''16'''||{{ту|Уругвай}} [[Денис Милар]] |- |ж ||'''13''' ||{{ту|Уругвай}} [[Виктор Эспарраго]] |- |ж ||'''10''' ||{{ту|Уругвай}} [[Арсенио Лусардо]] |- |ш ||'''7''' ||{{ту|Уругвай}} [[Альберто Бика]] |- |ш ||'''9''' ||{{ту|Уругвай}} [[Вальдемар Викторино]] |- |ш ||'''11''' ||{{ту|Уругвай}} [[Хулио Моралес]] |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Уругвай}} [[Хуан Мартин Мухика]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Ноттингем Форест:''' |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Англия}} [[Питер Шилтон]] |- |қ || '''2'''||{{ту|Англия}} [[Вив Андерсон]] |- |қ ||'''5'''||{{ту|Англия}} [[Ларри Ллойд]] |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Шотландия}} [[Кенни Бернс]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Шотландия}} [[Франк Грэй]] |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Солтүстік Ирландия}} [[Мартин О’Нил]] |- |ж ||'''8''' ||{{ту|Швейцария}} [[Раймондо Понте]] |- |ж ||'''15''' ||{{ту|Англия}} [[Стюарт Грэй]] |- |ш ||'''11''' ||{{ту|Шотландия}} [[Джон Робертсон]] |- |ш ||'''9''' ||{{ту|Англия}} [[Тревор Фрэнсис]] |- |ш ||'''10''' ||{{ту|Шотландия}} [[Иан Уоллес]] |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Англия}} [[Брайан Клаф]] |} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{YouTube|yQXOnrokSFM|Гол видеосы|logo=1}} * [https://web.archive.org/web/20100407070018/http://fannet.org/eurocups/intercontinent_cup/1980/match-3350 Матч протоколы] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат:Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:Насьональ Монтевидео ФК ойындары]] [[Санат:Ноттингем Форест ФК ойындары]] [[Санат:1980 жылғы футбол]] gu1j2f8xmlc5cr3z1rqxzcaaucurjmy 0 661379 3650219 3646533 2026-09-02T12:53:14Z Jako2588 184916 3650219 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тахикардия''' ({{Lang-grc|ταχύς}} — жылдам және {{Lang-grc2|καρδία}} — [[жүрек]]) — жүрек соғу жиілігінің минутына 90 соққыдан жоғарылауы. Тахикардияны патологиялық құбылыс ретінде де қарастырылады, яғни жүрек соғу жиілігінің патологиялық тұрғыдан жоғарылауы және тахикардия қалыпты физиологиялық құбылыс ретінде де қарастыруға болады, яғни физикалық күштеме кезінде дене белсенділігі жоғарлағанда жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы байқалады. Тахикардия ауру емес, [[симптом]] болып табылады, өйткені ол көптеген аурулардың көрінісі ретінде пайда болуы мүмкін. Тахикардияның ең көп тараған себептері: [[Автономдық жүйке жүйесі|вегетативті жүйке]] жүйесінің бұзылуы, [[Эндокриндік жүйе|эндокриндік жүйенің]] [[Гемодинамика|бұзылуы, гемодинамикалық]] бұзылулар және [[Тыныс алу аритмиясы|аритмияның]] әртүрлі формаларында, яғни жүректің қозу және автоматизм функцияларының бұзылыстарында кездеседі. Патологиялық тахикардия әртүрлі асқынуларға әкеледі. Біріншіден, жиі жүрек соғуы аясында жүректің оттегіге деген қажеттілігі де артады және жүрек жұмысының тиімділігі төмендейді, өйткені [[Жүрек|қарыншалар]] қанға толық толып үлгермейді, нәтижесінде [[қан қысымы]] төмендейді және дене мүшелеріне қан ағымы азаяды. Екіншіден, жүректің қанмен қамтамасыз етілуі нашарлайды, өйткені ол бір уақытта көп жұмыс істейді және көп оттегін қажет етеді, ал жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің нашар жағдайлары ишемиялық ауру мен миокард инфарктісінің даму қаупін арттырады. Ересек адамда тыныштық езінде жүрек соғысы әдетте минутына 100 реттен жоғары болса, тахикардия деп аталады. 46k5zksj9ddafy8sd6tuk4rklxxaapo 3650232 3650219 2026-09-02T15:02:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3290380 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тахикардия''' ({{Lang-grc|ταχύς}} — жылдам және {{Lang-grc2|καρδία}} — [[жүрек]]) — жүрек соғу жиілігінің минутына 90 соққыдан жоғарылауы. Тахикардияны патологиялық құбылыс ретінде де қарастырылады, яғни жүрек соғу жиілігінің патологиялық тұрғыдан жоғарылауы және тахикардия қалыпты физиологиялық құбылыс ретінде де қарастыруға болады, яғни физикалық күштеме кезінде дене белсенділігі жоғарлағанда жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы байқалады. Тахикардия ауру емес, [[симптом]] болып табылады, өйткені ол көптеген аурулардың көрінісі ретінде пайда болуы мүмкін. Тахикардияның ең көп тараған себептері: [[Автономдық жүйке жүйесі|вегетативті жүйке]] жүйесінің бұзылуы, [[Эндокриндік жүйе|эндокриндік жүйенің]] [[Гемодинамика|бұзылуы, гемодинамикалық]] бұзылулар және [[Тыныс алу аритмиясы|аритмияның]] әртүрлі формаларында, яғни жүректің қозу және автоматизм функцияларының бұзылыстарында кездеседі. Патологиялық тахикардия әртүрлі асқынуларға әкеледі. Біріншіден, жиі жүрек соғуы аясында жүректің оттегіге деген қажеттілігі де артады және жүрек жұмысының тиімділігі төмендейді, өйткені [[Жүрек|қарыншалар]] қанға толық толып үлгермейді, нәтижесінде [[қан қысымы]] төмендейді және дене мүшелеріне қан ағымы азаяды. Екіншіден, жүректің қанмен қамтамасыз етілуі нашарлайды, өйткені ол бір уақытта көп жұмыс істейді және көп оттегін қажет етеді, ал жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің нашар жағдайлары ишемиялық ауру мен миокард инфарктісінің даму қаупін арттырады. nc9n9unq3nize2vfaxsra931by9cqnl 0 661708 3650218 3646532 2026-09-02T12:48:37Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650218 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сауыр таулары''' — Қазақстанның Шығыс Қазақстан облысы мен Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының шекарасында орналасқан тау жотасы, ол Сауыр-Тарбағатай тау жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады және Тарбағатай тауларымен қатар осы жүйенің екінші бір бөлігін құрайды. Жотаның ұзындығы 140 км-ді, ал мұз басқан аумағы 16 км²-ді құрайды. Оның ең биік нүктесі – [[Мұзтау]] (3816 м). Жотаның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 50 км. Сауырдың шыңдары тегіс және күмбез тәрізді. Сауыр жотасының беткейлерінен бастау алып, Зайсан қазаншұңқыры мен Қара Ертіс алабын сумен қамтамасыз ететін негізгі өзендерге мыналар жатады: Кендірлік, Үйдене, Қарабуға, Жеміс, Шегелек және Темірсу. Сауыр-Тарбағатай тауларының аймағы табиғи ерекшеліктеріне сәйкес Тарбағатай таулы-далалы ауданы және Сауырдың таулы орманды-шалғынды даласы болып бөлінеді. Тарбағатай даласының өсімдіктері бұталы, қарағайлы болып келеді де, таудың солтүстік беткейінде альпі шалғынына ұласады. Оңтүстік бет-кейде де бұталы өсімдіктер көп. Сайларда жемісжидек [[ағаш]]тары, көк терек, ақ терек шағын ормандар кездеседі. [[Тарбағатай]]дың биік шалғыны [[Алтай]] тауынан ауысса, алма, [[Түркістан]] аршасы сияқты түрлер Тянь-Шань аймағынан келген. Оңтүстік беткейдің далалық бөлігінде жусанды өсімдіктер көп, ол жайылым есебінде пайдаланылады. Тау алқабында егістік мол әрі таудың батыс беткейінде бақтар бар. Ормандары [[Сібір]] ағаштары мен Тянь-Шань тұрады. Бұл аймақтың Сібір мен [[Орта Азия]] аралығындағы өткінші орын екенін тағы да дәлелдеді. Сауырдың оңтүстігі мен Тарбағатайдың шығыс бөлігі аралығын [[Шілік]]ті [[шөлейт]] даласы алып жатыр.<ref>[https://stud.baribar.kz/7288/sauyr-tarbaghataydynh-zher-bederi-men-geologiyalyq-qurlysy-paydaly-qazbalaryn-tabighat-zhaghdaylary// Сауыр тауларының сипаттамасы]</ref><ref>[https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 Сауыр талуарының орналасуы]</ref> == Тағы қараңыз == * [[Сауыр-Тарбағатай]] * [[Тянь-Шань]] * [[Алтай тауы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Таулар]] [[Санат:Сауыр]] [[Санат:Тарбағатай]] 83sfzxg9v68jzh1d2rwnlap6nt8adr4 3650233 3650218 2026-09-02T15:02:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3641641 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сауыр таулары''' — Қазақстанның Шығыс Қазақстан облысы мен Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының шекарасында орналасқан тау жотасы; ол Сауыр-Тарбағатай тау жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады және Тарбағатай тауларымен қатар осы жүйенің екінші бір бөлігін құрайды. Жотаның ұзындығы 140 км-ді, ал мұз басқан аумағы 16 км²-ді құрайды. Оның ең биік нүктесі – [[Мұзтау]] (3816 м). Жотаның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 50 км. Сауырдың шыңдары тегіс және күмбез тәрізді. Сауыр жотасының беткейлерінен бастау алып, Зайсан қазаншұңқыры мен Қара Ертіс алабын сумен қамтамасыз ететін негізгі өзендерге мыналар жатады: Кендірлік, Үйдене, Қарабуға, Жеміс, Шегелек және Темірсу. Сауыр-Тарбағатай тауларының аймағы табиғи ерекшеліктеріне сәйкес Тарбағатай таулы-далалы ауданы және Сауырдың таулы орманды-шалғынды дала-сы болып бөлінеді. Тарбағатай даласының өсімдіктері бұталы, қарағайлы болып келеді де, таудың солтүстік беткейінде альпі шалғынына ұласады. Оңтүстік бет-кейде де бұталы өсімдіктер көп. Сайларда жемісжидек [[ағаш]]тары, көк терек, ақ терек шағын ормандар кездеседі. [[Тарбағатай]]дың биік шалғыны [[Алтай]] тауынан ауысса, алма, [[Түркістан]] аршасы сияқты түрлер Тянь-Шань аймағынан келген. Оңтүстік беткейдің далалық бөлігінде жусанды өсімдіктер көп, ол жайылым есебінде пайдаланылады. Тау алқабында егістік мол әрі таудың батыс беткейінде бақтар бар. Ормандары [[Сібір]] ағаштары мен Тянь-Шань шыршасынан тұрады. Бұл аймақтың Сібір мен [[Орта Азия]] аралығындағы өткінші орын екенін тағы да дәлелдейді. Сауырдың оңтүстігі мен Тарбағатайдың шығыс бөлігі аралығын [[Шілік]]ті [[шөлейт]] даласы алып жатыр.<ref>[https://stud.baribar.kz/7288/sauyr-tarbaghataydynh-zher-bederi-men-geologiyalyq-qurlysy-paydaly-qazbalaryn-tabighat-zhaghdaylary// Сауыр тауларының сипаттамасы]</ref><ref>[https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 Сауыр талуарының орналасуы]</ref> == Тағы қараңыз == * [[Сауыр-Тарбағатай]] * [[Тянь-Шань]] * [[Алтай тауы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Таулар]] [[Санат:Сауыр]] [[Санат:Тарбағатай]] kp3lgqu0sapewhe8252u3ek7ae5h33h 0 662529 3650220 3646570 2026-09-02T12:55:02Z Jako2588 184916 3650220 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Түктібай әулие''' — Түктібай әулие бұдан 300 жылдай бұрын Сыр өзені бойында дүниеге келген. Туған кезде үсті-басы түгел түк болған екен. Сексеннен асқан емші атасы немересінің бұлай болғанына қуанып: «Бұл бала нышанмен туды. Аты Түктібай болады. Әлі ел-жұртының атын шығаратын қасиет қонады бұл қарағыма» деп бір жасқа дейін жан баласына көрсетпей ұстайды. Сүндетке отырар жылы денесін түгел жапқан түктері өз-өзінен сыпырылып түсіп, омыртқасын бойлай ат жалындай түктері ғана қалады. == Аңыз == Бала он үшке келгенде ұрғашы тораңғыдан өзі шауып қобыз жасап алыпты. Бұл қобызының үні шықпай,қара терге түсіп қайта қобыз шабады. Бірде күн батып бара жатқанда далада ұйықтап кетіпті. Дәл өңіндегідей түс көріпті. Түсінде ақ сақалы желбіреп, беліне түскен қария: «Балам, анау Әулиешоқы деген құмның шетінде үй орнындай ғана тақыр жер бар. Соны қазсаң,өмір бойғы керегіңді аларсың. Ал, батамды бердім. Қобызды да қасиет қонған киелі жан ұстайды, қолыңды жай!» деп батасын беріпті. Бала әкесіне айтып, екеулеп Әулиешоқы құмын шарлап, ат аунайтындай ғана тақыр жерді табады. Сол жерді қазып жіберсе, түйе терісіне оралған қобыз бен төс, балға шығады. Түктібай қобызды ала салып, айдалада ойнап кеп жөнелгенде уілдеп, құм суырған жел де тынады, алакөбіктеніп долдана аққан өзен де сабыр табады. Қара қобыздың үні қалың құм ішінде шалқып, дала балқып кетеді. Бала тоқтамай жеті күй тартыпты. Өзен жағасындағы қалың аң-құс селт етіп бастарын көтеріп аңыраған күйді тапжылмай тыңдасыпты. Бой-бой терлеп жеті күйді бітіріп тоқтағанда әкесі шырт ұйқыдан оянғандай болып: – Балам, аянмен келген бұл қара қобызды қасиеттеп ұста, ұрпақтан-ұрпаққа бойтұмардай аманатта! Ал мына төсті де ала жүрейік. Бізден тараған үрім-бұтақтардан ұста, шеберлер көп шығады екен, – депті. Содан бастап Түктібай бақсы атаныпты. == Кесене == Кесене Жамбыл ауданы, Қызыләскер ауылында орналасқан.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6sqj0rlht3nfqnkyna88ew27dkrh1ie 3650231 3650220 2026-09-02T15:02:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2880377 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Түктібай әулие''' — Түктібай бұдан 300 жылдай бұрын Сыр өзені бойында дүниеге келген. Туған кезде үсті-басы түгел түк болған екен. Сексеннен асқан емші атасы немересінің бұлай болғанына қуанып: «Бұл бала нышанмен туды. Аты Түктібай болады. Әлі ел-жұртының атын шығаратын қасиет қонады бұл қарағыма» деп бір жасқа дейін жан баласына көрсетпей ұстайды. Сүндетке отырар жылы денесін түгел жапқан түктері өз-өзінен сыпырылып түсіп, омыртқасын бойлай ат жалындай түктері ғана қалады. == Аңыз == Бала он үшке келгенде ұрғашы тораңғыдан өзі шауып қобыз жасап алыпты. Бұл қобызының үні шықпай, қара терге түсіп қайта қобыз шабады. Бірде күн батып бара жатқанда далада ұйықтап кетіпті. Дәл өңіндегідей түс көріпті. Түсінде ақ сақалы желбіреп, беліне түскен қария: «Балам, анау Әулиешоқы деген құмның шетінде үй орнындай ғана тақыр жер бар. Соны қазсаң, өмір бойғы керегіңді аларсың. Ал, батамды бердім. Қобызды да қасиет қонған киелі жан ұстайды, қолыңды жай!» деп батасын беріпті. Бала әкесіне айтып, екеулеп Әулиешоқы құмын шарлап, ат аунайтындай ғана тақыр жерді табады. Сол жерді қазып жіберсе, түйе терісіне оралған қобыз бен төс, балға шығады. Түктібай қобызды ала салып, айдалада ойнап кеп жөнелгенде уілдеп, құм суырған жел де тынады, алакөбіктеніп долдана аққан өзен де сабыр табады. Қара қобыздың үні қалың құм ішінде шалқып, дала балқып кетеді. Бала тоқтамай жеті күй тартыпты. Өзен жағасындағы қалың аң-құс селт етіп бастарын көтеріп аңыраған күйді тапжылмай тыңдасыпты. Бой-бой терлеп жеті күйді бітіріп тоқтағанда әкесі шырт ұйқыдан оянғандай болып: – Балам, аянмен келген бұл қара қобызды қасиеттеп ұста, ұрпақтан-ұрпаққа бойтұмардай аманатта! Ал мына төсті де ала жүрейік. Бізден тараған үрім-бұтақтардан ұста, шеберлер көп шығады екен, – депті. Содан бастап Түктібай бақсы атаныпты. == Кесене == Кесене Жамбыл ауданы, Қызыләскер ауылында орналасқан.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4hndjzvxjakayofbx1njzect9lsl3zs 4 675070 3650354 3650096 2026-09-03T07:00:59Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650354 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96769||77057||11070||229||3389||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||87120||81914||948||642||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84060||68788||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49295||40528||1775||102||631||17||11||4511||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||36474||33497||213||7||1380||72||0||1553||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23181||21867||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23000||21585||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20239||10539||1421||41||7216||115||8||430||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17260||12283||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11610||7140||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10164||7991||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8393||5814||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8232||5802||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7953||5420||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4521||3083||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4458||3914||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3771||3714||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3302||2616||363||117||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2936||1896||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2149||1833||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||95||{{u|Gliwi}}||1554||1548||3||0||0||0||0||0||0 |- |108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||117||{{u|Ziv}}||1180||1107||60||0||0||2||0||9||2 |- |126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||206||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1097||798||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1024||877||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||191||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||179||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||171||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||734||760||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||176||{{u|Marksscheider}}||675||574||10||0||87||0||0||0||0 |- |183||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||204||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |185||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |186||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |187||195||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |188||192||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |190||177||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |191||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||178||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |193||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |194||193||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12 |- |195||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |196||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |197||181||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |198||188||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |199||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |200||180||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |201||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||600||599||0||0||0||0||0||3||2 |- |202||184||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |204||183||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |205||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |206||186||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |207||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |208||190||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |209||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||208||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |212||205||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |213||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||207||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |215||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||189||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |217||194||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |219||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |220||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |221||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |222||185||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |224||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |225||187||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |226||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |228||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |230||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] fpvvvulhbmd1rtdhp1e3n8wjj4il82i 4 675089 3650512 3650182 2026-09-03T11:00:28Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650512 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145877||131252||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132911||127391||833||15||62||17||10||2859||1699 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113905||1||0||0||0||0||0||113904||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89289||89289||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79296||79281||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50442||50149||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14747||13726||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7978||5420||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||170||168||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 3tp51lroathtjvlwu46wzgwvpd7r7fn 4 675116 3650221 3649928 2026-09-02T13:07:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650221 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2693||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2608||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Орел Карл}}||1361||319||1||315||91||24||0||0||0 |- |12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||986||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||647||323||0||10||1127||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Nurken}}||538||529||3||655||4961||32||15||3||4 |- |47||{{u|Casserium}}||537||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||533||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||426||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|ShadZ01}}||211||23||0||34||82||65||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||74||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Marksscheider}}||24||29||0||2||80||0||0||0||0 |- |490||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |492||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |495||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |496||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |502||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |507||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |509||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |510||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |520||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |531||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |532||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |544||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |547||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |548||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |549||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |554||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |561||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |564||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |567||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |575||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |577||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |581||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |582||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |589||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |591||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |599||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|PushkinVko}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |632||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |637||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |644||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |645||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |646||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |647||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |652||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |656||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |668||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |669||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Амина Жанаковна}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |681||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |688||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |689||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |691||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |692||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |710||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |716||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |720||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |725||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |745||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |748||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |750||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |758||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |770||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |792||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |801||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |814||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |827||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |828||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |832||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |835||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |836||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |838||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |839||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |847||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |851||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |856||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |859||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |860||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |861||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |867||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |881||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |885||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |890||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |908||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |916||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |918||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |930||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |935||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |942||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |945||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |946||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |957||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |966||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |967||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1006||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1008||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1020||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1028||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1036||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1050||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1057||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1065||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1069||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1094||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1101||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1109||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1112||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1147||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1179||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1182||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1187||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1189||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1202||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1206||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1213||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1294||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1437||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1438||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1450||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1451||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1467||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1470||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1497||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1527||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1544||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1562||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1563||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1570||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айткүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1697||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1711||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1717||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1722||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1732||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1733||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||325||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] tvv0yndzzs0bsjcqlpgwlt8sr1tkdp1 0 676106 3650394 3648550 2026-09-03T08:37:05Z Nurken 111493 3650394 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ғалымжан Қойшыбаев (38141) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қойшыбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]]дің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппаратының басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қаңтар 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым енгізілді, Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы ретінде өзі'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 26 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қаңтар 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br/>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] | Ізбасары_2 = ''Кеңсе жойылды, Үкімет аппаратының басшысы ретінде өзі'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_3 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 наурыз 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Финляндиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Finland.svg | Басқара бастады_4 = 11 маусым 2012 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 наурыз 2016 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Литвадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Lithuania.svg | Басқара бастады_5 = 4 желтоқсан 2008 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 маусым 2012 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_5 = [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] | Ізбасары_5 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Туған күні = 12.04.1968 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Дармен (1993)<br/>Дамелия (2001) | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}} {{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}} }} '''Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев''' ([[12 сәуір]] [[1968 жыл|1968]], [[Қызылорда]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, [[Дипломатия|дипломат]], 2023 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министрдің]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппараты]] басшысының қызметін атқаруда.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/879599|title=Токаев провёл кадровые перестановки в аппарате правительства Казахстана и ряде министерств|publisher=interfax|date=4 қаңтар 2023|access-date=4 қаңтар 2023|lang=ru}}</ref> [[Философия]] ғылымдарының кандидаты. Бұрын 2019–2023 жылдары Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы [[Қызылорда]] қаласында дүниеге келген. 1991 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін]], 1994 жылы сол жоғары оқу орнының аспирантурасын тәмамдаған. Философия ғылымдарының кандидаты. Еңбек жолын 1995—2004 жылдары Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Елшілігінің атташесі, үшінші хатшысы, бірінші хатшысы, кеңесшісі, Кеңесші-Уәкілі болып бастаған. 2004 жылы Қазақстанның [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның жанындағы Өкілетті өкілі болған. 2004—2006 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының Бас инспекторы болып қызмет еткен. 2006—2008 жылдары Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі болды. 2008 жылы Қазақстанның [[Литва]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200812050235 Кадровые перестановки]</ref> 2009 жылы оған Қазақстанның [[Латвия]]дағы, [[Эстония]]дағы және [[Финляндия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқару жүктелді.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200902130222 Кадровые перестановки]</ref> 2012—2016 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]] мен [[Эстония]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201206130028 Кадровые перестановки]</ref>  2016—2019 жылдары Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметін атқарған. 2019 жылғы 26 наурызда Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. 2019 жылғы қыркүйекте, 2021 және 2022 жылдары лауазымына қайта тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/oyshybaev-alymzhan-telman-ly/ Анықтама. Қойшыбаев Ғалымжан Телманұлы]</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда ол Премьер-Министрдің орынбасары және Үкімет Аппаратының басшысы болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде және 2024 жылы лауазымына қайта тағайындалды. == Марапаттары == * [[Парасат ордені|Парасат]] ордені * [[Құрмет ордені|Құрмет]] ордені == Отбасы == Үйленген, 1993 жылы туған Дәрмен, 2001 жылы туған Дамелия атты балалары бар. Жұбайы Гүлмира Әбенқызы Қойшыбаева (қыз кезіндегі тегі Өмірәлиева) 1967 жылы туған.<ref>[https://yedilov.online/person/743 Койшыбаев Галымжан Тельманович]</ref> * Қайын ағасы [[Талғат Әбенұлы Өмірәлиев|Талғат Өмірәлиев]] (1961 жылы туған) — Алматы облысы бойынша Еңбек инспекциясы департаментінің басшысы. Сарқан (2001—2007), Талғар (2007—2012), Панфилов (2019—2022) аудандарының әкімі болған.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34661723 Умралиев Талгат Абенович (персональная справка)]</ref> == Сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/koishybaev Премьер-Министр Кеңсесі Басшысы] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Латвиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Литвадағы елшілері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] 9fi903dlrtonc377vwst2aqg0g40fi8 3650498 3650394 2026-09-03T10:52:20Z Casserium 68287 3650498 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ғалымжан Қойшыбаев (38141) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қойшыбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]]дің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппаратының басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 4 қаңтар 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым енгізілді, Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы ретінде өзі'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 26 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 4 қаңтар 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br/>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] | Ізбасары_2 = ''Кеңсе жойылды, Үкімет аппаратының басшысы ретінде өзі'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрінің]] орынбасары | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_3 = 4 наурыз 2016 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 наурыз 2019 | Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = [[Марат Зеникенұлы Сыздықов|Марат Сыздықов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Финляндиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of Finland.svg | Басқара бастады_4 = 11 маусым 2012 | Басқаруын аяқтады_4 = 4 наурыз 2016 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеуов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Қазақстанның Литвадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Lithuania.svg | Басқара бастады_5 = 4 желтоқсан 2008 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 маусым 2012 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_5 = [[Тілеухан Самарханұлы Қабдрахманов|Тілеухан Кабдрахманов]] | Ізбасары_5 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] | Туған күні = 12.04.1968 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Дармен (1993)<br/>Дамелия (2001) | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}} {{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!!}} {{!}}} }} '''Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев''' ([[12 сәуір]] [[1968 жыл|1968]], [[Қызылорда]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, [[Дипломатия|дипломат]], 2023 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министрдің]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет аппараты]] басшысының қызметін атқаруда.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/879599|title=Токаев провёл кадровые перестановки в аппарате правительства Казахстана и ряде министерств|publisher=interfax|date=4 қаңтар 2023|access-date=4 қаңтар 2023|lang=ru}}</ref> [[Философия]] ғылымдарының кандидаты. Бұрын 2019–2023 жылдары Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болған. == Өмірбаяны == 1968 жылы [[Қызылорда]] қаласында дүниеге келген. 1991 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін]], 1994 жылы сол жоғары оқу орнының аспирантурасын тәмамдаған. Философия ғылымдарының кандидаты. Еңбек жолын 1995—2004 жылдары Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Елшілігінің атташесі, үшінші хатшысы, бірінші хатшысы, кеңесшісі, Кеңесші-Уәкілі болып бастаған. 2004 жылы Қазақстанның [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның жанындағы Өкілетті өкілі болған. 2004—2006 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының Бас инспекторы болып қызмет еткен. 2006—2008 жылдары Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі болды. 2008 жылы Қазақстанның [[Литва]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200812050235 Кадровые перестановки]</ref> 2009 жылы оған Қазақстанның [[Латвия]]дағы, [[Эстония]]дағы және [[Финляндия]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқару жүктелді.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200902130222 Кадровые перестановки]</ref> 2012—2016 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]] мен [[Эстония]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201206130028 Кадровые перестановки]</ref>  2016—2019 жылдары Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметін атқарған. 2019 жылғы 26 наурызда Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. 2019 жылғы қыркүйекте, 2021 және 2022 жылдары лауазымына қайта тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/persons_directory/oyshybaev-alymzhan-telman-ly/ Анықтама. Қойшыбаев Ғалымжан Телманұлы]</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда ол Премьер-Министрдің орынбасары және Үкімет Аппаратының басшысы болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде және 2024 жылы лауазымына қайта тағайындалды. == Марапаттары == * [[Парасат ордені|Парасат]] ордені * [[Құрмет ордені|Құрмет]] ордені == Отбасы == Үйленген, 1993 жылы туған Дәрмен, 2001 жылы туған Дамелия атты балалары бар. Жұбайы Гүлмира Әбенқызы Қойшыбаева (қыз кезіндегі тегі Өмірәлиева) 1967 жылы туған.<ref>[https://yedilov.online/person/743 Койшыбаев Галымжан Тельманович]</ref> * Қайын ағасы [[Талғат Әбенұлы Өмірәлиев|Талғат Өмірәлиев]] (1961 жылы туған) — Алматы облысы бойынша Еңбек инспекциясы департаментінің басшысы. Сарқан (2001—2007), Талғар (2007—2012), Панфилов (2019—2022) аудандарының әкімі болған.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34661723 Умралиев Талгат Абенович (персональная справка)]</ref> == Сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/koishybaev Премьер-Министр Кеңсесі Басшысы] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Латвиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Литвадағы елшілері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] pzz7yi9r954zmtr4uzoiuo4dm5jyxhs 0 676108 3650376 3500485 2026-09-03T08:11:07Z Nurken 111493 3650376 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Әлібек Сәкенұлы Қуантыров | Шынайы есімі = | Суреті = Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қуантыров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер вице-министрі]] | Ту_2 = MFA emblem.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 30 шілде 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 жыл | Басқаруын аяқтады_3 = 6 ақпан 2024 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] | Ізбасары_3 = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = 25 ақпан 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 қаңтар 2022 | Президент_4 = | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.11.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Томск мемлекеттік университеті]] (2006) |[[Мичиган университеті]] (2010) }} | Мамандығы = {{hlist|кредит және финанстар|[[лингвистика]] және мәдениетаралық коммуникация|[[экономист]]}} | Ғылыми дәрежесі = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} | Қолтаңбасы = }} '''Әлібек Сәкенұлы Қуантыров''' ([[14 қараша]] [[1983 жыл|1983]], [[Атырау|Гурьев]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, 2026 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]]. Бұрын Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары (2024–2026),<ref name="simorinb">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-alibek-sakenuly-kuantyrov-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-3065535 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Әлібек Сакенұлы Қуантыров Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-07-30 |accessdate= 2024-07-30}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] (2022–2024) және [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2021–2022) лауазымдарында болған еді. == Өмірбаяны == Қуантыров 1983 жылғы 14 қарашада [[Атырау|Гурьев]] қаласында туған. 2005 және 2006 жылдары [[Томск мемлекеттік университеті]]нде «Қаржы және кредит» пен «Лингвистика және мәдениетаралық коммуникация», мамандықтары бойынша және 2010 жылы Қолданбалы экономика магистрі дәрежесімен [[Мичиган университеті]]н «Болашақ» стипендиясы бойынша тәмамдаған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34629012|title=Куантыров Алибек Сакенович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-17}}</ref> Мансабын 2005 жылғы қыркүйектен 2006 жылғы ақпанға дейін [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] Ішкі әкімшілік департаменті, Халықаралық қатынастар департаментінің жетекші маманы ретінде бастаған. 2006 жылғы ақпаннан 2010 жылғы қазанға дейін ол Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі және [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Инвестициялық саясат және жоспарлау департаментінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. 2010 жылғы қарашада Қуантыров Экономикалық даму және сауда министрлігінің Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті Стратегиялық әзірлемелер басқармасының бастығы бола тұрды. Сол жылғы қарашадан 2013 жылғы ақпанға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Бюджет саясаты және жоспарлау департаменті және Бюджеттік жоспарлау және болжамдау департаменті директорының орынбасары. 2013 жылғы ақпан мен маусым аралығында [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті төрағасының орынбасары. 2013 жылғы маусым мен 2019 жылғы сәуір аралығында [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы меңгерушісінің орынбасары, Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 2019 жылғы сәуірден 2021 жылғы ақпанға дейін [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан Тұңғыш Президенті — Елбасы]] Кеңсесінің Бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2021 жылғы ақпаннан<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/alibek-kuantyrov-kr-ulttyk-ekonomika-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-251332|title=Әлібек Қуантыров ҚР ұлттық экономика вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2021-02-25|accessdate=2023-09-17}}</ref> 2022 жылғы қаңтарға дейін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Ұлттық экономика вице-министрі]] болды. [[Сурет:Älibek Quwantırov (2023-09-20).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Қуантыров, 2023 жылғы қыркүйек]] 2022 жылғы 11 қаңтарда Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстанның Ұлттық экономика министрі]] болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/alibek-kuantyrov-ulttyk-ekonomika-ministri-lauazymyna-kayta-tagayyndaldy_a4052887|title=Әлібек Қуантыров Ұлттық экономика министрі лауазымына қайта тағайындалды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҚАПАЛБАЕВА, Жанар|date=2023-04-04|accessdate=2023-09-17}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін, 2024 жылғы 6 ақпанда ол министр қызметінен босатылды. 2024 жылғы 1 сәуірде [[Kazenergy]] қауымдастығының бас директоры болып тағайындалды.<ref>[https://www.kazenergy.com/ru/press-center/news/3260/ Председатель Ассоциации KAZENERGY представил коллективу нового генерального директора]</ref> Ол бұл қызметті сол жылдың 8 тамызына дейін атқарды.<ref>[https://forbes.kz/articles/v-kazenergy-nashli-zamenu-kuantyrovu-2d994a В KAZENERGY нашли замену Куантырову]</ref> 2024 жылғы 30 шілдеде Президент өкімі арқылы Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер вице-министрі]] болып тағайындалды.<ref name="simorinb" /> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылымы кезінде Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] болып тағайындалды.<ref name="ekolog">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-kuantyrov-turaly-38136 |title=Ә.С. Қуантыров туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Жеке өмірі == Қуантыров [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Испан тілі|испан]] және [[Неміс тілі|неміс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> Әлібек Қуантыровтың Ермек Қуантыров есімді туған ағасы бар, ол [[Колумбия университеті]]нің түлегі және "Қазатомөнеркәсіптің" құқықтық бағдарлау және сатып алу жөніндегі бас директоры.{{efn|[[#Непотизм|Сын#Непотизм]] бөлімін қараңыз}}<ref name="adirna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/162884|title=Экономика министрінің туған ағасы Ермек Қуантыров "үлкен қызметке" тағайындалды|publisher=Адырна|lang=kk|date=2023-07-11|accessdate=2023-09-17}}</ref> == Сын == === Непотизм === Әлібек Қуантыровтың туған ағасы, '''Ермек Қуантыров''' ([[20 қыркүйек]] [[1989 жыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Томск мемлекеттік университетінің, [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]нің және [[Колумбия университеті]]нің түлегі<ref name="ermek">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34259889&pos=1;-16#pos=1;-16|title=Куантыров Ермек Сакенович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-17}}</ref> және 2023 жылғы шілдедегі жағдай бойынша, ол кезде інісі Әлібек ұлттық экономика министрі қызметінде еді, «Қазатомөнеркәсіптің» құқықтық бағдарлау және сатып алу жөніндегі бас директоры,<ref name="adirna" /> [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]] және [[Қытай тілі|қытай]] тілдерін меңгерген.<ref name="ermek" /> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қуантыров, Әлібек Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан экология министрлері]] [[Санат:Томск мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Мичиган университеті түлектері]] mz6er70bwqe9ufb6u1iedkg7e1f21ds 3650407 3650376 2026-09-03T08:44:10Z Nurken 111493 3650407 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Әлібек Сәкенұлы Қуантыров | Шынайы есімі = | Суреті = Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қуантыров, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер вице-министрі]] | Ту_2 = MFA emblem.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 30 шілде 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 жыл | Басқаруын аяқтады_3 = 6 ақпан 2024 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] | Ізбасары_3 = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = 25 ақпан 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 қаңтар 2022 | Президент_4 = | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.11.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Атырау{{!}}Гурьев|Атырауда}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Томск мемлекеттік университеті]] (2006) |[[Мичиган университеті]] (2010) }} | Мамандығы = {{hlist|кредит және финанстар|[[лингвистика]] және мәдениетаралық коммуникация|[[экономист]]}} | Ғылыми дәрежесі = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }} | Қолтаңбасы = }} '''Әлібек Сәкенұлы Қуантыров''' ([[14 қараша]] [[1983 жыл|1983]], [[Атырау|Гурьев]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, 2026 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]]. Бұрын Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары (2024–2026),<ref name="simorinb">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-alibek-sakenuly-kuantyrov-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-3065535 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Әлібек Сакенұлы Қуантыров Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-07-30 |accessdate= 2024-07-30}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] (2022–2024) және [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2021–2022) лауазымдарында болған еді. == Өмірбаяны == Қуантыров 1983 жылғы 14 қарашада [[Атырау|Гурьев]] қаласында туған. 2005 және 2006 жылдары [[Томск мемлекеттік университеті]]нде «Қаржы және кредит» пен «Лингвистика және мәдениетаралық коммуникация», мамандықтары бойынша және 2010 жылы Қолданбалы экономика магистрі дәрежесімен [[Мичиган университеті]]н «Болашақ» стипендиясы бойынша тәмамдаған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34629012|title=Куантыров Алибек Сакенович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-17}}</ref> Мансабын 2005 жылғы қыркүйектен 2006 жылғы ақпанға дейін [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] Ішкі әкімшілік департаменті, Халықаралық қатынастар департаментінің жетекші маманы ретінде бастаған. 2006 жылғы ақпаннан 2010 жылғы қазанға дейін ол Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі және [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Инвестициялық саясат және жоспарлау департаментінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. 2010 жылғы қарашада Қуантыров Экономикалық даму және сауда министрлігінің Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті Стратегиялық әзірлемелер басқармасының бастығы бола тұрды. Сол жылғы қарашадан 2013 жылғы ақпанға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Бюджет саясаты және жоспарлау департаменті және Бюджеттік жоспарлау және болжамдау департаменті директорының орынбасары. 2013 жылғы ақпан мен маусым аралығында [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті төрағасының орынбасары. 2013 жылғы маусым мен 2019 жылғы сәуір аралығында [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы меңгерушісінің орынбасары, Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 2019 жылғы сәуірден 2021 жылғы ақпанға дейін [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан Тұңғыш Президенті — Елбасы]] Кеңсесінің Бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2021 жылғы ақпаннан<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/alibek-kuantyrov-kr-ulttyk-ekonomika-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-251332|title=Әлібек Қуантыров ҚР ұлттық экономика вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2021-02-25|accessdate=2023-09-17}}</ref> 2022 жылғы қаңтарға дейін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Ұлттық экономика вице-министрі]] болды. [[Сурет:Älibek Quwantırov (2023-09-20).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Қуантыров, 2023 жылғы қыркүйек]] 2022 жылғы 11 қаңтарда Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстанның Ұлттық экономика министрі]] болып тағайындалды. 2023 жылғы сәуірде қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/alibek-kuantyrov-ulttyk-ekonomika-ministri-lauazymyna-kayta-tagayyndaldy_a4052887|title=Әлібек Қуантыров Ұлттық экономика министрі лауазымына қайта тағайындалды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҚАПАЛБАЕВА, Жанар|date=2023-04-04|accessdate=2023-09-17}}</ref> [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін, 2024 жылғы 6 ақпанда ол министр қызметінен босатылды. 2024 жылғы 1 сәуірде [[Kazenergy]] қауымдастығының бас директоры болып тағайындалды.<ref>[https://www.kazenergy.com/ru/press-center/news/3260/ Председатель Ассоциации KAZENERGY представил коллективу нового генерального директора]</ref> Ол бұл қызметті сол жылдың 8 тамызына дейін атқарды.<ref>[https://forbes.kz/articles/v-kazenergy-nashli-zamenu-kuantyrovu-2d994a В KAZENERGY нашли замену Куантырову]</ref> 2024 жылғы 30 шілдеде Президент өкімі арқылы Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер вице-министрі]] болып тағайындалды.<ref name="simorinb" /> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылымы кезінде Қуантыров [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] болып тағайындалды.<ref name="ekolog">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-kuantyrov-turaly-38136 |title=Ә.С. Қуантыров туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Жеке өмірі == Қуантыров [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Испан тілі|испан]] және [[Неміс тілі|неміс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" /> Әлібек Қуантыровтың Ермек Қуантыров есімді туған ағасы бар, ол [[Колумбия университеті]]нің түлегі және "Қазатомөнеркәсіптің" құқықтық бағдарлау және сатып алу жөніндегі бас директоры.{{efn|[[#Непотизм|Сын#Непотизм]] бөлімін қараңыз}}<ref name="adirna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/162884|title=Экономика министрінің туған ағасы Ермек Қуантыров "үлкен қызметке" тағайындалды|publisher=Адырна|lang=kk|date=2023-07-11|accessdate=2023-09-17}}</ref> == Сын == === Непотизм === Әлібек Қуантыровтың туған ағасы, '''Ермек Қуантыров''' ([[20 қыркүйек]] [[1989 жыл]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — Томск мемлекеттік университетінің, [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]нің және [[Колумбия университеті]]нің түлегі<ref name="ermek">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34259889&pos=1;-16#pos=1;-16|title=Куантыров Ермек Сакенович (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-17}}</ref> және 2023 жылғы шілдедегі жағдай бойынша, ол кезде інісі Әлібек ұлттық экономика министрі қызметінде еді, «Қазатомөнеркәсіптің» құқықтық бағдарлау және сатып алу жөніндегі бас директоры,<ref name="adirna" /> [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]] және [[Қытай тілі|қытай]] тілдерін меңгерген.<ref name="ermek" /> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қуантыров, Әлібек Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] [[Санат:Қазақстан экология министрлері]] [[Санат:Томск мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Мичиган университеті түлектері]] hepcj4617u0blg248qpeut0zcw1odcn 0 677991 3650215 3649473 2026-09-02T12:16:58Z Casserium 68287 3650215 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді;<br>Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы ретінде [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 бастап {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 бастап {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31241003|title=Балаева Аида Галымовна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-11}}</ref> | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздан бастап Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 6bssl6v95prk3jp49aptjk4917zsnjm 3650378 3650215 2026-09-03T08:14:43Z Nurken 111493 ізбасары мәдениет 3650378 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді;<br>Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы ретінде [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 бастап {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз 2026 бастап {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31241003|title=Балаева Аида Галымовна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-11}}</ref> | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздан бастап Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 4v9ftqmse24z4zl1zjblxoop4bz9x84 3650463 3650378 2026-09-03T10:15:44Z Casserium 68287 3650463 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді;<br>Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы ретінде [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31241003|title=Балаева Аида Галымовна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-11}}</ref> | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздан бастап Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] oa6jarv0jw8w68u4npkj4prjvj8bkpt 0 679716 3650288 3488999 2026-09-02T17:28:11Z LCont5 150191 3650288 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1979 | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 =[[Мальме (футбол клубы)|Мальме]] | команда2 =[[Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)|Олимпия]] | команда1ел = {{ту|Швеция}} | команда2ел ={{ту|Парагвай}} | команда1есеп =1 | команда2есеп = 3 | детальдар = | дата = | стадион = | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1977|1977]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1980|1980]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' 1979 жылғы жарысы. == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб!!Квалификация |- |{{ту|Швеция}} [[Мальме (футбол клубы)|Мальме]]||[[Еуропа чемпиондары кубогы 1978/79]] турнирінің финалисі |- |{{ту|Парагвай}} [[Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)|Олимпия]]||[[Либертадорес кубогы 1979]] |} == Матч == === Детальдар === {{матч туралы есептеме |мерзімі=[[18 қараша]] [[1979 жыл|1979]] |time= |команда1=[[Мальме (футбол клубы)|Мальмё]] {{ту|Швеция}} |есеп=0:1 (0:1) |команда2={{ту|Парагвай}} [[Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)|Олимпия]] |голдар1= |голдар2=[[Эваристо Исаси]] {{гол|41}} |стадион=[[Мальме (стадион)|Мальмё]], [[Мальмё]] |көрермендер=5&nbsp;000  |referee={{ту|Англия}} [[Пэт Партридж]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_malmoe_7980h|pattern_b=_malmoe_7980h|pattern_ra=_malmoe_7980h|pattern_sh=|pattern_so=_2_white_stripes|leftarm=6a9afc|body=6a9afc|rightarm=6a9afc|shorts=ffffff|socks=6a9afc|title=Мальмё}} |{{Football kit|pattern_la=_blackborder|pattern_b=_olimpia79h|pattern_ra=_blackborder|pattern_sh=|pattern_so=_sccp13h|leftarm=ffffff|body=ffffff|rightarm=ffffff|shorts=ffffff|socks=ffffff|title=Олимпия}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ || ||{{ту|Швеция}} [[Ян Мёллер]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Роланд Андерссон]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Ингемар Эрландссон]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Кент Йонссон]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Матс Арвиндссон]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Клаес Мальмберг]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Андерс Юнгберг]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Роберт Прюц]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Томми Ханссон]] |- |ш ||||{{ту|Швеция}} [[Томас Шёберг]] |- |ш ||||{{ту|Швеция}} [[Ян-Улов Киннвалль]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Англия}} [[Боб Хафтон]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ || ||{{ту|Парагвай}} [[Эвер Уго Альмейда]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Алисио Солалинде]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Роберто Паредес]] |- |қ || ||{{ту|Уругвай}} [[Мигель Анхель Пиацца]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Фламинио Соса]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Карлос Кьесе]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Рохелио Дельгадо]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Луис Торрес]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Эдуардо Ортис]] |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Мауро Сеспедес]] |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Эваристо Исаси]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Уругвай}} [[Луис Кубилья]] |} |} === 2 матч === {{матч туралы есептеме |мерзімі=[[2 наурыз]] [[1980 жыл|1980]] |time= |команда1=[[Олимпия (футбол клубы, Асунсьон)|Олимпия]] {{ту|Парагвай}} |есеп=2:1 (1:0) |команда2={{ту|Швеция}} [[Мальме (футбол клубы)|Мальмё]] |голдар1=[[Алисио Солалинде]] {{гол|39}}<br />[[Мигель Мария Микеланьоли]] {{гол|71}} |голдар2=[[Ингемар Эрландссон]] {{гол|46}} |стадион=[[Дефенсорес дель Чако]], [[Асунсьон]] |көрермендер=47&nbsp;000  |referee={{ту|Уругвай}} [[Хуан Даниэль Кардельино]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_olimpia22h|pattern_b=_olimpia80h|pattern_ra=_olimpia22h|pattern_sh=|pattern_so=_sccp13h|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=Олимпия}} |{{Football kit|pattern_la=_malmoe_7980h|pattern_b=_malmoe_7980h|pattern_ra=_malmoe_7980h|pattern_sh=|pattern_so=_2_white_stripes|leftarm=6a9afc|body=6a9afc|rightarm=6a9afc|shorts=ffffff|socks=6a9afc|title=Мальмё}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ || ||{{ту|Парагвай}} [[Эвер Уго Альмейда]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Алисио Солалинде]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Роберто Паредес]] |- |қ || ||{{ту|Аргентина}} [[Даниэль Ди Бартоломео]] |- |қ || ||{{ту|Парагвай}} [[Фламинио Соса]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Карлос Кьесе]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Карлос Ялук]] |- |ж || ||{{ту|Парагвай}} [[Луис Торрес]] |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Освальдо Акино]] |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Уго Талавера]] || {{алаңнан| }} |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Эваристо Исаси]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ш || ||{{ту|Парагвай}} [[Мигель Мария Микеланьоли]] || || {{алаңға| }} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Уругвай}} [[Педро Кубилья]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ || ||{{ту|Швеция}} [[Ян Мёллер]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Роланд Андерссон]] |- |қ || ||{{ту|Англия}} [[Тим Паркин]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Кент Йонссон]] |- |қ || ||{{ту|Швеция}} [[Матс Арвиндссон]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Магнус Андерссон]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Ингемар Эрландссон]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Роберт Прюц]] |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Андерс Ульссон]] || {{алаңнан| }} |- |ш ||||{{ту|Швеция}} [[Томас Шёберг]] || {{алаңнан| }} |- |ш || ||{{ту|Швеция}} [[Томми Андерссон]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Клаес Мальмберг]] || || {{алаңға| }} |- |ж || ||{{ту|Швеция}} [[Томми Ханссон]] || || {{алаңға| }} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Англия}} [[Боб Хафтон]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== http://www.rsssf.com/tablesi/intconclub79.html {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:Мальме ФК ойындары]] [[Санат:Олимпия Асунсьон ФК ойындары]] [[Санат:1979 жылғы футбол]] aqts15vnw8in05rljwrxm0yejlgpqcw 0 686467 3650242 3650144 2026-09-02T15:07:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3579627 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сәкен Нұрқабекұлы Көкенов''' – ([[Алматы]] облысы, [[Түрген (Алматы облысы)|Түрген]] ауылының тумасы) - филолог, аудармашы, журналист. == Өмірбаяны== *[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Ұлттық Университетінің]] филология факультетін бітірген (2003-2007). * Осы факультет бойынша «Аударма магистрі» (2007-2009). * Еңбек жолын 2006 жылы ҚР ІІМ қарасты «Сақшы» газетінен бастады. * 2007 жылы Қазақ Радиосында журналист болып қызымет атқарып, «Шетел баспасөзіне шолу», «Біз қаншамыз» және басқа да сараптамалық бағдарламаларды жүргізді. * 2008-2013 жылдары «Алаш айнасы» Республикалық қоғамдық-саяси газетінде саяси шолушы болды. Қоғамдық мәселелерге қатысты түрлі тақырыптарда мақалалар жариялады. * 2013 жылдан бастап «Қазақстан» ұлттық телеарнасы «Айтуға оңай», «Қарекет» бағдарламаларында қызмет етті. * 2018 жылдан бастап Отбасы хрестоматиясы қоғамдық қорының жұмысына кірісті. Отбасы Хрестоматиясы сериясымен шыққан «Махаббаттың мәні», «Мың Сұрақ», «Экософия немесе киелі табиғат» кітаптарын жазуға және құрастыруға атсалысты. * В.Франклдың «Өмірден мән іздеген жан» кітабын қазақ тіліне аударды. * Отбасы хрестоматиясы сериясымен шыққан ондаған кітапқа редакторлық жасады.<ref>https://otbasy.com/s-ken-n-r-abek-ly</ref> == Сыртқы сілтемелер == #https://baribar.kz/139849/umyt-qalghan-qazyna-alash-qajratkerleri-audarghan-balalar-adebieti/?ysclid=l6x59685bh941911877 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] dun8g8u6jlfo7uug2t4ldjvtaqpp6lm 0 701995 3650314 3649540 2026-09-03T02:36:14Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3650314 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> 2026 жылғы 29 тамызда президентке тікелей бағынатын Қауіпсіздік кеңесінің аппараты құрылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> 31 тамызда Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы лауазымы жойылып, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары лауазымы енгізілді. <ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] Республика Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік органға жатады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Аппаратқа '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары''' басшылық жасайды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasy-kauipsizdik-kenesi-toragasynyn-orynbasary-aida-balaevany-kabyldady-3174159 Мемлекет басшысы Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары Аида Балаеваны қабылдады]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1993—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—2026)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || 31 тамыз 2026 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (2026—)''' |- | 1 || [[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 31 тамыз 2026 || – |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] p8g036ghj2zujeqycwmn8azmfyqxdwm 0 702234 3650207 3648557 2026-09-02T12:06:58Z Casserium 68287 3650207 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ермек Беделбайұлы Көшербаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Көшербаев, 2020 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 26 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз–2 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Ізашары = ''Премьер-министрдің орынбасары — Сыртқы істер министрі ретінде [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]'' | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 14 ақпан | Басқаруын аяқтады_2 = 26 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Ізбасары_2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады_3 = 16 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 ақпан 2025 | Ізашары_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізбасары_3 = [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Ресей|Қазақстанның Ресейдегі Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Russia.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 29 қаңтар 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 16 маусым 2023 | Ізашары_4 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағанбетов]] | Ізбасары_4 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 2.5.1965 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]<br>2) [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|КСРО сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]] | Мамандығы = шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} }} '''Ермек Беделбайұлы Көшербаев''' ([[2 мамыр]] [[1965 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, 2025–2026 жылдары Сыртқы істер министрі. Бұрын [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі (2023–2025), Қазақстанның [[Ресей]]дегі елшісі (2020–2023) сияқты лауазымдар атқарған. == Өмірбаяны == 1965 жылы 2 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Арғын]]ның ішінде [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] Есбалақ руынан шыққан. Қазақ, орыс, ағылшын, кәріс тілдерін біледі. 1988 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] тарих мамандығы бойынша, шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі, ал 1993 жылы сәуірде КСРО Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы халықаралық қатынастар және сыртқы саясат мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 1988 жылдың тамыз айында [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігінде]] жасырын іс жүргізу жөніндегі аға инспектор болып бастады. 1988 жылдың қыркүйегінен 1989 жылдың қазанына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрінің көмекшісі болды. 1989 жылдың қарашасынан 1990 жылдың маусымына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Баспасөз және ақпарат басқармасының бірінші хатшысы болды. 1990 жылдың маусымынан 1991 жылдың қыркүйегіне дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Консулдық бөлімнің бірінші хатшысы. 1993 жылдың мамырынан тамызына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Азия елдері басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың тамызынан желтоқсанына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың желтоқсанынан 1994 жылдың маусымына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бөлім меңгерушісі. 1994 жылдың маусымынан 1996 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Президенті Аппараты басқармасының халықаралық бөлімінің кеңесшісі. 1996 жылдың қаңтарынан сәуіріне дейін — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Хаттама қызметі басшысының міндетін атқарушысы. 1996 жылдың сәуірінен 1997 жылдың тамызына дейін — [[Берн]] қаласындағы Қазақстан Республикасының [[Швейцария|Швейцария Конфедерациясындағы]] Елшілігінің бірінші хатшысы. 1997 жылдың тамызынан қазанына дейін — Алматы қаласындағы көпжақты ынтымақтастық департаментінің Азиялық қауіпсіздік бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдың қазанынан 1999 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі]] [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаевтың]] көмекшісі. 2000 жылдың қаңтар-мамыр аралығында — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының коммерциялық және жалпы мәселелер жөніндегі орынбасары. 2000 жылдың мамырынан қазанына дейін — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының бірінші орынбасары. 2000 жылдың қазанынан 2001 жылдың қаңтарына дейін — «ҚазТрансОйл» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамының баспасөз қызметінің жетекшісі. 2001 жылдың қаңтарынан маусымына дейін — «[[ҚазТрансОйл]]» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамы президенті аппаратының жетекшісі. 2001 жылдың маусымынан 2002 жылдың наурызына дейін — «Мұнай және газ тасымалдау» ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының аппарат басшысы. 2002 жылдың наурызынан 2003 жылдың желтоқсанына дейін «[[ҚазМұнайГаз]]» Ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевтың]] кеңесшісі және компания президенті аппаратының жетекшісі болып жұмыс істеді. 2003 жылдың желтоқсанынан 2004 жылдың мамырына дейін — «Рауан Медиа Групп» акционерлік қоғамының бас директоры.<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы - Қазақстанның Ресейдегі елшісі — Өмірбаяны|website=rus.team|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180655/https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|deadlink=no}}</ref> 2004 жылдың мамырынан тамызына дейін — [[Аманат (партия)|«Отан»]] Республикалық саяси партиясы Орталық аппараты басшысының бірінші орынбасары. 2004 жылдың тамызынан 2005 жылдың сәуіріне дейін — «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы президенті кеңсесінің меңгерушісі. 2005 жылдың сәуірінен 2006 жылдың мамырына дейін — «Атамекен» Қазақстан кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің ұлттық одағы» заңды тұлғалар бірлестігі атқарушы директорының бірінші орынбасары. 2006 жылдың мамырынан 2007 жылдың ақпанына дейін — «Отан» республикалық саяси партиясы орталық аппаратының жетекшісі. 2007 жылдың ақпанынан шілдеге дейін — «Бүркіт» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық-өндірістік тобының директоры. 2007 жылдың қарашасынан 2008 жылдың сәуіріне дейін — [[Kazenergy|«Kazenergy» Қазақстанның мұнай-газ және энергетикалық кешен ұйымдарының қауымдастығының]] атқарушы директоры, Астана қ. 2008 жылдың сәуірінен 2009 жылдың ақпанына дейін — «Рауан Медиа Групп» АҚ бас продюсері, Астана қ. 2009 жылдың ақпанынан 2010 жылдың шілдесіне дейін — «Ертіс» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2010 жылдың шілдесінен қыркүйекке дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімі орынбасарының міндетін атқарушысы. 2010 жылдың қыркүйегінен 2012 жылдың қазанына дейін — [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімінің орынбасары. 2012 жылдың қазанынан 2014 жылдың желтоқсанына дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2014 жылдың желтоқсанынан 2016 жылдың қазанына дейін — Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы вице-министрі. 2016 жылдың қазан – 2018 жылдың мамыр аралығында — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің жауапты хатшысы. 2018 жылдың мамырынан 2019 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы. 2019 жылдың қаңтарынан 2020 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары.<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ермек Беделбайұлы Көшербаев Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180647/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy}}</ref> 2020 жылдың 29 қаңтарынан 2023 жылдың 16 маусымына дейін — Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы (жеке анықтама)|website=ПАРАГРАФ Ақпараттық жүйеcі|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610131942/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192713|title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180645/https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343189755|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> 2023 жылдың 16 маусымынан 2025 жылдың 14 ақпанына дейін — Шығыс Қазақстан облысының әкімі. 2025 жылдың 14 ақпанынан бастап 2025 жылдың 26 қыркүйегіне дейін — Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары. 2025 жылдың 26 қыркүйегінен бастап Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі болды. 2026 жылғы 28 тамызда жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкімет отставкаға кетіп, 2 қыркүйекте жаңа министр тағайындалғанға дейін Көшербаев министрдің міндетін уақытша атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 М.Б. Тілеуберді туралы]</ref> == Отбасы == * Әйелі: Шайжүнісова Динара Мәркенқызы — 1998—2000 жылдары [[Семей]]дің әкімі болған [[Мәркен Жақияұлы Шайжүнісов|Мәркен Шайжүнісовтің]] қызы. * Балалары: ұлы — Дастан (1988), қызы — Дәмелі (1993). Дастан Көшербаев 2024 жылдан бастап [[Қазатомөнеркәсіп]] компаниясында стратегия және халықаралық даму жөніндегі бас директор болып қызмет етеді.<ref>[https://www.kazatomprom.kz/ru/page/pravlenie Казатомпром. Правление]</ref> Көшербаев Қазақстанның тұңғыш президентінің үлкен қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваға]] құда болып келеді: Динара Шайжүнісованың інісі Дален Шайжүнісов 2018 жылы Дариға Назарбаеваның қызы Венераға үйленген.<ref>[https://abai.kz/post/170053 Көшербаев: Ескі құда - жаңа әкім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] e3xke1xnvk9eo7qqsxhrowf42h7joww 3650208 3650207 2026-09-02T12:08:36Z Casserium 68287 /* */ 3650208 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ермек Беделбайұлы Көшербаев | Шынайы есімі = | Суреті = Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Көшербаев, 2020 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] | Ту = MFA emblem.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 26 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз–2 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Ізашары = ''Премьер-министрдің орынбасары — Сыртқы істер министрі ретінде [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]'' | Ізбасары = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 14 ақпан | Басқаруын аяқтады_2 = 26 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Ізбасары_2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы әкімі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады_3 = 16 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 ақпан 2025 | Ізашары_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізбасары_3 = [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Ресей|Қазақстанның Ресейдегі Төтенше және Өкілетті Елшісі]] | Ту_4 = Flag of Russia.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 29 қаңтар 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 16 маусым 2023 | Ізашары_4 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағанбетов]] | Ізбасары_4 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 2.5.1965 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]<br>2) [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|КСРО сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]] | Мамандығы = шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} }} '''Ермек Беделбайұлы Көшербаев''' ([[2 мамыр]] [[1965 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, 2025–2026 жылдары Сыртқы істер министрі. Бұрын [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі (2023–2025), Қазақстанның [[Ресей]]дегі елшісі (2020–2023) сияқты лауазымдар атқарған. == Өмірбаяны == 1965 жылы 2 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Арғын]]ның ішінде [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] Есбалақ руынан шыққан. Қазақ, орыс, ағылшын, кәріс тілдерін біледі. 1988 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] тарих мамандығы бойынша, шет тілінде сабақ беретін тарих пәнінің мұғалімі, ал 1993 жылы сәуірде КСРО Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы халықаралық қатынастар және сыртқы саясат мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 1988 жылдың тамыз айында [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігінде]] жасырын іс жүргізу жөніндегі аға инспектор болып бастады. 1988 жылдың қыркүйегінен 1989 жылдың қазанына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрінің көмекшісі болды. 1989 жылдың қарашасынан 1990 жылдың маусымына дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Баспасөз және ақпарат басқармасының бірінші хатшысы болды. 1990 жылдың маусымынан 1991 жылдың қыркүйегіне дейін — Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі Консулдық бөлімнің бірінші хатшысы. 1993 жылдың мамырынан тамызына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Азия елдері басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың тамызынан желтоқсанына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бірінші хатшысы. 1993 жылдың желтоқсанынан 1994 жылдың маусымына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Мемлекеттік хаттама басқармасының бөлім меңгерушісі. 1994 жылдың маусымынан 1996 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Президенті Аппараты басқармасының халықаралық бөлімінің кеңесшісі. 1996 жылдың қаңтарынан сәуіріне дейін — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Хаттама қызметі басшысының міндетін атқарушысы. 1996 жылдың сәуірінен 1997 жылдың тамызына дейін — [[Берн]] қаласындағы Қазақстан Республикасының [[Швейцария|Швейцария Конфедерациясындағы]] Елшілігінің бірінші хатшысы. 1997 жылдың тамызынан қазанына дейін — Алматы қаласындағы көпжақты ынтымақтастық департаментінің Азиялық қауіпсіздік бөлімінің меңгерушісі. 1997 жылдың қазанынан 1999 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі]] [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаевтың]] көмекшісі. 2000 жылдың қаңтар-мамыр аралығында — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының коммерциялық және жалпы мәселелер жөніндегі орынбасары. 2000 жылдың мамырынан қазанына дейін — «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қоры» қоғамдық қоры директорының бірінші орынбасары. 2000 жылдың қазанынан 2001 жылдың қаңтарына дейін — «ҚазТрансОйл» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамының баспасөз қызметінің жетекшісі. 2001 жылдың қаңтарынан маусымына дейін — «[[ҚазТрансОйл]]» Ұлттық мұнай тасымалдау компаниясы» жабық акционерлік қоғамы президенті аппаратының жетекшісі. 2001 жылдың маусымынан 2002 жылдың наурызына дейін — «Мұнай және газ тасымалдау» ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының аппарат басшысы. 2002 жылдың наурызынан 2003 жылдың желтоқсанына дейін «[[ҚазМұнайГаз]]» Ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевтың]] кеңесшісі және компания президенті аппаратының жетекшісі болып жұмыс істеді. 2003 жылдың желтоқсанынан 2004 жылдың мамырына дейін — «Рауан Медиа Групп» акционерлік қоғамының бас директоры.<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы - Қазақстанның Ресейдегі елшісі — Өмірбаяны|website=rus.team|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180655/https://rus.team/people/kosherbaev-ermek-bedelbaevich|deadlink=no}}</ref> 2004 жылдың мамырынан тамызына дейін — [[Аманат (партия)|«Отан»]] Республикалық саяси партиясы Орталық аппараты басшысының бірінші орынбасары. 2004 жылдың тамызынан 2005 жылдың сәуіріне дейін — «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы президенті кеңсесінің меңгерушісі. 2005 жылдың сәуірінен 2006 жылдың мамырына дейін — «Атамекен» Қазақстан кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің ұлттық одағы» заңды тұлғалар бірлестігі атқарушы директорының бірінші орынбасары. 2006 жылдың мамырынан 2007 жылдың ақпанына дейін — «Отан» республикалық саяси партиясы орталық аппаратының жетекшісі. 2007 жылдың ақпанынан шілдеге дейін — «Бүркіт» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық-өндірістік тобының директоры. 2007 жылдың қарашасынан 2008 жылдың сәуіріне дейін — [[Kazenergy|«Kazenergy» Қазақстанның мұнай-газ және энергетикалық кешен ұйымдарының қауымдастығының]] атқарушы директоры, Астана қ. 2008 жылдың сәуірінен 2009 жылдың ақпанына дейін — «Рауан Медиа Групп» АҚ бас продюсері, Астана қ. 2009 жылдың ақпанынан 2010 жылдың шілдесіне дейін — «Ертіс» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. 2010 жылдың шілдесінен қыркүйекке дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімі орынбасарының міндетін атқарушысы. 2010 жылдың қыркүйегінен 2012 жылдың қазанына дейін — [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімінің орынбасары. 2012 жылдың қазанынан 2014 жылдың желтоқсанына дейін — Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2014 жылдың желтоқсанынан 2016 жылдың қазанына дейін — Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы вице-министрі. 2016 жылдың қазан – 2018 жылдың мамыр аралығында — [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі]]нің жауапты хатшысы. 2018 жылдың мамырынан 2019 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы. 2019 жылдың қаңтарынан 2020 жылдың қаңтарына дейін — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары.<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ермек Беделбайұлы Көшербаев Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180647/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-ermek-bedelbaiuly-kosherbaev-kazakstan-respublikasy-syrtky-ister-ministrinin-orynbasary-kyzmetinen-bosatyldy}}</ref> 2020 жылдың 29 қаңтарынан 2023 жылдың 16 маусымына дейін — Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|title=Көшербаев Ермек Беделбайұлы (жеке анықтама)|website=ПАРАГРАФ Ақпараттық жүйеcі|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610131942/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116613|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343192713|title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2021-06-10|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610180645/https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlyktarymen-1343189755|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> 2023 жылдың 16 маусымынан 2025 жылдың 14 ақпанына дейін — Шығыс Қазақстан облысының әкімі. 2025 жылдың 14 ақпанынан бастап 2025 жылдың 26 қыркүйегіне дейін — Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары. 2025 жылдың 26 қыркүйегінен бастап Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі болды. 2026 жылғы 28 тамызда жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкімет отставкаға кетіп, 2 қыркүйекте жаңа министр тағайындалғанға дейін Көшербаев министрдің міндетін уақытша атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/mb-tileuberdi-turaly-285143 М.Б. Тілеуберді туралы]</ref> == Отбасы == * Әйелі: Шайжүнісова Динара Мәркенқызы — 1998—2000 жылдары [[Семей]]дің әкімі болған [[Мәркен Жақияұлы Шайжүнісов|Мәркен Шайжүнісовтің]] қызы. * Балалары: ұлы — Дастан (1988), қызы — Дәмелі (1993). Дастан Көшербаев 2024 жылдан бастап [[Қазатомөнеркәсіп]] компаниясында стратегия және халықаралық даму жөніндегі бас директор болып қызмет етеді.<ref>[https://www.kazatomprom.kz/ru/page/pravlenie Казатомпром. Правление]</ref> Көшербаев Қазақстанның тұңғыш президентінің үлкен қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваға]] құда болып келеді: Динара Шайжүнісованың інісі Дален Шайжүнісов 2018 жылы Дариға Назарбаеваның қызы Венераға үйленген.<ref>[https://abai.kz/post/170053 Көшербаев: Ескі құда - жаңа әкім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] 3iwigabik7281jnjnkzpxa2wqr9ppqn 0 708932 3650418 3648575 2026-09-03T08:47:55Z Nurken 111493 3650418 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова | Шынайы есімі = | Суреті = Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сүлейменова, 2023 жыл | Титулы = 3-[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] | Ту = Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 29 қыркүйек 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VI]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 14 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 қазан 2025 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.08.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | Ғылыми дәрежесі = Мәдениеттану бойынша [[PhD-доктор|философия докторы]] (PhD) (2012) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} }} '''Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова''' ([[25 тамыз]] [[1983 жыл]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер және тарихшы, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]]. Оған дейін 2021–2025 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламенті Мәжілісінің VI]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]]. == Өмірбаяны == Сүлейменова — Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII және VIII шақырылымдарының депутаты, PhD докторы, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық құрылтайдың мүшесі. Парламенттік қызметі аясында Жұлдыз Сүлейменова халықты әлеуметтік қорғау, білім беру және ғылым жүйесін дамыту, сондай-ақ әйелдердің құқықтарын қорғау мәселелерімен айналысады. Ол мемлекеттік органдардың жұмысындағы ашықтықты арттыруға және азаматтық қоғамның басқару шешімдерін қабылдау үдерісіне қатысуын күшейтуге бағытталған «Қоғамдық бақылау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасын әзірлеу және талқылау жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік еткен. Сонымен қатар, Жұлдыз Сүлейменова әйелдердің құқықтарын қорғау туралы заңның авторы болып табылады. Мәжіліс қабырғасында ол осыған қатысты жұмыс тобына жетекшілік еткен. Бұл заң әйелдерді қолдауға бағытталған кешенді шараларды және олардың құқықтық қорғалуын күшейтуді, оның ішінде тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауапкершілікті қатаңдатуды көздейді. Жұлдыз Сүлейменова Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия құрамына кіреді. Сондай-ақ ол «AMANAT» партиясы фракциясы жетекшісінің орынбасары және партияның Әйелдер қанатының тең төрағасы қызметін атқарады. Өз қызметінде ол әсіресе ауылдық аймақтарда әйелдердің білім мен ғылымға қол жеткізу мүмкіндігін кеңейту мәселелеріне ерекше назар аударады. Жұлдыз Сүлейменованың жұмысы әлеуметтік міндеттерді шешуге және азаматтардың өмір сапасын арттыруға бағытталған заңнамалық бастамалар мен қоғамдық маңызы бар жобаларды қолдау арқылы жүзеге асырылады. 2000-2004 жж. - [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] (ҚазҰУ) Тарих факультеті, «Тарих» мамандығы бойынша бакалавриат; 2006-2008 жж. – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Философия және саясаттану факультеті, «Мәдениеттану» мамандығы бойынша докторантура; 2008-2011 жж. ҚазҰУ докторантурасын «Философия және саясаттану» мамандығы бойынша бітірді. 2012 жылы «Мәдениеттану» мамандығы бойынша PhD дәрежесін алды. 2000-2004 жылдары — әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің студенттік өзіндік басқарма төрағасы болды. 2004-2006 жылдары — Алматы Экономика және статистика академиясының [[Ақтөбе]] институтының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының оқытушысы, Жастар ісі жөніндегі комитетінің төрағасы болды. 2006-2007 жылдары — [[Аманат (партия)|«Отан» Республикалық саяси партиясы]] филиалының [[Ақтөбе облысы]] бойынша жастар ісі жөніндегі кеңесшісі, «[[Жастар рухы|Жас Отан]]» Жастар қанаты республикалық кеңесі төрағасының орынбасары болды. 2007-2008 жылдары — Ы. Алтынсарин №159 көпсалалы гимназиясының тарих және құқық пәнінің мұғалімі (Алматы) болды. 2010-2011 жылдары — [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нің тәрбие ісі жөніндегі проректорының орынбасары, жастар әкімшілігінің төрағасы болды. 2011 ж. — [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясының]] студенттермен жұмыс жөніндегі деканы болды. 2011-2012 жылдары — [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің]] бас ғылыми хатшысы болды. 2012-2014 жылдары — «[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]» ДББҰ Білім беру саясаты және бағдарламалар департаментінің аға менеджері болды. 2014-2017 жылдары — «Назарбаев Зияткерлік мектептері» Білім беру саясаты және бағдарламалар департаменті директорының орынбасары болды. 2017-2019 жылдары — «Назарбаев Зияткерлік мектептері» Даму департаментінің директоры болды. 2019-2021 жылдары — Алматы қаласындағы физика-математика бағытындағы «Назарбаев Зияткерлік мектебінің» директоры болды. 2021 жылдың 15 қаңтарынан 2023 жылдың 19 қаңтарына дейін — «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша сайланған [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің VII сайланым]] депутаты, әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшесі<ref>[https://alashainasy.kz/politic/nur-otan-partiyasyinan-majls-deputattaryinyin-tzm-154765/ «Nur Otan» партиясынан Мәжіліс депутаттарының тізімі жарияланды.]{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} alashainasy.kz.</ref>. 2022 жылдың маусым айында Қазақстан Республикасы Президентінің қарамағындағы Ұлттық Құрылтайға мүше болды<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы.] Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.</ref>. 2023 жылдың 29 наурызынан бастап — [[Аманат (партия)|«Аманат» партиясының]] партиялық тізімі бойынша сайланған [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланы]]м депутаты болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/2023-zyly-sailangan-mazilis-deputattarynyn-tolyq-tizimi 2023 жылы сайланған Мәжіліс депутаттарының толық тізімі.] informburo.kz.</ref> 2025 жылғы 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1021 жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhd-suleymenovany-tagayyndau-turaly-298388 |title= Ж.Д. Сүлейменованы тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> '''Біліктілікті арттыру және тағылымдамалар:''' * «Мектептегі басқару және көшбасшылық» курсы, Пенсильвания университеті, АҚШ (2013 ж.); * «Мектептің кәсіби бағдар беру жұмысының заманауи тәсілдері», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2013 ж.); * «Жалпы орта білім беретін мектеп директорларының қызметіндегі ұйымдастырушылық, техникалық, психологиялық және инновациялық әдістемелер (Корея Республикасы тәжірибесінде)», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2013 ж.); * Витаутас Великий университеті, Литва (2014 ж.); * «Кураторлық жұмысты ұйымдастыру», Сеул қ., Оңтүстік Корея (2014 ж.); * «Design thinking» («Дизайндық ойлау») курсы, Кремний жазығының Инновациялық орталығы, АҚШ (2014 ж.); * «Трансформативті құзыреттер арқылы табысты білім беру», Оулу және Хельсинки қ., Финляндия (2018 ж.); * Педагогикалық шеберлік орталығы курстары: ** «Инновациялық білім берудің инфрақұрылымдық әлеуеті: әкімшілік команданың жеке тиімділігі»; ** «Зияткерлік көшбасшылықты дамыту жағдайында оқу үдерісін ұйымдастырудың жаңа тәсілдері»; ** «Педагогтың жеке дағдыларын дамыту»; * «Әлемді өзгертетін идеялар», Елбасы – Ұлт көшбасшысы кітапханасы (2016 ж.). == Марапаттары == * 2005 — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің Алғыс хаты; * 2006 — Қазақстан Республикасы Жастар Конгресі «Жастар» сыйлығы; * 2015 — Басқарма төрағасының «Назарбаев Зияткерлік мектептерін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы; * 2015 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы; * 2019 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ыбырай Алтынсарин» медалі; * 2021 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденімен]] марапатталды; * 2021 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды; == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ыбырай Алтынсарин төсбелгісімен марапатталғандар]] [[Санат:Мәдениеттану бойынша философия докторы]] fl8pvs8mxgjt5ef7fwdw7nhrzcc9dxu 0 710077 3650385 3649909 2026-09-03T08:28:44Z Nurken 111493 3650385 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>(тұңғыш рет құрылды)<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>(қайта құрылды)<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>(қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023) |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: ''бос орын''<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] l0ngwtafng1l4i6akrf2k0vdkorit1h 3650387 3650385 2026-09-03T08:31:16Z Nurken 111493 /* Министрлер тізімі */ 3650387 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>(тұңғыш рет құрылды)<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>(қайта құрылды)<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>(қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023) |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: ''бос орын''<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |6 |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] k92kwrmfe78avlf8nlmneqscvoo2ju8 3650434 3650387 2026-09-03T09:16:38Z Nurken 111493 /* Министрлер тізімі */ 3650434 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>(тұңғыш рет құрылды)<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>(қайта құрылды)<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>(қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023) |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: ''бос орын''<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] t4m87jxqs9ww6u1aquiwgh0723c9pu2 3650464 3650434 2026-09-03T10:16:04Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3650464 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>(тұңғыш рет құрылды)<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>(қайта құрылды)<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>(қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023) |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: ''бос орын''<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] onbhrq5wveqifg92es3jw8sukrq6b7i 3650476 3650464 2026-09-03T10:28:24Z Casserium 68287 3650476 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>(тұңғыш рет құрылды)<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>(қайта құрылды)<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>(қайта құрылды) |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023) |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: ''бос орын''<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932–2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962–2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |6 |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|99px]] |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] okjzcdy2nqro4yo2n8xurqkcqbsty17 0 712716 3650266 3330001 2026-09-02T16:03:02Z ~2026-47741-15 185259 3650266 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Жаңаауыл |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =00|lat_sec = 51 |lon_deg =73|lon_min = 12|lon_sec =39 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс =Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Қарағанды қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Қарағанды қалалық әкімдігі{{!}}Қарағанды |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 203<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Жаңаауыл}} '''Жаңаауыл''' — [[Қарағанды облысы]] [[Қарағанды қалалық әкімдігі]]нің [[Әлихан Бөкейхан ауданы]]на қарасты ауыл. == Географиялық орны == [[Қарағанды]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 36 км, Көкпекті станциясынан 8 км-дей жерде орналасқан. Елді мекен Қарағанды қаласына қарағанымен, жері [[Бұқар жырау ауданы]]ның аумағында. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||313||{{құлдырау}}261 ||{{құлдырау}}203 ||77,8 ||140 ||{{құлдырау}}102 ||72,9 ||121 ||{{құлдырау}}101 ||83,5 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қарағанды қалалық әкімдігі елді мекендері]] db3ozzs9k2lk30s9745vhmxm5cqjvh2 0 714345 3650402 3648559 2026-09-03T08:39:59Z Nurken 111493 3650402 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Сапарбекұлы Сәденов | Шынайы есімі = | Суреті = Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәденов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту = Logo MVD KZ new.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Logo MVD KZ new.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_2 = 26 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қалалық полиция басқармасының бастығы | Ту_3 = Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Nur-Sultan-1.svg | Басқара бастады_3 = 24 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 қаңтар 2022 | Титулы_4 = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық полиция басқармасының бастығы | Ту_4 = Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = маусым 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = сәуір 2019 | Туған күні = 24.10.1968 | Туған жері = [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34447896#sub_id=0|title=Саденов Ержан Сапарбекович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = 1) [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (1993)<br>2) ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебі (1998) | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk Ішкі істер министрлігінің ресми сайты] | Commons = Erjan Sädenov | Атағы = полиция генерал-лейтенанты (2023)<ref name="sputnik">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230505/toqaev-askeri-qyzmetkerlerge-zhana-ataqtar-berdi-34593760.html|title=Тоқаев әскери қызметкерлерге жаңа атақтар берді|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-05-05|accessdate=2023-10-12}}</ref> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{2 дәрежелі Айбын ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}}{{Қатар|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}}}{{Қатар|{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Ержан Сапарбекұлы Сәденов'''<ref name="polisyast">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nur-sultan-kalasyinyin-bas-politsey-tagayyindaldyi-297365/|title=Нұр-Сұлтан қаласының бас полицейі тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2019-04-24|accessdate=2023-10-12}}</ref> (кейде '''Саденов''';<ref name="qriim" /> [[24 қазан]] [[1968 жыл]], [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, полиция генерал-лейтенанты, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]].<ref name="qriim" /> == Өмірбаяны == Ержан Сәденов 1968 жылғы қазанда, [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Күршім ауданы]]ндағы [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылында дүниеге келген. 1993 жылы ол [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Шығыс Қазақстан Университеті]]нде және 1998 жылы ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінде білім алды.<ref name="zakonkz" /> Сәденов қызмет жолын 1993 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]] Ішкі істер басқармасы ауданаралық жедел-іздестіру бөлімінің жедел уәкілі лауазымынан бастады.<ref name="qriim" /> 1994 жылы ол бұл қызметін аяқтап, ШҚО ІІБ жедел-іздестіру бөлімінің аға жедел уәкілі болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 1995–1996 жылдары Сәденов [[Өскемен]] қаласы ІІБ жедел-іздестіру бөлімі жанындағы автокөлікті ұрлау және айдап әкетуге қарсы күрес бөлімшенің бастығы болса, 1996 жылғы 1 қаңтардан сол жылғы 19 наурызға дейін Өскемен қылмыстық іздестіру бөлімі мүліктік және нашақорлық қылмыстарды ашу бөлімшесінің бастығы лауазымында болды.<ref name="qriim" /> 1996–1997 жылдары аралығында ол [[Серебрянск]] қаласы бойынша мемлекеттік тергеу комитеті басшысының орынбасары<ref name="zakonkz" /> және 1997 жылдан 1998 жылға дейін ШҚО ІІБ жеке тұлғаға қарсы қылмыстарды ашу басқармасы іздестіру бөліміне басшылық етті. 1998 жылғы ақпаннан 1 шілдеге дейін ол ШҚО ІІБ аса қауіпті қылмыстарға қарсы күрес басқармасының аса маңызды істер жөніндегі бөлімінің бастығы болды және одан кейін, 2000 жылғы 17 ақпанда дейін ШҚО ІІБ аса маңызды істер жөніндегі бөлімнің бастығы болды.<ref name="qriim" /> 2000–2004 жылдары аралығында ол ШҚО ІІБ [[Зайсан ауданы]] ІІО бастығы болса, бұдан кейін, 2006 жылға дейін ШҚО ҚІІБ [[Тарбағатай ауданы]]ндағы ІІО басшысы болды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov|title=Ішкі істер министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2006 жылдан 2008 жылға дейін Сәденов ШҚО ІІД есірткі бизнесімен күрес басқармасы бастығы болып жұмыс істеді және 2008–2009 жылдары аралығында ШҚО ІІД [[Риддер]] қаласы ІІО бастығы болды. 2009 жылғы 5 мамырдан 22 тамызға дейін ол ШҚО ІІД Өскемен ІІБ бастығы бола тұрды да, 2009 жылдан 2013 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]] ІІД бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Сәденов Ішкі істер министрлігінің «Р» департаментінің бастығы болған. 2015 жылғы 10 наурызда көліктегі ІІД бастығының міндетін атқарушысы ретіндегі қызметін бастады, сол жылғы 18 наурызда сол департаменттің бастығы болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2016 жылғы маусымда ол Ақмола облыстық полиция басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бұл қызметін ол 2019 жылғы сәуірде дейін жалғастырды. 2019 жылғы 24 сәуірде Сәденов [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласы (қазіргі Астана) Полиция департаментінің бастығы лауазымына тағайындалды. Сәденовті Полиция департаментінің жеке құрамына Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] пен [[Астана әкімі|қала әкімі]] [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] бірге таныстырды.<ref name="polisyast" /> Қызметін 2022 жылғы 26 қаңтарда дейін жалғастырды. 2022 жылғы 26 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың өкімімен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]] [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]тың орынбасары болып тағайындалды,<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-saparbekuly-sadenov-kazakstan-respublikasy-ishki-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2605132|title=Мемлекет басшысының өкімімен Ержан Сапарбекұлы Сәденов Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт]]|date=2022-01-26|accessdate=2023-10-12}}</ref> және сол себеппен Астана бас полицейі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-tolebaev-nur-sultan-politsiya-departamentnn-basshyisyi-333019/|title=Марат Төлебаев Нұр-Сұлтан Полиция департаментінің басшысы болып тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2022-01-27|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте, Ахметжановтың министр лауазымынан босатылғанынан кейін Сәденов оның ізбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/es-sadenovti-tagayyndau-turaly-28581|title=Е.С. Сәденовті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/erlan-sadenov-ishki-ister-ministri-bolyp-kajta-tagajyndaldy |title= Ерлан Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Ержан Сәденовтың марапаттары:<ref name="qriim">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk|title=Саденов Ержан Сапарбекұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-12}}</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы]] (2013); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * ІІО қызметкерлерінің атыс қаруы (2017); * 2-дәрежелі [[Айбын ордені]] (2018). 2023 жылғы 5 мамырда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Сәденовке полиция генерал-полковнигі атағы берілді.<ref name="sputnik" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov Премьер-министрдің ресми ақпараттық ресурсындағы өмірбаяны] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk Қазақстан Ішкі істер министрлігі сайтындағы өмірбаяны] {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] jiyxpj21qiyahnja2pgylin7qx3lh9s 3650445 3650402 2026-09-03T09:37:48Z Nurken 111493 3650445 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Сапарбекұлы Сәденов | Шынайы есімі = | Суреті = Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәденов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту = Logo MVD KZ new.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Logo MVD KZ new.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_2 = 26 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қалалық полиция басқармасының бастығы | Ту_3 = Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Nur-Sultan-1.svg | Басқара бастады_3 = 24 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 қаңтар 2022 | Титулы_4 = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық полиция басқармасының бастығы | Ту_4 = Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = маусым 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = сәуір 2019 | Туған күні = 24.10.1968 | Туған жері = [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34447896#sub_id=0|title=Саденов Ержан Сапарбекович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (1993) |ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебі (1998) }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk Ішкі істер министрлігінің ресми сайты] | Commons = Erjan Sädenov | Атағы = полиция генерал-лейтенанты (2023)<ref name="sputnik">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230505/toqaev-askeri-qyzmetkerlerge-zhana-ataqtar-berdi-34593760.html|title=Тоқаев әскери қызметкерлерге жаңа атақтар берді|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-05-05|accessdate=2023-10-12}}</ref> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{2 дәрежелі Айбын ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}}{{Қатар|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}}}{{Қатар|{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Ержан Сапарбекұлы Сәденов'''<ref name="polisyast">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nur-sultan-kalasyinyin-bas-politsey-tagayyindaldyi-297365/|title=Нұр-Сұлтан қаласының бас полицейі тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2019-04-24|accessdate=2023-10-12}}</ref> (кейде '''Саденов''';<ref name="qriim" /> [[24 қазан]] [[1968 жыл]], [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, полиция генерал-лейтенанты, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]].<ref name="qriim" /> == Өмірбаяны == Ержан Сәденов 1968 жылғы қазанда, [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Күршім ауданы]]ндағы [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылында дүниеге келген. 1993 жылы ол [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Шығыс Қазақстан Университеті]]нде және 1998 жылы ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінде білім алды.<ref name="zakonkz" /> Сәденов қызмет жолын 1993 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]] Ішкі істер басқармасы ауданаралық жедел-іздестіру бөлімінің жедел уәкілі лауазымынан бастады.<ref name="qriim" /> 1994 жылы ол бұл қызметін аяқтап, ШҚО ІІБ жедел-іздестіру бөлімінің аға жедел уәкілі болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 1995–1996 жылдары Сәденов [[Өскемен]] қаласы ІІБ жедел-іздестіру бөлімі жанындағы автокөлікті ұрлау және айдап әкетуге қарсы күрес бөлімшенің бастығы болса, 1996 жылғы 1 қаңтардан сол жылғы 19 наурызға дейін Өскемен қылмыстық іздестіру бөлімі мүліктік және нашақорлық қылмыстарды ашу бөлімшесінің бастығы лауазымында болды.<ref name="qriim" /> 1996–1997 жылдары аралығында ол [[Серебрянск]] қаласы бойынша мемлекеттік тергеу комитеті басшысының орынбасары<ref name="zakonkz" /> және 1997 жылдан 1998 жылға дейін ШҚО ІІБ жеке тұлғаға қарсы қылмыстарды ашу басқармасы іздестіру бөліміне басшылық етті. 1998 жылғы ақпаннан 1 шілдеге дейін ол ШҚО ІІБ аса қауіпті қылмыстарға қарсы күрес басқармасының аса маңызды істер жөніндегі бөлімінің бастығы болды және одан кейін, 2000 жылғы 17 ақпанда дейін ШҚО ІІБ аса маңызды істер жөніндегі бөлімнің бастығы болды.<ref name="qriim" /> 2000–2004 жылдары аралығында ол ШҚО ІІБ [[Зайсан ауданы]] ІІО бастығы болса, бұдан кейін, 2006 жылға дейін ШҚО ҚІІБ [[Тарбағатай ауданы]]ндағы ІІО басшысы болды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov|title=Ішкі істер министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2006 жылдан 2008 жылға дейін Сәденов ШҚО ІІД есірткі бизнесімен күрес басқармасы бастығы болып жұмыс істеді және 2008–2009 жылдары аралығында ШҚО ІІД [[Риддер]] қаласы ІІО бастығы болды. 2009 жылғы 5 мамырдан 22 тамызға дейін ол ШҚО ІІД Өскемен ІІБ бастығы бола тұрды да, 2009 жылдан 2013 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]] ІІД бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Сәденов Ішкі істер министрлігінің «Р» департаментінің бастығы болған. 2015 жылғы 10 наурызда көліктегі ІІД бастығының міндетін атқарушысы ретіндегі қызметін бастады, сол жылғы 18 наурызда сол департаменттің бастығы болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2016 жылғы маусымда ол Ақмола облыстық полиция басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бұл қызметін ол 2019 жылғы сәуірде дейін жалғастырды. 2019 жылғы 24 сәуірде Сәденов [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласы (қазіргі Астана) Полиция департаментінің бастығы лауазымына тағайындалды. Сәденовті Полиция департаментінің жеке құрамына Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] пен [[Астана әкімі|қала әкімі]] [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] бірге таныстырды.<ref name="polisyast" /> Қызметін 2022 жылғы 26 қаңтарда дейін жалғастырды. 2022 жылғы 26 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың өкімімен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]] [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]тың орынбасары болып тағайындалды,<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-saparbekuly-sadenov-kazakstan-respublikasy-ishki-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2605132|title=Мемлекет басшысының өкімімен Ержан Сапарбекұлы Сәденов Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт]]|date=2022-01-26|accessdate=2023-10-12}}</ref> және сол себеппен Астана бас полицейі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-tolebaev-nur-sultan-politsiya-departamentnn-basshyisyi-333019/|title=Марат Төлебаев Нұр-Сұлтан Полиция департаментінің басшысы болып тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2022-01-27|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте, Ахметжановтың министр лауазымынан босатылғанынан кейін Сәденов оның ізбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/es-sadenovti-tagayyndau-turaly-28581|title=Е.С. Сәденовті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/erlan-sadenov-ishki-ister-ministri-bolyp-kajta-tagajyndaldy |title= Ерлан Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Ержан Сәденовтың марапаттары:<ref name="qriim">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk|title=Саденов Ержан Сапарбекұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-12}}</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы]] (2013); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * ІІО қызметкерлерінің атыс қаруы (2017); * 2-дәрежелі [[Айбын ордені]] (2018). 2023 жылғы 5 мамырда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Сәденовке полиция генерал-полковнигі атағы берілді.<ref name="sputnik" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov Премьер-министрдің ресми ақпараттық ресурсындағы өмірбаяны] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk Қазақстан Ішкі істер министрлігі сайтындағы өмірбаяны] {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] r8igkj688phr4zvxozukwsmiqduo12o 3650509 3650445 2026-09-03T10:57:27Z Casserium 68287 3650509 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Сапарбекұлы Сәденов | Шынайы есімі = | Суреті = Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәденов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту = Logo MVD KZ new.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Logo MVD KZ new.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_2 = 26 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қалалық полиция басқармасының бастығы | Ту_3 = Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Nur-Sultan-1.svg | Басқара бастады_3 = 24 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 қаңтар 2022 | Титулы_4 = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық полиция басқармасының бастығы | Ту_4 = Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = маусым 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = сәуір 2019 | Туған күні = 24.10.1968 | Туған жері = [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34447896#sub_id=0|title=Саденов Ержан Сапарбекович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (1993) |ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебі (1998) }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk Ішкі істер министрлігінің ресми сайты] | Commons = Erjan Sädenov | Атағы = полиция генерал-лейтенанты (2023)<ref name="sputnik">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230505/toqaev-askeri-qyzmetkerlerge-zhana-ataqtar-berdi-34593760.html|title=Тоқаев әскери қызметкерлерге жаңа атақтар берді|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-05-05|accessdate=2023-10-12}}</ref> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{2 дәрежелі Айбын ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}}{{Қатар|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}}}{{Қатар|{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Ержан Сапарбекұлы Сәденов'''<ref name="polisyast">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nur-sultan-kalasyinyin-bas-politsey-tagayyindaldyi-297365/|title=Нұр-Сұлтан қаласының бас полицейі тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2019-04-24|accessdate=2023-10-12}}</ref> (кейде '''Саденов''';<ref name="qriim" /> [[24 қазан]] [[1968 жыл]], [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, полиция генерал-лейтенанты, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]].<ref name="qriim" /> == Өмірбаяны == Ержан Сәденов 1968 жылғы қазанда, [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Күршім ауданы]]ндағы [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылында дүниеге келген. 1993 жылы ол [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Шығыс Қазақстан Университеті]]нде және 1998 жылы ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінде білім алды.<ref name="zakonkz" /> Сәденов қызмет жолын 1993 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]] Ішкі істер басқармасы ауданаралық жедел-іздестіру бөлімінің жедел уәкілі лауазымынан бастады.<ref name="qriim" /> 1994 жылы ол бұл қызметін аяқтап, ШҚО ІІБ жедел-іздестіру бөлімінің аға жедел уәкілі болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 1995–1996 жылдары Сәденов [[Өскемен]] қаласы ІІБ жедел-іздестіру бөлімі жанындағы автокөлікті ұрлау және айдап әкетуге қарсы күрес бөлімшенің бастығы болса, 1996 жылғы 1 қаңтардан сол жылғы 19 наурызға дейін Өскемен қылмыстық іздестіру бөлімі мүліктік және нашақорлық қылмыстарды ашу бөлімшесінің бастығы лауазымында болды.<ref name="qriim" /> 1996–1997 жылдары аралығында ол [[Серебрянск]] қаласы бойынша мемлекеттік тергеу комитеті басшысының орынбасары<ref name="zakonkz" /> және 1997 жылдан 1998 жылға дейін ШҚО ІІБ жеке тұлғаға қарсы қылмыстарды ашу басқармасы іздестіру бөліміне басшылық етті. 1998 жылғы ақпаннан 1 шілдеге дейін ол ШҚО ІІБ аса қауіпті қылмыстарға қарсы күрес басқармасының аса маңызды істер жөніндегі бөлімінің бастығы болды және одан кейін, 2000 жылғы 17 ақпанда дейін ШҚО ІІБ аса маңызды істер жөніндегі бөлімнің бастығы болды.<ref name="qriim" /> 2000–2004 жылдары аралығында ол ШҚО ІІБ [[Зайсан ауданы]] ІІО бастығы болса, бұдан кейін, 2006 жылға дейін ШҚО ҚІІБ [[Тарбағатай ауданы]]ндағы ІІО басшысы болды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov|title=Ішкі істер министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2006 жылдан 2008 жылға дейін Сәденов ШҚО ІІД есірткі бизнесімен күрес басқармасы бастығы болып жұмыс істеді және 2008–2009 жылдары аралығында ШҚО ІІД [[Риддер]] қаласы ІІО бастығы болды. 2009 жылғы 5 мамырдан 22 тамызға дейін ол ШҚО ІІД Өскемен ІІБ бастығы бола тұрды да, 2009 жылдан 2013 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]] ІІД бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Сәденов Ішкі істер министрлігінің «Р» департаментінің бастығы болған. 2015 жылғы 10 наурызда көліктегі ІІД бастығының міндетін атқарушысы ретіндегі қызметін бастады, сол жылғы 18 наурызда сол департаменттің бастығы болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2016 жылғы маусымда ол Ақмола облыстық полиция басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бұл қызметін ол 2019 жылғы сәуірде дейін жалғастырды. 2019 жылғы 24 сәуірде Сәденов [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласы (қазіргі Астана) Полиция департаментінің бастығы лауазымына тағайындалды. Сәденовті Полиция департаментінің жеке құрамына Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] пен [[Астана әкімі|қала әкімі]] [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] бірге таныстырды.<ref name="polisyast" /> Қызметін 2022 жылғы 26 қаңтарда дейін жалғастырды. 2022 жылғы 26 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың өкімімен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]] [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]тың орынбасары болып тағайындалды,<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-saparbekuly-sadenov-kazakstan-respublikasy-ishki-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2605132|title=Мемлекет басшысының өкімімен Ержан Сапарбекұлы Сәденов Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт]]|date=2022-01-26|accessdate=2023-10-12}}</ref> және сол себеппен Астана бас полицейі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-tolebaev-nur-sultan-politsiya-departamentnn-basshyisyi-333019/|title=Марат Төлебаев Нұр-Сұлтан Полиция департаментінің басшысы болып тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2022-01-27|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте, Ахметжановтың министр лауазымынан босатылғанынан кейін Сәденов оның ізбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/es-sadenovti-tagayyndau-turaly-28581|title=Е.С. Сәденовті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/erlan-sadenov-ishki-ister-ministri-bolyp-kajta-tagajyndaldy |title= Ерлан Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Ержан Сәденовтың марапаттары:<ref name="qriim">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk|title=Саденов Ержан Сапарбекұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-12}}</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы]] (2013); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * ІІО қызметкерлерінің атыс қаруы (2017); * 2-дәрежелі [[Айбын ордені]] (2018). 2023 жылғы 5 мамырда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Сәденовке полиция генерал-полковнигі атағы берілді.<ref name="sputnik" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov Премьер-министрдің ресми ақпараттық ресурсындағы өмірбаяны] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk Қазақстан Ішкі істер министрлігі сайтындағы өмірбаяны] {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] 12bux4rtzflqcpkujdmxvkxymzs9838 0 715518 3650416 3648577 2026-09-03T08:47:35Z Nurken 111493 3650416 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Арман Абайұлы Шаққалиев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Шаққалиев (cropped, 31-01-2024).jpg | Суреті = Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg | Сурет ені = | Атауы = Шаққалиев, 2023 жыл | Титулы = 3-[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = | Ізашары = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция Бірінші вице-министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 11 қазан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Президент_2 = | мәтін2_2 = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | тақырыпша2_2 = Министрі | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]<ref name="vitseministr" /> | Ізбасары_2 = [[Айжан Әділқызы Бижанова|Айжан Бижанова]]<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/ayzhan-bizhanova-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1983835|title=Айжан Бижанова ҚР сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2023-09-19|accessdate=2023-10-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231022091739/https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/ayzhan-bizhanova-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1983835|date=2023-10-22}}</ref> | Титулы_3 = [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_3 = 6 қараша 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = 6 қазан 2022 | Президент_3 = | Премьер_3 = | мәтін2_3 = [[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | тақырыпша2_3 = Төрағасы | Туған күні = 1.12.1977 | Туған жері = {{туғанжері|Балқаш (қала){{!}}Балқаш|Балқашта}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33473460&pos=1;48#pos=1;48|title=Шаккалиев Арман Абаевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}} {{wayback|url=https://web.archive.org/web/20231021144502/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33473460&pos=11;148#pos=11;148|date=2023-10-21}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007–)<ref name="zakonkz" /> | Білімі = 1) [[М.Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті]];<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]];<br>3) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]<ref name="zakonkz" /> | Мамандығы = 1) стандарттау, сертификаттау және [[метрология]];<br>2) [[заңгер]];<br>3) [[экономист]]<ref name="zakonkz" /><br>4) сапа менеджменті жүйесінің сәйкестігін растау бойынша сарапшы-аудитор | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mti?lang=kk Сауда және интеграция министрлігінің ресми сайты] | Commons = Arman Şaqqaliev | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Құрмет ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Арман Абайұлы Шаққалиев'''<ref name="aqorda">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/aa-shakkalievti-tagayyndau-turaly-285147|title=А.А. Шаққалиевті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-22}}</ref> ([[1 желтоқсан]] [[1977 жыл]], [[Балқаш]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер, экономист және 2023 жылғы 2 қыркүйектен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]. == Жастық шағы және білімі == Арман Шаққалиев [[1977 жыл]]ғы [[1 желтоқсан]]ында, [[Қарағанды облысы]]ның [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласында дүниеге келген. Шаққалиев [[М.Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті]]нде «стандарттау, сертификаттау және [[метрология]]<nowiki></nowiki>» мамандығына, [[Еуразия ұлттық университеті]]нде [[заңгер]] мамандығына және [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде экономист мамандығына білім алған және сонымен қатар «Сапа менеджменті жүйесінің сәйкестігін растау бойынша» сарапшы-аудитор және Халықаралық инженерлік академиясының корреспондент мүшесі болып келеді.<ref name="zakonkz" /> == Мансабы == Өз саяси мансабын Шаққалиев [[Астана]] қаласы және [[Ақмола облысы]] бойынша «Кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру және тарату агенттігі» ААҚ заң кеңесшісі болып бастаған.<ref name="ministry">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|title=Шаққалиев Арман Абайұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-21}} {{wayback|url=https://web.archive.org/web/20231021150927/https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|date=2023-10-21}}</ref> 2001–2002 жылдары аралығында ол Қазақстан Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі агенттіктің бас маманы, бөлім бастығы болса, бұдан кейін, 2004 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] Дәрменсіз борышкерлермен жұмыс жөніндегі комитеттің дәрменсіз кәсіпорындарды талдау және мониторингілеу басқармасының басшысы болды.<ref name="resmiy">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/about/structure/people/619?lang=kk|title=Шаққалиев Арман Абайұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-22}}</ref> 2004 жылы ол «Қазақстан метрология институты» РМК директоры болып тағайындалды, бұл қызметте 2008 жылға дейін болды да, бұдан кейін 2016 жылғы сәуірге дейін [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің «Қазақстан стандарттау және сертификаттау институты» РМК директоры болды.<ref name="resmiy" /> 2016–2018 жылдары аралығында Шаққалиев [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]ның Техникалық реттеу және аккредиттеу департаментінің директоры және 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Қазақстан Инвестициялар және даму министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы болды. 2019 жылдан 2020 жылға дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы. 2020 жылы ЕЭО-ға қайта оралып, Қазақстан Республикасынан Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының мүшесі, ЕЭК Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметте 2022 жылға дейін болды.<ref name="eldala" /> 2022 жылғы 11 қазанда Шаққалиев [[Қазақстан үкіметі]]нің қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция вице-министрі]] болып тағайындалды да, [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]тың ізбасары болды.<ref name="vitseministr">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/arman-shakkaliev-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1192638|title=Арман Шаққалиев ҚР сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2022-10-11|accessdate=2023-10-21}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231022092006/https://primeminister.kz/kz/hrpolitic/appointments/arman-shakkaliev-kr-sauda-zhane-integraciya-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-1192638|date=2023-10-22}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте Шаққалиев [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] болып тағайындалды.<ref name="aqorda" /> == Жеке өмірі == Арман Шаққалиев үйленген.<ref name="eldala" /> == Марапаттары == Арман Шаққалиевтың марапаттары:<ref name="eldala">{{Cite web|url=https://eldala.kz/dannye/dosye/12438-shakkaliev-arman-abaevich|title=Арман Шаккалиев|lang=ru|publisher=eldala.kz|accessdate=2023-10-21}}</ref> * Стандарттау, метрология және сертификаттау жөніндегі мемлекетаралық кеңестің (МГС) «Еңбек сіңіргені үшін» құрмет белгісі; * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019); * «Жыл патриоты» ведомстволық сыйлығы (2019); * [[Құрмет ордені]] (2021). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] 0ttr2i4hzxeizjosjqpozta2lcx7mpc 0 715680 3650396 3648552 2026-09-03T08:37:36Z Nurken 111493 3650396 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Мақашұлы Жұманғарин | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Жұманғарин, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 21 желтоқсан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023<br><small>(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})</small> | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_3 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 14 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 15 тамыз 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = Рустам Ахметов | Ізбасары_4 = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]] | Титулы_5 = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_5 = 20 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 14 тамыз 2020 | тақырыпша2_5 = Төрағасы | мәтін2_5 = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]<br>[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_6 = 19 қаңтар 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 10 сәуір 2019 | тақырыпша2_6 = Министрі | мәтін2_6 = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_7 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 тамыз 2014 | тақырыпша2_7 = Министрі | мәтін2_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Туған күні = 22.7.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = | Білімі = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);<br>2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);<br>3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013). | Мамандығы = 1) [[жылу физикасы]];<br>2) [[экономика]];<br>3) іскерлік басқару магистрі. | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Jumanğarin | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]. Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған. == Жастық шағы және білімі == Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руының Қаражон бөлімінен шыққан. Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған. == Мансабы == [[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]] 1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}</ref> 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.<ref name="zakonkz" /> 2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды. 2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.<ref name="zakonkz" /> 2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды. 2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды. 2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]. 2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].<ref name="premyer" /> 2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті. 2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}</ref> Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}</ref> 2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}</ref> Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.<ref name="zakonkz" /> == Сын == [[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]] === Журналистке ұрысқаны === 2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге "Жынымды келтірмеңізші!" деп ұрысқаны бар.<ref>{{YouTube|1RwigyuMGno|"Блин, жынымды келтірмеші"- Вице министр}}</ref> Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,<ref name="basearnasi">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин "Бәсе" арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}</ref> бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}</ref> === Жылжымайтын мүлік дауы === 2016 жылы "Бәсе" [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы "пара ретінде 10 пәтер алғанын", "тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін" деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты "интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау" деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.<ref name="basearnasi" /> === Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны === Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}</ref> Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> болды. === Шегіртке жайлы сөзі === Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.<ref name="cegirtke">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}</ref> [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.<ref>{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}</ref> Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.<ref name="sarancha">{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}</ref> Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «"шиеленісті" қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.<ref name="cegirtke" /> Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.<ref name="sarancha" /> == Марапаттары == Серік Жұманғаринның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] 22jbmyfgkzs5mxvkxlv17oqg54hd0bm 3650494 3650396 2026-09-03T10:50:45Z Casserium 68287 /* Дереккөздер */ 3650494 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Мақашұлы Жұманғарин | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Жұманғарин, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 21 желтоқсан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023<br><small>(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})</small> | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_3 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 14 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 15 тамыз 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = Рустам Ахметов | Ізбасары_4 = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]] | Титулы_5 = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_5 = 20 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 14 тамыз 2020 | тақырыпша2_5 = Төрағасы | мәтін2_5 = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]<br>[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_6 = 19 қаңтар 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 10 сәуір 2019 | тақырыпша2_6 = Министрі | мәтін2_6 = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_7 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 тамыз 2014 | тақырыпша2_7 = Министрі | мәтін2_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Туған күні = 22.7.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = | Білімі = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);<br>2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);<br>3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013). | Мамандығы = 1) [[жылу физикасы]];<br>2) [[экономика]];<br>3) іскерлік басқару магистрі. | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Jumanğarin | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]. Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған. == Жастық шағы және білімі == Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руының Қаражон бөлімінен шыққан. Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған. == Мансабы == [[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]] 1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}</ref> 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.<ref name="zakonkz" /> 2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды. 2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.<ref name="zakonkz" /> 2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды. 2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды. 2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]. 2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].<ref name="premyer" /> 2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті. 2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}</ref> Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}</ref> 2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}</ref> Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.<ref name="zakonkz" /> == Сын == [[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]] === Журналистке ұрысқаны === 2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге "Жынымды келтірмеңізші!" деп ұрысқаны бар.<ref>{{YouTube|1RwigyuMGno|"Блин, жынымды келтірмеші"- Вице министр}}</ref> Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,<ref name="basearnasi">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин "Бәсе" арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}</ref> бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}</ref> === Жылжымайтын мүлік дауы === 2016 жылы "Бәсе" [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы "пара ретінде 10 пәтер алғанын", "тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін" деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты "интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау" деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.<ref name="basearnasi" /> === Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны === Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}</ref> Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> болды. === Шегіртке жайлы сөзі === Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.<ref name="cegirtke">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}</ref> [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.<ref>{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}</ref> Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.<ref name="sarancha">{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}</ref> Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «"шиеленісті" қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.<ref name="cegirtke" /> Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.<ref name="sarancha" /> == Марапаттары == Серік Жұманғаринның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] 3v8d1u4vmfwxjm61983usxymp6yyhde 3650496 3650494 2026-09-03T10:51:19Z Casserium 68287 /* */ 3650496 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Мақашұлы Жұманғарин | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Жұманғарин, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 21 желтоқсан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023<br><small>(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})</small> | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] | Ізбасары_3 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 14 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 15 тамыз 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = Рустам Ахметов | Ізбасары_4 = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]] | Титулы_5 = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Басқара бастады_5 = 20 желтоқсан 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 14 тамыз 2020 | тақырыпша2_5 = Төрағасы | мәтін2_5 = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]<br>[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_6 = 19 қаңтар 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 10 сәуір 2019 | тақырыпша2_6 = Министрі | мәтін2_6 = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_7 = ақпан 2013 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 тамыз 2014 | тақырыпша2_7 = Министрі | мәтін2_7 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]] | Туған күні = 22.7.1969 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = | Білімі = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);<br>2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);<br>3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013). | Мамандығы = 1) [[жылу физикасы]];<br>2) [[экономика]];<br>3) іскерлік басқару магистрі. | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Serik Jumanğarin | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]. Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған. == Жастық шағы және білімі == Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руының Қаражон бөлімінен шыққан. Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған. == Мансабы == [[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]] 1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}</ref> 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.<ref name="zakonkz" /> 2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды. 2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.<ref name="zakonkz" /> 2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды. 2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды. 2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]. 2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].<ref name="premyer" /> 2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті. 2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}</ref> Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}</ref> 2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}</ref> Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.<ref name="zakonkz" /> == Сын == [[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]] === Журналистке ұрысқаны === 2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге "Жынымды келтірмеңізші!" деп ұрысқаны бар.<ref>{{YouTube|1RwigyuMGno|"Блин, жынымды келтірмеші"- Вице министр}}</ref> Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,<ref name="basearnasi">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин "Бәсе" арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}</ref> бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}</ref> === Жылжымайтын мүлік дауы === 2016 жылы "Бәсе" [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы "пара ретінде 10 пәтер алғанын", "тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін" деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты "интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау" деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.<ref name="basearnasi" /> === Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны === Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}</ref> Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}</ref> [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}</ref> болды. === Шегіртке жайлы сөзі === Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.<ref name="cegirtke">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}</ref> [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.<ref>{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}</ref> Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.<ref name="sarancha">{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}</ref> Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «"шиеленісті" қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.<ref name="cegirtke" /> Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.<ref name="sarancha" /> == Марапаттары == Серік Жұманғаринның марапаттары:<ref name="zakonkz" /> * [[Астанаға 10 жыл медалі]]; * [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан сауда министрлері]] ab8duq9alxbfc42q8p8v7gfcvlxpxxe 0 715784 3650380 3643828 2026-09-03T08:17:22Z Nurken 111493 3650380 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 180px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = {{ublist |[[1997 жыл]] |(тұңғыш рет) |[[17 маусым]] [[2019 жыл]] |(қазіргі түрінде) }} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]]<br>{{Small|(1992-1997)}}<br> [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]<br>{{Small|(2019-2023)}} |ізашары2 = |таратылған жылы = [[1999 жыл]]<br>{{Small|(кейін қайта құрылды)}} |ізбасары = [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]]<br>{{Small|(1999)}} |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел көшесі, 8, Министрліктер үйі, 14-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-24}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<ref name="jalpiaqparat" /> |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo?lang=kk gov.kz/memleket/entities/ecogeo] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]]дағы [[қоршаған орта]]ны, [[табиғи ресурстар]]ды, [[Қазақстан жануарлары әлемі|жануарлар дүниесі]]н қорғау, [[орман шаруашылығы]], «[[жасыл экономика]]» және [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары|ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] сияқты салаларға жауапты министрлік.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024101603/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет таратылып, Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1992 жылы ақпанда ол Орман шаруашылығы министрлігімен бірігіп, Экология және биоресурстар министрлігі құрылды. Тұңғыш рет Экология және табиғи ресурстар министрлігі деп аталатын ведомство 1997 жылы Экология және биоресурстар министрлігі мен Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі негізінде құрылды. Оның жалғыз министрі [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] болды да, министрлік 1999 жылы таратылды, оның ізбасар мекемесі [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] болды. Президенттің 2019 жылғы 17 маусымдағы №17 Жарлығымен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі құрылып, оған: * Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің қоршаған ортаны қорғаудың, тұрмыстық қатты қалдықтармен жұмыс істеудің мемлекеттік саясатын қалыптастыру және іске асыру, табиғи ресурстарды қорғау, оларды ұтымды пайдалануды бақылау және қадағалау саласындағы * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру, орман шаруашылығы саласындағы; * Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мемлекеттік геологиялық зерттеу, минералдық-шикізат базасын молайту саласындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Үкіметтің 2019 жылғы 5 шілдедегі №479 қаулысымен министрліктің құрамына 4 ведомство берілді: Энергетика министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Су ресурстары комитеті, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Геология комитеті болып өзгертілді). Үкіметтің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 қаулысымен министрліктің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп, Балық шаруашылығы комитеті құрылды. Президенттің 2023 жылғы 2 қаңтардағы №80 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу, минералдық-шикізат базасын молықтыру саласындағы функциялары мен өкілеттіктері Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне беріле отырып, Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі болып қайта ұйымдастырылды. Үкіметтің 2023 жылғы 20 қаңтардағы № 28 қаулысымен Президент жарлығына орай министрлік комитеттері қайта аталып, Геология комитеті Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен үкімет құрамында бес жаңа министрлік құрылды. Сол жарлық бойынша Экология және табиғи ресурстар министрлігінен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] бөлініп шықты, жаңа құрылған министрлікке су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, канализация саласындағы функциялар мен өкілеттіктер берілді.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/pyat-novyx-ministerstv-poyavilis-v-kazaxstane-tokaev-podpisal-ukaz|title=Пять новых министерств появились в Казахстане. Токаев подписал указ|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-09-01|accessdate=2023-10-20}}</ref> == Міндеттері == Министрліктің ресми сайтында оның міндеттері қатарында [[қоршаған орта]]ны қорғау, [[метеорология]]лық және [[гидрология]]лық мониторинг, «[[жасыл экономика]]ны<nowiki></nowiki>» дамыту, қалдықтармен жұмыс істеу (медициналық, биологиялық және радиоактивті қалдықтарды қоспағанда), табиғи ресурстарды қорғау, олардың ұтымды пайдаланылуын бақылау және қадағалау, [[орман шаруашылығы]], жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, басқару процестерін үйлестіру көрсетілген.<ref name="jalpiaqparat" /> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024103639/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Орман шаруашылығы мен жануарлар дүниесі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті|Экологиялық реттеу және бақылау комитеті]]. == Қарамағындағы мекемелер == * «Жасыл даму» АҚ * «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КеАҚ * [[Қазгидромет|«Қазгидромет» ШЖҚ РМК]] * «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Climate Action Company Limited» жеке компаниясы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақ КСР Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеті]] (1990–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Анатолий Михайлович Дубицкий|Анатолий Дубицкий]]<br>{{small|(1932–1998)}} |28 маусым<br>1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Святослав Александрович Медведев|Святослав Медведев]]<br>{{small|(1941 туған)}} |1992 |1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Николай Иванович Баев|Николай Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қаңтар<br>1999 |22 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |22 желтоқсан<br>2000 |тамыз<br>2002 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<br>{{efn|2008 жылдың желтоқсанында Шоқпытовқа [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының мүшелігі берілді.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-200812150021|title=В ряды партии "Нур Отан" вступили известные политики, общественные деятели, представители творческой интеллигенции|lang=ru|publisher=Nomad: Кочевник|date=2008-12-15|accessdate=2023-10-22}}</ref>}} |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)''' |- |1 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>2002 |қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Министрлігінен кейін Нұр Отан партиясында жұмыс істеген, кейін партиядан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |28 наурыз<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |3 сәуір<br>2006 |4 наурыз<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} |4 наурыз<br>2009 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Әшім 2011 жылы Нұр Отан партиясынан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қараша<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі|Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі]] (2013–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |11 қараша<br>2013 |6 сәуір<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Magzum Mirzagaliev (2020-07-17) (cropped).jpg|99px]] |[[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]<br>{{small|(1978 туған)}} |17 маусым<br>2019 |9 қыркүйек<br>2021 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Серікқали Брекешев (cropped).jpg|99px]] |[[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |10 қыркүйек<br>2021 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2023 бері)''' |- |2 |[[Сурет:Zülfia Süleimenova 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{efn|2021–2022 жылдары болған депутаттығы кезінде Аманат партиясынан сайланған еді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-est-myaso-ne-hodit-zooparki-izvestno-novom-ministre-487666/|title=Не ест мясо, не ходит в зоопарки. Что известно о новом министре экологии Сулейменовой|lang=ru|publisher=tengrinews|author=Дүйсенқұлова, Рабиға|date=2023-01-04|accessdate=2023-10-22}}</ref> Министр кезіндегі партия мүшесі болғаны–болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |3 |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|99px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<br>{{Small|(1961 туған)}} |5 қыркүйек<br>2023 |— | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=11;250#pos=11;250|title=Нысанбаев Ерлан Нуралыевич (персональная справка)|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-24}}</ref> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Э]] [[Санат:Экология министрліктері]] olinohjs0akpv7o2tiol9rmifrw1bbt 3650381 3650380 2026-09-03T08:19:57Z Nurken 111493 3650381 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 180px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = {{ublist |[[1997 жыл]] |(тұңғыш рет) |[[17 маусым]] [[2019 жыл]] |(қазіргі түрінде) }} |ізашары1 = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] |(1992–1997) |[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] |(2019–2023) }} |ізашары2 = |таратылған жылы = {{ublist |[[1999 жыл]] |(кейін қайта құрылды) }} |ізбасары = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] |(1999) }} |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел көшесі, 8, Министрліктер үйі, 14-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-24}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<ref name="jalpiaqparat" /> |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo?lang=kk gov.kz/memleket/entities/ecogeo] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]]дағы [[қоршаған орта]]ны, [[табиғи ресурстар]]ды, [[Қазақстан жануарлары әлемі|жануарлар дүниесі]]н қорғау, [[орман шаруашылығы]], «[[жасыл экономика]]» және [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары|ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] сияқты салаларға жауапты министрлік.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024101603/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет таратылып, Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1992 жылы ақпанда ол Орман шаруашылығы министрлігімен бірігіп, Экология және биоресурстар министрлігі құрылды. Тұңғыш рет Экология және табиғи ресурстар министрлігі деп аталатын ведомство 1997 жылы Экология және биоресурстар министрлігі мен Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі негізінде құрылды. Оның жалғыз министрі [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] болды да, министрлік 1999 жылы таратылды, оның ізбасар мекемесі [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] болды. Президенттің 2019 жылғы 17 маусымдағы №17 Жарлығымен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі құрылып, оған: * Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің қоршаған ортаны қорғаудың, тұрмыстық қатты қалдықтармен жұмыс істеудің мемлекеттік саясатын қалыптастыру және іске асыру, табиғи ресурстарды қорғау, оларды ұтымды пайдалануды бақылау және қадағалау саласындағы * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру, орман шаруашылығы саласындағы; * Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мемлекеттік геологиялық зерттеу, минералдық-шикізат базасын молайту саласындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Үкіметтің 2019 жылғы 5 шілдедегі №479 қаулысымен министрліктің құрамына 4 ведомство берілді: Энергетика министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Су ресурстары комитеті, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Геология комитеті болып өзгертілді). Үкіметтің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 қаулысымен министрліктің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп, Балық шаруашылығы комитеті құрылды. Президенттің 2023 жылғы 2 қаңтардағы №80 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу, минералдық-шикізат базасын молықтыру саласындағы функциялары мен өкілеттіктері Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне беріле отырып, Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі болып қайта ұйымдастырылды. Үкіметтің 2023 жылғы 20 қаңтардағы № 28 қаулысымен Президент жарлығына орай министрлік комитеттері қайта аталып, Геология комитеті Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен үкімет құрамында бес жаңа министрлік құрылды. Сол жарлық бойынша Экология және табиғи ресурстар министрлігінен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] бөлініп шықты, жаңа құрылған министрлікке су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, канализация саласындағы функциялар мен өкілеттіктер берілді.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/pyat-novyx-ministerstv-poyavilis-v-kazaxstane-tokaev-podpisal-ukaz|title=Пять новых министерств появились в Казахстане. Токаев подписал указ|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-09-01|accessdate=2023-10-20}}</ref> == Міндеттері == Министрліктің ресми сайтында оның міндеттері қатарында [[қоршаған орта]]ны қорғау, [[метеорология]]лық және [[гидрология]]лық мониторинг, «[[жасыл экономика]]ны<nowiki></nowiki>» дамыту, қалдықтармен жұмыс істеу (медициналық, биологиялық және радиоактивті қалдықтарды қоспағанда), табиғи ресурстарды қорғау, олардың ұтымды пайдаланылуын бақылау және қадағалау, [[орман шаруашылығы]], жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, басқару процестерін үйлестіру көрсетілген.<ref name="jalpiaqparat" /> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024103639/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Орман шаруашылығы мен жануарлар дүниесі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті|Экологиялық реттеу және бақылау комитеті]]. == Қарамағындағы мекемелер == * «Жасыл даму» АҚ * «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КеАҚ * [[Қазгидромет|«Қазгидромет» ШЖҚ РМК]] * «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Climate Action Company Limited» жеке компаниясы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақ КСР Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеті]] (1990–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Анатолий Михайлович Дубицкий|Анатолий Дубицкий]]<br>{{small|(1932–1998)}} |28 маусым<br>1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Святослав Александрович Медведев|Святослав Медведев]]<br>{{small|(1941 туған)}} |1992 |1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Николай Иванович Баев|Николай Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қаңтар<br>1999 |22 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |22 желтоқсан<br>2000 |тамыз<br>2002 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<br>{{efn|2008 жылдың желтоқсанында Шоқпытовқа [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының мүшелігі берілді.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-200812150021|title=В ряды партии "Нур Отан" вступили известные политики, общественные деятели, представители творческой интеллигенции|lang=ru|publisher=Nomad: Кочевник|date=2008-12-15|accessdate=2023-10-22}}</ref>}} |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)''' |- |1 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>2002 |қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Министрлігінен кейін Нұр Отан партиясында жұмыс істеген, кейін партиядан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |28 наурыз<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |3 сәуір<br>2006 |4 наурыз<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} |4 наурыз<br>2009 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Әшім 2011 жылы Нұр Отан партиясынан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қараша<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі|Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі]] (2013–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |11 қараша<br>2013 |6 сәуір<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Magzum Mirzagaliev (2020-07-17) (cropped).jpg|99px]] |[[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]<br>{{small|(1978 туған)}} |17 маусым<br>2019 |9 қыркүйек<br>2021 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Серікқали Брекешев (cropped).jpg|99px]] |[[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |10 қыркүйек<br>2021 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2023 бері)''' |- |2 |[[Сурет:Zülfia Süleimenova 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{efn|2021–2022 жылдары болған депутаттығы кезінде Аманат партиясынан сайланған еді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-est-myaso-ne-hodit-zooparki-izvestno-novom-ministre-487666/|title=Не ест мясо, не ходит в зоопарки. Что известно о новом министре экологии Сулейменовой|lang=ru|publisher=tengrinews|author=Дүйсенқұлова, Рабиға|date=2023-01-04|accessdate=2023-10-22}}</ref> Министр кезіндегі партия мүшесі болғаны–болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |3 |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|99px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<br>{{Small|(1961 туған)}} |5 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=11;250#pos=11;250|title=Нысанбаев Ерлан Нуралыевич (персональная справка)|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-24}}</ref> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |3 |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<br>{{Small|(1983 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | | |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Э]] [[Санат:Экология министрліктері]] 249btfjic89j17snrdvkwxuvw6lv9cv 3650382 3650381 2026-09-03T08:20:20Z Nurken 111493 /* Министрлер тізімі */ 3650382 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 180px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = {{ublist |[[1997 жыл]] |(тұңғыш рет) |[[17 маусым]] [[2019 жыл]] |(қазіргі түрінде) }} |ізашары1 = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] |(1992–1997) |[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] |(2019–2023) }} |ізашары2 = |таратылған жылы = {{ublist |[[1999 жыл]] |(кейін қайта құрылды) }} |ізбасары = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] |(1999) }} |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел көшесі, 8, Министрліктер үйі, 14-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-24}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<ref name="jalpiaqparat" /> |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo?lang=kk gov.kz/memleket/entities/ecogeo] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]]дағы [[қоршаған орта]]ны, [[табиғи ресурстар]]ды, [[Қазақстан жануарлары әлемі|жануарлар дүниесі]]н қорғау, [[орман шаруашылығы]], «[[жасыл экономика]]» және [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары|ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] сияқты салаларға жауапты министрлік.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024101603/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет таратылып, Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1992 жылы ақпанда ол Орман шаруашылығы министрлігімен бірігіп, Экология және биоресурстар министрлігі құрылды. Тұңғыш рет Экология және табиғи ресурстар министрлігі деп аталатын ведомство 1997 жылы Экология және биоресурстар министрлігі мен Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі негізінде құрылды. Оның жалғыз министрі [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] болды да, министрлік 1999 жылы таратылды, оның ізбасар мекемесі [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] болды. Президенттің 2019 жылғы 17 маусымдағы №17 Жарлығымен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі құрылып, оған: * Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің қоршаған ортаны қорғаудың, тұрмыстық қатты қалдықтармен жұмыс істеудің мемлекеттік саясатын қалыптастыру және іске асыру, табиғи ресурстарды қорғау, оларды ұтымды пайдалануды бақылау және қадағалау саласындағы * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру, орман шаруашылығы саласындағы; * Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мемлекеттік геологиялық зерттеу, минералдық-шикізат базасын молайту саласындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Үкіметтің 2019 жылғы 5 шілдедегі №479 қаулысымен министрліктің құрамына 4 ведомство берілді: Энергетика министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Су ресурстары комитеті, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Геология комитеті болып өзгертілді). Үкіметтің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 қаулысымен министрліктің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп, Балық шаруашылығы комитеті құрылды. Президенттің 2023 жылғы 2 қаңтардағы №80 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу, минералдық-шикізат базасын молықтыру саласындағы функциялары мен өкілеттіктері Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне беріле отырып, Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі болып қайта ұйымдастырылды. Үкіметтің 2023 жылғы 20 қаңтардағы № 28 қаулысымен Президент жарлығына орай министрлік комитеттері қайта аталып, Геология комитеті Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен үкімет құрамында бес жаңа министрлік құрылды. Сол жарлық бойынша Экология және табиғи ресурстар министрлігінен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] бөлініп шықты, жаңа құрылған министрлікке су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, канализация саласындағы функциялар мен өкілеттіктер берілді.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/pyat-novyx-ministerstv-poyavilis-v-kazaxstane-tokaev-podpisal-ukaz|title=Пять новых министерств появились в Казахстане. Токаев подписал указ|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-09-01|accessdate=2023-10-20}}</ref> == Міндеттері == Министрліктің ресми сайтында оның міндеттері қатарында [[қоршаған орта]]ны қорғау, [[метеорология]]лық және [[гидрология]]лық мониторинг, «[[жасыл экономика]]ны<nowiki></nowiki>» дамыту, қалдықтармен жұмыс істеу (медициналық, биологиялық және радиоактивті қалдықтарды қоспағанда), табиғи ресурстарды қорғау, олардың ұтымды пайдаланылуын бақылау және қадағалау, [[орман шаруашылығы]], жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, басқару процестерін үйлестіру көрсетілген.<ref name="jalpiaqparat" /> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024103639/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Орман шаруашылығы мен жануарлар дүниесі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті|Экологиялық реттеу және бақылау комитеті]]. == Қарамағындағы мекемелер == * «Жасыл даму» АҚ * «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КеАҚ * [[Қазгидромет|«Қазгидромет» ШЖҚ РМК]] * «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Climate Action Company Limited» жеке компаниясы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақ КСР Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеті]] (1990–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Анатолий Михайлович Дубицкий|Анатолий Дубицкий]]<br>{{small|(1932–1998)}} |28 маусым<br>1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Святослав Александрович Медведев|Святослав Медведев]]<br>{{small|(1941 туған)}} |1992 |1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Николай Иванович Баев|Николай Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қаңтар<br>1999 |22 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |22 желтоқсан<br>2000 |тамыз<br>2002 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<br>{{efn|2008 жылдың желтоқсанында Шоқпытовқа [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының мүшелігі берілді.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-200812150021|title=В ряды партии "Нур Отан" вступили известные политики, общественные деятели, представители творческой интеллигенции|lang=ru|publisher=Nomad: Кочевник|date=2008-12-15|accessdate=2023-10-22}}</ref>}} |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)''' |- |1 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>2002 |қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Министрлігінен кейін Нұр Отан партиясында жұмыс істеген, кейін партиядан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |28 наурыз<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |3 сәуір<br>2006 |4 наурыз<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} |4 наурыз<br>2009 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Әшім 2011 жылы Нұр Отан партиясынан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қараша<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі|Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі]] (2013–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |11 қараша<br>2013 |6 сәуір<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Magzum Mirzagaliev (2020-07-17) (cropped).jpg|99px]] |[[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]<br>{{small|(1978 туған)}} |17 маусым<br>2019 |9 қыркүйек<br>2021 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Серікқали Брекешев (cropped).jpg|99px]] |[[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |10 қыркүйек<br>2021 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2023 бері)''' |- |2 |[[Сурет:Zülfia Süleimenova 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{efn|2021–2022 жылдары болған депутаттығы кезінде Аманат партиясынан сайланған еді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-est-myaso-ne-hodit-zooparki-izvestno-novom-ministre-487666/|title=Не ест мясо, не ходит в зоопарки. Что известно о новом министре экологии Сулейменовой|lang=ru|publisher=tengrinews|author=Дүйсенқұлова, Рабиға|date=2023-01-04|accessdate=2023-10-22}}</ref> Министр кезіндегі партия мүшесі болғаны–болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |3 |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|99px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<br>{{Small|(1961 туған)}} |5 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=11;250#pos=11;250|title=Нысанбаев Ерлан Нуралыевич (персональная справка)|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-24}}</ref> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |3 |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<br>{{Small|(1983 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Э]] [[Санат:Экология министрліктері]] 674zdsulvpexhbe31so6gjn712lklu9 3650474 3650382 2026-09-03T10:24:53Z Casserium 68287 /* Министрлер тізімі */ 3650474 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 180px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = {{ublist |[[1997 жыл]] |(тұңғыш рет) |[[17 маусым]] [[2019 жыл]] |(қазіргі түрінде) }} |ізашары1 = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] |(1992–1997) |[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] |(2019–2023) }} |ізашары2 = |таратылған жылы = {{ublist |[[1999 жыл]] |(кейін қайта құрылды) }} |ізбасары = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] |(1999) }} |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел көшесі, 8, Министрліктер үйі, 14-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-24}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<ref name="jalpiaqparat" /> |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo?lang=kk gov.kz/memleket/entities/ecogeo] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]]дағы [[қоршаған орта]]ны, [[табиғи ресурстар]]ды, [[Қазақстан жануарлары әлемі|жануарлар дүниесі]]н қорғау, [[орман шаруашылығы]], «[[жасыл экономика]]» және [[Қазақстан ерекше қорғалатын табиғи аумақтары|ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] сияқты салаларға жауапты министрлік.<ref name="jalpiaqparat">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024101603/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет таратылып, Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1992 жылы ақпанда ол Орман шаруашылығы министрлігімен бірігіп, Экология және биоресурстар министрлігі құрылды. Тұңғыш рет Экология және табиғи ресурстар министрлігі деп аталатын ведомство 1997 жылы Экология және биоресурстар министрлігі мен Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі негізінде құрылды. Оның жалғыз министрі [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]] болды да, министрлік 1999 жылы таратылды, оның ізбасар мекемесі [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] болды. Президенттің 2019 жылғы 17 маусымдағы №17 Жарлығымен Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі құрылып, оған: * Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің қоршаған ортаны қорғаудың, тұрмыстық қатты қалдықтармен жұмыс істеудің мемлекеттік саясатын қалыптастыру және іске асыру, табиғи ресурстарды қорғау, оларды ұтымды пайдалануды бақылау және қадағалау саласындағы * Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру, орман шаруашылығы саласындағы; * Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің мемлекеттік геологиялық зерттеу, минералдық-шикізат базасын молайту саласындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Үкіметтің 2019 жылғы 5 шілдедегі №479 қаулысымен министрліктің құрамына 4 ведомство берілді: Энергетика министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен Су ресурстары комитеті, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Геология комитеті болып өзгертілді). Үкіметтің 2020 жылғы 31 желтоқсандағы №955 қаулысымен министрліктің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп, Балық шаруашылығы комитеті құрылды. Президенттің 2023 жылғы 2 қаңтардағы №80 Жарлығымен Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерделеу, минералдық-шикізат базасын молықтыру саласындағы функциялары мен өкілеттіктері Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне беріле отырып, Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігі болып қайта ұйымдастырылды. Үкіметтің 2023 жылғы 20 қаңтардағы № 28 қаулысымен Президент жарлығына орай министрлік комитеттері қайта аталып, Геология комитеті Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне берілді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен үкімет құрамында бес жаңа министрлік құрылды. Сол жарлық бойынша Экология және табиғи ресурстар министрлігінен [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] бөлініп шықты, жаңа құрылған министрлікке су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, канализация саласындағы функциялар мен өкілеттіктер берілді.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/pyat-novyx-ministerstv-poyavilis-v-kazaxstane-tokaev-podpisal-ukaz|title=Пять новых министерств появились в Казахстане. Токаев подписал указ|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-09-01|accessdate=2023-10-20}}</ref> == Міндеттері == Министрліктің ресми сайтында оның міндеттері қатарында [[қоршаған орта]]ны қорғау, [[метеорология]]лық және [[гидрология]]лық мониторинг, «[[жасыл экономика]]ны<nowiki></nowiki>» дамыту, қалдықтармен жұмыс істеу (медициналық, биологиялық және радиоактивті қалдықтарды қоспағанда), табиғи ресурстарды қорғау, олардың ұтымды пайдаланылуын бақылау және қадағалау, [[орман шаруашылығы]], жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, басқару процестерін үйлестіру көрсетілген.<ref name="jalpiaqparat" /> == Құрылымы == Министрліктің 2 комитеті бар. Олар:<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20231024103639/https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/about/structure/1/1?lang=kk|date=2023-10-24}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті|Орман шаруашылығы мен жануарлар дүниесі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті|Экологиялық реттеу және бақылау комитеті]]. == Қарамағындағы мекемелер == * «Жасыл даму» АҚ * «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КеАҚ * [[Қазгидромет|«Қазгидромет» ШЖҚ РМК]] * «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Climate Action Company Limited» жеке компаниясы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақ КСР Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеті]] (1990–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Анатолий Михайлович Дубицкий|Анатолий Дубицкий]]<br>{{small|(1932–1998)}} |28 маусым<br>1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және биоресурстар министрлігі|Экология және биоресурстар министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Святослав Александрович Медведев|Святослав Медведев]]<br>{{small|(1941 туған)}} |1992 |1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Николай Иванович Баев|Николай Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев|Серікбек Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} |қаңтар<br>1999 |22 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Андар Мәулешұлы Шоқпытов|Андар Шоқпытов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |22 желтоқсан<br>2000 |тамыз<br>2002 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<br>{{efn|2008 жылдың желтоқсанында Шоқпытовқа [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының мүшелігі берілді.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-200812150021|title=В ряды партии "Нур Отан" вступили известные политики, общественные деятели, представители творческой интеллигенции|lang=ru|publisher=Nomad: Кочевник|date=2008-12-15|accessdate=2023-10-22}}</ref>}} |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)''' |- |1 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>2002 |қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Министрлігінен кейін Нұр Отан партиясында жұмыс істеген, кейін партиядан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов|Камалтин Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |28 наурыз<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |3 сәуір<br>2006 |4 наурыз<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім|Нұрғали Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} |4 наурыз<br>2009 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="" | |''белгісіз''<br>{{Efn|Әшім 2011 жылы Нұр Отан партиясынан Мәжіліс депутаты болып сайланды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100248&pos=12;-57#pos=12;-57|title=Самакова Айткуль Байгазиевна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-20}}</ref> Министр болған кезіндегі партия құрамында болған-болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қараша<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі|Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі]] (2013–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров|Нұрлан Қаппаров]]<br>{{small|(1970–2015)}} |11 қараша<br>2013 |6 сәуір<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Magzum Mirzagaliev (2020-07-17) (cropped).jpg|99px]] |[[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]<br>{{small|(1978 туған)}} |17 маусым<br>2019 |9 қыркүйек<br>2021 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Серікқали Брекешев (cropped).jpg|99px]] |[[Серікқали Аманғалиұлы Брекешев|Серікқали Брекешев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |10 қыркүйек<br>2021 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Zülfia Süleimenova 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br>{{efn|2021–2022 жылдары болған депутаттығы кезінде Аманат партиясынан сайланған еді.<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-est-myaso-ne-hodit-zooparki-izvestno-novom-ministre-487666/|title=Не ест мясо, не ходит в зоопарки. Что известно о новом министре экологии Сулейменовой|lang=ru|publisher=tengrinews|author=Дүйсенқұлова, Рабиға|date=2023-01-04|accessdate=2023-10-22}}</ref> Министр кезіндегі партия мүшесі болғаны–болмағаны белгісіз.}} |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |2 |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|99px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]]<br>{{Small|(1961 туған)}} |5 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31152435&pos=11;250#pos=11;250|title=Нысанбаев Ерлан Нуралыевич (персональная справка)|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-24}}</ref> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |3 |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]<br>{{Small|(1983 туған)}} |3 қыркүйек<br>2026 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Э]] [[Санат:Экология министрліктері]] rtblwmin35mpvdrl34s4p3nnk9ftb26 2 725520 3650244 3649873 2026-09-02T15:10:56Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3650244 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 08yq6edt8rf3aezdttc2f6b55544v5k 0 726120 3650317 3412237 2026-09-03T04:36:40Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Pham_Tuan_Hai_with_wika.jpg|Pham_Tuan_Hai_with_wika.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Krd|Krd]] [[commons:File:Pham_Tuan_Hai_with_wika.jpg|жойған]], себебі: No permission since 26 August 2026. 3650317 wikitext text/x-wiki {{футболшы | азаматтығы = {{байрақ|Вьетнам}} | туған күні= 19.5.1998 |бойы = 1.72<ref>{{cite web|url=https://vpf.vn/player/pham-tuan-hai| title=Phạm Tuấn Hải| access-date=10 October 2020 |publisher=Vietnamese Proferssional Football}}</ref> | позиция = шабуылшы | клубтары= {{футбол карьерасы |2018–2022|{{ту|Вьетнам}} [[Хонг Линь Ха Тинь]]|67 (28) |2022–|{{ту|Вьетнам}} Ханой|53 (19) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2021–|{{футбол|Вьетнам}}|26 (5)}} |сурет=}} '''Фам Туан Хай''' ([[19 мамыр]] [[1998 жыл]]) — [[вьетнам]]дық футболшы, шабуылшы. 2023 жылғы [[Футболдан Азия Кубогы|Азия кубогына]] қатысты. == Жүлделері == === Хонг Линь Ха Тинь === * Вьетнам 2-лигасының жеңімпазы: 2019 === Ханой === * Вьетнам чемпионы: 2022 * Вьетнам кубогы: 2022 * Вьетнам суперкубогы: 2022 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Вьетнам футболшылары]] [[Санат:Вьетнам Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Ханой ФК ойыншылары]] dhximoc4jk00793n3ihl3jqpmrzr2di 0 728338 3650403 3648574 2026-09-03T08:40:41Z Nurken 111493 3650403 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мәди Төкешұлы Такиев | Шынайы есімі = | Суреті = Mädi Takiev (2023-10-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Такиев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Президент_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 24 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = | Ізашары_3 = [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұқанов]]<ref name="monitoring" /> | Ізбасары_3 = Айдын Құлсейітов | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 12 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қыркүйек 2020 | Премьер_4 = | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 1.4.1978 | Туған жері = [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39934948&pos=1;-16#pos=1;-16 |title= Такиев Мади Токешевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 '''ұлы''' бар | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1998);<br>Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2005);<br>[[Халықаралық бизнес университеті]] (2011)<ref name="zakonkz" /> | Мамандығы = бухгалтерлік есеп және аудит (1998);<br>заңгер (2005);<br>іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Ғылыми дәрежесі = | Ғылыми атағы = іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Mädi Takiev | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Мәди Төкешұлы Такиев'''<ref name="akimcilik" /> (кейде '''Тәкиев''',<ref name="azattiq" /> [[1 сәуір]] [[1978 жыл]], [[Балқаш ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|елдің Қаржы министрі]]. Бұрын Такиев [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] (2023–2024) және [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] (2019–2020) сияқты лауазымдар иесі еді.<ref name="majilis" /> == Жастық шағы және білімі == Мәди Төкешұлы Такиев 1978 жылғы 1 сәуірде, [[Алматы облысы]]ның [[Балқаш ауданы]]ндағы [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында дүниеге келген.<ref name="majilis">{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/takiev/Biography |title= Такиев Мәди Төкешұлы: Өмірбаяны |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Такиев 1998 жылы бухгалтерлік есеп және аудит мамандығына [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]нда, 2005 жылы заңгер мамандығына Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университетінде білім алды да, 2011 жылы [[Халықаралық бизнес университеті]]н бітіріп, іскерлік әкімшілдендіру магистрі болды.<ref name="zakonkz" /> == Мансабы == Өз еңбек жолын Мәди Такиев 1998 жылы, [[Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі|Ғылым министрлігі]] – Ғылым Академиясының мемлекет және құқық институтының бас есепшісі болып бастаған.<ref name="majilis" /> Кейін, 2000–2008 жылдары ол [[Алматы]] қаласы бойынша Салық комитетінің инспекторы, жетекші, бас салық инспекторы, ШКС жұмыс, аудит жөніндегі бөлімдердің басшысы болса, 2008–2009 ол [[Алматы облысы]] бойынша Салық департаментінің Акциздерді әкімшілендіру басқармасының басшысы болды.<ref name="zakonkz" /> 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол Алматы қаласы бойынша Салық департаменті басшысының орынбасары қызметін атқарды. Бұдан кейін, 2013 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Салық департаментінде басқарма басшысы болды. 2013 жылдан 2014 жылға дейін Такиев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Салық және кеден саясаты департаментінің директоры болып тағайындалған. 2014 жылы ол қысқа уақытқа [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] Кеңсесінің Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің бас консультанты болған.<ref name="majilis" /> 2014–2017 жылдары аралығында ол [[Атырау облысы]] бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы еді. 2017–2019 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті|Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті]]нің Салықтық бақылау департаментінің директоры қызметінде болды. Такиев 2019 жылғы 12 наурызда [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрінің орынбасары]] болып тағайындалды. Бұл қызметте ол 2020 жылғы 24 қыркүйекке дейін болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-takiev-madi-tokeshovich |title= Такиев Мади Токешович — Министр финансов Республики Казахстан |lang= ru |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> 2020 жылғы 24 қыркүйекте Такиев [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] өкімімен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды.<ref name="akimcilik">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-madi-tokeshuly-takiev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-boli |title= Мемлекет басшысының өкімімен Мәди Төкешұлы Такиев Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-24 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Бұл қызметін ол 2023 жылғы наурызда аяқтады.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылғы 15 ақпанда Такиев [[Аманат (партия)|Аманат]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттығына кандидат болды. 28 наурызда ол партия атынан [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] болып сайланды. 2024 жылғы 5 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] қызметінен босатылды. Жаңа премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] болды да, жаңа үкіметтің [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] болып Мәди Такиев тағайындалды.<ref name="azattiq">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> == Жеке өмірі == Мәди Такиев үйленген, оның үш ұл баласы бар.<ref name="majilis" /> == Марапаттары == Такиевтің марапаттар тізімі: * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2014); * [[Құрмет ордені]] (2021);<ref name="majilis" /> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; * Салық қызметінің үздігі.<ref name="zakonkz" /> * Қаржы қызметінің үздігі.<ref name="monitoring">{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |title= Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/save/https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |date= 2024-02-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қаржы министрлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қонаев атындағы гуманитарлық университет түлектері]] [[Санат:Халықаралық бизнес университеті түлектері]] e8sn0nwi781jkg57jc4anzblluc36xl 3650520 3650403 2026-09-03T11:04:29Z Casserium 68287 3650520 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Мәди Төкешұлы Такиев | Шынайы есімі = | Суреті = Mädi Takiev (2023-10-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Такиев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Президент_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов|Нұрсұлтан Байтілесов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 24 қыркүйек 2020 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = | Ізашары_3 = [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұқанов]]<ref name="monitoring" /> | Ізбасары_3 = Айдын Құлсейітов | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 12 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 қыркүйек 2020 | Премьер_4 = | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | тақырыпша2_4 = Министрі | мәтін2_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Туған күні = 1.4.1978 | Туған жері = [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39934948&pos=1;-16#pos=1;-16 |title= Такиев Мади Токешевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 '''ұлы''' бар | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1998);<br>Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2005);<br>[[Халықаралық бизнес университеті]] (2011)<ref name="zakonkz" /> | Мамандығы = бухгалтерлік есеп және аудит (1998);<br>заңгер (2005);<br>іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Ғылыми дәрежесі = | Ғылыми атағы = іскерлік әкімшілдендіру магистрі (2011) | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Mädi Takiev | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Мәди Төкешұлы Такиев'''<ref name="akimcilik" /> (кейде '''Тәкиев''',<ref name="azattiq" /> [[1 сәуір]] [[1978 жыл]], [[Балқаш ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|елдің Қаржы министрі]]. Бұрын Такиев [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] (2023–2024) және [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы вице-министрі]] (2019–2020) сияқты лауазымдар иесі еді.<ref name="majilis" /> == Жастық шағы және білімі == Мәди Төкешұлы Такиев 1978 жылғы 1 сәуірде, [[Алматы облысы]]ның [[Балқаш ауданы]]ндағы [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында дүниеге келген.<ref name="majilis">{{Cite web|url= https://www.parlam.kz/kk/blogs/takiev/Biography |title= Такиев Мәди Төкешұлы: Өмірбаяны |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Такиев 1998 жылы бухгалтерлік есеп және аудит мамандығына [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]нда, 2005 жылы заңгер мамандығына Дінмұхамед Қонаев атындағы гуманитарлық университетінде білім алды да, 2011 жылы [[Халықаралық бизнес университеті]]н бітіріп, іскерлік әкімшілдендіру магистрі болды.<ref name="zakonkz" /> == Мансабы == Өз еңбек жолын Мәди Такиев 1998 жылы, [[Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі|Ғылым министрлігі]] – Ғылым Академиясының мемлекет және құқық институтының бас есепшісі болып бастаған.<ref name="majilis" /> Кейін, 2000–2008 жылдары ол [[Алматы]] қаласы бойынша Салық комитетінің инспекторы, жетекші, бас салық инспекторы, ШКС жұмыс, аудит жөніндегі бөлімдердің басшысы болса, 2008–2009 ол [[Алматы облысы]] бойынша Салық департаментінің Акциздерді әкімшілендіру басқармасының басшысы болды.<ref name="zakonkz" /> 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол Алматы қаласы бойынша Салық департаменті басшысының орынбасары қызметін атқарды. Бұдан кейін, 2013 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Салық департаментінде басқарма басшысы болды. 2013 жылдан 2014 жылға дейін Такиев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Салық және кеден саясаты департаментінің директоры болып тағайындалған. 2014 жылы ол қысқа уақытқа [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] Кеңсесінің Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің бас консультанты болған.<ref name="majilis" /> 2014–2017 жылдары аралығында ол [[Атырау облысы]] бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басшысы еді. 2017–2019 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті|Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті]]нің Салықтық бақылау департаментінің директоры қызметінде болды. Такиев 2019 жылғы 12 наурызда [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрінің орынбасары]] болып тағайындалды. Бұл қызметте ол 2020 жылғы 24 қыркүйекке дейін болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-takiev-madi-tokeshovich |title= Такиев Мади Токешович — Министр финансов Республики Казахстан |lang= ru |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> 2020 жылғы 24 қыркүйекте Такиев [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] өкімімен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды.<ref name="akimcilik">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-madi-tokeshuly-takiev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-boli |title= Мемлекет басшысының өкімімен Мәди Төкешұлы Такиев Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-24 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> Бұл қызметін ол 2023 жылғы наурызда аяқтады.<ref name="zakonkz" /> 2023 жылғы 15 ақпанда Такиев [[Аманат (партия)|Аманат]] партиялық тізімі бойынша [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттығына кандидат болды. 28 наурызда ол партия атынан [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] болып сайланды. 2024 жылғы 5 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] қызметінен босатылды. Жаңа премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] болды да, жаңа үкіметтің [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] болып Мәди Такиев тағайындалды.<ref name="azattiq">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-06 }}</ref> == Жеке өмірі == Мәди Такиев үйленген, оның үш ұл баласы бар.<ref name="majilis" /> == Марапаттары == Такиевтің марапаттар тізімі: * [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2014); * [[Құрмет ордені]] (2021);<ref name="majilis" /> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]; * Салық қызметінің үздігі.<ref name="zakonkz" /> * Қаржы қызметінің үздігі.<ref name="monitoring">{{Cite web|url= https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |title= Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-06 }} {{Wayback|url= https://web.archive.org/save/https://demo.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/aleumettik-ekonomikalyk-monitoring-bolimi |date= 2024-02-06 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қаржы министрлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қонаев атындағы гуманитарлық университет түлектері]] [[Санат:Халықаралық бизнес университеті түлектері]] 1jlph78oz0wn1hcd5il4p5upqseonxi 10 728358 3650313 3649891 2026-09-03T01:46:34Z Casserium 68287 /* */ 3650313 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(6 ақпан 2024 — 28 тамыз 2026)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 11 қаңтар 2022 — 5 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) <br>[[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (8 маусым 2023 — 14 ақпан 2025) <br>[[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024)<br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (14 ақпан 2025 — 26 қыркүйек 2025)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025)<br>[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (1 желтоқсан 2025 — 31 тамыз 2026) <br>[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (26 наурыз 2019) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (26 қыркүйек 2025 — 28 тамыз 2026) | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] (19 қаңтар 2022 — 8 маусым 2025) | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (4 қаңтар 2023 — 9 қаңтар 2025) | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] (2 қыркүйек 2023 — 27 қаңтар 2026) | [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте құрылды) |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] (2 қыркүйек 2023 — 8 маусым 2025) • [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2 қыркүйек 2023 — 31 тамыз 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] (4 қаңтар 2023 — 29 қыркүйек 2025) | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]] (4 қыркүйек 2023 — 28 ақпан 2025) | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] (6 ақпан 2024) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] (2 қыркүйек 2023 — 31 тамыз 2024) | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024) | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім22 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте таратылды) |тізім22 = {{hlist | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] (2 қыркүйек 2020 — 30 сәуір 2024) | [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (6 мамыр 2024 — 18 қыркүйек 2025) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]] (5 қыркүйек 2023) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] (4 сәуір 2023 — 18 наурыз 2025) | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: {{tl|Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> ixuw525wowdq8dxff1orwu13l2k7l9h 3650485 3650313 2026-09-03T10:41:56Z Casserium 68287 /* */ 3650485 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(6 ақпан 2024 — 28 тамыз 2026)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 11 қаңтар 2022 — 5 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) <br>[[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (8 маусым 2023 — 14 ақпан 2025) <br>[[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024)<br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (14 ақпан 2025 — 26 қыркүйек 2025)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025)<br>[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (1 желтоқсан 2025 — 31 тамыз 2026) <br>[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (3 сәуір 2023 — 26 қыркүйек 2025) | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (26 қыркүйек 2025 — 28 тамыз 2026) | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] (19 қаңтар 2022 — 8 маусым 2025) | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] (4 қаңтар 2023 — 9 қаңтар 2025) | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] (2 қыркүйек 2023 — 27 қаңтар 2026) | [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте құрылды) |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Марат Кәрімжанұлы Қарабаев|Марат Қарабаев]] (2 қыркүйек 2023 — 8 маусым 2025) • [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2 қыркүйек 2023 — 31 тамыз 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] (4 қаңтар 2023 — 29 қыркүйек 2025) | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]] (4 қыркүйек 2023 — 28 ақпан 2025) | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] (6 ақпан 2024) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] (2 қыркүйек 2023 — 31 тамыз 2024) | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (6 ақпан 2024 — 21 желтоқсан 2024) | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім22 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте таратылды) |тізім22 = {{hlist | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] (2 қыркүйек 2020 — 30 сәуір 2024) | [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (6 мамыр 2024 — 18 қыркүйек 2025) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев|Ерлан Нысанбаев]] (5 қыркүйек 2023) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] (4 сәуір 2023 — 18 наурыз 2025) | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: {{tl|Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> nsfm6uyk3kupw0hsucbk6r08ovdqrsg 0 728436 3650415 3648570 2026-09-03T08:47:04Z Nurken 111493 3650415 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова | Шынайы есімі = | Суреті = Акмарал Альназарова.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ажар Ғиният]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]]ның депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 13 тамыз 2020 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 16.02.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |Алматы мемлекеттік медицина институты (1994) |Қорқыт ата университеті (2006) }} | Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымдарының докторы (2010) | Мамандығы = Дәрігер-гигиенист, дәрігер-педиатр | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар|{{Парасат ордені}}|{{Құрмет ордені}}|{{Шапағат медалі}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова''' ([[16 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Қызылорда]]) — қазақстандық саясаткер, 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]]. == Білімі == * Алматы мемлекеттік медицина институты (1994)<br/>''«Педиатрия» мамандығы'' * Қорқыт ата университеті (2006)<br/>''«Экономист» мамандығы, Экономика бакалавры'' * Қазақстанда да, шетелде де қосымша оқудан өтті * Жоғары санатты ұйымдастырушы-дәрігер-гигиенист, жоғары санатты дәрігер-педиатр == Еңбек жолы == * Қызылорда қалалық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінің дәрігері * Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының Қызылорда филиалының кіші ғылыми қызметкері (1997-1999) * Бөлім бастығы, облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары (1999-2001) * Қызылорда облыстық балалар ауруханасының бас дәрігері (2001-2003) * Қызылорда облысы Денсаулық сақтау басқармасының бастығы (2003-2004) * ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызмет көрсету саласындағы бақылау комитетінің облыстық басқармасының бастығы (2005-2007) * Қызылорда медициналық колледжінің директоры (2007-2013) * Қызылорда облысы әкімінің орынбасары (02.2013-12.2014) * Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы (12.2014-11.2015) * Қызылорда облысының Денсаулық сақтау басқармасының басшысы (11.2015-04.2019) * «Нұр Отан» партиясы Қызылорда облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары (04.2019-06.2020) * Қызылорда облысынан сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты (13.08.2020-06.02.2024) * Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі (06.02.2024 бастап) == Отбасылық жағдайы == Тұрмыста, үш баласы бар. == Партиясы == «Аманат» партиясының мүшесі (2007 жылдан бастап) == Марапаттары == * «Парасат» ордені * «Құрмет» ордені * Медальдері: «Шапағат», «Астанаға - 10 жыл» * «ҚР денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісі * «Nur Otan» партиясы Қызылорда филиалы төрағасының Алғыс хаты (06.2020)<ref>[https://senate.parlam.kz/kk-KZ/blog/947/biography Әлназарова Ақмарал Шәріпбайқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:«Денсаулық сақтауды дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісімен марапатталғандар]] [[Санат:Денсаулық сақтау саласы үздіктері (Қазақстан)]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Қазақстан педиатрлары]] [[Санат:Қызылорда облысы мәслихат депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан гигиенистері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] c0kvawhky74z1msvane3ilwg11d6rmm 3650516 3650415 2026-09-03T11:02:19Z Casserium 68287 3650516 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова | Шынайы есімі = | Суреті = Акмарал Альназарова.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ажар Ғиният]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қызылорда облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]]ның депутаты | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 13 тамыз 2020 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Туған күні = 16.02.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Қызылорда|Қызылордада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |Алматы мемлекеттік медицина институты (1994) |Қорқыт ата университеті (2006) }} | Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымдарының докторы (2010) | Мамандығы = Дәрігер-гигиенист, дәрігер-педиатр | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар|{{Парасат ордені}}|{{Құрмет ордені}}|{{Шапағат медалі}}|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}} }} '''Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова''' ([[16 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Қызылорда]]) — қазақстандық саясаткер, дәрігер-педиатр, 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]]. == Білімі == * Алматы мемлекеттік медицина институты (1994)<br/>''«Педиатрия» мамандығы'' * Қорқыт ата университеті (2006)<br/>''«Экономист» мамандығы, Экономика бакалавры'' * Қазақстанда да, шетелде де қосымша оқудан өтті * Жоғары санатты ұйымдастырушы-дәрігер-гигиенист, жоғары санатты дәрігер-педиатр == Еңбек жолы == * Қызылорда қалалық балалар ауруханасының қабылдау бөлімінің дәрігері * Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының Қызылорда филиалының кіші ғылыми қызметкері (1997-1999) * Бөлім бастығы, облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары (1999-2001) * Қызылорда облыстық балалар ауруханасының бас дәрігері (2001-2003) * Қызылорда облысы Денсаулық сақтау басқармасының бастығы (2003-2004) * ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызмет көрсету саласындағы бақылау комитетінің облыстық басқармасының бастығы (2005-2007) * Қызылорда медициналық колледжінің директоры (2007-2013) * Қызылорда облысы әкімінің орынбасары (02.2013-12.2014) * Қызылорда облыстық мәслихатының хатшысы (12.2014-11.2015) * Қызылорда облысының Денсаулық сақтау басқармасының басшысы (11.2015-04.2019) * «Нұр Отан» партиясы Қызылорда облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары (04.2019-06.2020) * Қызылорда облысынан сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты (13.08.2020-06.02.2024) * Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі (06.02.2024 бастап) == Отбасылық жағдайы == Тұрмыста, үш баласы бар. == Партиясы == «Аманат» партиясының мүшесі (2007 жылдан бастап) == Марапаттары == * «Парасат» ордені * «Құрмет» ордені * Медальдері: «Шапағат», «Астанаға - 10 жыл» * «ҚР денсаулық сақтау ісінің үздігі» төсбелгісі * «Nur Otan» партиясы Қызылорда филиалы төрағасының Алғыс хаты (06.2020)<ref>[https://senate.parlam.kz/kk-KZ/blog/947/biography Әлназарова Ақмарал Шәріпбайқызы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:«Денсаулық сақтауды дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісімен марапатталғандар]] [[Санат:Денсаулық сақтау саласы үздіктері (Қазақстан)]] [[Санат:Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Қазақстан педиатрлары]] [[Санат:Қызылорда облысы мәслихат депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан гигиенистері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] 1lgap6900wfmtb0yd4ghvcnohvjg8y0 0 728513 3650422 3648579 2026-09-03T08:49:56Z Nurken 111493 3650422 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Шыңғыс Сайранұлы Әрінов | Шынайы есімі = | Суреті = Шыңғыс Әрінов (51751).jpg | Сурет ені = | Атауы = Әрінов, 2024 жыл | Титулы = 7-[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Mchs emblem.gif | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов|Сырым Шәріпханов]] | Ізбасары = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]] бастығының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] | Ізбасары_2 = [[Роман Алмаханұлы Төреханов|Роман Төреханов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Туған күні = 29.10.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 2006— | Құрамында болды = {{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = 1) [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Қазақстан Мемлекеттік күзет қызметі]] <br>2) [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Қазақстан Төтенше жағдайлар министрлігі]] | Атағы = [[Сурет:17-RKGF-MG.svg|30px]]<br>[[Генерал-майор]] | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті]]<br>2) [[Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы]]<br>3) [[Азаматтық авиация академиясы]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = 1) Халықаралық қатынастар <br>2) Құқықтану <br>3) Тасымал және көлік | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Шыңғыс Сайранұлы Әрінов''' ([[29 қазан]] [[1983 жыл]]) — қазақстандық саясаткер, генерал-лейтенант, 2024 жылғы 6 ақпаннан [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]]. == Білімі == Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін халықаралық қатынастар мамандығы бойынша бітірген. Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясында «Құқықтану», Азаматтық авиация академиясында «Тасымалды, қозғалысты ұйымдастыру және көлікті пайдалану» бойынша білім алған. == Еңбек жолы == 2006-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің кадрында әртүрлі офицерлік және басшы лауазымдарда қызмет атқарды. 2022 жылы ҚР Президентінің Өкімімен ҚР Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары — Президент күзет қызметінің бастығы болып тағайындалды. 2024 жылы 6 ақпанда Қазақстан республикасының Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды. == Марапаттары == ІІ, ІІІ дәрежелі «Елбасының қауіпсіздігін айбынды атқарғаны үшін» медалімен және «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметіне 25 жыл», «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медальдарымен, сондай-ақ ҚР Президентінің атынан алғыс хаттармен марапатталған.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/qrln-shynghys-arinov/ Шыңғыс Әрінов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] p97e28qwp4bnxi2qhzoqv2y8586gmxh 3650425 3650422 2026-09-03T08:51:36Z Nurken 111493 3650425 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Шыңғыс Сайранұлы Әрінов | Шынайы есімі = | Суреті = Шыңғыс Әрінов (51751).jpg | Сурет ені = | Атауы = Әрінов, 2024 жыл | Титулы = 7-[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Mchs emblem.gif | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Ізашары = [[Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов|Сырым Шәріпханов]] | Ізбасары = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]] бастығының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] | Ізбасары_2 = [[Роман Алмаханұлы Төреханов|Роман Төреханов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Туған күні = 29.10.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 2006– | Құрамында болды = {{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = {{ublist |[[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Қазақстан Мемлекеттік күзет қызметі]] |[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Қазақстан Төтенше жағдайлар министрлігі]] }} | Атағы = [[Сурет:17-RKGF-MG.svg|30px]]<br>[[Генерал-майор]] | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[[Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы]] |[[Азаматтық авиация академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|Халықаралық қатынастар|құқықтану|тасымал және көлік}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Шыңғыс Сайранұлы Әрінов''' ([[29 қазан]] [[1983 жыл|1983]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер, генерал-лейтенант, 2024 жылдан 2026 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]]. == Білімі == Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін халықаралық қатынастар мамандығы бойынша бітірген. Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясында «Құқықтану», Азаматтық авиация академиясында «Тасымалды, қозғалысты ұйымдастыру және көлікті пайдалану» бойынша білім алған. == Еңбек жолы == 2006-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің кадрында әртүрлі офицерлік және басшы лауазымдарда қызмет атқарды. 2022 жылы ҚР Президентінің Өкімімен ҚР Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары — Президент күзет қызметінің бастығы болып тағайындалды. 2024 жылы 6 ақпанда Қазақстан республикасының Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды. 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы барысында Әрінов қызметінен босатылды. == Марапаттары == ІІ, ІІІ дәрежелі «Елбасының қауіпсіздігін айбынды атқарғаны үшін» медалімен және «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметіне 25 жыл», «Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медальдарымен, сондай-ақ ҚР Президентінің атынан алғыс хаттармен марапатталған.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/qrln-shynghys-arinov/ Шыңғыс Әрінов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Әрінов, Шыңғыс Сайранұлы}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] k48pzmuyhyegf4opucg66d5k40lcvbw 0 729157 3650216 3649515 2026-09-02T12:18:13Z Casserium 68287 3650216 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] g0uz3ori9eozb5odiknpfzjiuzf2s43 3650309 3650216 2026-09-03T00:33:39Z Casserium 68287 3650309 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] rw3gp2fjp87q5t1vd42ujmdvn9kyjjg 3650310 3650309 2026-09-03T00:35:11Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3650310 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |rowspan="2"|[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] ftnd8jzyhxbwx8yptubeuap2qbx5r67 3650311 3650310 2026-09-03T00:35:43Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3650311 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] rw3gp2fjp87q5t1vd42ujmdvn9kyjjg 3650375 3650311 2026-09-03T08:02:44Z Nurken 111493 /* Құрылымы */ 3650375 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 |28 тамыз<br>2026 |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] lgrcfyiard3s4pd4cppni1rdv975588 0 733939 3650307 3335935 2026-09-02T23:51:09Z Coffee86 27186 /* Сусындар */ 3650307 wikitext text/x-wiki '''Византия асханасы''' ({{lang-el|βυζαντινή κουζίνα}}) — [[Шығыс Рим империясы]] кезіндегі тағамдар. Ол ежелгі грек, ежелгі рим, ішінара Кіші Азия және Кавказ тағамдарының әсерінен қалыптасты. Ол өз кезегінде қазіргі грек және османдық тағамдарына әсер етті. == Сипаттама == [[Шығыс Рим империясы|Византиялықтар]] (римдіктер) асханасының негізін негізінен өсімдік өнімдері құрады. Христиандық өмірде үлкен рөл атқарғандықтан, халық ораза ұстауды ұстанды, сәйкесінше өсімдік тағамдары айтарлықтай салмақ алды. Жылы климат егінді бір жылға жуық жинауға мүмкіндік берді, сондықтан көкөністер, жемістер мен шөптер жеткілікті болды. [[Қырыққабат]], [[жасымық]], [[шпинат]], [[Самалдық|бұршақ]], [[ноқат]], [[Бұршақ|сарымсақ]], [[артишок]], [[пияз]], [[бамия]], [[лавр]] жапырағы, [[аскөк]], жабайы [[жалбыз]], [[Жебір|тимьян]], [[Ассүттіген|латук]], қояншөп, [[Ымыртгүл|гесперис]], [[саңырауқұлақтар]] кеңінен қолданылды. Зәйтүн майы барлық дерлік тағамдардың құрамдас бөлігі болды. Оны бірнеше жолмен жеді: салаттардың үстіне құйылады, одан да күрделі тағамдарға қосылады, үстіне қуырылады немесе оған жаңа піскен нанның бөліктерін батырады. Олар зәйтүн ағашының жемістерін де жеді. Сонымен қатар, зәйтүн майынан емдік майлар мен тұнбалар жасалды, онымен арба төлкелері, механизмдер, сауыттардың былғары элементтері және ат әбзелдері майланды. Рационның маңызды бөлігі жаңғақтар мен жемістер болды — жүзімнің әртүрлі сорттары, алма, алмұрт, қауын, құрмалар, мейіз, інжір, жабайы және «мәдени» жидектер, [[грек жаңғағы]], [[пісте]], [[Бадам (өсімдік)|бадам]], [[фундук]] болды. Мұның бәрі дәмді десерттерді дайындау үшін пайдаланылды. Тағы бір маңызды ерекшелігі ірімшіктің көп түрін (анфотирос пен кефалотири таңдаулы болды) және оларды пайдаланатын тағамдарды пайдалану болды. Әдетте ешкі, қой, кейде сиыр сүті пайдаланылды. Климаттық-географиялық жағдайларды ескере отырып, ешкі, қой еті, шошқа еті, құс еті басым болды. Сиыр еті өте сирек тұтынылатын. Аң (бұғы, қоян, гофер, суыр, ешкі, үйрек, кекілік) да ауланған, бірақ Византиямен көршілес мемлекеттерге қарағанда оның рөлі азырақ болды. == Нан == Бидай мен арпа ұнынан нан пісірілді. Жоғары сортты бидайдан тек байларға ғана пісірілетін '''''силигнит''''' деген жоғары сортты нан болған. Ол сондай-ақ ғибадатханаларда араласу үшін қолданылған және силигнит ас қорытуға көмектесетіндіктен науқастарға берілді. Сапасы төмен сорт '''''сеидалит''''' болды, ол төмен сапалы ұннан пісірілген. Сондай-ақ нанның орташа сорттары, ең соңында кедейлерге арналған ірі нан да болды. Жауынгерлер мен монахтардың өз наны — '''''пексамас''''' болды. Бұл өте қиын болды, өйткені ол пеште екі рет пісірілген, сондықтан барлық ылғал буланды. Алайда мұндай нан көпке дейін көгермеген. == Тағамдар == [[Сурет:Bowl MET sf12-45-3s7.jpg|thumb|Ішкі безендірілген керамикалық балшық византиялық тостаған]] Византиялықтар әртүрлі салаттарды, әсіресе [[зәйтүн майы]], жаңғақ, дәмдеуіштер (ең алдымен [[Ассүттіген|латук]] және сарымсақ) және шөптерді жақсы көреді. Сондай-ақ, сары май, нәзік дәмдеуіштер мен бадам қосылған жемістер, атап айтқанда, алма мен өрік қосылған салаттар да кең тарады. Бұлақтарда дәмделген қызылша немесе арнайы дайындалған бұршақ таба аласыз. Батыс Еуропадан айырмашылығы, византиялықтар балық сорпасын жақсы көрді, ең алдымен балықтан (табиғи факторларға байланысты). Олар көкөністермен және көптеген дәмдеуіштермен өте ұзақ және қиын пісірілген. Ең сүйікті алғашқы тағамдардың бірі сары түсті заманауи [[балық сорпасы]] сияқты бай балық сорпасы болды. Оған нәзік дәмдеуіштер, көкөністер мен шөптер қосылды. Римдіктердің жануарлардың еті мен ішкі өнімдері қайнатылған, қуырылған, бумен пісірілген, бұқтырылған, тұздалған, ысталған және бумен пісірілген. Ет әдетте маринадталған немесе бал немесе сірке суынан жасалған тұздықта пісірілген, сонымен қатар сарымсақ пен қыша қосылған. Ол құс еті мен балыққа басымдық беретін қалаларға қарағанда ауылдарда көбірек тұтынылды. Әдетте шошқа етін Рождествоға дейін пісірді, одан шұжықтар жасалды, балмен маринадталған және шошқа майымен тұздалған. Қырғауыл мен құс етінен жасалған тағамдар талғампаз деп саналды (олар бай қала тұрғындарының, күшті феодалдардың, императордың және оның отбасы мүшелерінің тойларында дайындалған). Әдетте бұл құстар балықпен толтырылған, содан кейін көмірге қуырылған. Қоян еті деликатес болып саналды, ал қоян аулау жоғары қоғамның сүйікті спорты болды. Сонымен қатар, ежелгі римдік әдет-ғұрыптарды сақтай отырып, византиялықтар қатты пісірілген жұмыртқаны жеді. Сүйікті тағам бірнеше қабаттан дайындалған ''сфунгато'' омлеті болды. Олар бұқтырылған тағамдар мен ветчиналардың әртүрлі түрлерін де жасады. Жерорта теңізі империяның өмірінде үлкен рөл атқарды, мұнда көптеген балықтар (ең алдымен [[Басқын балық|кефаль]], [[Лутиандар|қызыл балық]] ''Lutjanus argentimaculatus,'' жолақты бас, [[Камбалатәрізділер|камбала]]) және теңіз өнімдері тұтынылды. Олар дәл қазіргідей дайындалған — қуырылған, буға пісірілген, тұздалған, ысталған, кептірілген, кептірілген. Артишок әдетте балық тағамдарына арналған гарнир ретінде ұсынылды. Дегенмен, ыдыс-аяқтардың саны мүліктік жағдайға байланысты болды. Ең байы императордың дастарханы болды. Кедейлер негізінен бұршақ, жасымық, бұршақ және төмен сортты нан жеді. == Десерттер == Римдіктер кондитерлік өнімдерді, торттарды, пирогтарды, тәттілердің барлық түрлерін және дәмді тағамдарды жақсы көреді. Ең көп таралғаны бал, жаңғақтар және жидек қосылған ұннан жасалған тағамдар болды. Тәттілердің ішінде сақина түрінде пісірілген ұн мен балдан жасалған торттар белгілі болды. Күнжіт тұқымдары да тағамдарға қосылды. [[Қоюжақпа|Мастика]] Византияда торттарды жасау үшін пайдаланылды, ең жақсысы Хиос аралында жасалды. Византиялықтар балға ерекше сүйіспеншілікпен қараған. Сондай-ақ Византияға Африкадан және Киевтік Русьтен әкелінді. Жаңа піскен жемістер десертке де ұсынылды. == Сусындар == [[Сурет:Bottle-IMG 5434.JPG|нобай|Византия бөтелкесі, 6 ғасыр]] Алкогольді сусындардың ішінде шарапқа артықшылық берілді. Көптеген сорттар болды: алтын, қара және ақ; тәтті және қышқыл; жеңіл және күшті. Жүзімнен басқа шарап алмадан, алмұрттан, ит ағашынан және анардан жасалған. Қара шараптардың ішіндегі ең танымалы күшті жүзім шарабы, ақ шараптың күші орташа, ал тәтті шараптың қызыл анар шарабы болды. Шөлді қандыру үшін сірке суына ұқсайтын сорттар болды. Шарап сонымен қатар лавр жидектері, аскөк, ақжелкен және басқа да өсімдіктермен тұндырылған. Мысыр шарабы «мареотик» (Мареотида көлі аймағында өндірілген) сапасыз болып саналды. Бұл өте дәмді және арзан болды. Ең жоғары сапа Палестинаның шарабы («негев» шарабы, бірақ 630-шы жылдардан бері жасалынбаған, бұл аймақтарды арабтар жаулап алғаннан кейін), [[Киликия]]дан алынған мускат шарабы, Кипрден келген коммандария, ретсина, крит шарабы, македониялық тәтті шарап. 14 ғасырдан бастап Метониден мен мальвазияның (екеуі де Пелопоннес) ром шарабы танымал болды, ал Амида шіркеулерінде ұнтақ шарап дайындалды. Күннің астында 7 жыл болғаннан кейін ол құрғақ болды. Суда ерітілген ұнтақ шарап дәміне ұқсайтын сұйықтық шығарды. ''Амниан шарабы'', бірнеше емдік шараптардың бірі, Аравиядан, Африкадан, Үндістаннан және Шри-Ланкадан әкелінген алоэден жасалған. Ладан шарапты сақтау үшін — [[алоэ]], нард, ладан, мирра пайдаланылды. Шараптың беріктігі үшін панакия ''(παλάθεηα)'' қоспасы қолданылды, оның негізі алоэ болды. Ежелгі римдіктер сияқты шарап негізінен сұйылтылған түрде мас болды. Оны тамақпен жуып, кейбір тағамдарға қосып, бөлек қолданбауға тырысты. Немістер мен славяндардан византиялықтар спиралдан, сұлы мен тарыдан алкогольдік сусындарды дайындау дағдыларын қабылдады. Бірақ бұл әдетте Балқан түбегінің ауылдық жерлеріне және Кіші Азияның бөліктеріне тән болды. Алкогольсіз сусындардың көпшілігі қышқыл сүт, жеміс шырындары және су болды. Алма шырыны, су және бал қоспасы да сусын ретінде бағаланды. Олар аскөк, зире, шарап немесе балдан жасалған сусындарды жақсы көрді. Зірен сусыны евкратон (εύκрατον) судан, бұрыштан, [[Зире|зире тұқымдарынан]], кейде ұзақ уақыт бойы тұндырылған [[Бәден|анис]] қосып дайындалған. == Дәмдеуіштер мен соустар == Византия асханасының тән ерекшелігі ежелгі дәстүрлерді көрсететін дәмдеуіштердің көптігі болды. Кейіннен дәмдеуіштер мен шөптерді қолдануға Византия қалаларының көптеген дәмдеуіштер әкелінетін Шығыс елдерімен сауда орталықтарына айналуы түрткі болды. Ең танымалы бұрыштың әртүрлі түрлері болды. Сондай-ақ [[зире]], [[аскөк]], [[кардамон]], даршынның үш түрі кеңінен: cinnamomum verum (Үндістаннан), сinnamomum tamala (Malabar жапырақтары немесе тейпатт), сinnamomum aromaticum (Қытайдан), сондай-ақ [[Егістік күнзе|кориандр]], ыстық ''дәмдеуіш'' немесе сассура (имбирьден гүлдер), асафетида (осы өсімдіктің шырыны), запырангүл, қалампыр қолданылды. Жергілікті дәмдеуіштер кең таралған — сарымсақ, пияз, латук, қыша, цикорий және жабайы жалбыз. Розмарин сирек қолданылған, әдетте безендіру үшін. Қыша әдетте бұрышпен қоспа жасау үшін пайдаланылды. Жүзім шырыны, даршын, қалампыр, балдыркөк, саңырауқұлақ, бұрыш, сірке суы, бал, аскөк және жабайы жалбыз негізінде бай тұздықтар дайындалды. Ежелгі Рим соусы гарумы қолданылды, ол жиі шарап сірке суымен араласады, нәтижесінде «өткір гарум» ''(ὀμνγαξόλ)'' пайда болды''.'' Гарум сонымен қатар шараппен араласқан, ол басқа соусты ''ηò νἰλόγαξνλ'' жасады''.'' Тұздықтарды дайындауда кокостар және қызыл сандал ағашы (Pterocarpus santalinus) пайдаланылды. == Қолдану == Күндізгі уақытта, әдетте, үш мезгіл тамақтанды. Таңғы ас өте қарапайым болды — ботқа немесе көкөністер. Түскі ас ''(аристон)'' және кешкі ас ''(дейпнон)'' көбірек болды. Көптеген римдіктер үшін ол үш курстан тұрды. Олар тісбасарлардан (салаттар, ветчина) бастады, содан кейін олар соустармен (егер ол ораза болмаса) және шараппен ет немесе балық тағамдарын әкелді және тәттілермен аяқтады. Қолданылатын ыдыстар негізінен керамика болды. Бұл қарапайым немесе полихромды болуы мүмкін — үй иесінің дискісіне, қоғамына және жағдайына байланысты. Император мен дворяндар ыдыс-аяқ ретінде нағыз өнер туындыларын пайдаланды. Әдемі боялған ыдыс-аяқтар мен тостағандардан басқа, күміс және алтын құмыралар мен [[Инкрустация|инкрустациялы]] және қуғынға арналған тостағандар пайдаланылды. Сондай-ақ жұқа шыны графиндер мен стақандар болды. Ас құралдары пышақ, қасық және екі жақты шанышқылардан тұрды. Банкет басталмас бұрын қонақтар мен дастарханға үнемі хош иісті заттар шашылатын. Дастарханға жайылған дастархан иесінің табысының көрсеткіші болды. Византия байлары алтынмен кестеленген маталарды пайдаланған. Үстел басында олар жұмсақ дивандарға немесе аяқтары ойылған орындықтарға отырды. Тамақтану алдында міндетті түрде қолды жуу керек болды. Дұға тамақ алдында ғана емес, тамақтан кейін де жиі айтылады. Мереке күндері байлардың дастарханы күйшілер, әншілер, ақындар өнерімен сүйемелденетін. == Тағы қараңыз == * [[Ежелгі грек тағамдары]] * [[Ежелгі Римнің тағамдары]] '''Қазіргі заманғы:''' * [[Грек асханасы]] * [[Кипр асханасы]] * [[Араб тағамдары]] * [[Түрік асханасы]] * [[Ливан асханасы]] '''Негізгі:''' * [[Батыс Еуропаның ортағасырлық тағамдары]] == Қайнар көздер == * ''Сперос Врионис.'' Кіші Азиядағы ортағасырлық эллинизмнің құлдырауы, 1971, 482 б. * ''Дэлби, Эндрю'' (2003), Византия дәмі, Тотнес, Англия: Болашақ жоспар кітаптары, (ISBN 1-903018-14-5) * ''Фаас, Патрик'' (2005). Рим үстелінің айналасында. Чикаго университетінің баспасы, 184-185 беттер. ISBN 0226233472. * ''Сорочан Е. С.'' Византия дәмдеуіштері күнделікті рим асханасының элементі ретінде // Ғылыми бюллетеньдер. «Тарих. Саясаттану. Экономика. Есептеу техникасы». — Т. 26. — № 8 — 2013 ж. — 34-40 б. == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20061230102838/http://www.userweb.suscom.net/~apolloniavoss/projects/Byz/Byz_food.htm Интернеттегі Византия тағамдары] * [http://www.godecookery.com/byznrec/byznrec.htm Византия тағамдары] * [http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/D2.7.html Византия тағамдары: Macedonian-Heritage.gr сайтынан] [[Санат:Византия мәдениеті]] [[Санат:Ежелгі асханалар]] 0gn088a8cv105f6093nfpht73nmics4 3650308 3650307 2026-09-02T23:54:25Z Coffee86 27186 3650308 wikitext text/x-wiki [[Сурет:2142 - Byzantine Museum, Athens - Byzantine ceramic ware - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 12 2009.jpg|нобай|9-13 ғасырлардағы Византия ыдыстары]] '''Византия асханасы''' ({{lang-el|βυζαντινή κουζίνα}}) — [[Шығыс Рим империясы]] кезіндегі тағамдар. Ол ежелгі грек, ежелгі рим, ішінара Кіші Азия және Кавказ тағамдарының әсерінен қалыптасты. Ол өз кезегінде қазіргі грек және османдық тағамдарына әсер етті. == Сипаттама == [[Шығыс Рим империясы|Византиялықтар]] (римдіктер) асханасының негізін негізінен өсімдік өнімдері құрады. Христиандық өмірде үлкен рөл атқарғандықтан, халық ораза ұстауды ұстанды, сәйкесінше өсімдік тағамдары айтарлықтай салмақ алды. Жылы климат егінді бір жылға жуық жинауға мүмкіндік берді, сондықтан көкөністер, жемістер мен шөптер жеткілікті болды. [[Қырыққабат]], [[жасымық]], [[шпинат]], [[Самалдық|бұршақ]], [[ноқат]], [[Бұршақ|сарымсақ]], [[артишок]], [[пияз]], [[бамия]], [[лавр]] жапырағы, [[аскөк]], жабайы [[жалбыз]], [[Жебір|тимьян]], [[Ассүттіген|латук]], қояншөп, [[Ымыртгүл|гесперис]], [[саңырауқұлақтар]] кеңінен қолданылды. Зәйтүн майы барлық дерлік тағамдардың құрамдас бөлігі болды. Оны бірнеше жолмен жеді: салаттардың үстіне құйылады, одан да күрделі тағамдарға қосылады, үстіне қуырылады немесе оған жаңа піскен нанның бөліктерін батырады. Олар зәйтүн ағашының жемістерін де жеді. Сонымен қатар, зәйтүн майынан емдік майлар мен тұнбалар жасалды, онымен арба төлкелері, механизмдер, сауыттардың былғары элементтері және ат әбзелдері майланды. Рационның маңызды бөлігі жаңғақтар мен жемістер болды — жүзімнің әртүрлі сорттары, алма, алмұрт, қауын, құрмалар, мейіз, інжір, жабайы және «мәдени» жидектер, [[грек жаңғағы]], [[пісте]], [[Бадам (өсімдік)|бадам]], [[фундук]] болды. Мұның бәрі дәмді десерттерді дайындау үшін пайдаланылды. Тағы бір маңызды ерекшелігі ірімшіктің көп түрін (анфотирос пен кефалотири таңдаулы болды) және оларды пайдаланатын тағамдарды пайдалану болды. Әдетте ешкі, қой, кейде сиыр сүті пайдаланылды. Климаттық-географиялық жағдайларды ескере отырып, ешкі, қой еті, шошқа еті, құс еті басым болды. Сиыр еті өте сирек тұтынылатын. Аң (бұғы, қоян, гофер, суыр, ешкі, үйрек, кекілік) да ауланған, бірақ Византиямен көршілес мемлекеттерге қарағанда оның рөлі азырақ болды. == Нан == Бидай мен арпа ұнынан нан пісірілді. Жоғары сортты бидайдан тек байларға ғана пісірілетін '''''силигнит''''' деген жоғары сортты нан болған. Ол сондай-ақ ғибадатханаларда араласу үшін қолданылған және силигнит ас қорытуға көмектесетіндіктен науқастарға берілді. Сапасы төмен сорт '''''сеидалит''''' болды, ол төмен сапалы ұннан пісірілген. Сондай-ақ нанның орташа сорттары, ең соңында кедейлерге арналған ірі нан да болды. Жауынгерлер мен монахтардың өз наны — '''''пексамас''''' болды. Бұл өте қиын болды, өйткені ол пеште екі рет пісірілген, сондықтан барлық ылғал буланды. Алайда мұндай нан көпке дейін көгермеген. == Тағамдар == [[Сурет:Bowl MET sf12-45-3s7.jpg|thumb|Ішкі безендірілген керамикалық балшық византиялық тостаған]] Византиялықтар әртүрлі салаттарды, әсіресе [[зәйтүн майы]], жаңғақ, дәмдеуіштер (ең алдымен [[Ассүттіген|латук]] және сарымсақ) және шөптерді жақсы көреді. Сондай-ақ, сары май, нәзік дәмдеуіштер мен бадам қосылған жемістер, атап айтқанда, алма мен өрік қосылған салаттар да кең тарады. Бұлақтарда дәмделген қызылша немесе арнайы дайындалған бұршақ таба аласыз. Батыс Еуропадан айырмашылығы, византиялықтар балық сорпасын жақсы көрді, ең алдымен балықтан (табиғи факторларға байланысты). Олар көкөністермен және көптеген дәмдеуіштермен өте ұзақ және қиын пісірілген. Ең сүйікті алғашқы тағамдардың бірі сары түсті заманауи [[балық сорпасы]] сияқты бай балық сорпасы болды. Оған нәзік дәмдеуіштер, көкөністер мен шөптер қосылды. Римдіктердің жануарлардың еті мен ішкі өнімдері қайнатылған, қуырылған, бумен пісірілген, бұқтырылған, тұздалған, ысталған және бумен пісірілген. Ет әдетте маринадталған немесе бал немесе сірке суынан жасалған тұздықта пісірілген, сонымен қатар сарымсақ пен қыша қосылған. Ол құс еті мен балыққа басымдық беретін қалаларға қарағанда ауылдарда көбірек тұтынылды. Әдетте шошқа етін Рождествоға дейін пісірді, одан шұжықтар жасалды, балмен маринадталған және шошқа майымен тұздалған. Қырғауыл мен құс етінен жасалған тағамдар талғампаз деп саналды (олар бай қала тұрғындарының, күшті феодалдардың, императордың және оның отбасы мүшелерінің тойларында дайындалған). Әдетте бұл құстар балықпен толтырылған, содан кейін көмірге қуырылған. Қоян еті деликатес болып саналды, ал қоян аулау жоғары қоғамның сүйікті спорты болды. Сонымен қатар, ежелгі римдік әдет-ғұрыптарды сақтай отырып, византиялықтар қатты пісірілген жұмыртқаны жеді. Сүйікті тағам бірнеше қабаттан дайындалған ''сфунгато'' омлеті болды. Олар бұқтырылған тағамдар мен ветчиналардың әртүрлі түрлерін де жасады. Жерорта теңізі империяның өмірінде үлкен рөл атқарды, мұнда көптеген балықтар (ең алдымен [[Басқын балық|кефаль]], [[Лутиандар|қызыл балық]] ''Lutjanus argentimaculatus,'' жолақты бас, [[Камбалатәрізділер|камбала]]) және теңіз өнімдері тұтынылды. Олар дәл қазіргідей дайындалған — қуырылған, буға пісірілген, тұздалған, ысталған, кептірілген, кептірілген. Артишок әдетте балық тағамдарына арналған гарнир ретінде ұсынылды. Дегенмен, ыдыс-аяқтардың саны мүліктік жағдайға байланысты болды. Ең байы императордың дастарханы болды. Кедейлер негізінен бұршақ, жасымық, бұршақ және төмен сортты нан жеді. == Десерттер == Римдіктер кондитерлік өнімдерді, торттарды, пирогтарды, тәттілердің барлық түрлерін және дәмді тағамдарды жақсы көреді. Ең көп таралғаны бал, жаңғақтар және жидек қосылған ұннан жасалған тағамдар болды. Тәттілердің ішінде сақина түрінде пісірілген ұн мен балдан жасалған торттар белгілі болды. Күнжіт тұқымдары да тағамдарға қосылды. [[Қоюжақпа|Мастика]] Византияда торттарды жасау үшін пайдаланылды, ең жақсысы Хиос аралында жасалды. Византиялықтар балға ерекше сүйіспеншілікпен қараған. Сондай-ақ Византияға Африкадан және Киевтік Русьтен әкелінді. Жаңа піскен жемістер десертке де ұсынылды. == Сусындар == [[Сурет:Bottle-IMG 5434.JPG|нобай|Византия бөтелкесі, 6 ғасыр]] Алкогольді сусындардың ішінде шарапқа артықшылық берілді. Көптеген сорттар болды: алтын, қара және ақ; тәтті және қышқыл; жеңіл және күшті. Жүзімнен басқа шарап алмадан, алмұрттан, ит ағашынан және анардан жасалған. Қара шараптардың ішіндегі ең танымалы күшті жүзім шарабы, ақ шараптың күші орташа, ал тәтті шараптың қызыл анар шарабы болды. Шөлді қандыру үшін сірке суына ұқсайтын сорттар болды. Шарап сонымен қатар лавр жидектері, аскөк, ақжелкен және басқа да өсімдіктермен тұндырылған. Мысыр шарабы «мареотик» (Мареотида көлі аймағында өндірілген) сапасыз болып саналды. Бұл өте дәмді және арзан болды. Ең жоғары сапа Палестинаның шарабы («негев» шарабы, бірақ 630-шы жылдардан бері жасалынбаған, бұл аймақтарды арабтар жаулап алғаннан кейін), [[Киликия]]дан алынған мускат шарабы, Кипрден келген коммандария, ретсина, крит шарабы, македониялық тәтті шарап. 14 ғасырдан бастап Метониден мен мальвазияның (екеуі де Пелопоннес) ром шарабы танымал болды, ал Амида шіркеулерінде ұнтақ шарап дайындалды. Күннің астында 7 жыл болғаннан кейін ол құрғақ болды. Суда ерітілген ұнтақ шарап дәміне ұқсайтын сұйықтық шығарды. ''Амниан шарабы'', бірнеше емдік шараптардың бірі, Аравиядан, Африкадан, Үндістаннан және Шри-Ланкадан әкелінген алоэден жасалған. Ладан шарапты сақтау үшін — [[алоэ]], нард, ладан, мирра пайдаланылды. Шараптың беріктігі үшін панакия ''(παλάθεηα)'' қоспасы қолданылды, оның негізі алоэ болды. Ежелгі римдіктер сияқты шарап негізінен сұйылтылған түрде мас болды. Оны тамақпен жуып, кейбір тағамдарға қосып, бөлек қолданбауға тырысты. Немістер мен славяндардан византиялықтар спиралдан, сұлы мен тарыдан алкогольдік сусындарды дайындау дағдыларын қабылдады. Бірақ бұл әдетте Балқан түбегінің ауылдық жерлеріне және Кіші Азияның бөліктеріне тән болды. Алкогольсіз сусындардың көпшілігі қышқыл сүт, жеміс шырындары және су болды. Алма шырыны, су және бал қоспасы да сусын ретінде бағаланды. Олар аскөк, зире, шарап немесе балдан жасалған сусындарды жақсы көрді. Зірен сусыны евкратон (εύκрατον) судан, бұрыштан, [[Зире|зире тұқымдарынан]], кейде ұзақ уақыт бойы тұндырылған [[Бәден|анис]] қосып дайындалған. == Дәмдеуіштер мен соустар == Византия асханасының тән ерекшелігі ежелгі дәстүрлерді көрсететін дәмдеуіштердің көптігі болды. Кейіннен дәмдеуіштер мен шөптерді қолдануға Византия қалаларының көптеген дәмдеуіштер әкелінетін Шығыс елдерімен сауда орталықтарына айналуы түрткі болды. Ең танымалы бұрыштың әртүрлі түрлері болды. Сондай-ақ [[зире]], [[аскөк]], [[кардамон]], даршынның үш түрі кеңінен: cinnamomum verum (Үндістаннан), сinnamomum tamala (Malabar жапырақтары немесе тейпатт), сinnamomum aromaticum (Қытайдан), сондай-ақ [[Егістік күнзе|кориандр]], ыстық ''дәмдеуіш'' немесе сассура (имбирьден гүлдер), асафетида (осы өсімдіктің шырыны), запырангүл, қалампыр қолданылды. Жергілікті дәмдеуіштер кең таралған — сарымсақ, пияз, латук, қыша, цикорий және жабайы жалбыз. Розмарин сирек қолданылған, әдетте безендіру үшін. Қыша әдетте бұрышпен қоспа жасау үшін пайдаланылды. Жүзім шырыны, даршын, қалампыр, балдыркөк, саңырауқұлақ, бұрыш, сірке суы, бал, аскөк және жабайы жалбыз негізінде бай тұздықтар дайындалды. Ежелгі Рим соусы гарумы қолданылды, ол жиі шарап сірке суымен араласады, нәтижесінде «өткір гарум» ''(ὀμνγαξόλ)'' пайда болды''.'' Гарум сонымен қатар шараппен араласқан, ол басқа соусты ''ηò νἰλόγαξνλ'' жасады''.'' Тұздықтарды дайындауда кокостар және қызыл сандал ағашы (Pterocarpus santalinus) пайдаланылды. == Қолдану == Күндізгі уақытта, әдетте, үш мезгіл тамақтанды. Таңғы ас өте қарапайым болды — ботқа немесе көкөністер. Түскі ас ''(аристон)'' және кешкі ас ''(дейпнон)'' көбірек болды. Көптеген римдіктер үшін ол үш курстан тұрды. Олар тісбасарлардан (салаттар, ветчина) бастады, содан кейін олар соустармен (егер ол ораза болмаса) және шараппен ет немесе балық тағамдарын әкелді және тәттілермен аяқтады. Қолданылатын ыдыстар негізінен керамика болды. Бұл қарапайым немесе полихромды болуы мүмкін — үй иесінің дискісіне, қоғамына және жағдайына байланысты. Император мен дворяндар ыдыс-аяқ ретінде нағыз өнер туындыларын пайдаланды. Әдемі боялған ыдыс-аяқтар мен тостағандардан басқа, күміс және алтын құмыралар мен [[Инкрустация|инкрустациялы]] және қуғынға арналған тостағандар пайдаланылды. Сондай-ақ жұқа шыны графиндер мен стақандар болды. Ас құралдары пышақ, қасық және екі жақты шанышқылардан тұрды. Банкет басталмас бұрын қонақтар мен дастарханға үнемі хош иісті заттар шашылатын. Дастарханға жайылған дастархан иесінің табысының көрсеткіші болды. Византия байлары алтынмен кестеленген маталарды пайдаланған. Үстел басында олар жұмсақ дивандарға немесе аяқтары ойылған орындықтарға отырды. Тамақтану алдында міндетті түрде қолды жуу керек болды. Дұға тамақ алдында ғана емес, тамақтан кейін де жиі айтылады. Мереке күндері байлардың дастарханы күйшілер, әншілер, ақындар өнерімен сүйемелденетін. == Тағы қараңыз == * [[Ежелгі грек тағамдары]] * [[Ежелгі Римнің тағамдары]] '''Қазіргі заманғы:''' * [[Грек асханасы]] * [[Кипр асханасы]] * [[Араб тағамдары]] * [[Түрік асханасы]] * [[Ливан асханасы]] '''Негізгі:''' * [[Батыс Еуропаның ортағасырлық тағамдары]] == Қайнар көздер == * ''Сперос Врионис.'' Кіші Азиядағы ортағасырлық эллинизмнің құлдырауы, 1971, 482 б. * ''Дэлби, Эндрю'' (2003), Византия дәмі, Тотнес, Англия: Болашақ жоспар кітаптары, (ISBN 1-903018-14-5) * ''Фаас, Патрик'' (2005). Рим үстелінің айналасында. Чикаго университетінің баспасы, 184-185 беттер. ISBN 0226233472. * ''Сорочан Е. С.'' Византия дәмдеуіштері күнделікті рим асханасының элементі ретінде // Ғылыми бюллетеньдер. «Тарих. Саясаттану. Экономика. Есептеу техникасы». — Т. 26. — № 8 — 2013 ж. — 34-40 б. == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20061230102838/http://www.userweb.suscom.net/~apolloniavoss/projects/Byz/Byz_food.htm Интернеттегі Византия тағамдары] * [http://www.godecookery.com/byznrec/byznrec.htm Византия тағамдары] * [http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/D2.7.html Византия тағамдары: Macedonian-Heritage.gr сайтынан] [[Санат:Византия мәдениеті]] [[Санат:Ежелгі асханалар]] iscc7zmwt9q1lxr6j3427hh6d1s8evi 0 737900 3650240 3650148 2026-09-02T15:07:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Wikuiser|Wikuiser]] соңғы нұсқасына қайтарды 3628441 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Лонгвуд симфониялық оркестрі |Шынайы атауы = Longwood Symphony Orchestra |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = |Сурет тақырыбы = |Сурет ені = |Фон = |Жанры = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Қайдан = |Басқаша атауы = |Тілі = |Лейблі = |Жетекшісі = |Құрамы = |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = |Басқа да жобалары = |Марапаттары = |Сайты = {{URL|longwoodsymphony.org}} |Ортаққор = }} '''Лонгвуд Симфониялық Оркестрі''' — [[Массачусетс]] штатының [[Бостон]] қаласында орналасқан, медицина қызметкерлерінен құралған ерікті, коммерциялық емес оркестр. Олардың концерттері денсаулық сақтаумен байланысты коммерциялық емес ұйымдарға қаражат жинау ретінде қызмет етеді. Оның негізін 1982 жылы Гарвард медициналық мектебінің мүшелері қалаған. Олар Жаңа Англия консерваториясының Jordan Hall-ында жылына төрт концерт, сонымен қатар The Hatch Shell-де жазғы ашық концерт береді. Қазіргі музыкалық жетекшісі және дирижері - Джотаро Накано. Оркестр туралы мақалалар the Wall Street Journal,<ref>Scherer, Barrymore Laurence (May 12, 2005). "[https://www.wsj.com/articles/SB111586127000431350 Practicing the Healing Art of Music]". [[:en:The_Wall_Street_Journal|''The Wall Street Journal''.]] Retrieved September 4, 2007.</ref> The Boston Globe,<ref>Dyer, Richard (December 7, 2004). "[https://web.archive.org/web/20070630133437/http://longwoodsymphony.org/reviews.htm Director makes a resounding debut]". ''[[:en:The_Boston_Globe|The Boston Globe]]''. Archived from [http://longwoodsymphony.org/reviews.htm the original] on June 30, 2007. Retrieved September 4, 2007 – via longwoodsymphony.org.</ref> және The Boston Herald журналдарында жарияланған. 2007 жылдың маусым айында Лонгвуд Симфониялық Оркестрі “2007 жылғы MetLife” сыйлығын, Американдық Симфониялық Оркестрлер Лигасының қоғамдастықпен қарым-қатынас саласындағы "үздігі" марапатын алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Тексерілмеген мақала| date=сәуір 2024}} [[Санат:1982 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 2wwihx863i688q6sp8vo2mo3wp0bhy3 0 738295 3650397 3648642 2026-09-03T08:38:04Z Nurken 111493 3650397 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жаслан Хасенұлы Мәдиев | Шынайы есімі = | Суреті = Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg | Сурет ені = | Атауы = Мәдиев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 29 желтоқсан 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = лауазым пайда болды;<br>Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі ретінде өзі | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 мамыр 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 18 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] | Ізбасары_2 = лауазым ыдырады;<br>Премьер-Министр орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі ретінде өзі | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 14 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = қыркүйек 2022 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 1 қазан 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 қаңтар 2022 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2020 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Туған күні = 13.6.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/zhaslan-madiev-kr-cifrlyk-damu-innovaciyalar-zhane-aerogarysh-onerkasibi-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-140319 |title= Жаслан Мәдиев ҚР цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date= 2022-01-14 |accessdate= 2024-05-06}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2004) |[[Колумбия университеті]] (2007) |[[Массачусетс технологиялық институты]] (2016) }} | Ғылыми дәрежесі = Бизнес басқару магистрі | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Jaslan Mädiev | Марапаттары = }} '''Жаслан Хасенұлы Мәдиев'''<ref name="inbusiness" /> (кейде '''Жасұлан''';<ref name="ordakz" /> [[13 маусым]] [[1983 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер. 2025 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]]. 2024 жылғы мамырдан 2025 жылғы қыркүйекке дейінгі [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]].<ref name="ordakz">{{cite web|url= https://kaz.orda.kz/zhasulan-madiev-zhana-lauazymga-tagajyndaldy-124217/ |title= Жасұлан Мәдиев жаңа лауазымға тағайындалды |publisher= Orda.kz ақпараттық-талдамалық порталы |date= 2024-05-06 |work= orda.kz |accessdate= 2024-05-06 |lang= kk}}</ref> == Жастық шағы және білімі == Жаслан Мәдиев 1983 жылғы 13 маусымда, [[Алматы]] қаласында дүниеге келген.<ref name="premyer" /> 2004 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н «әлемдік экономика және халықаралық қаржы» мамандығы бойынша бітірген. 2007 жылы [[Болашақ бағдарламасы]] бойынша [[Колумбия университеті]]нің Халықаралық қатынастар және мемлекеттік басқару мектебін тәмамдады. 2016 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның Слоун бизнес мектебіндегі оқуын аяқтады. Мамандығы — экономикалық саясатты басқару.<ref name="ordakz" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2004 жылы «Альянс Банк» АҚ Халықаралық қатынастар департаментінің Халықаралық қаржы институттарымен жұмыс басқармасының маманы болып бастаған. 2007–2008 жылдары — «Қазына» тұрақты даму қоры» АҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің бас менеджері. 2008 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық талдау және зерттеулер орталығында, «[[Самұрық-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ-да жұмыс істеді. 2009–2010 жылдары — «Kazyna Capital Management» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2010–2014 жылдары — [[Қазақстан Даму Банкі]]нің басқарушы директоры-мүшесі, басқарма төрағасының орынбасары. 2014–2015 жылдары [[Қазақстан Ұлттық банкі]]нің құрылымында басшылық лауазымдарды атқарды. 2017–2019 жылдары — [[Қазақстан темір жолы]] вице-президентінің міндетін атқарушы, қаржы жөніндегі вице-президенті. 2019–2020 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика вице-министрі]]. 2020 жылғы қазаннан бастап 2022 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі]] төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2022 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып қызмет етті. 2022—2024 жылдары «Binance Kazakhstan» криптовалюталық биржасының бас менеджері болды.<ref>[https://forklog.com/exclusive/glava-binance-kazahstan-o-dogovorennostyah-s-bankami-kriptokarte-i-vliyanii-iska-cfts-na-biznes Глава Binance Казахстан: о договоренностях с банками, криптокарте и влиянии иска CFTС на бизнес]</ref> 2024 жылғы 6 мамырда [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] болып тағайындалды.<ref name="inbusiness">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/zhaslan-hasenuly-madiev|title=Жаслан Хасенұлы Мәдиев|work=inbusiness.kz|date=2024-05-06|accessdate=2024-05-06|lang=kk}}</ref> 2025 жылғы 18 қыркүйекте президент Тоқаев жарлығымен министрлік атауы [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] болып өзгертілді. 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1019 жарлығымен ол [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhh-madievti-tagayyndau-turaly-29897 |title= Ж.Х. Мәдиевті тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> == Отбасы == Жұбайы Майра Тұрғанова (1985 жылы туған) 2021 жылғы дерек бойынша [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің корпоративтік хатшысының қызметін басқарған.<ref>[https://www.inform.kz/ru/sootvetstvovat-peredovoy-praktike-korporativnogo-upravleniya_a3803875 Соответствовать передовой практике корпоративного управления]</ref> 2010 жылы туған Айсұлтан, 2012 жылы туған Ибрахим, 2015 жылы туған Мәриям атты балалары бар.<ref>[https://yedilov.online/person/1635 Мадиев Жаслан Хасенович]</ref> Қайын атасы Дүйсенбай Тұрғанов (1959 жылы [[Атырау облысы]]нда туған) — [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Парламент Мәжілісінің депутаты.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/72095-menin-kaiyn-atam-deputat-tsifrlyk-damu-ministrinin-kyzmetine-turganov-aralasty-ma «Менің қайын атам – депутат»: цифрлық даму министрінің қызметіне Тұрғанов араласты ма]</ref> * Қайын атасының бажасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] (1962 жылы туған) — 2022–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] және [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының төрағасы.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан цифрландыру министрлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] 4xurdhbovjzeg0xvk5hlxun1k80twp5 3650503 3650397 2026-09-03T10:53:44Z Casserium 68287 3650503 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жаслан Хасенұлы Мәдиев | Шынайы есімі = | Суреті = Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg | Сурет ені = | Атауы = Мәдиев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 29 желтоқсан 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = лауазым пайда болды;<br>Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі ретінде өзі | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 6 мамыр 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 18 қыркүйек 2025 | Ізашары_2 = [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]] | Ізбасары_2 = лауазым ыдырады;<br>Премьер-Министр орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі ретінде өзі | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 14 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = қыркүйек 2022 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі төрағасының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 1 қазан 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 13 қаңтар 2022 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2020 | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Туған күні = 13.6.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/zhaslan-madiev-kr-cifrlyk-damu-innovaciyalar-zhane-aerogarysh-onerkasibi-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-140319 |title= Жаслан Мәдиев ҚР цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date= 2022-01-14 |accessdate= 2024-05-06}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2004) |[[Колумбия университеті]] (2007) |[[Массачусетс технологиялық институты]] (2016) }} | Ғылыми дәрежесі = Бизнес басқару магистрі | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Jaslan Mädiev | Марапаттары = }} '''Жаслан Хасенұлы Мәдиев'''<ref name="inbusiness" /> (кейде '''Жасұлан''';<ref name="ordakz" /> [[13 маусым]] [[1983 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, кәсіпкер. 2025 жылдан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]]. 2024 жылғы мамырдан 2025 жылғы қыркүйекке дейінгі [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]].<ref name="ordakz">{{cite web|url= https://kaz.orda.kz/zhasulan-madiev-zhana-lauazymga-tagajyndaldy-124217/ |title= Жасұлан Мәдиев жаңа лауазымға тағайындалды |publisher= Orda.kz ақпараттық-талдамалық порталы |date= 2024-05-06 |work= orda.kz |accessdate= 2024-05-06 |lang= kk}}</ref> == Жастық шағы және білімі == Жаслан Мәдиев 1983 жылғы 13 маусымда, [[Алматы]] қаласында дүниеге келген.<ref name="premyer" /> 2004 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н «әлемдік экономика және халықаралық қаржы» мамандығы бойынша бітірген. 2007 жылы [[Болашақ бағдарламасы]] бойынша [[Колумбия университеті]]нің Халықаралық қатынастар және мемлекеттік басқару мектебін тәмамдады. 2016 жылы [[Массачусетс технологиялық институты]]ның Слоун бизнес мектебіндегі оқуын аяқтады. Мамандығы — экономикалық саясатты басқару.<ref name="ordakz" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2004 жылы «Альянс Банк» АҚ Халықаралық қатынастар департаментінің Халықаралық қаржы институттарымен жұмыс басқармасының маманы болып бастаған. 2007–2008 жылдары — «Қазына» тұрақты даму қоры» АҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің бас менеджері. 2008 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Стратегиялық талдау және зерттеулер орталығында, «[[Самұрық-Қазына]]<nowiki/>» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ-да жұмыс істеді. 2009–2010 жылдары — «Kazyna Capital Management» АҚ басқарма төрағасының орынбасары. 2010–2014 жылдары — [[Қазақстан Даму Банкі]]нің басқарушы директоры-мүшесі, басқарма төрағасының орынбасары. 2014–2015 жылдары [[Қазақстан Ұлттық банкі]]нің құрылымында басшылық лауазымдарды атқарды. 2017–2019 жылдары — [[Қазақстан темір жолы]] вице-президентінің міндетін атқарушы, қаржы жөніндегі вице-президенті. 2019–2020 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика вице-министрі]]. 2020 жылғы қазаннан бастап 2022 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі]] төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 2022 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі болып қызмет етті. 2022—2024 жылдары «Binance Kazakhstan» криптовалюталық биржасының бас менеджері болды.<ref>[https://forklog.com/exclusive/glava-binance-kazahstan-o-dogovorennostyah-s-bankami-kriptokarte-i-vliyanii-iska-cfts-na-biznes Глава Binance Казахстан: о договоренностях с банками, криптокарте и влиянии иска CFTС на бизнес]</ref> 2024 жылғы 6 мамырда [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі]] болып тағайындалды.<ref name="inbusiness">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/zhaslan-hasenuly-madiev|title=Жаслан Хасенұлы Мәдиев|work=inbusiness.kz|date=2024-05-06|accessdate=2024-05-06|lang=kk}}</ref> 2025 жылғы 18 қыркүйекте президент Тоқаев жарлығымен министрлік атауы [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] болып өзгертілді. 29 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] №1019 жарлығымен ол [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhh-madievti-tagayyndau-turaly-29897 |title= Ж.Х. Мәдиевті тағайындау туралы |date=2025-09-29|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate= 2025-09-29}}</ref> == Отбасы == Жұбайы Майра Тұрғанова (1985 жылы туған) 2021 жылғы дерек бойынша [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің корпоративтік хатшысының қызметін басқарған.<ref>[https://www.inform.kz/ru/sootvetstvovat-peredovoy-praktike-korporativnogo-upravleniya_a3803875 Соответствовать передовой практике корпоративного управления]</ref> 2010 жылы туған Айсұлтан, 2012 жылы туған Ибрахим, 2015 жылы туған Мәриям атты балалары бар.<ref>[https://yedilov.online/person/1635 Мадиев Жаслан Хасенович]</ref> Қайын атасы Дүйсенбай Тұрғанов (1959 жылы [[Атырау облысы]]нда туған) — [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Парламент Мәжілісінің депутаты.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/72095-menin-kaiyn-atam-deputat-tsifrlyk-damu-ministrinin-kyzmetine-turganov-aralasty-ma «Менің қайын атам – депутат»: цифрлық даму министрінің қызметіне Тұрғанов араласты ма]</ref> * Қайын атасының бажасы [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] (1962 жылы туған) — 2022–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] және [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясының төрағасы.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан цифрландыру министрлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Массачусетс технологиялық институты түлектері]] lyzqgrpax86qmn8bikmue6h1maub38z 0 743124 3650238 3650153 2026-09-02T15:07:06Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:19642206g|19642206g]] соңғы нұсқасына қайтарды 3580578 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала}}[[Сурет:Apjlab0ec7f3_EHT-image-of-M87-black-hole.jpg|alt=M87|нобай|416x416 нүкте| Event Horizon Telescope Collaboration арқылы алынған M87 галактикасының орталығындағы аса массивті қара құрдымның суреті. Профессор Озель 2020 жылдан бастап EHT командасының құрамында болып табылады.]] '''Ферьял Озель''' (1975 жылы 27 мамырда дүниеге келген) — [[Ыстанбұл|Ыстанбұлда]] ([[Түркия|Түркия)]] дүниеге келген [[Түріктер|түрік]]–[[Америка|американдық]] [[Астрофизика|астрофизик]], ықшам нысандар физикасы мен жоғары энергиялы астрофизикалық құбылыстарға маманданған. 2022 жылдан бастап Озель [[Атланта|Атлантадағы]] Джорджия Технологиялық Институты физика мектебінің кафедра меңгерушісі және профессоры болып табылады. Ол бұрын Туксондағы [[Аризона университеті|Аризона университетінде]], астрономия бөлімінде және Стюард обсерваториясында профессор болған. Озель [[Колумбия университеті|Колумбия университетінің]] FU Foundation Инженерлік және қолданбалы ғылым мектебін ''жоғары бағамен'' бітірді және [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] Рамеш Нараянмен бірге диссертация бойынша кеңесші ретінде PhD дәрежесін алды. Ол Хаббл стипендианты және [[Принстон (Нью-Джерси)|Принстондағы, Нью-Джерсидегі]] Жетілдірілген зерттеулер институтының мүшесі болды<ref>{{Cite web|title=Feryal Özel, Natural Sciences Member 9/2002–6/2005|url=https://www.ias.edu/scholars/feryal-%C3%B6zel|publisher=School of Natural Sciences, [[Institute for Advanced Study]]}}</ref>. Ол Гарвард–Рэдклифф институтының стипендианты және [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі]] Миллер институтында шақырылған профессор болды<ref>{{Cite web|date=2012-05-07|title=Feryal Özel|url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/feryal-ozel|accessdate=2020-09-02|work=Radcliffe Institute for Advanced Study at Harvard University|lang=en}}</ref>. Озель [[Нейтрон жұлдыз|нейтрондық жұлдыздар]], [[Қара құрдым|қара тесіктер]] және [[Магнетар|магнетарлар]] саласына қосқан үлесі үшін кеңінен танымал. Ол модельдеу жетекшісі және M87 галактикасының орталығындағы аса массивті қара құрдымның алғашқы суретін шығарған Event Horizon Telescope (EHT) мүшесі<ref>{{Cite news|title=Event Horizon Telescope releases first ever black hole image|url=https://astronomy.com/news/2019/04/event-horizon-telescope-releases-first-ever-black-hole-image}}</ref><ref>{{Cite web|title=Event Horizon Telescope {{!}} Feryal Özel|url=http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/index.php/project/eht/|accessdate=2020-08-20|lang=en-US|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723194540/http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/index.php/project/eht/}}</ref>. Озель нейтрондық жұлдыздардың астрофизикасына қосқан көрнекті үлесі үшін 2013 жылы<ref>https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Ozel&first_nm=Feryal&year=2013</ref> Америка Физика қоғамының Мария Гопперт Майер сыйлығын алды. Озель көптеген деректі телехикаяларға, соның ішінде PBS арнасындағы ''«Үлкен идеялар»'' мен History арнасындағы ''«Әлем»'' серияларына қатысты. Алексей Вихлининмен бірге Озель [[НАСА|NASA]] жобасы аясында Lynx рентген обсерваториясының үлкен миссиясының тұжырымдамасын анықтау жөніндегі ғылыми-техникалық топтың тең төрағасы болып табылады<ref>{{Cite web|title=Lynx X-ray Observatory|url=https://www.lynxobservatory.com/|accessdate=2020-09-06|work=Lynx X-ray Observatory|lang=en-US}}</ref>. == Білімі == Төмендегі тізімде профессор Озельдің білім алу жолы жинақталған<ref>{{Cite web|title=About Me {{!}} Feryal Özel|url=http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/index.php/bio/|accessdate=2020-09-02|lang=en-US|archivedate=2019-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212093306/http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/index.php/bio/}}</ref>: * 1992 – Ускюдар Америка академиясы, [[Ыстанбұл]], [[Түркия]]; * 1996 – физика және қолданбалы математика бакалавры, [[Колумбия университеті]], Нью-Йорк қаласы; * 1997 – физика магистрі, Нильс Бор институты, [[Копенгаген]]; * 2002 – астрофизика бойынша [[PhD-доктор|PhD докторы]], [[Гарвард университеті]], [[Кембридж университеті|Кембридж]], [[АҚШ]]. == Құрмет грамоталары мен марапаттары == * Серпінді жүлде, 2020 ж. <ref>{{Cite web|url=https://breakthroughprize.org/News/54|title=Breakthrough Prize – Winners of the 2020 Breakthrough Prize in Life Sciences, Fundamental Physics and Mathematics Announced}}</ref> * Астрофизикалық консультативтік комитет (APAC) төрағасы, NASA, 2019 ж. <ref>{{Cite web|title=Astrophysics Advisory Committee {{!}} Science Mission Directorate|url=https://science.nasa.gov/researchers/nac/science-advisory-committees/apac|work=science.nasa.gov|accessdate=14 April 2019}}</ref> * Джон Саймон Гуггенхайм мемориалдық қорының стипендиясы, 2016 ж. <ref>{{Cite news|title=UA Astrophysicist Wins Guggenheim Fellowship|url=https://uanews.arizona.edu/story/ua-astrophysicist-wins-guggenheim-fellowship}}</ref><ref>{{Cite web|title=John Simon Guggenheim Foundation {{!}} Feryal Ӧzel|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/feryal-%d3%a7zel/|accessdate=2020-09-02|lang=en-US}}</ref> * Миллер қонақ профессоры, [[Калифорния университеті, Беркли]], 2014 ж. * Мария Гепперт Майер сыйлығы, Американдық физикалық қоғам, 2013 ж. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Ozel&first_nm=Feryal&year=2013|title=Maria Goeppert Mayer Award|work=www.aps.org|lang=en|accessdate=2018-04-15}}</ref> * Рэдклифф жоғары оқу орындары стипендиясы, 2012-2013 ж. <ref>{{Cite web|title=Feryal Özel|url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/feryal-ozel|work=Radcliffe Institute for Advanced Study at Harvard University|accessdate=14 April 2019|lang=en|date=7 May 2012}}</ref> * Барт Дж. Бок сыйлығы, [[Гарвард университеті]], 2010 ж. <ref>{{Cite web|title=Bok Prize|url=https://astronomy.fas.harvard.edu/bok-prize|accessdate=2020-09-02|work=astronomy.fas.harvard.edu|lang=en}}</ref> * Лукас сыйлығы, Сан-Диего астрономия қауымдастығы, 2010 ж. * Түрік ғылыми-техникалық зерттеу қорының шақырылған стипендианты, 2007 ж. * Хаббл постдокторлық стипендиясы, 2002-2005 жж. * Ататүрік қорының қыздары құрметті ғалым сыйлығы, 2003 ж. * Біліктілікті арттыру институты Кек стипендианты, 2002 ж. * Ван Влек стипендиясы, [[Гарвард университеті]], 1999 ж. * Коструп сыйлығы, Нильс Бор институты, 1997 ж. * Нильс Бор институтының магистратуралық стипендиясы, 1996-1997 жж. * Қолданбалы математика факультетінің сыйлығы, [[Колумбия университеті]], 1996 ж. * FU қорының стипендиясы, [[Колумбия университеті]], 1994-1996 жж. * Ғылыми стипендия, [[CERN]], 1995 ж. * Түркия денсаулық және білім қорының стипендиясы, 1992-1994 жж. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.thirteen.org/bigideas/ozel.html «Үлкен идеялар» веб-сайты (резюме)] * [http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/ Аризона университетінің жеке веб-парағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006081304/http://xtreme.as.arizona.edu/~fozel/ |date=2018-10-06 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v441/n7097/full/7097xiiib.html Nature Magazine онлайн қызметі] * University of Arizona News * [https://web.archive.org/web/20160303170359/http://eprintweb.org/S/authors/All/oz/Ozel IOP Publishing сәйкес жарияланған мақалалар тізімі] * [https://ui.adsabs.harvard.edu/search/q=%20author%3A%22ozel%2C%20feryal%22&sort=date%20desc%2C%20bibcode%20desc&p_=0 NASA/ADS сәйкес жарияланған мақалалар тізімі] == Дереккөздер == [[Санат:АҚШ астрофизиктері]] [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] 2apgqun48biq848qrd2fuvd4d4poxsz 0 744171 3650412 3648580 2026-09-03T08:45:54Z Nurken 111493 3650412 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов | Шынайы есімі = | Суреті = Erbol Myrzabosynov.jpg | Сурет ені = | Атауы = Мырзабосынов, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2024 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Спорт және дене шынықтыру істері комитеті|Спорт және дене шынықтыру істері комитетінің төрағасы]] | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 27 ақпан 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2024 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Самат Серікқанұлы Ерғалиев|Самат Ерғалиев]] | Ізбасары_2 = [[Руслан Бақыттыұлы Есенәлин|Руслан Есенәлин]] | Туған күні = 30.8.1984 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Айжан Мырзабосынова | Балалары = '''ұлы''' Әлихан (2009) мен '''қызы''' Әмина (2011) | Партиясы = | Білімі = 1) [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]<br>2) [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ гуманитарлық-заң инновациялық университеті]]<br>3) [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] | Мамандығы = 1) дене шынықтыру пәнінің мұғалімі <br>2) мемлекеттік басқару<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38029166|title=Мырзабосынов Ербол Куантаевич|lang= ru |work= zakon.kz |date= |accessdate= 2024-09-02}}</ref> | Ғылыми дәрежесі = PhD докторы | Сайты = | Commons = Erbol Myrzabosynov | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = }} '''Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов''' ([[30 тамыз]] [[1984 жыл]], [[Семей]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 2 қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Қазақстанның Туризм және спорт министрі]].<ref name="ulys">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/sol-zhagalau/19237-erbol-myrzabosynov-turizm-zh-ne-sport-ministri-bolyp-tagaiyndaldy/|title=Туризм және спорт министрі тағайындалды|lang= kk |work= ulysmedia.kz |date= 2024-09-02 |accessdate= 2024-09-02}}</ref> == Білімі == [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]н, [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ гуманитарлық-заң инновациялық университеті]]н, [[Қазақ спорт және туризм академиясы]]н бітірген.<ref name="ulys" /> == Еңбек жолы == Еңбек жолын 2005 жылы [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] Дене шынықтыру және спорт теориясы мен әдістемесі кафедрасының ассистенті, жаттықтырушы-оқытушысы болып бастады. 2009–2014 жж. — [[Семей]] қаласының мемлекеттік педагогикалық институтының дене тәрбиесі кафедрасының оқытушысы; меңгерушісі. 2006–2018 жж. — «[[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облыстық]] бұқаралық спорттағы жоғары спорт шеберлігі мектебі» КММ жаттықтырушы-оқытушысы. 2018–2020 жж. — «Қызылжар Арландары» спорт клубының директоры болып жұмыс істеді. 2020–2021 жж. — «Qazaq kuresi» қауымдастығының басқарушы директоры. 2021–2023 жж. — Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясының ректоры. 2023–2024 жж. — [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Спорт және дене шынықтыру істері комитеті|Туризм және спорт министрлігі Спорт және дене шынықтыру істері комитеті]]нің төрағасы. 2024 жылғы 2 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]].<ref name="ulys" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{bio-stub}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан туризм және спорт министрлері]] [[Санат:Семей мемлекеттік педагогикалық институты түлектері]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Ғылым докторлары]] sonquehbc6ao6y4xlpjixrfnsxy3k5q 0 745931 3650400 3648558 2026-09-03T08:39:09Z Nurken 111493 3650400 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025 жылдан бастап қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы маусымда Қазақстан Президентінің №900 Жарлығымен бұрынғы лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}{{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] dihbht25tkxipbh791dfp5iade13cdx 3650505 3650400 2026-09-03T10:55:00Z Casserium 68287 3650505 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025 жылдан бастап қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы маусымда Қазақстан Президентінің №900 Жарлығымен бұрынғы лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] 5pcot0bt3yy6b34g1dxkqhya5iuc2ao 3650507 3650505 2026-09-03T10:56:04Z Casserium 68287 /* */ 3650507 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025 жылдан бастап қызметтегі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы маусымда Қазақстан Президентінің №900 Жарлығымен бұрынғы лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] tjau76aam2d3xz8ol6fdbzuj4y9iiqy 0 746633 3650259 3390816 2026-09-02T15:40:51Z Mheidegger 1111 сапалы сурет 3650259 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kos Batyr.jpg|thumb|right|300px|Құмай ғибадатханасындағы Қос батыр ескерткіші.]] '''Қос батыр ескерткіші (Құмай ғибадатханасы)''' – [[Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]нің тізіміне енген археология ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Ерейментау ауданы|Ерейментау]] ауданы, [[Қарағайлы (Ақмола облысы)|Қарағайлы]] ауылынан солтүстікке қарай 5 км жерде орналасқан. == Кезеңі == Біздің дәуіріміздің VI-VII ғасырлары. == Тарихи дерек, сипаты == "Қос батыр" нысаны "[[Бұйратау ұлттық паркі|Бұйратау" мемлекеттік ұлттық табиғи паркі]]нің аумағында орналасқан Құмай археологиялық-этнографиялық кешенінің құрамына кіреді. Тас мүсіндер граниттен қашалып шығып келе жатқан күнге шығыс жаққа беттеліп орнатылған. Сол қолында қаруы, оң қолында ритуалды ыдысы бар, өзіндік ант беріп жатқан күйінде таста бейнеленген жауынгерлер стилистикалық жағынан далалық [[балбал]]дарға жатқызылады. Жауынгерлердің белбеулеріне бекітілген қынаптағы қанжарлар өзіндік ерекше белгі болып табылады. Ең дұрыс жорамалдар бойынша, бұл жауынгердің ақсүйектік болмысын көрсетуге арналған, мұны түркілердің ең алғашқы және ең айқын этникалық белгісі ретінде есептеуге болады. Әдетте көшпенділер мұндай тас мүсіндердің айналасында әруақтарға – ата-бабаларының рухына тағзым еткен.<br> "Қос батыр" ескерткіші ерте түрік дәуіріне тән, айқын символикалық мағынасы мен қызметі бар далалық қолдан тұрғызылған нысан болып табылады.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Ақмола облысы ]] [[Санат:Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] pq0rhcetjtx2ihp2zeea7ny96z1pflp 0 747391 3650338 3468978 2026-09-03T06:38:25Z ~2026-47983-17 185279 3650338 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = «Самұрық-Энерго» АҚ |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = Қазақстанның энергетика активтерін басқару |құрылды = 2007 |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 15А |басты адамдары = Қайрат Мақсұтов (Басқарма төрағасы) |саласы = |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 11,2 мың (2023)<ref>[https://sk.kz/upload/iblock/000/SK_go2023_kaz.pdf Жылдық есеп / 2023]</ref> |басшы компания = [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» АҚ]] |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://www.samruk-energy.kz/kz/ samruk-energy.kz |Ортаққор = }} '''Самұрық-Энерго''' — Қазақстандағы ең ірі көп бейінді энергетикалық холдинг. Жалғыз акционері — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ]]. Жетекші маманы - Әли Асылбек мырза. == Тарихы == Жұмыс істеп тұрған өндіруші қуаттарды жаңарту және жаңаларын салу бойынша ұзақ мерзімді мемлекеттік саясатты әзірлеу мен оны іске асыру мақсатында 2007 жылғы 18 сәуірде құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімімен «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамы құрылды. Құрылған кезде «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдинг» АҚ және «ҚазТрансГаз» АҚ Қоғамның құрылтайшылары болды. Акционерлік қоғам 2007 жылы 10 мамырда тіркеуден өтті. == Қызметі == * Электр энергиясын өндіру * Жылу энергиясын өндіру * Электр энергиясын беру және тарату * Энергетикалық көмір өндіру == Еншілес компаниялар == 2024 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша төмендегі компаниялардың 10%-дан көп акциясына иелік етеді:<ref>{{Cite web|url=https://kase.kz/files/emitters/SNRG/snrg_list_org_shares_040724_1584.pdf|title=Эмитент әрбір осындай ұйым акцияларының (үлестерінің, пайларының) он және одан көп пайызын иеленетін ұйымдардың тізімі|lang=kk|website=Қазақстан қор биржасы|date=2024-07-10|format=PDF|url-status=live}}</ref> ; Электр энергиясын беру және энергиямен жабдықтау * «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ (99,16%) ; Электр және жылу энергиясын өндіру * «Алматы электр Станциялары» АҚ (100%) * «Болат Нұржанов атындағы Екібастұз 1-МАЭС» ЖШС (100%) * «Екібастұз ГРЭС-2 станциясы» АҚ (50%) * «Балқаш ЖЭС» АҚ (100%) * «Өскемен Энерго» ЖШС (50%) * «Семей Энерго» ЖШС (50%) * «Кокшетауская ТЭЦ» ЖШС (50%) * «Шүлбі СЭС» АҚ (92,14%) * «Өскемен ГЭС» АҚ (89,99%) * «Бұқтырма ГЭС» АҚ (96,32%) * «Шардара ГЭС» АҚ (100%) * «АЭС Шүлбі ГЭС» ЖШС (100%) * «АЭС Өскемен ГЭС» ЖШС (100%) * «Ereymentau Wind Power» ЖШС (100%) * «Energy Solutions Center (ESC)» ЖШС (100%) * «Энергия Семиречья» ЖШС (25%) * Qazaq Green Power PLC (100%) ** «У.Д. Қантаев атындағы Мойнақ су электростанциясы» АҚ ** «Samruk-Green Energy» ЖШС ** «Казгидротехэнерго» ЖШС ** «Бірінші жел электр станциясы» ЖШС ; Көмір өндіру * {{ту|Нидерланд}}Forum Muider B.V. (50%) ** «Богатырь Көмір» ЖШС * {{ту|Кипр}}Forum Muider Limited (50%) == Басшылары == # Ерлан Упушев (2007—2012) # [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] (2012—2018) # [[Бақытжан Төлеужанұлы Жоламанов|Бақытжан Жоламанов]] (2018—2021) # Сұңғат Есімханов (2021—2022) # Серік Түйтебаев (2022—2023) # Қайрат Мақсұтов (2023—) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} o3tt3qcdbk9spkpal2rtqsgb87vb3ai 3650348 3650338 2026-09-03T06:55:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-47983-17|~2026-47983-17]] ([[User talk:~2026-47983-17|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды 3468978 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = «Самұрық-Энерго» АҚ |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = Қазақстанның энергетика активтерін басқару |құрылды = 2007 |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 15А |басты адамдары = Қайрат Мақсұтов (Басқарма төрағасы) |саласы = |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 11,2 мың (2023)<ref>[https://sk.kz/upload/iblock/000/SK_go2023_kaz.pdf Жылдық есеп / 2023]</ref> |басшы компания = [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» АҚ]] |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://www.samruk-energy.kz/kz/ samruk-energy.kz |Ортаққор = }} '''Самұрық-Энерго''' — Қазақстандағы ең ірі көп бейінді энергетикалық холдинг. Жалғыз акционері — [[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ]]. == Тарихы == Жұмыс істеп тұрған өндіруші қуаттарды жаңарту және жаңаларын салу бойынша ұзақ мерзімді мемлекеттік саясатты әзірлеу мен оны іске асыру мақсатында 2007 жылғы 18 сәуірде құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімімен «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамы құрылды. Құрылған кезде «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдинг» АҚ және «ҚазТрансГаз» АҚ Қоғамның құрылтайшылары болды. Акционерлік қоғам 2007 жылы 10 мамырда тіркеуден өтті. == Қызметі == * Электр энергиясын өндіру * Жылу энергиясын өндіру * Электр энергиясын беру және тарату * Энергетикалық көмір өндіру == Еншілес компаниялар == 2024 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша төмендегі компаниялардың 10%-дан көп акциясына иелік етеді:<ref>{{Cite web|url=https://kase.kz/files/emitters/SNRG/snrg_list_org_shares_040724_1584.pdf|title=Эмитент әрбір осындай ұйым акцияларының (үлестерінің, пайларының) он және одан көп пайызын иеленетін ұйымдардың тізімі|lang=kk|website=Қазақстан қор биржасы|date=2024-07-10|format=PDF|url-status=live}}</ref> ; Электр энергиясын беру және энергиямен жабдықтау * «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ (99,16%) ; Электр және жылу энергиясын өндіру * «Алматы электр Станциялары» АҚ (100%) * «Болат Нұржанов атындағы Екібастұз 1-МАЭС» ЖШС (100%) * «Екібастұз ГРЭС-2 станциясы» АҚ (50%) * «Балқаш ЖЭС» АҚ (100%) * «Өскемен Энерго» ЖШС (50%) * «Семей Энерго» ЖШС (50%) * «Кокшетауская ТЭЦ» ЖШС (50%) * «Шүлбі СЭС» АҚ (92,14%) * «Өскемен ГЭС» АҚ (89,99%) * «Бұқтырма ГЭС» АҚ (96,32%) * «Шардара ГЭС» АҚ (100%) * «АЭС Шүлбі ГЭС» ЖШС (100%) * «АЭС Өскемен ГЭС» ЖШС (100%) * «Ereymentau Wind Power» ЖШС (100%) * «Energy Solutions Center (ESC)» ЖШС (100%) * «Энергия Семиречья» ЖШС (25%) * Qazaq Green Power PLC (100%) ** «У.Д. Қантаев атындағы Мойнақ су электростанциясы» АҚ ** «Samruk-Green Energy» ЖШС ** «Казгидротехэнерго» ЖШС ** «Бірінші жел электр станциясы» ЖШС ; Көмір өндіру * {{ту|Нидерланд}}Forum Muider B.V. (50%) ** «Богатырь Көмір» ЖШС * {{ту|Кипр}}Forum Muider Limited (50%) == Басшылары == # Ерлан Упушев (2007—2012) # [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] (2012—2018) # [[Бақытжан Төлеужанұлы Жоламанов|Бақытжан Жоламанов]] (2018—2021) # Сұңғат Есімханов (2021—2022) # Серік Түйтебаев (2022—2023) # Қайрат Мақсұтов (2023—) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pofnn4ydh4ycvn7zbbdqxm5zcsef5mp 0 749276 3650237 3650173 2026-09-02T15:06:26Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3492141 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|желтоқсан 2024}} {{уики}} '''Медеу Ержанұлы Әбішев''' — физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, [[теориялық]] және [[ядролық физика]] саласында танымал ғалым. Ол [[әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің Теориялық және ядролық физика кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарады.Оның ғылыми қызығушылықтары [[термодинамиканы]], [[жалпы салыстырмалық теориясын]], [[кванттық механиканы]] және [[планетарлық космогония]] салаларын қамтиды. Медеу Әбішевтің еңбектері ішінде [[гравитация]] және [[космология]] саласындағы зерттеулер ерекше орын алады. Ол тұрақтылық теориясы мен метрикалық және лагранждық проблемаларды зерттеп, бұл бағытта бірқатар маңызды жұмыстар жариялаған. Сонымен қатар, ол халықаралық конференцияларда баяндамалар жасап, көптеген ғылыми журналдарда мақалалар жариялаған. Оның ғылыми зерттеулері мен кәсіби тәжірибесі ядролық физика саласын дамытуға елеулі үлес қосқан​​​​​​.<ref>https://www.kaznu.kz/kz/7041/{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/26479/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203085129/https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/26479/ |date=2024-12-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203085129/https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/26479/ |date=2024-12-03 }}<nowiki>https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder10428/%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%20%D0%95.pdf</nowiki></ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 56ikv48ps0kfisd9c8p6w5iqcfss2jm 0 751486 3650405 3648562 2026-09-03T08:41:27Z Nurken 111493 3650405 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев | Шынайы есімі = | Суреті = Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәрсембаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] | Ту = Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қаңтар 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 9 қаңтар 2025 | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = ''Конституциялық сот құрылды'' | Ізбасары_2 = | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] | Туған күні = 1975 | Туған жері = [[Нұра (Талғар ауданы)|Октябрь]] ауылы, {{туғанжері|Талғар ауданы|Талғар ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref>{{Cite web|url= https://zhasalash.kz/news/erlan-sarsembaev-adlet-ministr-bolip-tagayindaldi-a50384/ |title= Ерлан Сәрсембаев Әділет министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= Жас Алаш |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] (1997) <br/ >Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2000) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|радиоинженер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Атағы = [[аға офицер]] | Қызмет еткен жылдары = 1998–2002 | Құрамында болды = {{байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|18px]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | Басқарды = | Шайқасы = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев''' ([[1975 жыл]], [[Талғар ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық заңгер және саясаткер, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]]. Бұрын Сәрсембаев [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы еді.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2025-01-09/sbn-sarsembayev/ |title= Ерлан Сәрсембаев министр болып тағайындалды |lang= kk |work= kz.kursiv.media |last= Зәкіржанқызы |first= Сабина |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> == Білімі == 1997 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]]н радиоинженер мамандығы бойынша, ал 2000 жылы Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университетті [[заңгер]] мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == 2002 жылдан 2005 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-министр кеңсесі]]нің қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімінің кеңесшісі, сектор меңгерушісі қызметін атқарды. 2005 жылдан 2011 жылға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] аппаратында жұмыс істеді. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісінің орынбасары, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени даму комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісі лауазымдарын атқарды. 2011 жылдан 2016 жылға дейін Ұлттық қауіпсіздік органдарында қызмет атқарды. Онда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] (ҰҚК) Заң департаменті бастығының орынбасары және бастығы лауазымдарын атқарды. 2016–2017 жылдар аралығында Парламент Сенатының аппаратына қайта ауысып, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетімен өзара іс-қимыл бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Сенат аппараты басшысының орынбасары болды. 2019–2022 жылдары Сенат аппаратының Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлімді басқарды. 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]]тың судьясы болып жұмыс істеді. 2025 жылғы 9 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] лауазымына тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/erlan-zhaksylykuly-sarsembaev|title=Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|accessdate=2025-01-09}}</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Сәрсембаев, Ерлан Жақсылықұлы}} [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты судьялары]] [[Санат:Қазақстан әділет министрлері]] 8k9so87x720wnzuph3y05put0t2eyzr 3650513 3650405 2026-09-03T11:00:31Z Casserium 68287 3650513 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев | Шынайы есімі = | Суреті = Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg | Сурет ені = | Атауы = Сәрсембаев, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] | Ту = Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 9 қаңтар 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 9 қаңтар 2025 | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = ''Конституциялық сот құрылды'' | Ізбасары_2 = | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] | Туған күні = 1975 | Туған жері = [[Нұра (Талғар ауданы)|Октябрь]] ауылы, {{туғанжері|Талғар ауданы|Талғар ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref>{{Cite web|url= https://zhasalash.kz/news/erlan-sarsembaev-adlet-ministr-bolip-tagayindaldi-a50384/ |title= Ерлан Сәрсембаев Әділет министрі болып тағайындалды |lang= kk |publisher= Жас Алаш |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]] (1997) <br/ >Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университет (2000) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|радиоинженер|заңгер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Атағы = [[аға офицер]] | Қызмет еткен жылдары = 1998–2002 | Құрамында болды = {{байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|18px]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | Басқарды = | Шайқасы = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев''' ([[1975 жыл]], [[Талғар ауданы]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық заңгер және саясаткер, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]]. Бұрын Сәрсембаев [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] судьясы еді.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2025-01-09/sbn-sarsembayev/ |title= Ерлан Сәрсембаев министр болып тағайындалды |lang= kk |work= kz.kursiv.media |last= Зәкіржанқызы |first= Сабина |date= 2025-01-09 |accessdate= 2025-01-09}}</ref> == Білімі == 1997 жылы [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Алматы энергетика және байланыс институты]]н радиоинженер мамандығы бойынша, ал 2000 жылы Д.Қонаев атындағы гуманитарлық университетті [[заңгер]] мамандығы бойынша бітірген. == Еңбек жолы == 2002 жылдан 2005 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-министр кеңсесі]]нің қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімінің кеңесшісі, сектор меңгерушісі қызметін атқарды. 2005 жылдан 2011 жылға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] аппаратында жұмыс істеді. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісінің орынбасары, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени даму комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлім меңгерушісі лауазымдарын атқарды. 2011 жылдан 2016 жылға дейін Ұлттық қауіпсіздік органдарында қызмет атқарды. Онда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] (ҰҚК) Заң департаменті бастығының орынбасары және бастығы лауазымдарын атқарды. 2016–2017 жылдар аралығында Парламент Сенатының аппаратына қайта ауысып, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетімен өзара іс-қимыл бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Сенат аппараты басшысының орынбасары болды. 2019–2022 жылдары Сенат аппаратының Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетімен өзара іс-қимыл жөніндегі бөлімді басқарды. 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]]тың судьясы болып жұмыс істеді. 2025 жылғы 9 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] лауазымына тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/erlan-zhaksylykuly-sarsembaev|title=Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|lang=kk|publisher=inbusiness.kz|accessdate=2025-01-09}}</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Сәрсембаев, Ерлан Жақсылықұлы}} [[Санат:Алматы энергетика және байланыс университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты судьялары]] [[Санат:Қазақстан әділет министрлері]] ecl31i0eelfiwxn1j7pjx68c74jf8gr 0 755073 3650420 3648582 2026-09-03T08:48:29Z Nurken 111493 3650420 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов | Шынайы есімі = | Суреті = Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ақкенженов, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 19 наурыз 2025 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика вице-министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 21 маусым 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 19 наурыз 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]] | Туған күні = 12.05.1979 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Азаматтығы = | Партиясы = | Білімі = «Әділет» жоғары құқық мектебі </br>«Астана» университеті | Мамандығы = заңгер-құқықтанушы, мұнай-газ ісі | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов''' ([[12 мамыр]] [[1979 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылғы наурыздан бергі [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Қазақстан Энергетика министрі]]. == Білімі == Ақкенженов «Әділет» жоғары құқық мектебін заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша, «Астана» университетін мұнай-газ ісі мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref name="inb">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/erlan-kudajbergenuly-akkenzhenov |title=Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов |language=kk |work=inbusiness.kz|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Еңбек жолы == Ақкенденов еңбек жолын 2002 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас маманы ретінде бастаған. 2003 жылы ол «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС бас менеджері, 2004 жылы «ҚазМұнайГаз» сауда үйі» ЖШС мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры қызметтерін атқарды. 2004-2006 жылы ол «Chevron Texaco Global Trading «Қылыш» бағдараламасы бойынша шикі мұнай трейдері болса, 2006 жылы «KazMunaiGaz Singapore» директоры бола тұрды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін Ақкенженов «Қазмұнайгаз» сауда үйі» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры болды да, 2008 жылдан 2010 жылға дейін «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС коммерциялық директоры болған. 2011 жылы ол «ҚазМұнайГаз Өнімдері» АҚ Бас директорының кеңесшісі болды. Одан кейін, 2012 жылға дейін ол «ҚазМұнайГаз қайта өңдеу және Маркетинг» АҚ мұнай және мұнай өнімдерін экспорттау департаментінің директоры еді. 2013-2014 жылы Ақкенженов «Rompetrol Bulgaria» Бас директордың орынбасары, Бас директоры болды. 2014 жылы «KMG International (Rompetrol)» Мұнай және мұнай өнімдері трейдингі жөніндегі бас директоры қызметін атқарды. 2015 жылы ол «KMG International (Rompetrol)» Бөлшек сауда жөніндегі бас директоры еді. 2015 жылдан 2016 жылға дейін ол «KMG International (Rompetrol)» Бас директорының кеңесшісі болды. 2016-2020 жылы Мұнай және мұнай өнімдерін өңдеу және тасымалдаумен байланысты жеке құрылымдарда жұмыс істеді.<ref name="inb" /> 2022 жылғы шілдеден 2023 жылғы маусымға дейін «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мұнай өнімдері маркетингі басқармасының бастығы болып қызмет етті. 2023 жылғы маусымнан 2025 жылғы наурызға дейін Энергетика вице-министрі болды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/erlan-akkenzhenov-kr-energetika-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-215918 |title=Ерлан Ақкенженов ҚР энергетика вице-министрі болып тағайындалды |language=kk |work=Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-03-19}}</ref> 2025 жылғы 19 наурызда Президент Жарлығымен Энергетика министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ek-akkenzhenovti-tagayyndau-turaly-1923120 |title=Е.Қ. Ақкенженовті тағайындау туралы |language=kk |work=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Өз өмірі == Ақкенженов үйленген.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32961625 |title=Аккенженов Ерлан Кудайбергенович (персональная справка) |language=ru |work=online.zakon.kz|accessdate=2025-03-19}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ақкенженов, Ерлан Құдайбергенұлы}} [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]] 8lr39vkplj6obmj32orwjos2jtwia9v 0 761554 3650411 3648571 2026-09-03T08:45:24Z Nurken 111493 3650411 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Асқарбек Маратұлы Ертаев | Суреті = Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Басқара бастады = 27 қаңтар 2026 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасары | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қаңтар 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Ақмәди Әділұлы Сарбасов|Ақмәди Сарбасов]] | Ізбасары_2 = [[Ербол Жоракелдіұлы Тұяқбаев|Ербол Тұяқбаев]] | тақырыпша1_2 = Министрі | мәтін1_2 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 тамыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 9 маусым 2025 | Премьер_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_3 = [[Назгүл Ерікқызы Сағындықова|Назгүл Сағындықова]] | Ізбасары_3 = [[Виктория Вильгельмовна Шегай|Виктория Шегай]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитеті]]нің 2-төрағасы | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 10 шілде 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 9 тамыз 2024 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Әсет Бағдатұлы Шонов|Әсет Шонов]] | Ізашары_4 = [[Ербол Жолдасбекұлы Нұрғалиев|Ербол Нұрғалиев]]<br>[[Ерболат Махамбетұлы Әбілхатин|Ерболат Әбілхатин]] ({{м.а.}}) | Туған күні = 1977 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{Unbulleted list|[[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]|[[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]}} | Сайты = }} '''Асқарбек Маратұлы Ертаев''' ([[1977 жыл]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылғы қаңтардан [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]. Асқарбек Ертаев 2024–2026 жылы [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің]] орынбасары және бірінші орынбасар қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Асқарбек Ертаев 1977 жылы [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келді. [[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]н және [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]н аяқтаған. Еңбек жолын 1997 жылы [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мұғалжар ауданы]]ндағы әкімдік аппаратының өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс және коммуналдық шаруашылық мәселелері жөніндегі II санаттағы маман болып бастады. 2000 жылы [[Қазақстан Халық банкі]], Көмірбанк, Наурыз Банк Қазақстан, [[БТА Банкі]], [[Темірбанк]] банктерінде 2014 жылға дейін еңбек етті. Бұдан кейін Асқарбек Ертаев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде қызмет етті. 2014–2015 жылдары Мемлекеттік басқару жүйесін дамыту департаментінің мемлекеттік басқаруды дамыту саясаты басқармасының бас сарапшысы, 2018 жылға дейін сол департаментте басшылық лауазымдарда қызмет атқарды, 2017 жылы департамент директорының орынбасары, 2018–2021 жылдары Стратегиялық талдау және даму департаментінің директоры болып тағайындалды. 2021–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] Талдау бөлімінің сектор меңгерушісі; 2022–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]]<nowiki/>нің экономикалық бөлім меңгерушісі; 2023 жылғы ақпан–шілде айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]] экономикалық бөлім меңгерушісі болды. 2023 жылғы шілдеде [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенованың]] бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Көші-қон комитетінің]] төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministrligi-koshi-kon-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-1065431 |title= Асқарбек Ертаев ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы болып тағайындалды |date=2023-07-10|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2024 жылғы тамызда атқарып отырған лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]] қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-97147 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалды |date=2024-08-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2025 жылғы маусымда [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасарына дейін көтерілді.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-951249 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі болып тағайындалды |date=2025-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-Министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2026 жылғы 27 қаңтарда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Асқарбек Маратұлы Ертаевты [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] қызметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/am-ertaevty-tagayyndau-turaly-2705843 |title=А.М. Ертаевты тағайындау туралы |date=2026-01-27 |lang=kk |work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-27}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ертаев, Асқарбек Маратұлы}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] 3pour6oc2aw38dwfxqzp03m5pi5rc5z 3650517 3650411 2026-09-03T11:03:14Z Casserium 68287 3650517 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Асқарбек Маратұлы Ертаев | Суреті = Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Басқара бастады = 27 қаңтар 2026 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасары | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қаңтар 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_2 = [[Ақмәди Әділұлы Сарбасов|Ақмәди Сарбасов]] | Ізбасары_2 = [[Ербол Жоракелдіұлы Тұяқбаев|Ербол Тұяқбаев]] | тақырыпша1_2 = Министрі | мәтін1_2 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 тамыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 9 маусым 2025 | Премьер_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары_3 = [[Назгүл Ерікқызы Сағындықова|Назгүл Сағындықова]] | Ізбасары_3 = [[Виктория Вильгельмовна Шегай|Виктория Шегай]] | тақырыпша1_3 = Министрі | мәтін1_3 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитеті]]нің 2-төрағасы | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 10 шілде 2023 | Басқаруын аяқтады_4 = 9 тамыз 2024 | Премьер_4 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізбасары_4 = [[Әсет Бағдатұлы Шонов|Әсет Шонов]] | Ізашары_4 = [[Ербол Жолдасбекұлы Нұрғалиев|Ербол Нұрғалиев]]<br>[[Ерболат Махамбетұлы Әбілхатин|Ерболат Әбілхатин]] ({{м.а.}}) | Туған күні = 1977 | Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{Unbulleted list|[[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]|[[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]}} | Сайты = }} '''Асқарбек Маратұлы Ертаев''' ([[1977 жыл]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]. Асқарбек Ертаев 2024–2026 жылы [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің]] орынбасары және бірінші орынбасар қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Асқарбек Ертаев 1977 жылы [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келді. [[Қазақ-Орыс халықаралық университеті|Ақтөбе «НҰР» менеджмент, бизнес және құқық институты]]н және [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]н аяқтаған. Еңбек жолын 1997 жылы [[Ақтөбе облысы]]ның [[Мұғалжар ауданы]]ндағы әкімдік аппаратының өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс және коммуналдық шаруашылық мәселелері жөніндегі II санаттағы маман болып бастады. 2000 жылы [[Қазақстан Халық банкі]], Көмірбанк, Наурыз Банк Қазақстан, [[БТА Банкі]], [[Темірбанк]] банктерінде 2014 жылға дейін еңбек етті. Бұдан кейін Асқарбек Ертаев [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде қызмет етті. 2014–2015 жылдары Мемлекеттік басқару жүйесін дамыту департаментінің мемлекеттік басқаруды дамыту саясаты басқармасының бас сарапшысы, 2018 жылға дейін сол департаментте басшылық лауазымдарда қызмет атқарды, 2017 жылы департамент директорының орынбасары, 2018–2021 жылдары Стратегиялық талдау және даму департаментінің директоры болып тағайындалды. 2021–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] Талдау бөлімінің сектор меңгерушісі; 2022–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]]<nowiki/>нің экономикалық бөлім меңгерушісі; 2023 жылғы ақпан–шілде айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]] экономикалық бөлім меңгерушісі болды. 2023 жылғы шілдеде [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенованың]] бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті|Көші-қон комитетінің]] төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministrligi-koshi-kon-komitetinin-toragasy-bolyp-tagayyndaldy-1065431 |title= Асқарбек Ертаев ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы болып тағайындалды |date=2023-07-10|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2024 жылғы тамызда атқарып отырған лауазымынан босатылып, [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]] қаулысымен [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-97147 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалды |date=2024-08-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2025 жылғы маусымда [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің бірінші орынбасарына дейін көтерілді.<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/askarbek-ertaev-kr-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-birinshi-vice-ministri-bolyp-tagayyndaldy-951249 |title= Асқарбек Ертаев ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі болып тағайындалды |date=2025-06-09|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-Министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate= 2025-06-29}}</ref> 2026 жылғы 27 қаңтарда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Асқарбек Маратұлы Ертаевты [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] қызметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/am-ertaevty-tagayyndau-turaly-2705843 |title=А.М. Ертаевты тағайындау туралы |date=2026-01-27 |lang=kk |work=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-27}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Ертаев, Асқарбек Маратұлы}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]] o5rvbt0af28522f5b7ruoh4ujzrx5d3 0 762699 3650473 3634427 2026-09-03T10:23:22Z Casserium 68287 3650473 wikitext text/x-wiki 1990 жылдан бастап Қазақстан Президентінің көмекшісі болып қызмет атқарған адамдар тізімі. == Атқаратын қызметі == Президент көмекшісін Президент Әкімшілігі басшысының ұсынуымен мемлекет басшысы қызметке тағайындайды. Көмекшінің қызметіне мыналар жатады: * Президенттің, Президент Әкімшілігі Басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын ұйымдастырады; * Президентті елдегі істің жағдайы туралы хабардар етеді, оны ақпараттық-талдау материалдарымен қамтамасыз етеді; * Бөлініске сәйкес өздерінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіреді; * Бөлініске сәйкес Президент Әкімшілігі құрылымдық бөлімшелерінің қызметін үйлестіруді жүзеге асырады, олардың мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * Президент пен Президент Әкімшілігі Басшысы белгілеген өзге де функцияларды жүзеге асырады.<ref name="ereje">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Президенттің бірінші көмекшілері == 1995 жылы енгізіліп, 1999 жылы қысқартылды. # [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1996 — 1998) # [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1998 — 1999) Бірінші көмекшінің атқарған қызметі: * жалпы мәселелер; * Президенттiң сапарлары мен кездесулерiн даярлау және ұйымдастыру, оның қызметiн хаттамалық қамтамасыз ету; * Президенттiң жұмыс кестесiн жасау; * Республика астанасын Ақмола қаласына көшiру мәселелерi; * Республикалық ұланның, Республика Президентi Күзет қызметiнiң; Президент Кеңесшiлерi тобының қызметiн үйлестiру; * Республика Президентiнiң өзге де тапсырмаларын орындау.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003144_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету жүйесi туралы]</ref> == Президенттің көмекшілері == === Қазіргі көмекшілері === # [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]], президент көмекшісі (2025 жылдан бастап) # [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]], президент көмекшісі (2019 — 2021); президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі (2025 жылдан бастап) # [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2026 жылдан бастап) === Бұрынғы көмекшілері === # [[Атамұрат Шәменов]], президент көмекшісі (1990) # [[Хайролла Қабжанов]], президент көмекшісі (1991 — 1993) # [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]], президент көмекшісі (1994 — 1995)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты]</ref> # [[Төлен Әбдік]], президент көмекшісі (1994 — 1996) # [[Игорь Матвеевич Романов|Игорь Романов]], президент көмекшісі (1994 — 1996) # [[Әлнұр Әлжаппарұлы Мұсаев|Әлнұр Мұсаев]], президент көмекшісі (1995 — 1996) # [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]], президент көмекшісі (1991 — 1993; 1995 — 1996) # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]], президент көмекшісі (1995 — 1996) # [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]], президент көмекшісі (1995 — 1997) # [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров|Тоқтар Әубәкіров]], президент көмекшісі (1996 — 1997) # [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]], президент көмекшісі (1996 — 1997) # [[Зейнолла Қалидоллаұлы Кәкімжанов|Зейнолла Кәкімжанов]], президент көмекшісі — Жоғары экономикалық кеңес төрағасының орынбасары (1997); президент көмекшісі — Орнықты даму жөніндегі ұлттық кеңес төрағасының орынбасары (1997 — 1998) # [[Бексұлтан Сәрсеков]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (1997 — 1999) # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2001) # [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]], президент көмекшісі (1999 — 2003) # [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], президент көмекшісі (2003) # [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]], президент көмекшісі (2003 – 2004) # [[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]], президент көмекшісі (2004) # [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]], президент көмекшісі (2003 — 2006) # [[Серік Минаварұлы Бүркітбаев|Серік Бүркітбаев]], президент көмекшісі (2007 — 2008) # [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]], президент көмекшісі — Шағын бизнесті қолдау агенттігінің төрағасы (1998 — 1999); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2008) # [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2008 — 2009) # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]], президент көмекшісі (2009 – 2010) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]], президент көмекшісі (2008 — 2010) # [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]], президент көмекшісі (2010 – 2012) # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (1999 — 2001, 2001 — 2002); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2006 — 2007, 2009 — 2013) # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2013 — 2014) # [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]], президент көмекшісі (2013 – 2015) # [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]], президент көмекшісі (2010 — 2012); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2014 — 2016; 2018) # [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2016 — 2018) # [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]], президент көмекшісі (2015 – 2018) # [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]], президент көмекшісі (2018) # [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]], президент көмекшісі (2007 — 2008; 2014 — 2019) # [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2018 — 2019) # [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]], президент көмекшісі (2018 – 2019) # [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]], президент көмекшісі (2019) # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]], президент көмекшісі (2019) # [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2019 — 2020) # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2019 — 2020) # [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]], президент көмекшісі (2019 — 2021) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], президент көмекшісі (2020 — 2022) # [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2022) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2022 — 2023) # [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2020 — 2022); президент көмекшісі (2008 — 2009; 2022 — 2023) # [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2022 — 2023) # [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2024) # [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2020 — 2022); президент көмекшісі (2025) # [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2025) # [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]], президент көмекшісі (2008; 2012 — 2014); президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2025) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]], президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі (2023 — 2025); президент көмекшісі — президенттің баспасөз хатшысы (2025 — 2026) # [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]], президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2026) # [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]], президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі (2025 — 2026) == Тұңғыш президенттің көмекшілері == # [[Абай Айдарханұлы Бисембаев|Абай Бисембаев]] (2019 — 2022) # [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2019 — 2022) # [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2021 — 2022) # [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (2021 бастап, штаттан тыс негізде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан президенті әкімшілігінің қызметкерлері]] q1hjze93pwvrcusvay5o19yzxyb4nsl 0 763208 3650459 3579240 2026-09-03T10:08:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650459 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Петропавловск-Камчатский''' ({{lang-ru|Петропавловск-Камчатский}}) — [[Ресей]]дің [[Камчатка өлкесі]]ндегі қала және облыс орталығы. Қала [[Ресей]]дің Қиыр Шығысында орналасқан. {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Петропавловск-Камчатский |шынайы атауы = {{lang-ru|Петропавловск Камчатский}} |сурет = Петропавловск Камчатский (141778453).jpeg |сурет атауы = Қаланың жанартаулар мен бірге көрінуі |елтаңба = Coat of Arms of Petropavlovsk-Kamchatsky.svg |ту = Flag of Petropavlovsk-Kamchatsky.svg |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N|lat_deg= 53|lat_min= 01|lat_sec= |lon_dir =E|lon_deg=158|lon_min=39|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |аймақ картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймағы = Камчатка өлкесі |кестедегі аймақ = Камчатка өлкесі |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Әкімі |басшысы = Константин Брызгин |құрылған уақыты = [[1740 жыл]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = [[1812 жыл]] |жер аумағы = 382,15<ref>https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA-%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 382<ref>[[Мишенная сопка]] — Петропавл-Камчатскийдің ең биік нүктесі, мұндағы бақылау алаңы 382 метр биіктікте орналасқан..</ref> |климаты = қоңыржай |ресми тілі = орыс тілі |тұрғыны = {{құлдырау}} 162 546 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 448,85 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = [[Православ шіркеуі|православтар]] |этнохороним = Петропавлдықтар, Петропавловецтер ( № ф. ); Петропавловчандар, Петропавловчанин, Петропавловчанка |телефон коды = 415, 4152 |пошта индексі = 6830xx |пошта индекстері = |автомобиль коды = 41RUS және 141RUS |сандық идентификаторы = 30401<ref>https://classinform.ru/okato/search.php?str=30401</ref> |ортаққордағы санаты = Petropavlosk-Kamchatsky |сайты = http://www.pkgo.ru |сайт тілі = ru |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} Халқы — 162 546 адам ([[2025 жыл|2025]]). [[2023 жыл]]ғы жағдай бойынша [[Камчатка өлкесі]]нің тұрғындарының 56,45% қалада тұрады. Федералдық маңызы бар теңіз порты . Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған, әскери даңқы бар қала . Орналасқан жері [[Ресей]] [[Тынық мұхиты]] флотының базасы . Қаладан алыс емес жерде 26 ОКИК [[КСРО]] ғылыми-өлшеу пункті орналасқан. ==Этимология== Оны [[1740 жыл]]ы В.Беринг басқарған [[1733 жыл|1733]]—[[1743 жыл|1743]] жылдардағы Екінші Камчатка экспедициясына қатысушылар Петропавл айлағындағы елді мекен ретінде құрған. Порт «Әулие Петр» және «Әулие Павел» экспедиция кемелерінің қамқоршылары болған қасиетті елшілер Петр мен Павелдің құрметіне аталған. [[19 ғасыр]]да қала Петропавл порты немесе көбінесе Петропавл , аудандық порт қаласы деп аталды. [[1924 жыл]]ы қала Петропавл-Камчатский атауын алды, мұнда оны [[Қазақстан]]дағы [[Петропавл]] қаласының атауынан ажырату үшін анықтама енгізілді. ==Географиялық орналасуы== Қала Азияда , Ресейдің Қиыр Шығысында, Камчатка түбегінің оңтүстік-шығыс бөлігінде, Тынық мұхитының Авача шығанағының жағасында орналасқан . Қала маңында белсенді вулкандар көтеріледі: Корякская және Авачинская сопка. Мұхиттың бойымен 50 км-ге созылған жанартау құмының Халактырский жағажайы . Қаладағы биіктік айырмашылығы теңіз деңгейінен (Авача шығанағы) Ракова тауының шыңына дейін 513,6 метрді құрайды. ==Халық== Петропавловск-Камчатский қаласының халық саны әр жыл сайын төмендеп келеді. Қаланың ең көп халық саны болған жыл - [[1991 жыл|1991]] (273.000 халық), ал ең аз халық саны болған жыл - [[1897 жыл|1897]] (395 халық) {| class="wikitable" |- ! [[1897 жыл|1897]] !! [[1926 жыл|1926]] !! [[1939 жыл|1939]] !! [[1959 жыл|1959]] ! [[1970 жыл|1970]] !! [[1979 жыл|1979]] !! [[1986 жыл|1986]] !! [[1989 жыл|1989]] !! [[1991 жыл|1991]] !! [[1996 жыл|1996]] !! [[1998 жыл|1998]] !! [[2000 жыл|2000]] !! [[2002 жыл|2002]] !! [[2004 жыл|2004]] ! [[2005 жыл|2005]] !! [[2006 жыл|2006]] !! [[2008 жыл|2008]] !! [[2010 жыл|2010]] ! [[2013 жыл|2013]] ! [[2015 жыл|2015]] !! [[2017 жыл|2017]] !! [[2019 жыл|2019]] !! [[2020 жыл|2020]] ! [[2021 жыл|2021]] !! [[2023 жыл|2023]] !! [[2024 жыл|2024]] !! [[2025 жыл|2025]] |- | 395 | {{өсім}}1691 | {{өсім}}35 373 | {{өсім}}85 582 | {{өсім}}153 885 | {{өсім}}214 977 | {{өсім}}248 000 | {{өсім}}268 747 | {{өсім}}273 000 | {{құлдырау}}208 000 | {{құлдырау}}202 000 | {{құлдырау}}194 100 | {{өсім}}198 028 | {{құлдырау}}196 600 | {{құлдырау}}196 000 | {{құлдырау}}195 200 | {{құлдырау}}194 400 | {{құлдырау}}179 810 | {{өсім}}181 618 | {{құлдырау}}181 015 | {{құлдырау}}180 454 | {{өсім}}181 181 | {{құлдырау}}179 586 | {{құлдырау}}164 900 | {{құлдырау}}162 992 | {{өсім}}163 152 | {{құлдырау}}162 546 |} ==Уақыт белдеуі== Петропавл-Камчатский MSK+9 уақыт белдеуінде орналасқан . Қолданылған уақыттың UTC- ке қатысты ығысуы +12:00. Қолданылатын уақыт пен географиялық бойлық <ref>https://dateandtime.info/ru/city.php?id=2122104 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018133958/http://dateandtime.info/ru/city.php?id=2122104 |date=2017-10-18 }}</ref>сәйкес Петропавл-Камчатскийде орташа күн түскі сағат 13:25-те болады. ==Климат== Петропавл-Камчатский Мәскеудің оңтүстігінде және Самара, Пенза, Брянск, сондай-ақ Манчестер (Англия) және Дублин (Ирландия) сияқты ендікте орналасқан . Дегенмен, қаланың климаты Батыс Еуропадағы ұқсас ендіктермен салыстырғанда айтарлықтай қатал және Ресейдің еуропалық бөлігіне қарағанда салқынырақ. Петропавлдағы орташа жазғы температура Мурманск пен Магаданға қарағанда сәл жоғары, ал қысы Сібірдегі ұқсас ендіктердегіден әлдеқайда жылы , ал жұмсақтық жағынан бәсекелес Мәскеу мен Санкт-Петербургке қарағанда. Қаланың климаты қалыпты, бір мезгілде теңіз және муссондық климаттың ерекшеліктері бар . Қаладағы орташа жылдық ауа температурасы +2,8 °C. Ең жылы ай тамыз, орташа тәуліктік температурасы +13,7 °C, ең суық ай -6,5 °C қаңтар. Абсолюттік максималды температура +30,0 °C 2012 жылы шілдеде, минимум -31,7 °C 1917 жылы ақпанда тіркелді. Жалпы жылдық жауын-шашын мөлшері жоғары және 1166 мм құрайды. Айына жауын-шашынның абсолютті максимумы — 486 мм — [[2015 жыл]]дың [[қазан]] айында тіркелді. ==Бауырлас қалалар== Петропавл-Камчатскийдің бауырлас қалалары : *{{ту|АҚШ}} [[Уналаска]], [[АҚШ]] ([[1990 жыл]]дан бастап)<br> *{{ту|Жапония}} [[Кусиро]], [[Жапония]] ([[1998 жыл]]дан бастап) <br> *{{ту|Қырым}} [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], [[Қырым]], {{байрақ|Украина}} ([[2020 жыл]]дан бастап). == Мәдени мұра нысандары == [[File:Памятник Ленину. Петропавловск-Камчатский.jpg|thumb|[[Ленин, Владимир Ильич|В. И. Ленинге]] арналған ескерткіш]] Федералдық маңызы бар мәдени мұра нысандары<ref>{{Cite web|url=http://pkgo.ru/region/monuments/obekty-kulturnogo-naslediya-federalnogo-znacheniya/|title=Объекты культурного наследия федерального значения|publisher=Петропавловск-Камчатский қалалық округінің әкімдігі|lang=ru|access-date=2020-04-21|archive-date=2020-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502205834/http://pkgo.ru/region/monuments/obekty-kulturnogo-naslediya-federalnogo-znacheniya/|url-status=live}}</ref> * [[Витус Берингке арналған ескерткіш]] ([[1826 жыл|1826 жыл]]) * [[Чарльз Клеркке арналған обелиск]] ([[1913 жыл|1913 жыл]]) * [[Жан-Франсуа Лаперузға арналған ескерткіш]] ([[1843 жыл|1843 жыл]]) * «Даңқ» ескерткіші ([[1881 жыл|1881 жыл]] ж. қыркүйек) — [[Петропавл қорғанысы|қорғанысқа]] арналған * Лейтенант А. П. Максутовтың үшінші батареясы қаһармандарына арналған ескерткіш ([[1954 жыл|1954 жыл]]) * Николь сопкасындағы мемориалдық кешен: бауырлас қорым ([[1854 жыл|1854 жыл]]) және шіркеу-сағат ескерткіші ([[1910 жыл|1910 жыл]]–[[1912 жыл|1912 жыл]]) * Қызыл Армия жауынгерлеріне арналған ескерткіш ([[1946 жыл|1946 жыл]] ж. 6 қараша) ; Аймақтық маңызы бар мәдени мұра нысандары * Авачинск шығанағын минадан тазарту кезінде қаза тапқан теңізшілердің қабірі ([[1946 жыл|1946 жыл]]) * [[1921 жыл|1921 жыл]] жылғы партизан заставасы орнындағы белгі ([[1966 жыл|1966 жыл]]) * Курил операциясына арналған торпедалық катер ескерткіші ([[1975 жыл|1975 жыл]]) * «Камчат балықшысы» танк колоннасына арналған Т-34 танкі ескерткіші ([[1975 жыл|1975 жыл]]) * И. В. Рябиков ескерткіші ([[1975 жыл|1975 жыл]]) * [[Славина, Александра Владиславовна|А. В. Славинаның]] қабірі ([[1954 жыл|1954 жыл]]) * «Қайғы жұтқан ана» монументі ([[1975 жыл|1975 жыл]]) * Шекарашыларға арналған Даңқ монументі ([[1976 жыл|1976 жыл]]) * [[1945 жыл|1945 жыл]] ж. шекара қорғау кезінде қаза тапқан теңізшілерге ескерткіш * «Әскери Даңқ Қаласы» атағына арналған алаң мен стелалар ([[2016 жыл|2016 жыл]]) ; Басқа ескерткіштер * В. С. Завойко ескерткіші ([[2016 жыл|2016 жыл]]) * [[Ильичёв, Пётр Иванович|Петр Ильичёвке]] арналған ескерткіш ([[1958 жыл|1958 жыл]]) * «Махаббат ағашы» инсталляциясы ([[2011 жыл|2011 жыл]]) * Соғыс ардагерлеріне арналған ескерткіш ([[2015 жыл|2015 жыл]]) * «[[Ларга (сүтқоректі)|Ларга]]» мүсіні ([[2017 жыл|2017 жыл]]) * [[Тыл еңбеккерлеріне арналған ескерткіш (Петропавловск-Камчатский)]] ([[2019 жыл|2019 жыл]]) == Денсаулық сақтау == * А. С. Лукашевский атындағы Камчат өлкелік ауруханасы. [[1954 жыл]]ы алғашқы қалалық аурухана негізінде Камчат облыстық (біріккен) ауруханасы ретінде құрылды. [[1968 жыл]]дан бастап А. С. Лукашевский есімі берілді. [[2008 жыл]]ғы [[1 мамыр]]дан бастап – А. С. Лукашевский атындағы Камчат өлкелік ауруханасы<ref name="КамчаткаАрхивФонды">{{Cite web |url=https://kgu-gakk.ru/uploads/КП22-004550_КГКУ%20Государственный%20архив%20КК_Путеводитель%202022.pdf |title=Источник |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904174814/https://kgu-gakk.ru/uploads/КП22-004550_КГКУ%20Государственный%20архив%20КК_Путеводитель%202022.pdf |url-status=live }}</ref>. * [[Камчат өлкелік балалар ауруханасы]]. * Өлкелік онкологиялық диспансер. [[1970 жыл]]ғы [[25 ақпан]]да ашылған<ref name="ККНБ 2020">{{Cite web |url=https://kamlib.ru/upload/medialibrary/176/kzd%202020.pdf |title=Календарь знаменательных и памятных дат по Камчатскому краю на 2020 год |access-date=2024-04-06 |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803171302/https://kamlib.ru/upload/medialibrary/176/kzd%202020.pdf |url-status=live }}</ref>. == Білім және ғылым == === Жоғары оқу орындары === * [[Камчат мемлекеттік университеті|Витус Беринг атындағы Камчат мемлекеттік университеті]] * [[Камчат мемлекеттік техникалық университеті]][http://www.kamchatgtu.ru] === Жоғары оқу орындарының филиалдары === * [[Барлықресейлік сыртқы сауда академиясы]] – Қиыр Шығыс филиалы * [[Ресей кооперация университеті]] – Камчат филиалы * [[Ресей Федерациясы Президенті жанындағы халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясы]] – Петропавловск-Камчатский қаласындағы филиал === Колледждер мен техникумдар === * [[Камчат теңіз энергетика техникумы]] * [[Камчат политехникалық техникумы]] * [[Камчат өнер колледжі]] * [[Камчат медициналық колледжі]] * [[Камчат педагогикалық колледжі]] * [[Камчат кооперативтік техникумы]] === Ғылыми мекемелер === * [https://kam.emsd.ru/ РАН Геофизикалық қызметінің Камчат филиалы] * [[С. П. Крашенинников атындағы Камчат өлкелік ғылыми кітапханасы]] * [[Ресей ғылым академиясының Қиыр Шығыс бөлімшесі жанындағы Вулканология және сейсмология институты]] * Геотехнологиялық ғылыми-зерттеу орталығы (РҒА ҚШБ) * [[Тынық мұхиты география институтының Камчат филиалы (РҒА ҚШБ)]] * [[Камчат ғылыми-зерттеу балық шаруашылығы және мұхиттану институты]] (КамчатНИРО) * [[Б. Н. Ельцин атындағы Президенттік кітапхана]] Камчат аймақтық орталығы * [[Физикалық-техникалық және радиотехникалық өлшемдер жөніндегі бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институтының]] Камчат филиалы (ВНИИФТРИ) == Мәдениет == === Табиғи көрікті жерлер === [[File:Мистерия Авачинской Бухты.JPG|thumb|Қаланың ішінде [[сивуч]]тар мекендейтін аймақ орналасқан]] Қаланың ең танымал орындарының бірі — [[Мишенная сопка]], ол — Петропавловск-Камчатскийдің ең биік нүктесі. Мұнда телемұнара, қаланы және Авачин шығанағын көруге арналған бақылау алаңы, зиплайн, родельбан, жаяу серуендеу маршруттары орналасқан. Қыс мезгілінде шаңғы мен сноуборд тебуге болады. [[2025 жыл]]дың соңына дейін қаланың орталығынан сопканың басына дейін ұзындығы 2 км болатын аспалы жол салу жоспарланған.<ref>...</ref> === Спорт === Қалада бірнеше тау шаңғысы базалары бар: «Красная сопка», «Эдельвейс», «Экстрим» және т.б. Сонымен қатар, халықаралық стандарттарға сай биатлон жолдары жұмыс істейді. [[2009 жыл|2009]]–[[2012 жыл]]дары қалада Виталий Фатьяновты еске алуға арналған халықаралық биатлон жарыстары өтті. Қалада жүзу мен каратэ жақсы дамыған. «Жұлдызды» атты жаңа спорт кешені жұмыс істейді. === БАҚ === ==== Теледидар ==== * [[Россия-1]] * [[Бірінші арна (Ресей)|Бірінші арна]] * [[СТС]] * [[REN TV]] * [[НТВ]] * [[Бесінші арна (Ресей)|Бесінші арна]] === Радиостанциялар === * 88,1 МГц — [[Комсомольская правда (радио)|Радио Комсомольская Правда]] * 88,5 МГц — Хабар тарату жоспарлануда * 88,9 МГц — [[Юмор FM]] * 90,3 МГц — [[Comedy Radio]] (хабар тарату жоспарлануда) * 100,8 МГц — [[Love Radio]] * 101,2 МГц — [[NRJ|Радио ENERGY]] * 101,6 МГц — [[DFM]] (хабар тарату жоспарлануда) * 102,0 МГц — [[Радио России]] / [[Камчатка (телерадиокомпания)|ГТРК Камчатка]] * 102,5 МГц — [[Радио Дача]] * 103,0 МГц — [[Наше радио]] * 103,5 МГц — [[Маяк (радиостанция)|Радио Маяк]] / [[Камчатка (телерадиокомпания)|ГТРК Камчатка]] * 103,9 МГц — [[Русское радио]] * 104,5 МГц — [[Авторадио]] * 105,5 МГц — [[Радио Камчатка]] * 106,0 МГц — [[Европа Плюс]] * 106,5 МГц — [[Ретро FM]] * 107,0 МГц — [[Вести ФМ|Вести FM]] * 107,9 МГц — [[Дорожное радио]] ==== Ақпарат агенттіктері мен газеттер ==== * ИА «Кам 24», ИА «Камчатка» * Газеттер: «Камчатская правда», «Рыбак Камчатки», «Камчатское время» және т.б. === Театрлар, оркестрлер мен филармониялар === * [[Камчатский театр драмы и комедии]] * [[Камчатский театр кукол]] * Филармония * Камералық оркестр және әскери оркестр === Музейлер === * [[Камчатский краевой музей]] * «Вулканариум» мұражайы * Вулканология және сейсмология мұражайы * Камчат спорт мұражайы және т.б. === Кинотеатрлар === * «Лимонад» және «Пирамида» (әрқайсысы бірнеше залдан тұрады) === Дін === * [[Собор Троицы Живоначальной]] * [[Александр Невский шіркеуі]] * [[Пантелеимон монастырі]] * Католик шіркеуі – Әулие Тереза приходы ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} {{бастама}} [[Санат:Ресей қалалары]] 55259dgrc180rcgkfbsxeswquyt5hxv 10 764845 3650301 3650056 2026-09-02T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3650301 json application/json { "articles": 245025, "pages": 670938, "edits": 3646583, "users": 181429, "activeusers": 393, "admins": 15, "files": 8772 } ba0tqlhpgf7zhw4ysskegnzrbky6abd 4 775564 3650315 3650072 2026-09-03T03:05:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3650315 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 104517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 172133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 389887] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 101487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 394704] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 10725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 106725] |- |4 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9500] |- |5 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 14676] |- |6 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253250] |- |7 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14677] |- |8 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 4860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8193] |- |9 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13019] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 82839] |- |11 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28370] |- |12 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8366] |- |13 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45714] |- |14 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82339] |- |15 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 73899] |- |16 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23343] |- |17 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21657] |- |18 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23508] |- |19 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30158] |- |20 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35585] |- |21 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25892] |- |22 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 6090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22725] |- |23 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11313] |- |24 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 119817] |- |25 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28394] |- |26 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 58630] |- |27 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28963] |- |28 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33457] |- |29 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22824] |- |30 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27690] |- |31 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45524] |- |32 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8600] |- |33 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3498] |- |34 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22809] |- |35 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28719] |- |36 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115563] |- |37 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15331] |- |38 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15447] |- |39 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5049] |- |40 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62262] |- |41 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 26625] |- |42 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108069] |- |43 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6617] |- |44 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58104] |- |45 |[[Ақ жол (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2761] |- |46 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 125915] |- |47 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34185] |- |48 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11616] |- |49 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11559] |- |50 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6408] |- |51 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17712] |- |52 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37768] |- |53 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22038] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25682] |- |55 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2752] |- |56 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64785] |- |57 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49212] |- |58 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2432] |- |59 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9225] |- |60 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4976] |- |61 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8573] |- |62 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27546] |- |63 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9576] |- |64 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2820] |- |65 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27418] |- |66 |[[Google]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google 4169] |- |67 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11088] |- |68 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3253] |- |69 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16005] |- |70 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57848] |- |71 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21406] |- |72 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15341] |- |73 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20063] |- |74 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12384] |- |75 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83286] |- |76 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30607] |- |77 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9461] |- |78 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12985] |- |79 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35219] |- |80 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37319] |- |81 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24331] |- |82 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9034] |- |83 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18908] |- |84 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15641] |- |85 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30149] |- |86 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2368] |- |87 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4624] |- |88 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17852] |- |89 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15731] |- |90 |[[Zhezkazgan Air]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zhezkazgan_Air 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zhezkazgan_Air 1018] |- |91 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18590] |- |92 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5072] |- |93 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76394] |- |94 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14119] |- |95 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11387] |- |96 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53449] |- |97 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4558] |- |98 |[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2310] |- |99 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16772] |- |100 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27963] |- |101 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 35850] |- |102 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22018] |- |103 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11182] |- |104 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7226] |- |105 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2370] |- |106 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49464] |- |107 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 98849] |- |108 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4901] |- |109 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12121] |- |110 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9792] |- |111 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6893] |- |112 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63664] |- |113 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9537] |- |114 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 44946] |- |115 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23504] |- |116 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10593] |- |117 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12544] |- |118 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4686] |- |119 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3742] |- |120 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18824] |- |121 |[[Бекжан Әшірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1013] |- |122 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8702] |- |123 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16020] |- |124 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16654] |- |125 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58114] |- |126 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15415] |- |127 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11875] |- |128 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6445] |- |129 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29017] |- |130 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13368] |- |131 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9285] |- |132 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54031] |- |133 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20200] |- |134 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28271] |- |135 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12394] |- |136 |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1448] |- |137 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32936] |- |138 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12464] |- |139 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23155] |- |140 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 35955] |- |141 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15657] |- |142 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18417] |- |143 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39545] |- |144 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17177] |- |145 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12127] |- |146 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13418] |- |147 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22654] |- |148 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34468] |- |149 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40853] |- |150 |[[Ветеринария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1378] |- |151 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61353] |- |152 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14677] |- |153 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22410] |- |154 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2027] |- |155 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8181] |- |156 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7279] |- |157 |[[Google Chrome]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google_Chrome 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Chrome 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google_Chrome 1770] |- |158 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7491] |- |159 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13469] |- |160 |[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1109] |- |161 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8614] |- |162 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12592] |- |163 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64485] |- |164 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20481] |- |165 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35496] |- |166 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8614] |- |167 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10019] |- |168 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15038] |- |169 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8023] |- |170 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12676] |- |171 |[[Кек алушылар: Финал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2155] |- |172 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8109] |- |173 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4739] |- |174 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12579] |- |175 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11958] |- |176 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4535] |- |177 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12947] |- |178 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9643] |- |179 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8842] |- |180 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14354] |- |181 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12400] |- |182 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7724] |- |183 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6304] |- |184 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5625] |- |185 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 28925] |- |186 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18901] |- |187 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25459] |- |188 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18984] |- |189 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7403] |- |190 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3725] |- |191 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5389] |- |192 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106188] |- |193 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32974] |- |194 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4347] |- |195 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12912] |- |196 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5437] |- |197 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4906] |- |198 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10949] |- |199 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9852] |- |200 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53182] |- |201 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13258] |- |202 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25300] |- |203 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14906] |- |204 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18836] |- |205 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2541] |- |206 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71690] |- |207 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10771] |- |208 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1969] |- |209 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7381] |- |210 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 11508] |- |211 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8031] |- |212 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14030] |- |213 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4139] |- |214 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27731] |- |215 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7653] |- |216 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10336] |- |217 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15290] |- |218 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 16735] |- |219 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9862] |- |220 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11136] |- |221 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8435] |- |222 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9003] |- |223 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6874] |- |224 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14807] |- |225 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10232] |- |226 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26625] |- |227 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8060] |- |228 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7864] |- |229 |[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3164] |- |230 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25714] |- |231 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3121] |- |232 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11894] |- |233 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27755] |- |234 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10078] |- |235 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17673] |- |236 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11167] |- |237 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6599] |- |238 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8382] |- |239 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14055] |- |240 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4545] |- |241 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16944] |- |242 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9723] |- |243 |[[Ұлғайсын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 691] |- |244 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12763] |- |245 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5449] |- |246 |[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1439] |- |247 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11084] |- |248 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3420] |- |249 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7577] |- |250 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9588] |- |251 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11290] |- |252 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5344] |- |253 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18807] |- |254 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16551] |- |255 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26728] |- |256 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35225] |- |257 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7018] |- |258 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 546] |- |259 |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 914] |- |260 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9061] |- |261 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2963] |- |262 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7517] |- |263 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8513] |- |264 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8999] |- |265 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6735] |- |266 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7572] |- |267 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19894] |- |268 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15878] |- |269 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27880] |- |270 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29069] |- |271 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30167] |- |272 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7633] |- |273 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26410] |- |274 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40197] |- |275 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 6277] |- |276 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15434] |- |277 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2863] |- |278 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18732] |- |279 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8203] |- |280 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5749] |- |281 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24032] |- |282 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8816] |- |283 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28354] |- |284 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10666] |- |285 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7439] |- |286 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24317] |- |287 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6988] |- |288 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10652] |- |289 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5988] |- |290 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7832] |- |291 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10306] |- |292 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7561] |- |293 |[[Жеке батылдығы үшін ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 416] |- |294 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4695] |- |295 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6712] |- |296 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24786] |- |297 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8678] |- |298 |[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 638] |- |299 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17871] |- |300 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6282] |- |301 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16721] |- |302 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16044] |- |303 |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2490] |- |304 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5952] |- |305 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5593] |- |306 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38491] |- |307 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4932] |- |308 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18049] |- |309 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5554] |- |310 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17946] |- |311 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6177] |- |312 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24778] |- |313 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19742] |- |314 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10327] |- |315 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5514] |- |316 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6541] |- |317 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11548] |- |318 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12071] |- |319 |[[Сая Оразғалиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1404] |- |320 |[[SuperStar KZ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SuperStar_KZ 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SuperStar_KZ 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SuperStar_KZ 808] |- |321 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7888] |- |322 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56366] |- |323 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32449] |- |324 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9234] |- |325 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4573] |- |326 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2608] |- |327 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5716] |- |328 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11653] |- |329 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11614] |- |330 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7982] |- |331 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4483] |- |332 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11709] |- |333 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2090] |- |334 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9587] |- |335 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17719] |- |336 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11035] |- |337 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5211] |- |338 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5274] |- |339 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8795] |- |340 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10843] |- |341 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1030] |- |342 |[[Hybrid Theory]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Hybrid_Theory 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hybrid_Theory 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Hybrid_Theory 494] |- |343 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7134] |- |344 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5119] |- |345 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22240] |- |346 |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 571] |- |347 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6139] |- |348 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2261] |- |349 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14960] |- |350 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6336] |- |351 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8919] |- |352 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6547] |- |353 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15290] |- |354 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11641] |- |355 |[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2025] |- |356 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22253] |- |357 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26973] |- |358 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10119] |- |359 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5700] |- |360 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22923] |- |361 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4518] |- |362 |[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2588] |- |363 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2184] |- |364 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5915] |- |365 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22021] |- |366 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25067] |- |367 |[[Логистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2677] |- |368 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7895] |- |369 |[[Сағат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4615] |- |370 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5978] |- |371 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 387] |- |372 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5833] |- |373 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 39217] |- |374 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3759] |- |375 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4298] |- |376 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5721] |- |377 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3427] |- |378 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12054] |- |379 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9070] |- |380 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16015] |- |381 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2662] |- |382 |[[Инвестиция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2877] |- |383 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12041] |- |384 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5066] |- |385 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16582] |- |386 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22701] |- |387 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4178] |- |388 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3056] |- |389 |[[Түркістан Арена]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 900] |- |390 |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2470] |- |391 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9092] |- |392 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16694] |- |393 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5427] |- |394 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5380] |- |395 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13423] |- |396 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3913] |- |397 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8223] |- |398 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7345] |- |399 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28957] |- |400 |[[Балық шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1684] |- |401 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10405] |- |402 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31805] |- |403 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14200] |- |404 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9850] |- |405 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23038] |- |406 |[[Ұлытау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2539] |- |407 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58275] |- |408 |[[Қазақстан Ұлттық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3096] |- |409 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12804] |- |410 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3661] |- |411 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8009] |- |412 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8018] |- |413 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12731] |- |414 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47292] |- |415 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 335] |- |416 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7308] |- |417 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21257] |- |418 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4315] |- |419 |[[Дәстүр (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7155] |- |420 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 25660] |- |421 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8890] |- |422 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3534] |- |423 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14716] |- |424 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8929] |- |425 |[[A.Z. (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3845] |- |426 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4003] |- |427 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6825] |- |428 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6007] |- |429 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5589] |- |430 |[[Уәлибек Әбдірайымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3813] |- |431 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18307] |- |432 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4992] |- |433 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5189] |- |434 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19366] |- |435 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6767] |- |436 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 11969] |- |437 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9206] |- |438 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43015] |- |439 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11082] |- |440 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22742] |- |441 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5214] |- |442 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11273] |- |443 |[[Торғай облысы (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3153] |- |444 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10314] |- |445 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6628] |- |446 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7623] |- |447 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24573] |- |448 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6225] |- |449 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5514] |- |450 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5010] |- |451 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4943] |- |452 |[[МедиаУики:Gadgets-definition]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 434] |- |453 |[[Құлсары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3286] |- |454 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16497] |- |455 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38256] |- |456 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2194] |- |457 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9921] |- |458 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31541] |- |459 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4073] |- |460 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8852] |- |461 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7871] |- |462 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3809] |- |463 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29253] |- |464 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5941] |- |465 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4480] |- |466 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5479] |- |467 |[[Абай күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 503] |- |468 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29592] |- |469 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7762] |- |470 |[[Ерзат Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1475] |- |471 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9073] |- |472 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13999] |- |473 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3226] |- |474 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3118] |- |475 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38997] |- |476 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15443] |- |477 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6425] |- |478 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5698] |- |479 |[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3525] |- |480 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9121] |- |481 |[[Ninety One]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Ninety_One 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Ninety_One 3688] |- |482 |[[Портал:Африка/Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2202] |- |483 |[[Асан Мәжит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1048] |- |484 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13750] |- |485 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5463] |- |486 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8760] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19171] |- |488 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3009] |- |489 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1834] |- |490 |[[Электрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1685] |- |491 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 5007] |- |492 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31618] |- |493 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13729] |- |494 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31825] |- |495 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 39994] |- |496 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16462] |- |497 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4128] |- |498 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11765] |- |499 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14999] |- |500 |[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 610] |- |501 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1877] |- |502 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4571] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9983] |- |504 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21330] |- |505 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17778] |- |506 |[[Емшек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2270] |- |507 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 349] |- |508 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5489] |- |509 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5516] |- |510 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23632] |- |511 |[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 554] |- |512 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5153] |- |513 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8054] |- |514 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2127] |- |515 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17043] |- |516 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6705] |- |517 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5459] |- |518 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20730] |- |519 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9023] |- |520 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16389] |- |521 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6296] |- |522 |[[Мәулид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 2015] |- |523 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6238] |- |524 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5959] |- |525 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22292] |- |526 |[[Жағалбайлы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4584] |- |527 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31507] |- |528 |[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1990] |- |529 |[[Ландшафт архитектурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 448] |- |530 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15803] |- |531 |[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2344] |- |532 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4705] |- |533 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11513] |- |534 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12790] |- |535 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 17941] |- |536 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23981] |- |537 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6256] |- |538 |[[Үкімет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1865] |- |539 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3976] |- |540 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2578] |- |541 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13152] |- |542 |[[Сүндет той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3390] |- |543 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3398] |- |544 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9554] |- |545 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4550] |- |546 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3215] |- |547 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5470] |- |548 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16870] |- |549 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3014] |- |550 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6412] |- |551 |[[Қаш (фильм, 2022)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1096] |- |552 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3769] |- |553 |[[Авиация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 811] |- |554 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3979] |- |555 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17419] |- |556 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 855] |- |557 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4532] |- |558 |[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3828] |- |559 |[[15 шілде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 547] |- |560 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5529] |- |561 |[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2141] |- |562 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20134] |- |563 |[[Уикимедиа қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2513] |- |564 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27079] |- |565 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5949] |- |566 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10231] |- |567 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15217] |- |568 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5897] |- |569 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19209] |- |570 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13602] |- |571 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12394] |- |572 |[[Гауһартас (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5804] |- |573 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7278] |- |574 |[[Қайрат Сатыбалдыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2084] |- |575 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4288] |- |576 |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1524] |- |577 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10045] |- |578 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20646] |- |579 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20837] |- |580 |[[Өрмекші-адам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1067] |- |581 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7587] |- |582 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10423] |- |583 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19045] |- |584 |[[Қайшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 391] |- |585 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4510] |- |586 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4669] |- |587 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4739] |- |588 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7476] |- |589 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4512] |- |590 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6440] |- |591 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4876] |- |592 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11667] |- |593 |[[Maxi Чай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 803] |- |594 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6063] |- |595 |[[Дәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1964] |- |596 |[[Counter-Strike]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Counter-Strike 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Counter-Strike 529] |- |597 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4294] |- |598 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 29640] |- |599 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 411] |- |600 |[[Тұран жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1474] |- |601 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5061] |- |602 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4924] |- |603 |[[Жолбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 4023] |- |604 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4253] |- |605 |[[Дихан Қамзабекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2155] |- |606 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42702] |- |607 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5576] |- |608 |[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 654] |- |609 |[[Microsoft]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Microsoft 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Microsoft 4421] |- |610 |[[Еріншектер Елі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3536] |- |611 |[[Қатысушы:EPIC]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 795] |- |612 |[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 261] |- |613 |[[Шекер (хикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 356] |- |614 |[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2863] |- |615 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4077] |- |616 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5352] |- |617 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23150] |- |618 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2719] |- |619 |[[Куннилингус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2932] |- |620 |[[Көне түрік дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2792] |- |621 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9491] |- |622 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10471] |- |623 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8006] |- |624 |[[Сығанақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5490] |- |625 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11277] |- |626 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4346] |- |627 |[[Ерке Есмахан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4446] |- |628 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3552] |- |629 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7349] |- |630 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4300] |- |631 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5016] |- |632 |[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3151] |- |633 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59418] |- |634 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23210] |- |635 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3674] |- |636 |[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 256] |- |637 |[[Сунақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4057] |- |638 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21501] |- |639 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8113] |- |640 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 7363] |- |641 |[[2015 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 893] |- |642 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3080] |- |643 |[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1094] |- |644 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6412] |- |645 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29594] |- |646 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1360] |- |647 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12631] |- |648 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3864] |- |649 |[[Жетімдер руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4150] |- |650 |[[Ысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3390] |- |651 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4124] |- |652 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8975] |- |653 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23510] |- |654 |[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2824] |- |655 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4614] |- |656 |[[Metafizika (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 342] |- |657 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9803] |- |658 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23594] |- |659 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6753] |- |660 |[[Динара Болатқызы Зәкиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 701] |- |661 |[[Одиссея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2101] |- |662 |[[SDU University]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SDU_University 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SDU_University 3757] |- |663 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7095] |- |664 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5724] |- |665 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10214] |- |666 |[[Ойық руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3371] |- |667 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11742] |- |668 |[[Боранбай Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1515] |- |669 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3414] |- |670 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2583] |- |671 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9002] |- |672 |[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1144] |- |673 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8629] |- |674 |[[АҚШ қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4105] |- |675 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15885] |- |676 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10150] |- |677 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3833] |- |678 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3203] |- |679 |[[Есентемір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3774] |- |680 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5323] |- |681 |[[Солтүстік Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1489] |- |682 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7689] |- |683 |[[Қазақстан телеарналары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3430] |- |684 |[[Төртуыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3591] |- |685 |[[Уикипедия:Зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1693] |- |686 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4755] |- |687 |[[ACE (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ACE_%28Ninety_One%29 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ACE_%28Ninety_One%29 3180] |- |688 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4905] |- |689 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15739] |- |690 |[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1024] |- |691 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2059] |- |692 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 11412] |- |693 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10761] |- |694 |[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2888] |- |695 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16344] |- |696 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11059] |- |697 |[[Сайрам ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2866] |- |698 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24507] |- |699 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3460] |- |700 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1816] |- |701 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8066] |- |702 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16646] |- |703 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10931] |- |704 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21773] |- |705 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20712] |- |706 |[[Непал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1682] |- |707 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18759] |- |708 |[[Іле-Балқаш (резерват)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 745] |- |709 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 38901] |- |710 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1557] |- |711 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26616] |- |712 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5772] |- |713 |[[PHP]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=PHP 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=PHP 1135] |- |714 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1323] |- |715 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15131] |- |716 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5599] |- |717 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6617] |- |718 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 12760] |- |719 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3605] |- |720 |[[Ырысбек Мәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2116] |- |721 |[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1605] |- |722 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22851] |- |723 |[[Екібастұз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 3023] |- |724 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 4044] |- |725 |[[Аяқ киім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1772] |- |726 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11796] |- |727 |[[Борсық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2652] |- |728 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5236] |- |729 |[[Мүшелтой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 980] |- |730 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8405] |- |731 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6485] |- |732 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5171] |- |733 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5158] |- |734 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4525] |- |735 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9686] |- |736 |[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2050] |- |737 |[[Қазақ тау-кен металлургия институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 393] |- |738 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7048] |- |739 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2670] |- |740 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5235] |- |741 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 3060] |- |742 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12188] |- |743 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5094] |- |744 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14087] |- |745 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5962] |- |746 |[[Металлургия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1775] |- |747 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7262] |- |748 |[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2031] |- |749 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11485] |- |750 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2482] |- |751 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23676] |- |752 |[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3022] |- |753 |[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 348] |- |754 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12349] |- |755 |[[Маңғытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3712] |- |756 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7926] |- |757 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4185] |- |758 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7470] |- |759 |[[Адай ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1982] |- |760 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3854] |- |761 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5690] |- |762 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5524] |- |763 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 10583] |- |764 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14893] |- |765 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3246] |- |766 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8547] |- |767 |[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4854] |- |768 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13873] |- |769 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15142] |- |770 |[[Павлодар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 4363] |- |771 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 14567] |- |772 |[[Нобель сыйлығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3561] |- |773 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3650] |- |774 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19895] |- |775 |[[Қазақстан Республикасының Парламенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 6585] |- |776 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9633] |- |777 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20117] |- |778 |[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1230] |- |779 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 12404] |- |780 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22002] |- |781 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7767] |- |782 |[[Жусан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 6254] |- |783 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4617] |- |784 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6917] |- |785 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5058] |- |786 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3398] |- |787 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8866] |- |788 |[[Түлкібас ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3769] |- |789 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2106] |- |790 |[[Арсен Томский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 540] |- |791 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6107] |- |792 |[[Арыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2968] |- |793 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7726] |- |794 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14934] |- |795 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4521] |- |796 |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2995] |- |797 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 12458] |- |798 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5155] |- |799 |[[Думан Марат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 229] |- |800 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35925] |- |801 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7596] |- |802 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4256] |- |803 |[[Linux]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linux 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linux 7059] |- |804 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6407] |- |805 |[[Автомобиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2676] |- |806 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20014] |- |807 |[[Ырғызбай ата кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1889] |- |808 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9038] |- |809 |[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1399] |- |810 |[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1073] |- |811 |[[Сайт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2077] |- |812 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9800] |- |813 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3615] |- |814 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3464] |- |815 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11210] |- |816 |[[UNIX]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=UNIX 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UNIX 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=UNIX 672] |- |817 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2121] |- |818 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3703] |- |819 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12656] |- |820 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6389] |- |821 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 15865] |- |822 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5776] |- |823 |[[Көкнәр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4554] |- |824 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4495] |- |825 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6313] |- |826 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3522] |- |827 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12275] |- |828 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8051] |- |829 |[[Маман Қалқабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 452] |- |830 |[[15 сәуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 767] |- |831 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18034] |- |832 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1734] |- |833 |[[Саржомарт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2837] |- |834 |[[Бейсенбілік (бағыштау)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3300] |- |835 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 5512] |- |836 |[[Facebook]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Facebook 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Facebook 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Facebook 4424] |- |837 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16540] |- |838 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8204] |- |839 |[[Тәтті шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2074] |- |840 |[[Оралды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3139] |- |841 |[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1081] |- |842 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 6187] |- |843 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3169] |- |844 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4494] |- |845 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8984] |- |846 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2640] |- |847 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9778] |- |848 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 771] |- |849 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8035] |- |850 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4203] |- |851 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 6378] |- |852 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9465] |- |853 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 5929] |- |854 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6910] |- |855 |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 919] |- |856 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8850] |- |857 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1480] |- |858 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5136] |- |859 |[[Орыс тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3396] |- |860 |[[4 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=4_ 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4_ 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=4_ 304] |- |861 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15626] |- |862 |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2629] |- |863 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3294] |- |864 |[[Sulpak]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sulpak 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sulpak 2115] |- |865 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6993] |- |866 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14994] |- |867 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17283] |- |868 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7014] |- |869 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12435] |- |870 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6295] |- |871 |[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4383] |- |872 |[[Технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2029] |- |873 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12125] |- |874 |[[Титаник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2012] |- |875 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10177] |- |876 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3908] |- |877 |[[2 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2_ 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2_ 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2_ 308] |- |878 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5499] |- |879 |[[Адыраспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3174] |- |880 |[[Баку]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1231] |- |881 |[[Аша Матай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1083] |- |882 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10645] |- |883 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5760] |- |884 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3101] |- |885 |[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2361] |- |886 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11667] |- |887 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4050] |- |888 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1265] |- |889 |[[Linkin Park]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linkin_Park 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linkin_Park 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linkin_Park 451] |- |890 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8615] |- |891 |[[Сәбит Бексейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 294] |- |892 |[[Жаушы жіберу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1470] |- |893 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6715] |- |894 |[[Одиссея (фильм, 2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 634] |- |895 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9967] |- |896 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5881] |- |897 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7516] |- |898 |[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3550] |- |899 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7394] |- |900 |[[Ядро]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 3327] |- |901 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12109] |- |902 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10175] |- |903 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14985] |- |904 |[[Керамика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1149] |- |905 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7569] |- |906 |[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1397] |- |907 |[[Алғи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2804] |- |908 |[[Әйел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1898] |- |909 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6845] |- |910 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1985] |- |911 |[[Адай шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1915] |- |912 |[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2038] |- |913 |[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2005] |- |914 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7358] |- |915 |[[5 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=5_ 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5_ 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=5_ 282] |- |916 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2465] |- |917 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1860] |- |918 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6424] |- |919 |[[Божбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 3014] |- |920 |[[Амур жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 588] |- |921 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11815] |- |922 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 17716] |- |923 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3481] |- |924 |[[Құлшығаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3172] |- |925 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4030] |- |926 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5724] |- |927 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4110] |- |928 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3137] |- |929 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16575] |- |930 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3570] |- |931 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15801] |- |932 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7936] |- |933 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5523] |- |934 |[[Жетісай ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3593] |- |935 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4758] |- |936 |[[Ұмай ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3457] |- |937 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7444] |- |938 |[[8 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=8_ 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8_ 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=8_ 294] |- |939 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2872] |- |940 |[[Жыныстық акт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2594] |- |941 |[[Есіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6856] |- |942 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5255] |- |943 |[[МедиаУики:Statistics-footer]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 199] |- |944 |[[Шуда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 435] |- |945 |[[Османлы сұлтандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3560] |- |946 |[[Келес ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2903] |- |947 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3156] |- |948 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1887] |- |949 |[[Барақ батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2316] |- |950 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5926] |- |951 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1289] |- |952 |[[Керейіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 5132] |- |953 |[[Полина Александровна Гурьева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 225] |- |954 |[[Бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3826] |- |955 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2854] |- |956 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4390] |- |957 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7995] |- |958 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8150] |- |959 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15930] |- |960 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3965] |- |961 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6507] |- |962 |[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 709] |- |963 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4028] |- |964 |[[Il’han Ihsan]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2723] |- |965 |[[11 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=11_ 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_ 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=11_ 273] |- |966 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9157] |- |967 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5392] |- |968 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6465] |- |969 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3942] |- |970 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3546] |- |971 |[[Ақтөбе өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2236] |- |972 |[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 945] |- |973 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4450] |- |974 |[[Өлі-тірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2796] |- |975 |[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1735] |- |976 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5259] |- |977 |[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 928] |- |978 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14783] |- |979 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16692] |- |980 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5778] |- |981 |[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1779] |- |982 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3943] |- |983 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 696] |- |984 |[[Қайып хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5169] |- |985 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3584] |- |986 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2659] |- |987 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10234] |- |988 |[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1432] |- |989 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10251] |- |990 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5779] |- |991 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 5089] |- |992 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7266] |- |993 |[[Ақсүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4648] |- |994 |[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1857] |- |995 |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 898] |- |996 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3939] |- |997 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3396] |- |998 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7766] |- |999 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5032] |- |1000 |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1859] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} ewc8dc81fzoqfoxv2cic5dofl8z0hs9 0 776689 3650446 3640822 2026-09-03T09:51:48Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650446 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы [[Калифорния]] университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — ғалымның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне сілтеме жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, магистр, ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз ғылыми-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] syedb20tvy4jbmvjuw6pa1hnbw86t30 3650447 3650446 2026-09-03T09:52:18Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650447 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы [[Калифорния]] университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — ғалымның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне сілтеме жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, магистр, ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз [[ғылым]]и-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] jqhpmkmhcw0feuozhs3j39nmrqkd9wj 3650448 3650447 2026-09-03T09:52:49Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650448 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы [[Калифорния]] университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — [[ғалым]]ның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне сілтеме жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, магистр, ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз [[ғылым]]и-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] 1m4wturvzyy2blmt23qffixb0mm10rc 3650449 3650448 2026-09-03T09:53:32Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650449 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы [[Калифорния]] университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — [[ғалым]]ның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне [[сілтеме]] жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, магистр, ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз [[ғылым]]и-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] n8y3ia3g14w14yu636ntymm33jbz7s6 3650450 3650449 2026-09-03T09:55:05Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650450 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы [[Калифорния]] университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — [[ғалым]]ның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне [[сілтеме]] жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, [[магистр]], ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз [[ғылым]]и-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] qp6lac68f6txakpu7keivktw6xine4m 3650547 3650450 2026-09-03T11:45:33Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640822 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хирш индексі''' немесе '''h-индексі''' — 2005 жылы Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Аргентина-американдық физигі Хорхе Хирш бастапқыда физиктердің ғылыми өнімділігін бағалау үшін ұсынған ғылымометриялық көрсеткіш. Хирш индексі — ғалымның, ғалымдар тобының, ғылыми ұйымның немесе жалпы елдің өнімділігінің сандық сипаттамасы, басылымдар саны мен осы басылымдардың дәйексөздерінің санына негізделген.<ref>{{citeweb|url=https://asu.edu.kz/ru/media/news/5894/|title=Хирш индексі дегеніміз не және оны қалай көтеруге болады|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}</ref> == Хирш индексін қалай есептеуге болады == Ол жеке ғалымның олардың санына қатысты еңбектеріне сілтеме жасаудың аналитикалық тәсіліне сүйене отырып жасалады.Х. Хиршенің әдістемесі ғалымға h индексі беріледі, егер n мақалалардың жалпы санынан N мақалалар әрқайсысы кем дегенде N рет келтірілсе, егер (N — n) қалған мақалаларда n еседен аспайтын дәйексөздер саны болса. Мысалы, егер ғалымның жарияланған жүз мақаласы болса және олардың әрқайсысы бір рет келтірілсе, онда h индексі 1 болады. Бір ғана шығарма шығарған, бірақ 100 рет келтірілген автордың саны ұқсас болады. Өмірде жиі жүзеге асырылатын санаудың тағы бір түрін қарастырыңыз. Ғылыми қызметкер ғылыми маңызы бар 5 мақаланы басып шығарды делік. Бірінші жұмыс кем дегенде 5 рет, екіншісі — 4 рет, содан кейін төмендеу бойынша келтірілді. Біз осы полимат үшін h-индексін есептейміз. Бірінші жұмыста 5 ескерту бар, екіншісі – барлығы 4. Бұл дегеніміз, магистр, ғылым кандидаты немесе ғылым докторы қазірдің өзінде кем дегенде 2 мақала бар, олар туралы кем дегенде 4 рет айтылған. Ғалымның №3 мақаласы басқа ғылыми қайраткерлердің еңбектерінде 3 рет айтылды. Таңдалған тақырыптағы сарапшының 3 мақаласы бар, олардың әрқайсысына кем дегенде 3 рет сілтеме жасалады (барлық алдыңғы мақалалар да есептеледі). Нәтижесінде біз 3-ке тең h индексін аламыз: бұл автордың кем дегенде 3 мақала жинай алғанын білдіреді, олардың әрқайсысы кем дегенде 3 рет келтірілген. Қалған мақалаларда 3 дәйексөзден аз болғандықтан, олар Хирш индексін есептеу кезінде есепке алынбайды. Нәтижесінде, h индексінің мәнін алу үшін мақалаларды олардың дәйексөздерінен көпке дейін құру қажет. Әрі қарай, сіз ғылыми жұмысты табуыңыз керек, оның нөмірі оған сілтемелер санымен бірдей. Бұл сан Хирш индексіне айналады. Оның мәліметтер базасында анықталуы автоматты түрде жүреді: ғылыми топтар өкілінің барлық жарияланымдарына талдау жасалады және олардың барлық дәйексөздеріне талдау жасалады. == Жеке санды анықтау == H-индексінің көмегімен зерттеушінің жұмысы қаншалықты танымал екенін дәлірек түсінуге болады. Хирш индексі басылған жұмыстардың жалпы санымен және олардың сілтемелерінің жалпы санымен салыстырғанда дәлірек. Алайда, маңызды нюанс бар: h индексі таңдалған білім саласына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мұны әр түрлі дәйексөз тәсілдерімен түсіндіруге болады. Мысалы, медициналық еңбектер физиктердің еңбектеріне қарағанда жиі келтіріледі. Осындай сәйкессіздікті ескере отырып, теоретиктің немесе практиканың ғылыми деңгейін, сондай-ақ оның лауазымға сәйкестігін h-индексі бойынша анықтау дәстүрі әлі де жетілу сатысында. Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарында басқа да көрсеткіштер назарға алынады. Хирш индексін ақылы және ақысыз ғылыми-метрикалық базаларда есептеуге болады. Егер сіздің мақалаларыңыз осы базада индекстелген болса, Скопус h индексін білуге болады. Жауап иә болуы үшін ғылыми еңбекті Scopus дерекқор журналында жариялау керек. Қосымша кемшіліктер: әрбір дерекқорда жеке ғалымның h-индексі әртүрлі болуы мүмкін, өйткені талдау үшін алынған деректер көлемі бірдей емес. == h-индексінің зерттеушінің рейтингіне әсері == {{Толықтыру}} == Тағы қараңыз == * [[Scopus]] * [[Web of Science]] * [[CiteScore]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымометрия]] cua0z01hm0az24dvb3hkg3dw3ho0tgd 4 780876 3650230 3649981 2026-09-02T15:00:52Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3650230 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-01'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="1543" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1 543] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1500" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 500] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="978" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 978] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="872" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 872] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Конституция]] | data-sort-value="375" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 375] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="375" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 375] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="366" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 366] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="302" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 302] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="259" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 259] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="256" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 256] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] | data-sort-value="245" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 245] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="241" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 241] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="204" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 204] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] | data-sort-value="182" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 182] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Шежіре]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 169] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="159" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 159] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 147] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 134] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 133] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 132] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Жасуша]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 126] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 115] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 108] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 107] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Дидахмет Әшімханұлы]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 101] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Шекер (хикая)]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 95] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Патруль (хикая)]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8C_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 94] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 93] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 90] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Философия]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 90] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 89] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 88] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 87] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 87] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 75] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 72] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Созақ]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 72] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Сәке (хикая)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 70] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 69] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 69] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 66] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 64] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Қазақстан халқы тілдері күні]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 63] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 63] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 63] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 63] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 62] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 60] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 59] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 59] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 58] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 58] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 57] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Аристотель]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 56] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 56] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Алматы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 54] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Адай]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 54] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 53] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Фармакология]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 53] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 53] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 50] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 48] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 47] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 47] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 46] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Прейли]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B8 46] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Биология]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 45] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қорқыт ата кітабы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 45] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 44] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Рахметолла Райымқұлов]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 44] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 44] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Ербол Дәненұлы Адаев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 43] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 43] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Жаратылыстану ғылымдары]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 43] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Медициналық генетика]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 42] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Ғылым]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 42] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 42] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[География]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 40] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Арғын]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 39] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Анатомия]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 39] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 38] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Наймандар]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 38] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 38] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 37] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 37] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Келінжан]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 37] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Плявиняс]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%81 36] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 36] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 36] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 36] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 36] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Twitter]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Twitter 36] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Ысты]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 36] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Лиро-эпостық жырлар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 35] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 35] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Сақтар]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 34] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Эргономика]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 34] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Агрономия]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 34] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 34] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Ертегі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 33] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 33] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 33] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 33] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Өркениет]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 32] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Фонетика]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 32] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Құқық]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 32] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Зат есім]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 31] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[КешYOU]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 31] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 30] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 30] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Салауат]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 30] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Құндылық]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 29] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Құрмаш Қосжанұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Әдібай Табылдиев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 29] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Химия]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Қ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 28] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 28] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақстан тарихы (ғылым)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 28] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 28] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Асық ойыны]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 28] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 27] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 27] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Ұстаз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 27] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қыркүйек]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 27] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 27] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 27] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Орал]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 27] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 26] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%86%D0%B7%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 26] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Шекер. Соңғы мүмкіндік]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80._%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%BC%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA 26] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 26] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 26] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 26] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 26] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Жаныс]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 25] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Табиғат]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 25] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 25] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 25] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Тарих]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 25] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 25] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 24] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Сын есім]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 24] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 24] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Облыс орталығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[1 қыркүйек]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 24] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Әл-Фатх сүресі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 24] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Геродот]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 24] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 24] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Медицина]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Конституциялық құқық]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 23] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Донеділ Ізмағамбетұлы Қажымов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%86%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 23] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 23] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Адам анатомиясы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Оқжетпес]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81 23] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 23] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Одағай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 22] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Байұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Есекжем]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 22] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Орган]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Ежелгі Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Балқаш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 22] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Африка]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Орфография]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Тіл (лингвистика)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 22] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 22] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[29 тамыз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7 21] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 21] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Ресей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Ақсукент]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 21] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Педагогика]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Алты жасар Алпамыс]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81 21] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 21] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Азия]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Гарвард университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Су]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 21] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Әлеуметтану]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 21] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 21] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Жауапкершілік]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 20] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Заң]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3 20] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 20] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Қазақстан президенті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 20] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Республика күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Ауа райын болжау]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83 20] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Мұратқали Кәрімұлы Хайруллин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 20] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Инвестиция]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Сегізаяқ (өлең)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 20] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 20] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қазақстанның географиялық зерттелу тарихы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 20] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Көкпар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Фридрих Энгельс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%AD%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81 20] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қымыз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 19] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 19] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 19] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Қытай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Құрылтай депутаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Табын]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 19] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Психология]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Механикалық қозғалыс]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 19] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Мысыр мәдениеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[28 мамыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Құстар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Физика]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 19] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[10 желтоқсан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Ми]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 19] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 18] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Тас дәуірінің хронологиясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Баубек (ру)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D1%83%29 18] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Елтаңба]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 18] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Ұлпа]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 18] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Орта ғасырлар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Албан руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Әмірсана]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0 18] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Мемлекеттік тіл]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB 18] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Шымкент]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Менеджмент]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 18] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 18] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Геронтология]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Адам құқықтары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Дулат]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 18] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қатысушы талқылауы:Абылай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Ағылшын революциясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Микробиология]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Ғалия Тынбаева]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Құрлық]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Ақуыз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 17] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png|Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 17] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Мемлекеттік шекара]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0 17] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Аяз би (ертегі)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 17] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Органоидтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Әзімбек Пазылбекұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Гистология]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Шымыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қожа]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 17] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 17] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 17] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Жұқпалы аурулар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Адам ата]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 17] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Атом]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 17] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[:Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер|Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Бала құқығы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Саят Қабылұлы Медеуов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 16] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Елім-ай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Интонация]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Ләззат Мұратқызы Танысбай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Кілем]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC 16] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Владимир Владимирович Путин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Жасанды интелектің қолданылуы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Географиялық зерттеу әдістері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Қаржылық менеджмент]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 16] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 16] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Экология]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Керей хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 16] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Ақпаратты өлшеу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%83 16] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Елорда]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 15] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Нұрлан Ілиясұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Жер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Кулон заңы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 15] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Жақайым]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 15] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Жақып Нәсіпқалиұлы Марабаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%9D%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Чан Йан Бэнг]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%BD_%D0%99%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D1%8D%D0%BD%D0%B3 15] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Астана]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[3 қаңтар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=3_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Әли Хаменеи]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 15] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Синтаксис]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 15] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Әдебиет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Адалдық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Mellstroy]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 15] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Жалғау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Шылау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Адай шежіресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Топырақ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 15] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 15] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 14] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Ньютонның бірінші заңы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 14] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Флоренс Найтингейл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%81_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BB 14] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Құла]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0 14] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Ботбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 14] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Экологиялық фактор]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 14] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 14] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Дональд Трамп]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 14] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Гарри Кимович Каспаров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 14] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Экономика]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 14] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 14] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Сүт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82 14] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Тарақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Сан есім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Атеизм]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B5%D0%B8%D0%B7%D0%BC 14] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Түркілер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 14] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Етістік]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 14] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Руналық жазу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 14] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Қазақстан экономикасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Жаңа заман]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Етеккір]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Поляк тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Оғыздар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Тіс кариесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%81_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Әдебиет теориясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 13] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Төле би]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 13] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қазақстан жерінде мал шаруашылығының қалыптасуы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Жоламан Бошалақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Kerrang!]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kerrang%21 13] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Сиқым]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 13] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Таз руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Патологиялық анатомия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Ақпарат]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 13] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 13] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Отбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 13] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Білім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 13] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Шернияз Жарылғасұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Саясаттану]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 13] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Жетіру]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Сократ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 13] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[:Санат:Жапония қалалары|Санат:Жапония қалалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Отырар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Еуропа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 13] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Христиандық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Фариза Ескермес]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%81 13] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Жылқы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 13] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Эпидемиология]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 13] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Қазақстан (корпорация)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[The Studio]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Studio 12] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Жаппас]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 12] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[New Musical Express]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=New_Musical_Express 12] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Үстеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Аралтөбе (көне қорым)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%29 12] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Айова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 12] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Вице-президент]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82 12] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Жай сан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Ядролық қару]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Цитоплазма]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Гигиена]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 12] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Палеолит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Слот]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%82 12] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Байбақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Мектеп]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 12] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[:Санат:Қазақ пьесалары|Санат:Қазақ пьесалары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қатысушы:Эльмира Ералиева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Екілік санау жүйесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Тұқым қуалайтын аурулар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Үшбұрыш]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88 12] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Джон Уэйн]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A3%D1%8D%D0%B9%D0%BD 12] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Химия пәні. Заттар және олардың қасиеттері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96._%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Бірлік (Құрманғазы ауданы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Астрономия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Мұхит]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 12] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Rolling Stone (журнал)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Rolling_Stone_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 12] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Антарктида]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Суан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[:Сурет:Ахмет Байтұрсынұлы.jpg|Сурет:Ахмет Байтұрсынұлы.jpg]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B.jpg 12] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Қазақ ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Орыс-украин соғысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Дін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Мысыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Зәуре Жолдасбекқызы Жаназарова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Манас жыры]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[1766 жыл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1766_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Nationwide Building Society]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nationwide_Building_Society 11] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Әліппе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%BF%D0%B5 11] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Папалық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Сырдария]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Күз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 11] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Дуадақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Қордай ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Сарымойын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Саясат]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Көк Орда]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 11] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Бейнелеу өнері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Есімдік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Айқұлақ таңбасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Дүниежүзілік тарихы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 11] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Адам қаңқасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қазақ газеттері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 11] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Жұрнақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 11] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Елена Сергеевна Бейсембинова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Шекті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Ақпараттық қауіпсіздік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Цитология]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[17 қаңтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=17_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Mojo]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mojo 11] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Гиппократ серті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Сән және қолданбалы өнер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Автомобиль]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Коммуналдық гигиена]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Алшын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Шәкәрім университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Құран]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Тұрар Рысқұлов ауылы (Түркістан облысы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 11] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Портрет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Көз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 11] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қорқыт Ата ескерткіші]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 11] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Орта Азия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 11] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Тараз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Орыстар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 11] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Фернан Магеллан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Түйелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Қостанай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Германия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[:Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары|Санат:Ұлыбритания музыкалық журналдары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Қазақстан компанияларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[1125 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1125_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Қазақ халық аңыздары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Латын әліпбиі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 10] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Геология]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Патологиялық физиология]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Алгоритм]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 10] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Аминқышқылдар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қандала]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Исаак Ньютон]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 10] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Python]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 10] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Уикипедия:VisualEditor]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AVisualEditor 10] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Ninety One]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 10] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Омыртқа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0 10] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[334 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=334_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Бронхит]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85%D0%B8%D1%82 10] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[1678 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1678_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Прокариоттар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Динара Рустамқызы Наумова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Талдықорған]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Тіршілік деңгейлері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Ф]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Геометрия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Антиденелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Жұлын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Тарих (Геродот)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%28%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Сүйек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Әбілмәмбет хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Антропогендік фактор]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 10] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Фольклор]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 10] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Экологиялық мәдениет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Тұрсын Хафизұлы Ғабитов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Халықаралық бірліктер жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[YouTube]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 10] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Өсімдік ұлпасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Ньютон заңдары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Еліктеу сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[17]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=17 10] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Мұхамед-Салық Бабажанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4-%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Жайық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Әл-Аләқ сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BB%D3%99%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 10] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Бурабай ұлттық паркі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 10] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Қарабұлақ (Сайрам ауданы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[1027 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1027_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Арифметикалық амалдар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Стэнли Коэн]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%BE%D1%8D%D0%BD 10] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Қоғам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Көп нүкте]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF_%D0%BD%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5 10] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Аристотель философиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 10] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Астық дәнді дақыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Қол қою]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 10] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Вирустар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Бала құқықтары туралы конвенция]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Көптік жалғау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 10] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Еңбек Даңқы ордені]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Джонни Депп]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%94%D0%B5%D0%BF%D0%BF 10] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[1653 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1653_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Төлепбек Әбдіұлы Назарбеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Домбыра]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 10] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Қазақстан президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Аборт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Өскемен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Стиль]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Неолит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Эротикалық фильм]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Орхон жазба ескерткіштері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[НАТО]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%9E 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Ақбозат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Атмосфера]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Минет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Археология]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Шеруші]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%88%D1%96 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1992_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Лексика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Тілашар тойы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Лингвистика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Рим сандары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Сан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Батыс Рим империясының құлауы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Киіз басу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%83 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Терапия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Жасуша мембранасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Есентемір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Электр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Қапал батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[SCAT]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Саңғыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Екпін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Нидерланд қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Шешендік өнер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Киікбай Әбілбайұлы Медеуов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Сөйлем]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Көпен Ерқасов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Қылмыстық құқық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Аманжол Дүйсенбайұлы Әлтай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Синоним]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Бопай ханым Сүйіндікқызы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Батыс Қазақстан облысы мектептері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Жаңақорған ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қазақстан халқының бірлігі күні]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Қарасай батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Мойынқұм (Мойынқұм ауданы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Күрдтер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Керамика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Q-pop]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Q-pop 9] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Ләззат Оразханқызы Асанова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Ислам әдебиеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Ерсін Әміре]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5 9] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Геномдық мутациялар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Ағылшын әліпбиі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 9] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Сона]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Балбал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Оксидтер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Жарқамыс (Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[:Санат:Астана ескерткіштері|Санат:Астана ескерткіштері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Сауран ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Ермек Төлепбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 9] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Қоқан хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 9] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Публицистикалық стиль]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 9] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 9] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[:Санат:X ғасыр|Санат:X ғасыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Толқын Забирова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Карта]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Асинхронды электрлік қозғалтқыш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88 9] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Абиотикалық факторлар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Жазба қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Тыныс алу жүйесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[:Санат:1900 жылы туғандар|Санат:1900 жылы туғандар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1900_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Денсаулық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Органикалық зат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="970" | 970 | [[823 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=823_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="971" | 971 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="972" | 972 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 9] |- | data-sort-value="973" | 973 | [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9] |- | data-sort-value="974" | 974 | [[Генетика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="975" | 975 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 9] |- | data-sort-value="976" | 976 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="977" | 977 | [[Ақтөбе өңірлік университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} hb6am9jyyngp44air6dkd610m9swp4o 0 781044 3650461 3642490 2026-09-03T10:14:32Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650461 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары Шәуілдірде ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың Филология факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-филология факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. c2b2blmymr9b290gtztj5alpxulf7pj 3650462 3650461 2026-09-03T10:15:35Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650462 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың Филология факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-филология факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. qcts254ce3hqzafx0c359ov7k6mk3v9 3650465 3650462 2026-09-03T10:16:06Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650465 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Филология]] факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-филология факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. cz4l0yah6skxnqr33o4ntv9ay1bh8lh 3650466 3650465 2026-09-03T10:16:48Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650466 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Филология]] факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік [[археология]]лық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-филология факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. fh521iiilu1aihdgj9fs89c21v58u3h 3650467 3650466 2026-09-03T10:17:25Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650467 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Филология]] факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік [[археология]]лық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-[[филология]] факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. asegag7t1chpmkckxy891g809euqcd4 3650469 3650467 2026-09-03T10:18:04Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650469 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Филология]] факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік [[археология]]лық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-[[филология]] факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының [[доцент]]і міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. oj3hvh5plh8gb8p9al2ofe40w3v1u0v 3650471 3650469 2026-09-03T10:18:57Z Aktolkynsauyrbay 185217 3650471 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі [[ғалым]] 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары [[Шәуілдір]]де ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың [[Филология]] факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік [[археология]]лық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-[[филология]] факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының [[доцент]]і міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап [[филология]] факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. cu7gpuo9vmo4jwc9n2nvyynpb1b6zif 3650544 3650471 2026-09-03T11:44:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] ([[User talk:Aktolkynsauyrbay|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] соңғы нұсқасына қайтарды 3642490 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы''' — белгілі ғалым 1959 жылдың 1 ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысы), [[Отырар]] ауданы, [[Көлқұдық (ауыл)|Көлқұдық]] ауылында қойшы отбасында дүниеге келген. 1966 жылы [[Арыс]] ауылында Т.Ибрагимов орта мектебіне бастауыш мектебіне барады. 1975 жылы [[Шәуілдір]] елдімекеніндегі Ленин атындағы орта мектепті бітіреді. 1976-1979 жылдары Шәуілдірде ПМК-2505 Құрылыс мекемесінің құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1979-1984 жылдары әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-дың Филология факультетін «Араб тілі, қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша оқып бітіреді. 1984-1985 жылдар арасында Қазақстан Мемлекеттік Орталық музейінің ғылыми қызметкері, 1985-1992 жылдары Отырар Мем-лекеттік археологиялық қорық-музейінің аға ғылыми қызметкері, 1987-1992 жылдары Отырар Мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1992 жылдан бері Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде қызмет атқарды: 1992-1996 жылдары Шығыстану факультеті «Араб тілі» кафедрасының аға оқытушысы, 1996-1997 жылдары тарих-филология факультетінің түрік халықтары әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 1997-1999 жылдары Қ.А.Ясауи атындағы [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Халықаралық қазақ-түрік университе]]ті тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті міндетін атқарушы, 1999-2003 жылдары тарих-филология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2003-2007 жылдары Түркология факультетінің қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, 2012-2014 жылдары филология факультетінің қазақ әдебиеті және шығыс филологиясы кафедрасының меңгерушісі, 2014 жылдан бастап филология факультеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті, профессоры болып қызмет атқарды. 1996 жылы «М.Сералиннің әдеби мұрасы» тақырыбында филология ғылымының кандидаттығын қорғады. 2008 жылы әдебиеттану мамандығы бойынша доцент ғылыми атағын алды. Ергөбек Сапарбек Сәрсенұлы «Қайраткер қаламгер М.Сералин», «Қазақтың дәстүрлі жазба әдебиеті» монографиялары, «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті және М.Сералин», «Дәстүрлі жазба әдебиеті», «Ясауи сопылық ілімі және дәстүрлі жазба әдебиет» атты оқу құралдары мен екі жүзге тарта ғылыми мақалалар авторы. «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар шығармашылығы», «Ясауи және қазақ әдебиеті: дәстүр мен жалғастық», «М.Сералин-нің әдеби және публицистикалық мұрасы» атты еңбектері, Алтын Орда дәуірі, ХІХ-ХХ ғасыр басы әдебиеті мен мәдениеті, діни кітаби әдебиет тақырыптары ғылыми бағыты болып табылады. 6j97w7a42k9wce39o6svpxont3p4hti 0 781667 3650267 3637809 2026-09-02T16:10:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3650267 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мұхамедрақым Жүнісов|Толық есімі=Жүнісов Мұхамедрақым Жүнісұлы|Туған күні=1923|Қайтыс болған күні=1987|Туған жері=[[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]]|Қайтыс болған жері=[[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Ақмола облысы]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Белсенді жылдары=1941–1984|Не үшін белгілі=Ұлы Отан соғысына қатысқан, Қоянды ауылының бірінші көшбасшысы|Марапаттары={{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}}{{!}}{{Жапонияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Ерлігі үшін медалі (КСРО)}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|40px|Отан соғысы ордені]]|Сурет=}} '''Мұхамедрақым Жүнісұлы Жүнісов''' ([[1923]], [[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]] – [[1987]], [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Целиноград ауданы]]) — Ұлы Отан соғыстағы пулеметші, [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] ауылының бірінші көшбасшысы.<ref name=":0">[https://khabar.kz/kk/zhenis-kuni/123034-dzhunusov-mukhamedrakhim-zhunusovich-1923-1987-g-g ДЖУНУСОВ Мухамедрахим Жунусович]</ref> == Өмірбаяны == Жүнісов Мұхамедрақым 1923 жылы Ерейментау ауданының Веренка ауылында<ref name=":0" /><ref>[https://batyrlarga-tagzym.kz/ru/hero/690260 Джунусов Мухамед-Рахим Джунисович//БАТЫРЛАРҒА ТАҒЗЫМ]</ref> дүниеге келген (кей деректерде - [[Целиноград]] қаласында<ref name=":1" />). Еңбек жолын 14 жасынан бастаған. 1941–1947 жылдары Ұлы Отан соғысының қатысушысы болды. [[Сталинград]]ты қорғауға қатысқан: * 1942 жылғы қаңтар – шілде — 661-атқыштар полкі; * 1942 жылғы шілде – 1943 жылғы маусым — 1389-атқыштар полкі; * 1943 жылғы маусым – 1944 жылғы ақпан — 124-мотоатқыш механикаландырылған корпусы; * 1944 жылғы ақпан – наурыз — 6-жеке полк; * 1944 жылғы наурыз – 1945 жылғы тамыз — 5-соққы армиясы. 1945 жылғы тамыздан бастап [[Кеңес-Жапон соғысы|Жапониямен соғысқа]] қатысқан: * 1945 жылғы тамыз – 1946 жылғы қаңтар — 63-жеке саперлік батальон; * 1946 жылғы қаңтар – 1947 жылғы сәуір — 331-жеке инженерлік батальон. Шайқастардың бірінде Жүнісов батпақты жерде жараланған офицерді құтқарып қалған. Оны иығына көтеріп, медициналық бөлімге дейін алып барған. Сол үшін офицер оны медальмен марапаттауға уәде берген, алайда Жүнісовте, құтқарылған офицер де бір-бірінің атын сұрамаған. 1954 жылдан бастап, 1984 жылға дейін Ақмола облысы Целиноград ауданының Қоянды ауылының алғашқы көшбасшысы қызметін атқарған. Ауылдың дамуына, инфрақұрылымының қалыптасуына, жолдардың, әлеуметтік және мәдени нысандардың салынуына үлкен үлес қосты. Көптеген грамоталармен және алғыс хаттармен марапатталған. == Марапаттары == * 1945 жылғы 14 қазан — «Германияны жеңгені үшін» медалі; * 1945 жылғы 22 желтоқсан (20 шілде) — «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі; [[File:Zhunusov Stalingrad.jpg|thumb|Мұхамедрақым Жүнісовтың Сталинградты қорғағаны үшін медалімен марапатталғаны туралы құжаты]] * 1946 жылғы 2 маусым — «Жапонияны жеңгені үшін» медалі; * 1947 жылғы 3 қазан — «Ерлігі үшін» медалі; * 1985 жылғы 11 наурыз — II дәрежелі «Отан соғысы» ордені; * және көптеген басқа медальдармен марапатталған.<ref name=":1">[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1512047126?last_name=%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2&first_name=%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC&page=1 Жүнісов Мұхамедрақым//ПАМЯТЬ НАРОДА]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Естелік == * Қоянды ауылының басты көшесі [[Мұхамедрақым Жүнісов көшесі (Қоянды)|Мұхамедрақым Жүнісов]] атына ие. * Целиноград ауданының 90 жылдығына арналған энциклопедияға енген.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] [[Санат:Целиноград ауданында қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]] r6ovcp83w0ikcnlsyg3xcehyexv34qf 3 783307 3650372 3628793 2026-09-03T07:53:14Z Амина Нахыпбекқызы 183372 /* Өмірбаян, Айымжан */ жаңа бөлім 3650372 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Амина Нахыпбекқызы}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 17:04, 2026 ж. шілденің 11 (+05) == Өмірбаян, Айымжан == Айымжан Пашкенқызы Жакешова {{Тұлға|есімі=Жакешова Айымжан|түпнұсқа есімі=|сурет=Example.jpg|сурет ені=250px|сипаттамасы=Жакешова Айымжан|туған күні=01.01.1990|туған жері=[[Қазақстан]]|қайтыс болған күні=|қайтыс болған жері=|азаматтығы={{KAZ}}|мамандығы=[[Профессор]] / Ғалым / Кәсіпкер|марапаттары=}} '''Жакешова Айымжан''' (туған күні белгісіз, [[Қазақстан]]) — қазақстандық маман, [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетінің]] профессоры, өз саласының дамуына үлес қосып жүрген тұлға. == Өмірбаяны == Жакешова Айымжан Қазақстанда дүниеге келген. Жоғары білім алып, ғылыми және педагогикалық қызметпен айналысқан. Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі жетекші оқу орындарында дәріс беріп, шәкірт тәрбиелеуге атсалысқан. == Қызметі == М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (ОҚМУ) профессорлық қызмет атқарады. Ғылыми зерттеулермен және қоғамдық жұмыстармен айналысады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://facebook.com Жакешова Айымжанның әлеуметтік желідегі парақшасы] [[Қатысушы:Амина Нахыпбекқызы|Амина Нахыпбекқызы]] ([[Қатысушы талқылауы:Амина Нахыпбекқызы|талқылау]]) 12:53, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 2fffefvd3k4xecxuedybjrhlmnch3uj 3650561 3650372 2026-09-03T11:48:28Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Амина Нахыпбекқызы|Амина Нахыпбекқызы]] ([[User talk:Амина Нахыпбекқызы|т]]) өңдемелерінен [[User:New user message|New user message]] соңғы нұсқасына қайтарды 3628793 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Амина Нахыпбекқызы}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 17:04, 2026 ж. шілденің 11 (+05) 5bpsfpj4mkmln99w4zc1dk9jey6tbyn 10 783355 3650323 3650104 2026-09-03T05:13:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3650323 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}[[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> pirw2m7v5tye7ad9u2rhi7yvz653xa4 3650324 3650323 2026-09-03T05:18:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3650324 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> t59s3jv27iotov413ki33t57021j8xg 0 786076 3650210 3649434 2026-09-02T12:11:41Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3650210 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] ({{м.а.}}) | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] 6nhfqwhea4kvmnt7ynybzrim7xc1etb 3650373 3650210 2026-09-03T07:59:45Z Nurken 111493 /* Құрылымы */ 3650373 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] ({{м.а.}}) | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан министрліктері|Министрлер]]'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Mchs emblem.gif|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] kfphq47kfrly6jgngwslgdw391yi7cn 3650374 3650373 2026-09-03T08:01:28Z Nurken 111493 3650374 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан министрліктері|Министрлер]]'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Mchs emblem.gif|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] jnrj63y452xhvm6z01t8vgg6u2h21i6 3650379 3650374 2026-09-03T08:16:29Z Nurken 111493 /* Құрылымы */ 3650379 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан министрліктері|Министрлер]]'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Mchs emblem.gif|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] s6brclp10ymtlf3r37wakcv7bhjy4x8 3650388 3650379 2026-09-03T08:32:20Z Nurken 111493 /* Құрылымы */ 3650388 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Құрылымы == Министрлер тағайындалған ретімен қойылған, [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]]н санамағанда. {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан министрліктері|Министрлер]]'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Mukhtar Tleuberdi 2019 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Mchs emblem.gif|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Älibek Quantyrov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] 021oqebcge4rm2zyomkjtybsyt3zmw9 3 786174 3650204 2026-09-02T12:01:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650204 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mnelyaa}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:01, 2026 ж. қыркүйектің 2 (+05) qjdde8zkmw2k5y5lvoktskq755bb57d 3 786176 3650223 2026-09-02T14:10:19Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650223 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Сағыналы Ерхан}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:10, 2026 ж. қыркүйектің 2 (+05) 8t9x1ewglrlwqyzk7a6j9ydtkre8djh 0 786177 3650226 2026-09-02T14:14:16Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Панч]] бетін [[Панч (журнал)]] бетіне жылжытты 3650226 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Панч (журнал)]] rr89phefai7r6kc4o7y64toctbewv85 0 786178 3650227 2026-09-02T14:15:26Z Marksscheider 183882 «[[Панч (журнал)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3650227 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Панч (журнал)]] rr89phefai7r6kc4o7y64toctbewv85 3 786179 3650229 2026-09-02T14:37:47Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650229 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Hi-Sasha}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 19:37, 2026 ж. қыркүйектің 2 (+05) mry50vhh1dcosomj98vdsn9kwtcpevq 0 786180 3650245 2026-09-02T15:11:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = China Zheshang Bank logo.svg |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам|Акционерлік]] [[коммерциялық банк]] |биржадағ... 3650245 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = China Zheshang Bank logo.svg |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам|Акционерлік]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> q9rxs18ifufa3pd1t6p987x6uyhvup5 3650246 3650245 2026-09-02T15:11:36Z 1nter pares 146705 3650246 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = China Zheshang Bank logo.svg |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам|Акционерлік]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t6o9eoov6ehhcquuk7t2x90zkglx2p6 3650247 3650246 2026-09-02T15:11:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3650247 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам|Акционерлік]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hmqaa7xiudqxqphg5d8xyxq77s0evpl 3650248 3650247 2026-09-02T15:11:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3650248 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dpwepj83ok52sukjwq5l7nk3e32fpij 3650249 3650248 2026-09-02T15:12:53Z 1nter pares 146705 3650249 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолуы == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0dbknmmhy2enk0bxmy51c2gu29044o1 3650250 3650249 2026-09-02T15:12:59Z 1nter pares 146705 3650250 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4gvsyn7z25bfai7gv598i929maair6e 3650251 3650250 2026-09-02T15:13:23Z 1nter pares 146705 3650251 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ofcpalajrb79ttofo8bs2ptlul1fakk 3650252 3650251 2026-09-02T15:14:53Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3650252 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. [[File:China Zheshang Bank Logo.png|thumb|right|300px|Ребрендингке дейінгі China Zheshang Bank логотипі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8xhrlfwbb1nuiklz9x5a5fo3l4ne43z 3650253 3650252 2026-09-02T15:15:02Z 1nter pares 146705 3650253 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cgjujwblzrzn45pknc1zyays2mbu81c 3650254 3650253 2026-09-02T15:16:56Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3650254 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Меншік құрылымы == China Zheshang Bank — жеке меншік компания. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банк акцияларына иелік ету құрылымы төмендегі кестеде көрсетілген:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |title=China Zheshang Bank shareholders and equity shareholders introduction |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726053645/http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ China Zheshang Bank акцияларының меншік құрылымы ! style="width:2em;" |Орын !!Иесінің атауы!!Иелік ету үлесі |- |1||Zhejiang Finance Development Corporation||19,96 |- |2||Travelers Automobile Group ||8,99 |- |3||[[Hengdian Group]] Holdings Limited ||8,30 |- |4||Zhejiang Hengyi Group ||6,21 |- |5||Басқалары ||56,54 |- | ||'''Барлығы'''||'''100,00''' |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5d4h0ya6vra3anpxgn3qdpeju9u04z9 3650255 3650254 2026-09-02T15:17:07Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3650255 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Меншік құрылымы == China Zheshang Bank — жеке меншік компания. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банк акцияларына иелік ету құрылымы төмендегі кестеде көрсетілген:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |title=China Zheshang Bank shareholders and equity shareholders introduction |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726053645/http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ China Zheshang Bank акцияларының меншік құрылымы ! style="width:2em;" |Орын !!Иесінің атауы!!Иелік ету үлесі |- |1||Zhejiang Finance Development Corporation||19,96 |- |2||Travelers Automobile Group ||8,99 |- |3||[[Hengdian Group]] Holdings Limited ||8,30 |- |4||Zhejiang Hengyi Group ||6,21 |- |5||Басқалары ||56,54 |- | ||'''Барлығы'''||'''100,00''' |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} crwvp0tth9cgmp7fxr8fesss97j3r7p 3650256 3650255 2026-09-02T15:18:18Z 1nter pares 146705 /* Меншік құрылымы */ 3650256 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Меншік құрылымы == China Zheshang Bank — жеке меншік компания. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банк акцияларына иелік ету құрылымы төмендегі кестеде көрсетілген:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |title=China Zheshang Bank shareholders and equity shareholders introduction |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726053645/http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ China Zheshang Bank акцияларының меншік құрылымы ! style="width:2em;" |Орын !!Иесінің атауы!!Иелік ету үлесі |- |1||Zhejiang Finance Development Corporation||19,96 |- |2||Travelers Automobile Group ||8,99 |- |3||[[Hengdian Group]] Holdings Limited ||8,30 |- |4||Zhejiang Hengyi Group ||6,21 |- |5||Басқалары ||56,54 |- | ||'''Барлығы'''||'''100,00''' |- |} == Басқаруы == China Zheshang Bank-ті 18 адамнан тұратын директорлар кеңесі басқарады. Олардың төртеуі — атқарушы директорлар, сегізі — акционерлердің өкілдері болып табылатын директорлар, ал алтауы — тәуелсіз директорлар. Директорлар өз арасынан директорлар кеңесінің төрағасын сайлайды. Қазіргі директор — Шэнь Жэнькан.<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |title=China Zheshang Bank shareholders meeting |date=2015-03-26 |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726064320/http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9spo0zhr78q9sm3lhrt45pqlaa4p7ub 3650257 3650256 2026-09-02T15:20:45Z 1nter pares 146705 3650257 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Меншік құрылымы == China Zheshang Bank — жеке меншік компания. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банк акцияларына иелік ету құрылымы төмендегі кестеде көрсетілген:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |title=China Zheshang Bank shareholders and equity shareholders introduction |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726053645/http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ China Zheshang Bank акцияларының меншік құрылымы ! style="width:2em;" |Орын !!Иесінің атауы!!Иелік ету үлесі |- |1||Zhejiang Finance Development Corporation||19,96 |- |2||Travelers Automobile Group ||8,99 |- |3||[[Hengdian Group]] Holdings Limited ||8,30 |- |4||Zhejiang Hengyi Group ||6,21 |- |5||Басқалары ||56,54 |- | ||'''Барлығы'''||'''100,00''' |- |} == Басқарылуы == China Zheshang Bank-ті 18 адамнан тұратын директорлар кеңесі басқарады. Олардың төртеуі — атқарушы директорлар, сегізі — акционерлердің өкілдері болып табылатын директорлар, ал алтауы — тәуелсіз директорлар. Директорлар өз арасынан директорлар кеңесінің төрағасын сайлайды. Қазіргі директор — Шэнь Жэнькан.<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |title=China Zheshang Bank shareholders meeting |date=2015-03-26 |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726064320/http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o24jpvg471368vkmvrqlbzpbfm74kpp 3650260 3650257 2026-09-02T15:49:33Z 1nter pares 146705 3650260 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Zheshang Bank<br>浙商银行股份有限公司 |логотипі = |суреті = CHINA ZHESHANG BANK Shenzhen Branch.JPG |сурет атауы = [[Шэньчжэнь]] қаласындағы China Zheshang Bank |түрі = [[Акционерлік қоғам]] [[коммерциялық банк]] |биржадағы листингі = HKEX: 2016<br>CSI Midcap 200 |қызметі = |құрылды = [[26 шілде]] [[2004 жыл|2004]] |құрушы = |орналасуы = [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян провинциясы]], [[Қытай]] |басты адамдары = Шэнь Жэнькан (төраға)<br/>Лю Сяочунь (президент және директор) |саласы = Банк ісі және қаржы |өнімі = Қаржы және сақтандыру<br/>Тұтынушылық банк ісі<br/>Корпоративтік банк ісі<br/>Инвестициялық банк ісі<br/>Ипотека<br/>Несие карталары |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.czbank.com/ |Ортаққор = }} '''China Zheshang Bank''', қысқаша '''CZB''' — [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан және [[Қытай Халық банкі]] реттейтін ұлттық [[акционерлік қоғам|акционерлік]] [[коммерциялық банк]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |title=China Zheshang Bank Profile |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank old website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726055112/http://www.czbank.com/czbank/html/5.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Шолу == China Zheshang Bank-тің штаб-пәтері [[Ханчжоу]]да, Қытайда орналасқан және елдің ірі қалаларындағы 109 филиалдан тұратын желі арқылы клиенттерге қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=32448869|title = Company Overview of China Zheshang Bank|date = |accessdate = 2015-11-03|website = [[Bloomberg Businessweek]]|publisher = [[Bloomberg L.P.]]|last = |first = }}</ref> 2014 жылы банк [[Ұлыбритания]]да шығатын ''[[The Banker]]'' журналының «Global Banking 1000» тізімінде 208-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.thebanker.com/Top-1000-World-Banks/The-Banker-Top-1000-World-Banks-2014-rankings-UK-Press-release-For-immediate-release|title = The Banker Top 1000 World Banks 2014 rankings - UK Press release: For immediate release|date = 2014-06-30|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = [[The Banker]]|last = |first = }}</ref> == Тарихы == China Zheshang Bank-тің тарихы 1993 жылы Қытайдың [[Чжэцзян провинциясы]]ндағы [[Нинбо]] қаласында құрылған Zhejiang Commercial Bank банкінен бастау алады. Zhejiang Commercial Bank [[Bank of China]], Hong Kong Nanyang Commercial Bank, [[Bank of Communications]] және Zhejiang International Trust and Investment Co. бірлесіп иелік еткен қытайлық-шетелдік банк болды.<ref>{{Cite web|url = http://www.chinaknowledge.com/NewsWires/CADetail.aspx?Cat=%5B%22BNK%22%5D&NewsID=124|title = China's Joint Stock Banks - China Zheshang Bank|date = 2006-07-26|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = China Knowledge Online|last = |first = }}</ref> 2004 жылғы 30 маусымда [[China Banking Regulatory Commission]] Zhejiang Commercial Bank-ті қайта құрылымдауды, атауын өзгертуді және басқа жерге көшіруді мақұлдады. 2004 жылғы 18 тамызда China Zheshang Bank Ханчжоуда жаңа банк ретінде ресми түрде ашылды.<ref name=":0" /> Жұмысын бастағаннан кейін банк жалпы бизнес стратегиясын екі бесжылдық кезеңге бөлді:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |title=CZB business strategy |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726110043/http://www.czbank.com/czbank/html/2210.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> * 1-кезең — 2004–2008 жылдар — негізгі назар Чжэцзян провинциясының нарығына аударылды. * 2-кезең — 2009–2013 жылдар — Қытайдың дамыған өңірлеріне баса назар аударылды. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша China Zheshang Bank-тің жарғылық капиталы 11,5 млрд юаньды, жалпы активтері 6,7 трлн юаньды, клиенттердің депозиттері 360 млрд юаньды, ал берілген несиелері 260 млрд юаньды құрады.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url = http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/2014.pdf|title = China Zheshang Bank 2014 Annual Report|date = 2014-12-31|accessdate = 2015-11-03|website = |publisher = CZB|last = |first = }}</ref> 2015 жылғы қыркүйекте CZB [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]] өткізу және [[Гонконг қор биржасы]]нда листингке шығу арқылы шамамен 1 млрд АҚШ долларын тарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite web|url = https://www.wsj.com/articles/china-zheshang-bank-plans-1-billion-ipo-in-hong-kong-1435813279|title = China Zheshang Bank Plans $1 Billion IPO in Hong Kong|date = 2015-09-15|accessdate = 2015-11-03|website = [[The Wall Street Journal]]|publisher = <nowiki>[[News Corp]</nowiki>|last = Lee|first = Yvonne}}</ref> 2015 жылғы қазанның соңындағы жағдай бойынша листингтің егжей-тегжейі әлі жарияланбаған еді. == Меншік құрылымы == China Zheshang Bank — жеке меншік компания. 2014 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша банк акцияларына иелік ету құрылымы төмендегі кестеде көрсетілген:<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |title=China Zheshang Bank shareholders and equity shareholders introduction |accessdate=2015-11-03 |publisher=China Zheshang Bank |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726053645/http://www.czbank.com/czbank/html/15.html |archivedate=26 July 2015 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ China Zheshang Bank акцияларының меншік құрылымы ! style="width:2em;" |Орын !!Иесінің атауы!!Иелік ету үлесі |- |1||Zhejiang Finance Development Corporation||19,96 |- |2||Travelers Automobile Group ||8,99 |- |3||[[Hengdian Group]] Holdings Limited ||8,30 |- |4||Zhejiang Hengyi Group ||6,21 |- |5||Басқалары ||56,54 |- | ||'''Барлығы'''||'''100,00''' |- |} == Басқарылуы == China Zheshang Bank-ті 18 адамнан тұратын директорлар кеңесі басқарады. Олардың төртеуі — атқарушы директорлар, сегізі — акционерлердің өкілдері болып табылатын директорлар, ал алтауы — тәуелсіз директорлар. Директорлар өз арасынан директорлар кеңесінің төрағасын сайлайды. Қазіргі директор — Шэнь Жэнькан.<ref>{{Cite web|url=http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |title=China Zheshang Bank shareholders meeting |date=2015-03-26 |accessdate=2015-11-03 |publisher=CZB |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726064320/http://www.czbank.com/czbank/UserFiles/File/zhangcheng2015.3.26.pdf |archivedate=26 July 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2004 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Қытай банктері]] [[Санат:Ханчжоуда орналасқан компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Қытай брендтері]] [[Санат:2004 жылы құрылған Қытай компаниялары]] dp0468mz3q5bb6u30fhartj3eo71hd5 14 786181 3650261 2026-09-02T15:50:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:2004 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2000 жылдары құрылған банктер]] 3650261 wikitext text/x-wiki [[Санат:2004 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:2000 жылдары құрылған банктер]] 4xz2nwc1crwmqr0wn2icrshx1hzfhyr 0 786182 3650290 2026-09-02T17:50:47Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиж... 3650290 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2t25n5smg48crvj1d8hv0oxxsu41i7g 3650293 3650290 2026-09-02T18:15:53Z Орел Карл 81620 /* Алғышарты */ 3650293 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hxj8hhzkjgv84yx0i538ctmg0uedi4t 3650294 3650293 2026-09-02T18:16:04Z Орел Карл 81620 /* Алғышарты */ 3650294 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 25f2xasnghkwtm4i77tlthn5oaj33zf 3650295 3650294 2026-09-02T18:16:51Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650295 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} puphxjm1m0wbonc44p7qdze7mc6wuxx 3650296 3650295 2026-09-02T18:17:45Z Орел Карл 81620 /* Алғышарты */ 3650296 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fewu77ssppra37g50cq88t6umov5a30 3650297 3650296 2026-09-02T18:30:45Z Орел Карл 81620 /* Әскери күштердің арақатынасы */ 3650297 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 82k7m5ym9aetv3baayriwo3v339redj 3650298 3650297 2026-09-02T18:39:39Z Орел Карл 81620 /* Бірінші шабуыл */ 3650298 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 948w0hpcayibhcktp7l4d88nki5zs15 3650299 3650298 2026-09-02T18:46:52Z Орел Карл 81620 /* Екінші шабуыл */ 3650299 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|200px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8gcoto4f5vce97s2kf37ezh1ph3diyi 3650300 3650299 2026-09-02T18:47:10Z Орел Карл 81620 /* Екінші шабуыл */ 3650300 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hxdaujh1013aj3sx4z2cbf157wups1u 3650327 3650300 2026-09-03T05:54:46Z Орел Карл 81620 /* Қала іргесіндегі қақтығыстар */ 3650327 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ijhx5a2qt9d09gshkpjlo1hhjkxxbkj 3650328 3650327 2026-09-03T06:00:02Z Орел Карл 81620 /* Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы */ 3650328 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 36t9dgo9aleamx7msd2nzbaczev9lo0 3650334 3650328 2026-09-03T06:30:52Z Орел Карл 81620 /* Қамалан қақпасына шабуыл */ 3650334 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} p2084s6kph9ibucwony008aqz3bximj 3650343 3650334 2026-09-03T06:42:41Z Орел Карл 81620 /* Көше шайқастары */ 3650343 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 64mp8ovkkxe13dxgyyxxlfo47wiompe 3650349 3650343 2026-09-03T06:55:27Z Орел Карл 81620 /* Қаланың берілуі */ 3650349 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k7n88khenp9nj7r6ugf9lr3xw6an517 3650351 3650349 2026-09-03T06:55:38Z Орел Карл 81620 /* Қаланың берілуі */ 3650351 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} svhao89703u7yxt6c4wnr46ex1y3ufk 3650359 3650351 2026-09-03T07:17:00Z Орел Карл 81620 /* Әскери қимылдар аяқталған соң */ 3650359 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == [[Сурет:Часовня у Камаланских ворот Ташкента.jpg|thumb|left|200px|Ташкенттің Қамалан қақпасындағы часовня. XX ғасырдың басындағы фотосурет]] 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|200px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sq3ll6rjotpkpgyoxhw9ime2w7gnj5l 3650360 3650359 2026-09-03T07:17:22Z Орел Карл 81620 /* Әскери қимылдар аяқталған соң */ 3650360 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|240px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} r1vkm2vskpksvcavd8e3htli0cpbbty 3650362 3650360 2026-09-03T07:23:24Z Орел Карл 81620 /* Қорытынды */ 3650362 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. Н.Н. Каразиннің суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|240px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == Жаңадан құрылған Түркістан облысының әскери губернаторы болып бұдан бұрын-ақ тағайындалған генерал Черняев Ташкентті Бұхара әмірлігіне номиналды түрде тиесілі деп санап, қаладан әскерін әкетуді талап еткен Бұхара әмірінің дұшпандық әрекеттеріне қарсы шаралар қабылдауға дайындала бастады. 1865 жылдың тамыз-қазан айларында Черняев «ескі» Ташкенттің қала қабырғасындағы Қоймас (Қатаған) қақпасына қарама-қарсы, Анхор арнасының сол жағалауында бекініс салдырды. Сонымен қатар, Орта Азияға қатысты бұрыннан жалғасып келе жатқан дауларға байланысты Ұлыбритания дипломатиясымен халықаралық қайшылықтардың туындауы да күтілді. Осы және басқа да бірқатар себептерге байланысты 1866 жылдың наурыз айының соңында Черняев қызметінен шақырылып алынып, оның орнына генерал [[Дмитрий Ильич Романовский|Романовский]] тағайындалды. Жаңа губернаторға біраз уақыт Ташкент төңірегінде Рүстембек басқарған Бұхара әмірінің жақтастарынан құралған ұсақ қарулы топтармен күрес жүргізуге тура келді. Алайда, 1866 жылы 8 мамырда болған [[Ыржар шайқасы|Ыржар шайқасында]] Бұхара әмірінің әскері жеңіліске ұшырағаннан кейін, қала төңірегінде де, Ташкенттің өзінде де жағдай біршама тынышталды. 1866 жылы 17 тамызда Орынбор генерал-губернаторы Н. А. Крыжановский Ташкентке тағы да келді. Бұл жолы қала тұрғындары Ташкентті Ресей империясының құрамына қосуды қайтадан сұрағаннан кейін, ол олардың Ресей бодандығына қабылданғанын жариялады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 86v1jgik3ssirxktndv077sg855dtpq 3650363 3650362 2026-09-03T07:26:20Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650363 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. [[Николай Николаевич Каразин|Н.Н. Каразиннің]] суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|240px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == Жаңадан құрылған Түркістан облысының әскери губернаторы болып бұдан бұрын-ақ тағайындалған генерал Черняев Ташкентті Бұхара әмірлігіне номиналды түрде тиесілі деп санап, қаладан әскерін әкетуді талап еткен Бұхара әмірінің дұшпандық әрекеттеріне қарсы шаралар қабылдауға дайындала бастады. 1865 жылдың тамыз-қазан айларында Черняев «ескі» Ташкенттің қала қабырғасындағы Қоймас (Қатаған) қақпасына қарама-қарсы, Анхор арнасының сол жағалауында бекініс салдырды. Сонымен қатар, Орта Азияға қатысты бұрыннан жалғасып келе жатқан дауларға байланысты Ұлыбритания дипломатиясымен халықаралық қайшылықтардың туындауы да күтілді. Осы және басқа да бірқатар себептерге байланысты 1866 жылдың наурыз айының соңында Черняев қызметінен шақырылып алынып, оның орнына генерал [[Дмитрий Ильич Романовский|Романовский]] тағайындалды. Жаңа губернаторға біраз уақыт Ташкент төңірегінде Рүстембек басқарған Бұхара әмірінің жақтастарынан құралған ұсақ қарулы топтармен күрес жүргізуге тура келді. Алайда, 1866 жылы 8 мамырда болған [[Ыржар шайқасы|Ыржар шайқасында]] Бұхара әмірінің әскері жеңіліске ұшырағаннан кейін, қала төңірегінде де, Ташкенттің өзінде де жағдай біршама тынышталды. 1866 жылы 17 тамызда Орынбор генерал-губернаторы Н. А. Крыжановский Ташкентке тағы да келді. Бұл жолы қала тұрғындары Ташкентті Ресей империясының құрамына қосуды қайтадан сұрағаннан кейін, ол олардың Ресей бодандығына қабылданғанын жариялады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4c2azrfoza2eblccj5ukayitqf855xb 3650365 3650363 2026-09-03T07:28:21Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650365 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. [[Николай Николаевич Каразин|Н.Н. Каразиннің]] суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|240px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == Жаңадан құрылған Түркістан облысының әскери губернаторы болып бұдан бұрын-ақ тағайындалған генерал Черняев Ташкентті Бұхара әмірлігіне номиналды түрде тиесілі деп санап, қаладан әскерін әкетуді талап еткен Бұхара әмірінің дұшпандық әрекеттеріне қарсы шаралар қабылдауға дайындала бастады. 1865 жылдың тамыз-қазан айларында Черняев «ескі» Ташкенттің қала қабырғасындағы Қоймас (Қатаған) қақпасына қарама-қарсы, Анхор арнасының сол жағалауында бекініс салдырды. Сонымен қатар, Орта Азияға қатысты бұрыннан жалғасып келе жатқан дауларға байланысты Ұлыбритания дипломатиясымен халықаралық қайшылықтардың туындауы да күтілді. Осы және басқа да бірқатар себептерге байланысты 1866 жылдың наурыз айының соңында Черняев қызметінен шақырылып алынып, оның орнына генерал [[Дмитрий Ильич Романовский|Романовский]] тағайындалды. Жаңа губернаторға біраз уақыт Ташкент төңірегінде Рүстембек басқарған Бұхара әмірінің жақтастарынан құралған ұсақ қарулы топтармен күрес жүргізуге тура келді. Алайда, 1866 жылы 8 мамырда болған [[Ыржар шайқасы|Ыржар шайқасында]] Бұхара әмірінің әскері жеңіліске ұшырағаннан кейін, қала төңірегінде де, Ташкенттің өзінде де жағдай біршама тынышталды. 1866 жылы 17 тамызда Орынбор генерал-губернаторы Н. А. Крыжановский Ташкентке тағы да келді. Бұл жолы қала тұрғындары Ташкентті Ресей империясының құрамына қосуды қайтадан сұрағаннан кейін, ол олардың Ресей бодандығына қабылданғанын жариялады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қоқан-Ресей соғысы]] 5m28qx3qxrdgjl9u53yuwlzv06z4tja 3650366 3650365 2026-09-03T07:29:07Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3650366 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ташкентті басып алу |бөлім = [[Қоқан-Ресей соғысы]] |сурет = Взятие Ташкента.jpg |сурет атауы = Генерал Черняевтің Ташкентті алуы. [[Николай Николаевич Каразин|Н.Н. Каразиннің]] суреті |дата = 1865 жылы сәуір - маусым |орын = [[Ташкент]] |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:One of the 3 flags of the Kokand khanate.png|23px]] [[Қоқан хандығы]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Михаил Григорьевич Черняев|М. Г. Черняев]] |командир2 = Әлімқұл †<br /> [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = шам. 2 мың адам<br />12 зеңбірек |күштер2 = 30 мың қорғаушы,<br /> оның ішінде 5 мың жаяу әскер және 10 мың салт атты. |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 25 қаза болды, 117 жарақаттанды |шығындар2 = ''белгісіз'' |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ташкентті басып алу''' — [[Қоқан-Ресей соғысы|Қоқан-Ресей соғысының]] оқиғасы. Оның барысында генерал-майор [[Михаил Григорьевич Черняев|Черняев]] басқарған Ресей армиясының жасағы [[Ташкент]] қаласына бақылау орнатты. Бір жылдан соң Орталық Азиядағы ең ірі сауда орталығы империя құрамына тікелей енгізілді. == Алғышарты == [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінің аңғарында, кеме қатынасына қолайлы [[Сырдария]] өзенінің саласына жақын орналасқан Ташкент өзінің географиялық жағдайына байланысты бүкіл Түркістанның «кілті» саналды. XIX ғасырдың ортасына қарай қала аймақтағы ішкі, сыртқы және транзиттік сауданың аса ірі орталығына айналды. Әсіресе, Ташкент Орта Азия хандықтарын Қазақ даласымен, Ресеймен және Шығыс Түркістанмен байланыстыратын керуен жолдарының маңызды торабы қызметін атқарды. Халқының саны жүз мың адамға дейін жеткен Ташкент Орта Азиядағы аса ірі мәдени және қолөнер орталықтарының бірі әрі [[Қоқан хандығы|Қоқан хандығындағы]] ең ірі қала болды. Ташкенттің экономикалық өркендеуінің негізін сауда және оның инфрақұрылымы құрады. Сондықтан сауда орталығы ретінде маңызды орын алған әрі қалада Ресейге бүйрегі бұратын ықпалды топ болған Ташкент Ресейдің қоластына өтуіне мүдделі еді. Қоқандықтардан жақында ғана тартып алынған [[Шымкент|Шымкентті]] канцлер Горчаков үкімет белгілеген әскери-саяси міндеттерді жүзеге асырудағы маңызды қадам деп санады. Оның пікірінше, Шымкенттің жаулап алынуы бұрын үзіліп қалған шекара шептерін біртұтас шекараға біріктіріп, үкімет белгілеген іс-қимыл бағдарламасын аяқтауға мүмкіндік берді. Алайда, Жаңақоқан шебінің басшысы Черняев оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатпады. Бұл кезде Ташкентте Бұхара әмірлігін жақтаушылардың ықпалы күшейе түсті. Олардың беделінің артуына қала тұрғындарының Ресейдің араласуынан үмітінің үзілуі себеп болды. Сонымен қатар, Ташкентті Бұхара әмірі басып алмақшы деген қауесет кең тарады. Бұхара әмірі бұған дейін [[Қоқан хандығындағы бүлік|кезекті ішкі алауыздықты]] бастан өткеріп жатқан Қоқан хандығынан [[Хожант|Хожантты]] тартып алған еді<ref>Власов А. В. Создание Новококандской линии и завоевание Ташкента в освещении российской прессы в середине 60-х годов XIX века. 2011.</ref>. Осы жағдайлардың барлығы Черняевті Ташкентті өз бақылауына алу жөніндегі жоспарын жедел жүзеге асыруға итермеледі. 1864 жылғы шілдеде М. Г. Черняев қолбасшылық еткен Ресей әскерінің Шымкентті шабуылмен басып алуы өңірдегі әскери-саяси ахуалды түбегейлі өзгертті. Қалыптасқан жағдай Черняевті Ресейдің Ташкентке де бақылауын орнату бағытында белсенді қимылға көшуге мәжбүр етті. 1865 жылы генерал Черняевке Бұхара әскерінің [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] жиналып жатқаны туралы хабар жетті. Бұхара жасақтарының бұл қозғалысы олардың Хожантпен қатар стратегиялық маңызы зор Ташкентті басып алуды көздеп отырғандығы жөнінде ой туғызды. Осы қауіптің алдын алу үшін генерал Черняев Ташкентке қарай аттанды. Екі күндік қарсылықтан кейін ол Ташкенттің су жүйесін бақылауда ұстап отырған Қоқанның Ниазбек бекінісін басып алды. Алайда, бұл әрекет жоғары әскери басшылықтың бұйрығына қайшы еді. Әскери министр Черняевке оның қарамағындағы әскер санының жеткіліксіз екенін ескертіп, «шабуыл жасауға батыл бармауға» бұйрық берген болатын. Соған қарамастан Черняев өз жорығын жалғастырды. Ташкентке апарар жолдағы Ниазбек бекінісінің алынуы қала тағдырын шешкен әскери қимылдардың басталуына жол ашты. == Әскери күштердің арақатынасы == [[Сурет:Chernyaev.jpg|thumb|right|200px|Генерал-майор М. Г. Черняев]] Ресей әскерінің шабуылдаушы жасағында шамамен 1000 найзалы жаяу әскер мен қылышты атты әскер болды. Шабуыл жасақтарының бірін штабс-капитан [[Александр Константинович Абрамов|Абрамов]] басқарды, оның құрамында 500 жауынгер болды. Екінші жасаққа майор Делакруа қолбасшылық етті, оның құрамында 2 рота мен 2 зеңбірек болды. Үшінші жасақты подполковник Жемчужников басқарды. Оның қарамағында 2 ½ рота және 4 зеңбірек болды. Бұдан бөлек, бір [[Взвод|взвод]] жауынгер мен жүз казактан тұратын жасақ әскердің тылын күзетіп, арбалы керуенді қорғады. Ниязбек бекінісін қорғау үшін, Сарытөбедегі далалық бекіністі және Ноғайқорғандағы осындай бекіністі күзету үшін негізгі жасақ құрамынан [[Гарнизон|гарнизондар]] бөлінді. Полковник Краевскийдің жасағы бөлек әрекет етті. Оның құрамында 2 рота, 2 зеңбірек және елу казак болды. Бұл жасақ Қойлықтағы Қоқан жолының белгілі бір бөлігін бақылауда ұстады. Ташкент гарнизонының саны едәуір болғанымен — шамамен 15 мың жауынгер, оның әскері қаланың кең қорғаныс шебі бойына шашыраңқы орналастырылды. Қорғаныс шебінің ұзындығы 24 шақырымға созылып жатқандықтан, кенеттен жасалған шабуыл кезінде гарнизон әскерін бір жерге жылдам шоғырландырып, жауға қарсы тұру мүмкіндігі шектеулі еді. Сол сияқты көптеген барбеттерге орналастырылған [[Сүйемелдеуші артиллерия|артиллерияны]] да қорғаныс үшін бір нүктеге қысқа мерзімде жинақтау мүмкін болмады. == Бірінші шабуыл == Ташкентті иемденуге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Оны Черняев 1864 жылдың күзінде қолға алды. 1864 жылғы 1 қазанда 12 зеңбірегі бар 8,5 жаяу әскер ротасы Ташкентке Шымкент жолы жағынан, қазіргі Жүнісабат ауданы аумағынан келіп, Аққорған деген жерде әскери қос құрды. 15 қарашада подполковник Обух бастаған екі рота қала қабырғасына шабуылға шықты. Алайда, оларды қоқандықтардың жойқын оғы қарсы алды. Қала қабырғасының түбіндегі орда оқ астында жатып қалған Обухтың сарбаздарын Черняев зор қиындықпен құтқарып қалды. Осы шайқаста подполковник Обух өлімші болып жараланды. Осыдан кейін Черняев Мыңөрік көне қалашығындағы төбелерге шегінді. Ресей жасағы Салар көпіріне жақын, Қойлық жолының бойына әскери қос тікті. Бұл шабуылда екеуі [[Офицер|офицерді]] қосқанда, 18 адам қаза тапты. 60 адам жараланды, олардың арасында өлімші болып жараланған екі офицер — подполковник Обух пен подпоручик Рейхард болды. Екеуі де алған жарақаттарынан Шымкентте қайтыс болды. Ташкентті қорғаған қоқандықтар орға түсіп, орда қалған алты қаза тапқан сарбаздың киімдерін шешіп, бастарын шауып алды. Олардың бастарын сүңгілерге қадап, қала ішінде алып жүрді. Ресей әскерінің шегінуінен кейін шамамен 3000 ташкенттік Қоқандықтардың қайтып келіп, өздеріне жаза қолдануынан қауіптеніп, Ташкенттен Ресей әскерлері басып алған қалаларға, соның ішінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] мен [[Шымкент|Шымкентке]] қашып кетті. == Екінші шабуыл == [[Сурет:План штурма Ташкента.jpg|thumb|left|250px|Ташкентке шабуыл жасау жоспары]] 1865 жылы 23 сәуірде Черняев [[Шымкент|Шымкенттен]] 8 [[Жаяу әскер|жаяу әскер]] ротасынан, 2 жүздіктен тұратын казак жасағынан және 10 зеңбіректен құралған жасақпен аттанды. Кейін Ташкентті қоршау кезінде оған тағы екі жаяу әскер ротасы мен екі зеңбірек келіп қосылды. Қаланы тікелей шабуылмен алуға әскер күші жеткіліксіз екенін түсінген Черняев Ташкентті қатаң қоршауға алып, қалаға келетін суды тоқтату арқылы оны берілуге мәжбүр етуді көздеді. Ол үшін Ташкенттен 30 шақырым қашықтықта, қазіргі [[Шыршық (қала)|Шыршық]] қаласы маңында, Ташкенттің алып суару арналары [[Шыршық (өзен)|Шыршық]] өзенінен бастау алатын жерде орналасқан Ниязбек бекінісін басып алу қажет болды. Ниязбек бекінісін алғаннан кейін Черняев Ташкентке қарай жылжыды. Алайда, қолайлы сәтті күту үшін қаладан 8 шақырым қашықтықтағы Сарытөбе төбесіне тоқтады. === Қала іргесіндегі қақтығыстар === 1865 жылы 8 (20) мамырда Ресей әскерінің бір атты және бір жаяу жасағы бір зеңбірекпен бірге [[Салар (арна)|Салар]] өзенінің жағасында, Алтынтөбе мен Қорғаншы Назарбек елді мекендері маңында, Әлімқұл бастаған Қоқан әскерлерімен кездесті. Қоқан жасақтары [[Дархан (арна)|Дархан]] арығының оң жағалауына сап түзеп орналасты. Қызу шайқастан кейін Ресей жасақтары Шортөбеге қарай шегінді. 1865 жылы 9 (21) мамырда Ресей әскерінің негізгі күштеріне Ташкентке көмекке [[Қоқан (қала)|Қоқаннан]] бір күн бұрын келген Қоқан хандығының басты әскери күші шабуыл жасады. Оларға хандық билеушісі [[Әлімқұл]] молда қолбасшылық етті. Әлімқұл молданы4 40 мың адамдық жасағының құрамында 10 мыңға жуық тұрақты, бірыңғай әскери киім киген жаяу әскер және 40 зеңбірек болды. Таң ата ол барлық зеңбіректен оқ жаудырып, Ресей әскерінің қосына шабуыл бастады. Алайда, екі сағатқа созылған шайқастан кейін қоқандықтар жеңіліп, екі зеңбірегінен және 300-ге жуық адамынан айырылды. Қаза болғандардың арасында Әлімқұл молданың өзі де бар еді. Черняев жасағының шығыны 10 жараланған және 12 жарымжандық алған адамды құрады. Әлімқұл молданың өлімші болып жараланғаны туралы хабар Ташкент қорғаушыларының қатарын алаңдатты. Черняев қалаға бірден шабуыл жасауға асықпады. Ол қаланың сусыз қалуы және қатаң қоршаудың орнауы Ташкентті түптің түбінде өз қолына түсіреді деп сенді. Алайда, Ташкенттен келген хабарлар жағдайдың Черняев ойлағандай емес екенін көрсетті. Қалада Ресей империясын жақтаушылар — [[Көпестер|саудагерлер]] мен қолөнершілер — емес, Бұхара әмірлігін жақтаушылар — әскерилер мен дінбасылар — басымдыққа ие болған еді. Тіпті, қала тұрғындары Бұхара [[Әмір (атақ)|әміріне]] адалдығын білдіру жөнінде ұсыныс жасау үшін Бухараға арнайы елшілік жібергені туралы мәлімет келіп жетті. Бұл хабар Черняевті Ташкенттің шығысындағы Қоқан жолынан шығып, қаланың оңтүстік жағындағы Бұхара (Самарқан) жолына ауысуға мәжбүр етті. Сарытөбені аралық тірек пункті ретінде бекініп алғаннан кейін, Черняев өз жасағын [[Шыназ]] бен [[Ташкент|Ташкенттің]] арасына, яғни қаланың оңтүстік-батыс жағына орналастырды. === Қаланы шабуылмен алу туралы шешімнің қабылдануы === Маусым айының ортасына қарай Бұхара әмірінің бүкіл Бұхара әмірлігінен әскери күштерді жинап, [[Истаравшан|Үрейтөбеге]] қалың қол шоғырландырып жатқаны туралы хабар келді. Әмірдің өзі де Ташкентке көмек көрсету және қалаға өз ықпалын орнату мақсатымен тұрақты әскерлерімен [[Самарқан|Самарқаннан]] аттанған еді. Осы жағдайды ескерген Черняев Ташкентті шабуыл арқылы басып алуға шешім қабылдады. 7 маусымға қараған түні қаланың оңтүстік-батыс жағында күш қолданып барлау жүргізілді. Оған подполковник Краевский басқарған 4 зеңбірегі бар 2,5 рота қатысты. === Қамалан қақпасына шабуыл === 1865 жылы 15 (27) маусымға қараған түні Черняев Қамалан қақпасына шабуыл бастады. Ресей сарбаздары қала қабырғасына білдіртпей жақындап, тұтқиылдан шабуыл жасау арқылы қоқандық қарауылға соққы берді. Артынша шабуыл сатылары орнатылып, Ресей сарбаздары қала ішіне кірді. Тұтқиылдан жасалған шабуылға тосыннан тап болған қоқандық сарбаздар жасағы әлсіз қарсылық көрсетті. Олардың басым бөлігі қашып құтылса, аз ғана бөлігі сол жерде қаза тапты. Қала қабырғасына алғашқылардың қатарында ротмистр, кейін генерал-майор болған [[Густав Александрович Вульферт|Вульферт]], поручик, кейін генерал болған [[Петр Михайлович Шорохов]] және дін қызметкері Малов (кейін митра кию құқығына ие болып, І дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталған протоиерей атанған және Ташкент әскери Спасо-Преображенск соборының алғашқы аға попы болды). === Көше шайқастары === Қақпаны басып алғаннан кейін сарбаздардың бір бөлігі топырақпен мықтап бекітіліп тасталған қақпаны дереу аршуға кірісті, ал қалғандары жақын маңдағы бақтар мен үйлерді басып алуға ұмтылды. Осы кезде майор Делакроа да келіп жетті. Сол сәтте, Черняев Абрамовтың жасағын оңға қарай, қала қабырғасының бойымен Қойлықтағы жасақпен қосылу үшін жіберді. Краевский басқарған бұл жасақ Ташкенттің оңтүстік-шығысындағы Қоқан қақпаларының тұсында тұрған еді. Абрамовтың жасағы барбетке бекінген 200 сарбаздың жанқиярлық қарсылығына тап болды. Қарсыласқа жасалған шешуші шабуыл нәтижесінде қоқандықтар талқандалып, түгелдей жойылды. Зеңбіректерінің көздері шегеленіп, орға лақтырылды. Осыдан кейін Абрамов ілгері қарай қозғала берді. Бірінші барбеттен кейін дәл сондай екінші барбет те сүңгімен шабуылдау арқылы алынды. Оның да зеңбіректері қолға түсті. Артынша үшінші барбет шайқаспен басып алынды. Бұдан кейінгі барбеттердің қорғаушылары қала ішіне жасырынып, оларды тастап кетті. Абрамов жасағы Қоқан қақпаларына жеткенше ілгері жылжи берді. Осы кезде арт жақтан «ура!» деген айғай естілді. Мұны естіген гарнизон сарбаздары қала ішіне қарай қашты. Осылайша, Абрамов жасағы еш қарсылықсыз Қойлықтағы жасақпен қосылды. Абрамов оған қосылған жасақтың қабырғаға шаншылған найзалар мен мылтықтардың көмегімен көтерілген жаяу әскерін өз қарамағына алып, әрі қарай қозғалды. Ал полковник Краевский казактарымен және төрт атты зеңбірекпен қала ішінен қашып шыққан қарсыластың жолын кесу үшін Қашғар қақпасына қарай бет алды. Осы кезде Черняев қақпаға қордағы әскерді шақырып, Абрамовтың соңынан майор Делакроаны жіберді. Жетіп келген қордағы әскерге жақын маңдағы бақтарды, үйлер мен көшелерді басып алу тапсырылды. Есеңгіреуін басқан қарсылас осы орындарды қайтадан иеленіп, шикі кірпіштен салынған үйлердің тасасынан Ресей атқыштарына оқ жаудыра бастаған еді. Қоқан жасақтарын қаланың ішкері жағына ығыстырғаннан кейін, Черняев қақпа маңындағы қала көшелеріне екі жеңіл және үш батареялық зеңбірек енгізіп, қалаға қарай оқ атты. Бұдан соң қақпа маңына тыл жасағын да шоғырландырып, сол жерде жаралыларға арналған медициналық пункт ұйымдастырды. Өйткені, бұл кезде жараланғандар мен қаза тапқандардың саны едәуір көбейген еді. Делакроаның артынан көп ұзамай Черняев сол көше арқылы Абрамовқа көмек көрсету және цитадельді басып алу үшін подполковник Жемчужниковты жіберді. Осылайша, әскерді бірнеше бөлікке бөліп жіберген Черняев Қамалан қақпасының жанында небәрі 200-ге жуық жаяу әскер мен елу шақты казакты ғана қалдырды. Қалған казактар да әр жаққа жіберілген болатын. Бұл күштер қақпадан бір шақырымға дейінгі аралықтағы екі үлкен көшені, бақтар мен саяларды бақылауда ұстап, зеңбіректер мен қақпаны қорғауды қамтамасыз етті. Делакроа Абрамовтың соңынан бірден қозғалғанымен, жол бойындағы барбеттердің барлығын қарсыластың қайта басып алғанын көрді. Сондықтан олардың әрқайсысын қайтадан сүңгімен шабуылдап алуға тура келді. Делакроаның соңынан келе жатқан Жемчужников та барбеттердің сарбаздар тарапынан қайта иеленілгеніне көз жеткізді. Оларды да оқ жаудырып, сүңгімен шабуылдау арқылы ығыстыруға тура келді. Делакроа Қашғар қақпасына жеткен соң, оны ашып, полковник Краевскийдің артиллериясы мен казактарын қала ішіне кіргізді. Ал Жемчужников түнгі сағат бір жарымда цитадельді басып алып, олармен қосылды. Белгіленген іс-қимыл жоспарына сәйкес, олар Қашғар және Қоқан қақпаларының аралығына, хан ордасы орналасқан жерге тоқтап, Абрамовтың қайтып келуін күтті. Онымен қосылғаннан кейін жағдайға қарай біріккен күшпен немесе жеке-жеке қимылдауды көздеді. Біраз уақыт өткен соң, жол ашу және қажет болған жағдайда Абрамовқа көмек көрсету үшін әртүрлі көшелерге 25-тен 50 адамға дейінгі шағын жасақтар жіберілді. Абрамов 450 адаммен (жоғарыда айтылғандай, оған Қойлық жасағының 2 ротасы қосылған болатын) қала қабырғасының бойымен Қарасарай қақпасына қарай әрі қарай жылжыды. Қаланың бұл бөлігінде Ресейге бүйрегі бұратын тұрғындардың басым бөлігі орналасқан еді. Абрамовтың мақсаты — соларға ықпал ету болатын. Қарасарай қақпасына жеткен соң, ол солға бұрылып, қала ішіне қарай бет алды. Осылайша Қашғар және Қоқан қақпаларының арасындағы аталған орынға төте жолмен жетпек болды. Алайда қала көшелеріне енген бойда-ақ қатты қарсылыққа тап болып, алға жылжыған әр қадамын дерлік ұрыс арқылы алуға тура келді. Абрамов Краевский, Жемчужников және Делакроа жасақтарымен қосылғаннан кейін олардың қолында 900-ге жуық адамнан тұратын едәуір күш шоғырланды. Черняев қолда бар бүкіл күшін айналадағы бақтарға, құрылыстар мен көшелерге бөліп жіберді. Соның салдарынан оның қарамағында небәрі 18 жаяу әскер, бірнеше казак және жаралыларды тасымалдаумен айналысқан лазарет қызметкерлері ғана қалды. Алайда, осы 18 жауынгерді де қаланың орталығындағы базарға қарай апаратын көшені күшейту үшін жіберуге тура келді. Қала қорғаушылары барлық көшелерді баррикадалармен бөгеп, оларға зеңбіректер орналастырды. Баррикадаларды енді сүңгімен шабуылдап, ұрыс арқылы алуға тура келді. Бірақ күштің аздығынан қаланың ішкі бөлігіне қарай әрі жылжу мүмкін болмады. Сондықтан алынған баррикаданы тастап, қарсыласты кейін шегіндіргеннен кейін қайтадан қақпаға оралуға тура келді. Қарсылас мұны пайдаланып, баррикаданы қайта тұрғызып, Ресей атқыштарының шебіне қайта-қайта шабуыл жасады. Черняев осындай жағдайда сағат 5-ке дейін табанды қорғанып тұрды. Осы кезде Абрамов, Жемчужников және басқа да жасақтар оған жақындай бастады. Келіп жеткен әскердің күшімен Қамалан қақпасын қоршаған барлық аумақ тез арада қарсыластан тазартылды. Осы кезде қала саудагерлері мен ақсақалдарынан құралған депутация келіп, саудагерлер мен диқаншылардың атынан бағынатындықтарын білдірді. Қаланың орталығындағы базарға 15 мыңға жуық қорғаушының жиналып, олардың Құран ұстап, діні мен қаласы үшін өлуге ант бергені белгілі болған кезде, Черняев түн ішінде қаланың орталық бөлігінен бөлініп тұру үшін Қамалан қақпасынан бастап жарты шеңбер жасап, құрылыстар мен үйлерді өрттеуге шешім қабылдады. Черняев Қамалан қақпасының қала жақ бетін тығыз атқыштар шебімен және қордағы әскермен қоршап, жасақты қақпа маңындағы өте тар кеңістікте түнетуге орналастырды. Сарбаздар ыстық тамақ ішіп, аз уақыт болса да тынығудың өзін әрең мүмкіндік тапты. Бес зеңбірекке екі пұттық миномет және фугас снарядтарымен ататын зымыран қондырғысы қосылды. Қарсылас әлсіреген Ресей жасағына бірнеше рет шабуыл жасауға ұмтылды. Осындай сәтте Черняевтің алдын ала ойластырған сақтық шарасының тиімділігі анық көрінді. Қарсылас қала орталығынан шығып, отқа оранған белдеу арқылы ұмтылған кезде өзін анық көрсетіп қоятын. Ал көлеңкеде тұрған Ресей атқыштары қарсыласқа байқалмай, оны дәлдеп атқылады. Бірнеше рет жасаған әрекетінен кейін қарсылас ірі шабуылдарын тоқтатты. Алайда, атыс түні бойы толастамады. Кей-кейде қоқандықтар өртеніп жатқан құрылыстар мен үйлерді өшіруге және жарық түскен белдеуді едәуір күшпен бұзып өтуге тырысты. Бірақ олардың бұл әрекеттерінің ешқайсысы нәтижелі болмады. === Қаланың берілуі === 1865 жылы 16 (28) маусымда таңертең Черняев полковник Краевскийді 3 ротамен және 2 зеңбірекпен барбеттерден лақтырып тасталған зеңбіректерді жинап, цитадельді жару үшін жіберді. Краевский жүріп өткен жолдың бойындағы көшелерді, тұйық көшелерді, саяларды және үйлерді қарсылас қайтадан басып алған еді. Сондықтан баррикадалар мен саяларды қайтадан ұрыспен алуға, көшелер мен тұйық көшелерді қарсыластан тазартуға тура келді. Тапсырмасын орындаған Краевский Қамалан қақпасына қайтып келді. Осы кезде қақпаға саудагерлер қауымының атынан тағы да бір депутация келіп, атысты тоқтатуды өтінді. Олар қаланың берілетінін мәлімдеді. Ал барлық ақсақалдар мен беделді тұрғындардың әлі де бағынатындықтарын білдіруге келмеуінің себебін қалада тәртіпті қалпына келтірумен, қара халықты тыныштандырумен және әр тараптан қалаға кіріп кеткен қарулы тобырды қарусыздандырумен айналысып жатқандығымен түсіндірді. 1865 жылы 17 (29) маусымда Черняевке ақсақалдар мен барлық беделді тұрғындар келіп, қаланы сөзсіз берді. Осыдан кейін қалада толық тыныштық орнады. Ертеңіне-ақ Черняев өзінің штабымен және небәрі 5 казактан тұратын күзетімен қаланың бірнеше көшесін еркін аралап, базар орналасқан орталыққа барды, тіпті, Ташкенттің атақты әрі ықпалды тұрғындарының бірнешеуінің үйлеріне кіріп шықты. Нәтижесінде, 10 зеңбірегі бар 1300 жауынгерден тұратын Ресей жасағы айналасының ұзындығы 24 шақырым болатын (қала бақтарын есептемегенде), 100 мың тұрғыны бар алып қаланы шабуылмен басып алды. Қала 63 зеңбірекпен қаруланған, оны 30 мыңға жуық қорғаушы күзеткен. Олардың ішінде 5 мыңға дейін тұрақты жаяу әскер және 10 мыңға дейін Қоқан атты әскері болды. Ресей әскері бұдан кейін қала көшелерінде екі күн бойы шайқасып, 40-қа жуық баррикада мен 10-ға жуық барбетті шабуылмен басып алды. Бұл ұрыстарда 25 төменгі шенді сарбаз қаза тауып, 3 офицер мен 86 төменгі шенді сарбаз жараланды, 4 офицер мен 24 төменгі шенді сарбаз жарымжарлық алды. Жалпы, шығын 142 адам болды. Бұдан бөлек, милицияның 15-ке жуық адамы жараланып, жарымжарлық алды. Ресей әскері 63 зеңбіректі, 16 үлкен байрақты, көптеген мылтықты, 2000 пұт оқ-дәріні және әртүрлі 10 000 снарядты қолға түсірді. Бұл жеңістің басты себебі, сөз жоқ, генерал Черняев пен оның қарамағындағы офицерлер мен сарбаздарға тән жеке қасиеттерге байланысты болды. Сонымен бірге, мұндай табыстың маңызды себептерінің бірі Ташкенттің жергілікті ақсүйектері мен тұрғындарының Қоқан ханының билігіне наразы болуы еді. Бұған қоса, Ташкентте Ресей империясымен экономикалық және саяси байланыстарды жақтайтын күшті ресейшіл топ болды. 1865 жылы 30 маусымда (12 шілдеде) Ташкент ақсүйектерінің өкілдері, аңыз бойынша, Ташкент қақпаларының 12 алтын кілтін [[Тәңір тауы|Тәңір тауының]] тау бөктеріндегі [[Үлкен Шымған|Шымғанға]] жақын, Ташкенттен солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан Ресейдің әскери қосына алып келген. Кілттердің табысталуы Ресей армиясының Ташкент үстіндегі жеңісін мойындаудың белгісі саналды. == Әскери қимылдар аяқталған соң == 1865 жылы 17 (29) маусымда қаланың берілуі қабылданғаннан кейін, Черняев өз жасағынан бөлінген бөлімдерді қарсылас тастап кеткен бекініс қарулары мен жеке қаруларды жинауға жіберді. Сонымен қатар, қала тұрғындары 20 зеңбірек пен 300-ге жуық мылтық жинап, әскерге тапсырды. Қаланың берілген күні Ташкентті қорғаған гарнизонның соңғы жасақтары Қашғар және Қоқан қақпалары арқылы қаладан шығып кетті. Олардың арасында әмірдің қызметіне өту үшін Бұхараға аттанған Сыдық төре мен Арслан төре де болды. Көкше және Самарқан қақпалары арқылы қала ақсүйектерінің бір бөлігі де отбасыларымен бірге қаладан кетті. Олардың қатарында Бұхара немесе Қоқан бағытын ұстанған жергілікті тұрғындар, сондай-ақ кейбір саудагерлер болды. Алайда, олардың арасынан Мұхаммед Салих-бек Ахун секілді кейбіреулер қалада қалып, Бұхара әмірінің агенттері мен елшілері ретінде әрекет етуді көздеді. [[Сурет:Georgievskie kavalery Za vziatie Tashkenda 18-go Iiunia 1865.jpg|thumb|right|240px|Ташкентті 1865 жылы 18 маусымда басып алғаны үшін Әскери орденнің айырым белгілерімен марапатталған [[Әулие Георгий ордені|Георгий орденінің иегерлері]]]] Қала берілгеннен кейін Черняевтің жасағы әуелі шегініп, Шілтоқтарсын деген жерге (қазіргі теміржол вокзалына жақын) әскери қос тікті. Кейін жасақ қаланың Қоқан ордасы орналасқан аумаққа көшірілді. Жасақтың офицерлік құрамы бұрынғы Қашғар ауданында аман қалған шағын үйлерге орналасты. Оның тұрғындары — кашғарлықтар — шайқастар кезінде-ақ Ташкенттен кетіп қалған болатын. Ал сарбаздар Қоқан гарнизонының казармаларына орналастырылды. Черняев пен оның штабы өрттен аман қалған цитадель ішіндегі үйге орналасты. Ташкентке шабуыл кезінде қаза тапқан Ресей жауынгерлерінің барлығы бауырластар зиратына жерленді. Кейіннен шабуыл жасалған күнді жыл сайын атап өту дәстүрге айналды. Шабуылдың жылдығы — 15 (27) маусымда белгіленген салтанатты рәсім бойынша Әскери собордан часовняға дейін крест шеруі өткізілетін. Бауырластар зиратының үстіне тұрғызылған часовняда генерал-губернатор мен барлық билік өкілдерінің қатысуымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алуға арналған панихида өткізілетін. Панихида зеңбірек салютімен сүйемелденіп, одан кейін крест шеруі қайтадан соборға оралатын. Ташкенттегі әскери әкімшіліктің саяси бағытын бір жағынан Черняев, екінші жағынан қала өкілдері — оның ақсақалдары қол қойған «келісім» айқын көрсетті. Құжат сол кездегі қаланың төрт әкімшілік бірлігі — даһаның әрқайсысына арналып, өзбек тілінде төрт дана етіп көшірілді. Ол Ташкент базарына ілініп, қала жаршылары — халыққа хабар жеткізушілер арқылы барлық тұрғындарға жария етілді. Келісімде қала тұрғындарының өздері ұстанатын ислам дініне сәйкес бұрыннан қолданылып келген барлық заңдар мен ережелерді сақтау міндеті атап көрсетілді. Сонымен қатар, бұған дейін өмір сүріп келген құлдық институты мен адамдарды сату бірден әрі түпкілікті жойылды. Барлық «құлдар» ешқандай шарт қойылмастан азат етіліп, еркін адамдар деп танылды. Кейіннен, 1865 жылдың қыркүйегінде Ташкентке Орынбор генерал-губернаторы [[Николай Андреевич Крыжановский|Н. А. Крыжановский]] келіп, Черняевке қала тұрғындарының өз ішінен қала басшысын сайлауына немесе муниципалитет үлгісіндегі қалалық кеңес құруына ықпал етуді ұсынды. Бұл жөнінде ол қаладағы сауда алаңында тұрғындарға жасаған жеке үндеуінде де мәлімдеді. Алайда, сол кезге қарай Ресейге тәуелді, бірақ дербес Ташкент хандығын құру жөніндегі алғашқы ойыннан бас тартқан Черняев қаланы дереу Ресей империясының құрамына қосуды талап ете бастады. Соның салдарынан Крыжановский мен Черняев арасында пікір қайшылығы туындады. Ал, Ташкент тұрғындарының өздері 18 қыркүйекте Ресей билігінің өкілдеріне жолдаған үндеуінде қаланы Ресей империясының құрамына қосуды сұрады. == Қорытынды == Жаңадан құрылған Түркістан облысының әскери губернаторы болып бұдан бұрын-ақ тағайындалған генерал Черняев Ташкентті Бұхара әмірлігіне номиналды түрде тиесілі деп санап, қаладан әскерін әкетуді талап еткен Бұхара әмірінің дұшпандық әрекеттеріне қарсы шаралар қабылдауға дайындала бастады. 1865 жылдың тамыз-қазан айларында Черняев «ескі» Ташкенттің қала қабырғасындағы Қоймас (Қатаған) қақпасына қарама-қарсы, Анхор арнасының сол жағалауында бекініс салдырды. Сонымен қатар, Орта Азияға қатысты бұрыннан жалғасып келе жатқан дауларға байланысты Ұлыбритания дипломатиясымен халықаралық қайшылықтардың туындауы да күтілді. Осы және басқа да бірқатар себептерге байланысты 1866 жылдың наурыз айының соңында Черняев қызметінен шақырылып алынып, оның орнына генерал [[Дмитрий Ильич Романовский|Романовский]] тағайындалды. Жаңа губернаторға біраз уақыт Ташкент төңірегінде Рүстембек басқарған Бұхара әмірінің жақтастарынан құралған ұсақ қарулы топтармен күрес жүргізуге тура келді. Алайда, 1866 жылы 8 мамырда болған [[Ыржар шайқасы|Ыржар шайқасында]] Бұхара әмірінің әскері жеңіліске ұшырағаннан кейін, қала төңірегінде де, Ташкенттің өзінде де жағдай біршама тынышталды. 1866 жылы 17 тамызда Орынбор генерал-губернаторы Н. А. Крыжановский Ташкентке тағы да келді. Бұл жолы қала тұрғындары Ташкентті Ресей империясының құрамына қосуды қайтадан сұрағаннан кейін, ол олардың Ресей бодандығына қабылданғанын жариялады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қоқан-Ресей соғысы]] [[Санат:Өзбекстандағы ұрыстар]] [[Санат:Орталық Азиядағы ұрыстар]] [[Санат:Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері]] mpjvrp7yw2nrt1xgnkn9dzwbm8qj0vh 10 786183 3650292 2026-09-02T18:00:51Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-09-03|POTD 2026-09-03]]: filename only 3650292 wikitext text/x-wiki Almabtrieb Freiburger Alpe - Anna schmückt ein Schild mit dem Namen der Alpe, der Max unterstützt seine Mama.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> ljsrksaaag8ss040vg3dkp6rvauhghs 3 786184 3650304 2026-09-02T20:14:01Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650304 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Armat07}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 01:14, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 5j1re25d06xpfoq4bk3binivtb9ceyb 3 786185 3650306 2026-09-02T22:29:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650306 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мейіржан Қадырқұл}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 03:29, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 08j1m6fnsrhjp0uwjcc1uxhiz8lmg1x 3 786186 3650318 2026-09-03T04:54:36Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650318 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ТУЛЕКОВА ГУЛЬЖАН ХАЖМУРАТОВНА}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 09:54, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) i422swpuay9b2o2jky5swp8cy5b1vuc 0 786187 3650320 2026-09-03T05:04:51Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/151607547|Юри, Гарольд Клейтон]]» бетінен аударылып түзілді 3650320 wikitext text/x-wiki '''Гарольд Клейтон Юри''' ({{Lang-en|Harold Clayton Urey}}; [[29 сәуір]] [[1893 жыл|1893]], [[Уолкертон (город)|Уолкертон]] — [[5 қаңтар]] [[1981 жыл|1981]], Ла-Холья, [[Сан-Диего]]) — америкалық физик және физикохимик. [[Изотоптар|Изотоптарды]] зерттеудегі пионер, оның бірі, [[Дейтерий|дейтерийді]] ашқаны үшін ол [[1934 жыл|1934 жылы]] [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды. Кейінірек ол планеталардың эволюциясын зерттеуге көшті. == Жастық шақ == [[Сурет:Urey.jpg|солға|нобай|283x283 нүкте| Гарольд 1934 жылы]] Гарольд Клейтон Юри 1893 жылы 29 сәуірде [[Индиана|Индиана штатының]] Уокертон қаласында мектеп мұғалімі және Бретен шіркеуінің діни қызметкері Самуэль Клейтон Юридің және оның әйелі Кора Ребекканың (қыз кезіндегі аты Рейноэль) отбасында дүниеге келген. Оның Кларенс есімді інісі және Марта есімді қарындасы болған. Отбасы [[Калифорния|Калифорния штатының]] Глендора қаласына көшті, бірақ Сэмюэл [[Туберкулез|туберкулезбен]] ауырып қалған кезде Кораның жесір қалған анасымен бірге тұру үшін Индианаға оралды. Ол Юри алты жаста болғанда қайтыс болды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Юри амиш бастауыш мектебінде білім алып, 14 жасында бітірді. Содан кейін ол Индиана штатындағы Кендаллвилл орта мектебінде оқыды. 1911 жылы оқуын бітіргеннен кейін, ол Эрлхэм колледжінен мұғалімдік сертификат алып, Индианадағы шағын мектепте сабақ берді. Кейінірек ол анасы тұрған [[Монтана|Монтанаға]] көшіп, сол жерде сабақ беруді жалғастырды. Юри 1914 жылы Монтана университетіне оқуға түсті, онда ол 1917 жылы [[зоология]] бакалавры дәрежесін алды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. [[Америка Құрама Штаттары]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] кіргеннен кейін, Юри [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] тротил өндіретін «Barrett Chemical Company» компаниясында соғыс жұмысына кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Монтана университетіне химия пәнінің репетиторы болып оралды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Академиялық мансап докторлық дәрежені талап етті, сондықтан 1921 жылы Юри Берклидегі Калифорния университетінде постдокторантуралық жұмысын бастады, онда ол Гилберт Н. Льюистан [[Термодинамика|термодинамиканы]] оқыды. Оның алғашқы диссертациясы [[цезий]] буының иондалуы туралы болды. Ол өз жұмысында белгілі бір қиындықтарға тап болды; сонымен бірге үнді физигі Мегнад Саха осы тақырып бойынша толығырақ мақала жариялады. Осыдан кейін, Юри идеал газдың иондалған күйлері туралы диссертация жазды, ол кейіннен «Astrophysical Journal» журналында жарияланды.<ref name="Arnold, James R 1995 pp. 363" /> 1923 жылы диссертациясын қорғағаннан кейін, Юри Копенгагендегі ''[[Нильс Бор]]'' институтында оқу үшін Америка-Скандинавия қорынан стипендия алды, онда ол [[Вернер Гейзенберг]], Ханс Крамерс, [[Вольфганг Паули]], Георг фон Хевеши және Джон Слейтермен кездесті. Сапарының соңында ол Германияға барып, [[Альберт Эйнштейн]] және [[Джеймс Франк|Джеймс Франкпен]] кездесті. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, Юри Ұлттық зерттеу кеңесінен [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] жұмыс істеу үшін стипендия алуға ұсыныс алды, сонымен қатар Джонс Хопкинс университетінде ғылыми қызметкер болу туралы ұсыныс алды. Ол соңғысын таңдады. Қызметке кіріспес бұрын, ол анасына бару үшін [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] [[Сиэтл]] қаласына барды. Жолда ол досы Кейт Даум тұратын Вашингтон штатындағы Эверетт қаласында тоқтады. Кейт Юриді өзінің әпкесі Фридамен таныстырды. Юри мен Фрида көп ұзамай атастырылып, үйленді. Олар 1926 жылы [[Канзас|Канзас штатының]] Лоуренс қаласындағы әкесінің үйінде үйленді. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы болды: 1927 жылы туған Гертруда Бесси (Элизабет); 1929 жылы туған Фрида Ребекка; 1934 жылы туған Мэри Элис; және 1939 жылы туған Джон Клейтон Юри. Джонс Хопкинс университетінде Юри мен Артур Руарк [[кванттық механика]] және оның [[Атом|атомдық]] және молекулалық жүйелерге қолданылуы туралы алғашқы ағылшын еңбектерінің бірі «Атомдар, кванттар және молекулалар» («Atoms, Quanta and Molecules», 1930) атты еңбегін жазды. 1929 жылы Юри Колумбия университетінде [[Химия|химия кафедрасының]] доценті болды, онда ол Рудольф Шенгеймермен, Дэвид Риттенбергпен және Т. И. Тейлормен бірлесіп жұмыс істеді. == Дейтерий == Сол кезде [[Калифорния университеті|Калифорния университетіндегі]] Уильям Джаук пен Херрик Джонсон [[Оттегі|оттегінің]] тұрақты [[Изотоптар|изотоптарын]] ашты. Ол кезде изотоптар жақсы зерттелмеген еді; [[Джеймс Чедвик]] [[Нейтрон|нейтронды]] тек 1932 жылы ғана ашты. Оларды жіктеу үшін екі жүйе қолданылды — химиялық және физикалық қасиеттеріне негізделген. Соңғылары [[Масс-спектрометрия|масс-спектрограф]] көмегімен анықталды. Оттегінің [[Атомдық масса|атомдық салмағы]] [[Сутегі|сутегінің атомдық]] салмағынан шамамен 16 есе үлкен екені белгілі болғандықтан, Раймонд Бирдж мен Дональд Менцель сутегінің де бірнеше изотоптан тұратынын айтты. Екі әдістің нәтижелерінің айырмашылығына сүйене отырып, олар 4500 сутегі атомының тек біреуі ғана ауыр изотоп екенін болжады. 1931 жылы Юри оны іздей бастады. Юри мен Джордж Мерфи Бальмер сериясынан ауыр изотоптың [[қызыл ығысу]] сызықтары 1,1-ден 1,8 [[Ангстрем|ангстремге]] дейін болуы керек екенін есептеді. Юридің 6,4 метрлік торлы спектрографқа қол жеткізу мүмкіндігі болды, бұл жақында Колумбияда орнатылған және Бальмер сериясын ажырата алатын сезімтал құрал. Оның ажыратымдылығы миллиметрге 1 Å болды, сондықтан бұл құрылғыда айырмашылық шамамен 1 мм болды. Бірақ 4500 атомның тек біреуі ғана ауыр болғандықтан, спектрографтағы сызық өте әлсіз болды. Сондықтан Юри оның шынымен ауыр сутегі екеніне сенімді дәлелдер алғанша нәтижелерін жариялауды кейінге қалдыруды шешті. Юри мен Мерфи Дебай моделіне сүйене отырып, ауыр изотоптың [[қайнау температурасы]] жеңіл изотопқа қарағанда сәл жоғары болатынын есептеді. Бес литр сұйық сутекті мұқият қыздыру арқылы оны бір миллилитрге дейін айдауға болады, ол ауыр изотоппен 100-200 есе байытылады. Бес литр сұйық сутегі алу үшін олар Вашингтондағы Ұлттық стандарттар бюросының криогеника зертханасына барды, онда оларға Юри Джонс Хопкинс университетінде таныс болған Фердинанд Брикведде көмектесті. Брикведде жіберген алғашқы үлгі 20 [[Кельвин|К]] температурада 1 стандартты атмосфера (100 кПа) қысымымен буланды. Олардың таңқалғаны, байып кетудің ешқандай белгісі болған жоқ. Содан кейін Брикведде екінші үлгіні алды, ол 14 К температурада сынап бағанасы қысымымен буланып кетті. Өнер. (7,1 кПа). Бұл үлгіде ауыр сутегіге арналған Бальмер сызықтары жеті есе қарқынды болды. Қазіргі кезде [[дейтерий]] деп аталатын заттың ашылуы туралы мақаланы 1932 жылы Юри, Мерфи және Брикведде бірлесіп жариялады. Юриге 1934 жылы «ауыр сутегін ашқаны үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді. Ол қызы Мэри Элистің дүниеге келуіне қатысу үшін [[Стокгольм|Стокгольмдегі]] рәсімді өткізіп алды. Стандарттар бюросының өкілі Эдвард В. Уошбернмен жұмыс істей отырып, кейіннен Юри үлгінің аномалиясының себебін анықтады. Брикведденің сутегі судан [[электролиз]] арқылы бөлініп, үлгінің сарқылуымен қалды. Сонымен қатар, Фрэнсис Уильям Астон сутегінің атомдық салмағы үшін есептелген мәнінің дұрыс емес екенін хабарлады, осылайша Бирге мен Менцельдің бастапқы негіздемесін жоққа шығарды. Дегенмен, дейтерийдің ашылуы әлі де жалғасты. Юри мен Уошберн таза ауыр су алу үшін электролизді қолдануға тырысты. Борн-Оппенгеймер жуықтауын қолдана отырып, Юри мен Дэвид Риттенберг сутегі мен дейтерийден тұратын газдардың қасиеттерін есептеді. Олар [[Биохимия|биохимияда]] индикаторлар ретінде пайдаланылуы мүмкін көміртек, [[азот]] және оттегі қосылыстарын байыту үшін тәжірибелерді кеңейтті, нәтижесінде химиялық реакцияларды зерттеудің мүлдем жаңа тәсілі пайда болды. Юри 1932 жылы [[Физикалық химия|«Физикалық химия»]] журналын құрды және оның алғашқы редакторы болды, 1940 жылға дейін осы қызметте болды. Юри «The Scientific Monthly» басылымында 1911 жылы 300–650 [[вольт]] электр тогы мен вольфрам жіпшелерін пайдаланып сутегімен дәнекерлеуді ойлап тапқан және беттік химия саласындағы жұмысы үшін 1932 жылы химия бойынша Нобель сыйлығын алған Ирвинг Лангмюр туралы мақала жариялады. Колумбия университетінде Юри [[демократия]] және интеллектуалдық бостандық университеттік федерациясын басқарды. Ол [[атлантизм]] идеяларын және Кларенс Штрайттың әлемдегі ірі демократиялардың федерациясын құру туралы үндеулерін қолдады және [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы Азамат соғысында]] республикашылдар жағын қолдады. Ол неміс [[Нацизм|нацизміне]] алғашқы қарсылас болды және [[Энрико Ферми|Энрико Фермиді]] қоса алғанда, босқын ғалымдарға Америка Құрама Штаттарында жұмыс табуға және жаңа елдегі өмірге бейімделуге көмектесті. == Манхэттен жобасы == 1939 жылы [[Еуропа|Еуропада]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталған кезде, Юри изотоптарды бөлу бойынша әлемге танымал сарапшы болды. Оған дейін бөлімде тек жеңіл элементтер ғана болды. 1939—1940 жылдары Юри ауыр изотоптарды бөлу туралы екі мақала жариялады, онда ол центрифугалық бөлуді ұсынды. Бұл [[Нильс Бор|Нильс Бордың]] уран-235-ті бөлуге болады деген пікіріне байланысты үлкен маңызға ие болды, себебі « уран-235-ті [[Уран (химиялық элемент)|уранның]] қалған бөлігінен бөлмей ядролық тізбекті реакцияны жүргізуге бола ма, жоқ па, өте күмәнді» деп саналды. Юри [[Байыту|уранды байыту]] бойынша қарқынды зерттеулер бастады<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Орталықтан тепкіш бөлуден басқа, Джордж Кистяковский газ тәрізді диффузия әдісін қолдану мүмкіндігін ұсынды. Үшінші мүмкіндік термиялық диффузия болды <ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Юри изотоптарды бөлу бойынша барлық зерттеу жұмыстарын, соның ішінде [[Ядролық реактор|ядролық реакторларда]] нейтрон модераторы ретінде пайдаланылуы мүмкін [[Ауыр су|ауыр суды]] өндіру әрекеттерін үйлестірді<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. 1941 жылдың мамыр айында Юри S-1 атқарушы комитетіне тағайындалды, ол Зерттеу және әзірлеу бөліміндегі уран жобаларын басқарды. 1941 жылы Юри мен Джордж В. Пеграм [[Ядролық қару|атом бомбасын]] жасау бойынша ынтымақтастық орнату үшін [[Англия|Англияға]] дипломатиялық миссияны басқарды. Британдықтар газ тәрізді диффузияны жақтаушылар болды, бірақ газ<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> және центрифугалық әдістердің екеуі де үлкен техникалық қиындықтарға тап болғаны анық болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> 1943 жылдың мамыр айында, Манхэттен жобасы қарқын алған кезде, Юри Колумбиядағы соғыс кезіндегі қорытпаны алмастыратын зертхананың басшысы болды, ол ауыр суға және [[Эрнест Орландо Лоуренс|Эрнест Лоуренстің]] электромагниттік процесінен басқа барлық изотоптарды байыту процестеріне жауапты болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> Орталықтан тепкіш әдіс туралы алғашқы есептер оның болжанғандай тиімді емес екенін көрсетті. Юри тікелей ағынды жүйенің орнына тиімдірек, бірақ техникалық тұрғыдан күрделірек қарсы ағынды жүйені қолдануға болатынын айтты. 1941 жылдың қараша айына қарай техникалық кедергілер бұл процесті тоқтатуға негіз болатындай үлкен болып көрінді. Қарсы ток центрифугалары соғыстан кейін жасалды және бүгінде көптеген елдерде ең қолайлы әдіс болып табылады. Газ диффузиясы процесі перспективалы болып қала берді, дегенмен оны жеңуге болатын техникалық кедергілер де болды. 1943 жылдың соңына қарай Юриде газ диффузиясымен 700-ден астам адам жұмыс істеді. Бұл процесс жүздеген каскадты қамтыды, онда коррозиялық уран гексафториді газ тәрізді тосқауылдар арқылы диффузияланып, әр кезеңде байыды. Негізгі мәселелердің бірі сорғыларға қолайлы жабдықты табу болды, бірақ ең үлкен қиындық тиісті диффузиялық тосқауыл құру болды. 1944 жылы жеткілікті мөлшерде қолайлы тосқауыл пайда болғанға дейін үлкен K-25 газ диффузиялық қондырғысының құрылысы жақсы жүріп жатты. Қосалқы нұсқа ретінде Юри жылулық диффузияны жақтады. Жобадан шаршаған Юри 1945 жылдың ақпан айында өз міндеттерін Джон Р. Даннингке берді. K-25 зауыты 1945 жылдың наурыз айында өндірісті бастады, және ақаулар түзетілгеннен кейін зауыт керемет тиімділік пен үнемділікпен жұмыс істеді. Бастапқыда уран S-50 сұйық термиялық диффузиялық қондырғысына, содан кейін K-25 газ тәрізді диффузиялық қондырғысына, ал соңында Y-12 электромагниттік бөлу қондырғысына берілді; бірақ соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай термиялық және электромагниттік бөлу қондырғылары жабылды, ал бөлу тек K-25 арқылы жүзеге асырылды. 1946 жылы салынған егізі К-27-мен бірге ол соғыстан кейінгі кезеңнің басында изотоптарды бөлудің негізгі қондырғысына айналды. Манхэттен жобасындағы жұмысы үшін Юриге жоба директоры генерал-майор Лесли Р. тапсырыс берді. Гроувз кіші «Ерен еңбегі үшін» медалі. == Соғыстан кейінгі жылдар == Соғыстан кейін Юри Ядролық зерттеулер институтында химия профессоры, содан кейін 1952 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] химия профессоры болды. Ол соғысқа дейінгі изотоптармен зерттеулерін жалғастырмады. Дегенмен, [[сутегі]] мен [[Оттегі|оттегімен]] алған білімін қолдана отырып, ол оттегі-18 және оттегі-16 үшін [[Карбонат|карбонаттар]] мен [[су]] арасындағы фракциялау 0-ден 25 °C-қа дейін 1,04 есеге төмендейтінін түсінді. Изотоптық қатынастарды өлшеу жабдығы жеткілікті сезімтал болған жағдайда орташа температураны анықтау үшін пайдалануға болады. Топқа оның әріптесі Ральф Буксбаум кірді. [[Белемниттер|Белемнитті]] тексеру оның төрт жыл бойы бастан кешірген жазғы және қысқы температурасын анықтады. Осы алғашқы палеоклиматтық зерттеулері үшін Юриге Артур Л. сыйлығы берілді. Америка Геологиялық қоғамының күні медалі және Геохимиялық қоғамның Гольдшмидт медалі. Юри 1946 жылғы Мэй-Джонсон заң жобасына қатты қарсы болды, себебі ол ядролық энергияны әскери бақылауға әкеледі деп қорықты, бірақ оны алмастырған және сайып келгенде Атом энергиясы жөніндегі комиссияны құрған МакМахон заң жобасын қолдады және ол үшін күресті. Ол ядролық қарудың таралуын болдырмау үшін Альберт Эйнштейн құрған білім беру ұйымы — Ядролық ғалымдардың төтенше комитетінің мүшесі болды. Юридің [[Бүкіл әлемдік үкімет|әлемдік үкіметтің]] кемелдігіне деген берілгендігі соғыстан бұрын пайда болған, бірақ ядролық соғыс мүмкіндігі оның ойында оны одан сайын маңызды етті. Ол [[Пацифизм|соғысқа қарсы]] дәріс оқып, ядролық мәселелер бойынша конгресстегі пікірталастарға қатысты. Ол Этель мен Джулиус Розенбергтің атынан көпшілік алдында сөйледі, тіпті Өкілдер палатасының Америкаға қарсы іс-қимыл комитетінің алдында куәлік беруге шақырылды. == Космохимия және Миллер-Юри эксперименті == Кейінірек Юри [[космохимия]] саласын дамытуға көмектесті және бұл терминді ойлап тапқан деп саналады. Оның оттегі-18 бойынша жұмысы оны Жердегі химиялық элементтердің көптігі және олардың жұлдыздардағы көптігі мен эволюциясы туралы теория жасауға әкелді. Юри өз жұмысын «Ғаламшарлар: Олардың шығу тегі мен дамуы» (1952) кітабында қорытындылады. Юри [[Жер атмосферасы|Жердің алғашқы атмосферасы]] [[аммиак]], [[метан]] және [[Сутегі|сутектен]] тұруы мүмкін деп болжады. Оның Чикагодағы [[Аспирантура|аспиранттарының]] бірі Стэнли Л. Миллер тәжірибеде мұндай қоспаны электр қуаты мен суға ұшыратса, ол [[Тіршілік|тіршіліктің]] құрылыс блоктары болып саналатын [[Аминқышқылдар|аминқышқылдарын]] түзе алатынын көрсетті. Бұл тәжірибе кейінірек « Миллер-Юри тәжірибесі » деп аталды.<gallery> Сурет:Miller-Urey_experiment-en.svg|link=Файл:Miller-Urey_experiment-en.svg|alt=Эксперимент Миллера-Юри.| Миллер-Юри эксперименті. </gallery>Юри 1956—1957 жылдары Англиядағы [[Оксфорд университеті|Оксфорд университетінде]] бір жыл шақырылған профессор болып жұмыс істеді. 1958 жылы ол [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] зейнеткерлік жасқа жетті (65), бірақ жаңадан құрылған [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Калифорния университетінде, Сан-Диегода]] (UCSD) профессорлық лауазымды қабылдап, Ла-Хольяға көшті. Кейіннен ол 1970 жылдан 1981 жылға дейін сол жерде құрметті профессор болып тағайындалды. Университетте Джури жаратылыстану ғылымдары факультетін құруға көмектесті. Ол Стэнли Миллер, Ханс Сюсс және Джим Арнольдпен бірге 1960 жылы құрылған UCSD химия мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды. 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында [[Спутник-1|Спутник-1-дің]] ұшырылуының нәтижесінде ғарыш ғылымы өзекті зерттеу саласына айналды. Юри [[НАСА|NASA-ны]] [[Ай (серік)|Айға]] ұшқышсыз зондтарды орналастыруға басымдық беруге көндіруге көмектесті. [[Аполлон 11|«Аполлон-11»]] ай жыныстарының үлгілерімен оралғанда, Юри оларды Ай қабылдау зертханасында зерттеді. Үлгілер Юридің [[Ай (серік)|Ай]] мен [[Жер|Жердің]] ортақ шығу тегі бар деген пікірін растады. UCSD-де жұмыс істеген кезінде Юри 105 ғылыми мақала жариялады, оның 47-сі ай тақырыбына арналған. Неліктен соншалықты көп жұмыс істей бергені туралы сұрағанда, ол: «Менің қызметтен кеткенімді білесің ғой», — деп әзілдеді. == Жеке қасиеттер, марапаттар, естеліктер == Юри бағбандықпен айналысуға және орхидеялар өсіруге қызығушылық танытты. Ол Калифорния штатының Ла-Хойя қаласында қайтыс болды және [[Индиана|Индиана штатының]] ДеКлуб округіндегі Фэрфилд зиратына жерленді. Нобель сыйлығынан басқа, ол мыналармен марапатталды: * [[1934]] — Америка химиялық қоғамының Уиллард Гиббс сыйлығы * [[1940]] — Лондон Корольдік қоғамының Дэви медалі * [[1943]] — Франклин институтының Франклин медалі * [[1950]] — Силлиман дәрісі * [[1957]] — Гутри медалі және сыйлығы * [[1961]] — [[Колумбия университеті|Колумбия университетінің Гамильтон сыйлығы]] * [[1962]] — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының Лоуренс Смит медалі * [[1964]] — Париж университетінің медалі * [[1964]] — [[АҚШ ұлттық ғылым медалі|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым медалі]] * [[1966]] — Корольдік астрономиялық қоғамының алтын медалі * [[1969]] — Америка метеоритикалық қоғамының Фредерик Леонард медалі * [[1969]] — Америка Геологиялық қоғамының Артур Л. Дей медалі * [[1970]] — Лайнус Полинг сыйлығы * [[1972]] — Америка химиктер институтының алтын медалі * [[1973]] — НАСА-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі * [[1973]] — Америка химиялық қоғамының Пристли медалі * [[1975]] — В. М. Голдшмидт сыйлығы, Геохимиялық қоғамның ең жоғары марапаты ({{Аударылмаған 3|Geochemical Society|Geochemical Society|en|Geochemical Society}}) Юридің құрметіне [[Ай (серік)|Айдың]] [[Метеориттік кратер|соқтығысу кратері]], 4716 Юри [[Астероид|астероиды]], Америка астрономиялық қоғамының планетарлық ғылым саласындағы жетістіктері үшін Гарольд Юри сыйлығы, Еуропалық геохимия қауымдастығының Юри медалі, ''Тіршіліктің шығу тегін зерттеу жөніндегі халықаралық қоғамның'' (медаль Юридің аталған, {{Lang-en|International Society for the Study of the Origin of Life}}). Калифорния университеті, Сан-Диегода Юри кафедрасы, алғашқы жетекшісі Дж. Арнольд болды. Индиана штатындағы Уокертон қаласындағы орта мектеп және Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Ревелле колледжінің химия ғимараты да оның құрметіне аталған (ғимараттың шын атауы — «Фрида мен Гарольд Юри ғимараты», себебі атау комитеті физиктің марапаттан бас тартуынан қорықты, бірақ оның әйеліне бұл құрметтен бас тарта алмайтынын білді). Оның Хавмейердегі ({{Lang-en|Havemayer}}) Колумбия университетіндегі кеңсесі қазіргі уақытта профессор Брустың ({{Lang-en|Brus}} ) химия факультеті қолданады. Тақтаның бұрышында «Бұл кеңсе дейтерийдің ашқан Гарольд Юриге тиесілі болды» деген жазу бар. == Дереккөздеер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *   Silverstein, Alvin; Silverstein, Virginia B. Harold Urey: the Man who Explored from Earth to Moon (ағылш.). — New York: J. Day, 1970. — OCLC 115279. *   Hewlett, Richard G.[англ.]; Anderson, Oscar E. The New World, 1939–1946 (ағылш.). — University Park: Pennsylvania State University Press[англ.], 1962. — <nowiki>ISBN 0-520-07186-7</nowiki>. — OCLC 637004643. * Arnold, James R.; Bigeleisen, Jacob; Hutchison, Clyde A., Jr. Harold Clayton Urey 1893 - 1981 (ағылш.) // Biographical Memoirs. — National Academy of Sciences, 1995. — P. 363—411. [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Копенгаген университеті оқытушылары]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] qcuudrnmc8zgvne3dy69y5c0qhj44ne 3650325 3650320 2026-09-03T05:21:22Z Nurkhan 13652 3650325 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гарольд Клейтон Юри |Шынайы есімі = {{lang-en|Harold Clayton Urey}} |Суреті = Harold_Urey.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 29.4.1893 |Туған жері = {{Туғанжері|Уолкертон|Уолкертонда}}, [[Сент-Джозеф]], [[Индиана]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 5.1.1981 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Ла-Холья|Ла-Хольяда}}, [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Азаматтығы = {{байрақ|АҚШ|1957}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[астроном]], [[химик]], [[физикалық химик]], [[физик]], [[университет профессоры]], [[жазушы]], [[зоолог]] |Жұмыс орны = [[Чикаго университеті]]<br> [[Копенгаген университеті]]<br> [[Джонс Хопкинс университеті]]<br> [[Колумбия университеті]]<br> [[Калифорния университеті, Сан-Диего]]<br> [[Ай және планета институты]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Эрлхэм колледжі]]<br> [[Монтана университеті]]<br> [[Калифорния университеті, Беркли]]<br> [[Колумбия университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми жетекшісі = [[Гилберт Ньютон Льюис]] |Атақты шәкірттері = [[Стэнли Ллойд Миллер]] |Несімен белгілі = [[Лангмюр изотермасы|Лангмюр адсорбциялық изотермасы]]ның авторы және беттік құбылыстардың физикалық химиясы саласындағы ірі зерттеуші |Марапаттары = {{АҚШ Құрмет медалі}} <br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1934 жыл ғылымда|1934]])<br> <br> [[Франклин медалі]] (1943)<br> [[Лоуренс Смит медалі]] (1962)<br> [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]] <br> [[Пристли медалі]] (1973)<br>[[Артур Л. Дэй медалі]] (1969)<br>[[Уиллард Гиббс сыйлығы]] (1934)<br> {{АҚШ Ұлттық ғылым медалі}}<br> [[Виктор Мориц Голдшмидт сыйлығы]] (1975)<br>[[Америка физикалық қоғамының мүшесі]]<br> [[Дэви медалі]] (1940)<br>[[Ливерсидж сыйлығы]] (1946)<br>[[Гатри лекциясы]] (1957)<br> [[Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (1 мамыр 1947)<br>[[Фредерик Леонард медалі]] (1969) [[Лайнус Полинг сыйлығы]] (1970)<br>[[Силлиман лекциясы]] (1950)<br>[[Америка химиктер институтының химиялық пионер сыйлығының алтын медалі]] (1969) [[Ремсен сыйлығы]] (1963)<br>[[Жетістіктер академиясының алтын табақ сыйлығы]] (1966)<br> [[Америка геофизикалық одағының мүшесі]] (1962) |Қолтаңбасы = Harold_Urey_signature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Гарольд Клейтон Юри''' ({{Lang-en|Harold Clayton Urey}}; [[29 сәуір]] [[1893 жыл|1893]], [[Уолкертон (город)|Уолкертон]] — [[5 қаңтар]] [[1981 жыл|1981]], Ла-Холья, [[Сан-Диего]]) — америкалық физик және физикохимик. [[Изотоптар|Изотоптарды]] зерттеудегі пионер, оның бірі, [[Дейтерий|дейтерийді]] ашқаны үшін ол [[1934 жыл|1934 жылы]] [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды. Кейінірек ол планеталардың эволюциясын зерттеуге көшті. == Жастық шақ == [[Сурет:Urey.jpg|солға|нобай|283x283 нүкте| Гарольд 1934 жылы]] Гарольд Клейтон Юри 1893 жылы 29 сәуірде [[Индиана|Индиана штатының]] Уокертон қаласында мектеп мұғалімі және Бретен шіркеуінің діни қызметкері Самуэль Клейтон Юридің және оның әйелі Кора Ребекканың (қыз кезіндегі аты Рейноэль) отбасында дүниеге келген. Оның Кларенс есімді інісі және Марта есімді қарындасы болған. Отбасы [[Калифорния|Калифорния штатының]] Глендора қаласына көшті, бірақ Сэмюэл [[Туберкулез|туберкулезбен]] ауырып қалған кезде Кораның жесір қалған анасымен бірге тұру үшін Индианаға оралды. Ол Юри алты жаста болғанда қайтыс болды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Юри амиш бастауыш мектебінде білім алып, 14 жасында бітірді. Содан кейін ол Индиана штатындағы Кендаллвилл орта мектебінде оқыды. 1911 жылы оқуын бітіргеннен кейін, ол Эрлхэм колледжінен мұғалімдік сертификат алып, Индианадағы шағын мектепте сабақ берді. Кейінірек ол анасы тұрған [[Монтана|Монтанаға]] көшіп, сол жерде сабақ беруді жалғастырды. Юри 1914 жылы Монтана университетіне оқуға түсті, онда ол 1917 жылы [[зоология]] бакалавры дәрежесін алды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. [[Америка Құрама Штаттары]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] кіргеннен кейін, Юри [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] тротил өндіретін «Barrett Chemical Company» компаниясында соғыс жұмысына кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Монтана университетіне химия пәнінің репетиторы болып оралды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Академиялық мансап докторлық дәрежені талап етті, сондықтан 1921 жылы Юри Берклидегі Калифорния университетінде постдокторантуралық жұмысын бастады, онда ол Гилберт Н. Льюистан [[Термодинамика|термодинамиканы]] оқыды. Оның алғашқы диссертациясы [[цезий]] буының иондалуы туралы болды. Ол өз жұмысында белгілі бір қиындықтарға тап болды; сонымен бірге үнді физигі Мегнад Саха осы тақырып бойынша толығырақ мақала жариялады. Осыдан кейін, Юри идеал газдың иондалған күйлері туралы диссертация жазды, ол кейіннен «Astrophysical Journal» журналында жарияланды.<ref name="Arnold, James R 1995 pp. 363" /> 1923 жылы диссертациясын қорғағаннан кейін, Юри Копенгагендегі ''[[Нильс Бор]]'' институтында оқу үшін Америка-Скандинавия қорынан стипендия алды, онда ол [[Вернер Гейзенберг]], Ханс Крамерс, [[Вольфганг Паули]], Георг фон Хевеши және Джон Слейтермен кездесті. Сапарының соңында ол Германияға барып, [[Альберт Эйнштейн]] және [[Джеймс Франк|Джеймс Франкпен]] кездесті. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, Юри Ұлттық зерттеу кеңесінен [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] жұмыс істеу үшін стипендия алуға ұсыныс алды, сонымен қатар Джонс Хопкинс университетінде ғылыми қызметкер болу туралы ұсыныс алды. Ол соңғысын таңдады. Қызметке кіріспес бұрын, ол анасына бару үшін [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] [[Сиэтл]] қаласына барды. Жолда ол досы Кейт Даум тұратын Вашингтон штатындағы Эверетт қаласында тоқтады. Кейт Юриді өзінің әпкесі Фридамен таныстырды. Юри мен Фрида көп ұзамай атастырылып, үйленді. Олар 1926 жылы [[Канзас|Канзас штатының]] Лоуренс қаласындағы әкесінің үйінде үйленді. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы болды: 1927 жылы туған Гертруда Бесси (Элизабет); 1929 жылы туған Фрида Ребекка; 1934 жылы туған Мэри Элис; және 1939 жылы туған Джон Клейтон Юри. Джонс Хопкинс университетінде Юри мен Артур Руарк [[кванттық механика]] және оның [[Атом|атомдық]] және молекулалық жүйелерге қолданылуы туралы алғашқы ағылшын еңбектерінің бірі «Атомдар, кванттар және молекулалар» («Atoms, Quanta and Molecules», 1930) атты еңбегін жазды. 1929 жылы Юри Колумбия университетінде [[Химия|химия кафедрасының]] доценті болды, онда ол Рудольф Шенгеймермен, Дэвид Риттенбергпен және Т. И. Тейлормен бірлесіп жұмыс істеді. == Дейтерий == Сол кезде [[Калифорния университеті|Калифорния университетіндегі]] Уильям Джаук пен Херрик Джонсон [[Оттегі|оттегінің]] тұрақты [[Изотоптар|изотоптарын]] ашты. Ол кезде изотоптар жақсы зерттелмеген еді; [[Джеймс Чедвик]] [[Нейтрон|нейтронды]] тек 1932 жылы ғана ашты. Оларды жіктеу үшін екі жүйе қолданылды — химиялық және физикалық қасиеттеріне негізделген. Соңғылары [[Масс-спектрометрия|масс-спектрограф]] көмегімен анықталды. Оттегінің [[Атомдық масса|атомдық салмағы]] [[Сутегі|сутегінің атомдық]] салмағынан шамамен 16 есе үлкен екені белгілі болғандықтан, Раймонд Бирдж мен Дональд Менцель сутегінің де бірнеше изотоптан тұратынын айтты. Екі әдістің нәтижелерінің айырмашылығына сүйене отырып, олар 4500 сутегі атомының тек біреуі ғана ауыр изотоп екенін болжады. 1931 жылы Юри оны іздей бастады. Юри мен Джордж Мерфи Бальмер сериясынан ауыр изотоптың [[қызыл ығысу]] сызықтары 1,1-ден 1,8 [[Ангстрем|ангстремге]] дейін болуы керек екенін есептеді. Юридің 6,4 метрлік торлы спектрографқа қол жеткізу мүмкіндігі болды, бұл жақында Колумбияда орнатылған және Бальмер сериясын ажырата алатын сезімтал құрал. Оның ажыратымдылығы миллиметрге 1 Å болды, сондықтан бұл құрылғыда айырмашылық шамамен 1 мм болды. Бірақ 4500 атомның тек біреуі ғана ауыр болғандықтан, спектрографтағы сызық өте әлсіз болды. Сондықтан Юри оның шынымен ауыр сутегі екеніне сенімді дәлелдер алғанша нәтижелерін жариялауды кейінге қалдыруды шешті. Юри мен Мерфи Дебай моделіне сүйене отырып, ауыр изотоптың [[қайнау температурасы]] жеңіл изотопқа қарағанда сәл жоғары болатынын есептеді. Бес литр сұйық сутекті мұқият қыздыру арқылы оны бір миллилитрге дейін айдауға болады, ол ауыр изотоппен 100-200 есе байытылады. Бес литр сұйық сутегі алу үшін олар Вашингтондағы Ұлттық стандарттар бюросының криогеника зертханасына барды, онда оларға Юри Джонс Хопкинс университетінде таныс болған Фердинанд Брикведде көмектесті. Брикведде жіберген алғашқы үлгі 20 [[Кельвин|К]] температурада 1 стандартты атмосфера (100 кПа) қысымымен буланды. Олардың таңқалғаны, байып кетудің ешқандай белгісі болған жоқ. Содан кейін Брикведде екінші үлгіні алды, ол 14 К температурада сынап бағанасы қысымымен буланып кетті. Өнер. (7,1 кПа). Бұл үлгіде ауыр сутегіге арналған Бальмер сызықтары жеті есе қарқынды болды. Қазіргі кезде [[дейтерий]] деп аталатын заттың ашылуы туралы мақаланы 1932 жылы Юри, Мерфи және Брикведде бірлесіп жариялады. Юриге 1934 жылы «ауыр сутегін ашқаны үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді. Ол қызы Мэри Элистің дүниеге келуіне қатысу үшін [[Стокгольм|Стокгольмдегі]] рәсімді өткізіп алды. Стандарттар бюросының өкілі Эдвард В. Уошбернмен жұмыс істей отырып, кейіннен Юри үлгінің аномалиясының себебін анықтады. Брикведденің сутегі судан [[электролиз]] арқылы бөлініп, үлгінің сарқылуымен қалды. Сонымен қатар, Фрэнсис Уильям Астон сутегінің атомдық салмағы үшін есептелген мәнінің дұрыс емес екенін хабарлады, осылайша Бирге мен Менцельдің бастапқы негіздемесін жоққа шығарды. Дегенмен, дейтерийдің ашылуы әлі де жалғасты. Юри мен Уошберн таза ауыр су алу үшін электролизді қолдануға тырысты. Борн-Оппенгеймер жуықтауын қолдана отырып, Юри мен Дэвид Риттенберг сутегі мен дейтерийден тұратын газдардың қасиеттерін есептеді. Олар [[Биохимия|биохимияда]] индикаторлар ретінде пайдаланылуы мүмкін көміртек, [[азот]] және оттегі қосылыстарын байыту үшін тәжірибелерді кеңейтті, нәтижесінде химиялық реакцияларды зерттеудің мүлдем жаңа тәсілі пайда болды. Юри 1932 жылы [[Физикалық химия|«Физикалық химия»]] журналын құрды және оның алғашқы редакторы болды, 1940 жылға дейін осы қызметте болды. Юри «The Scientific Monthly» басылымында 1911 жылы 300–650 [[вольт]] электр тогы мен вольфрам жіпшелерін пайдаланып сутегімен дәнекерлеуді ойлап тапқан және беттік химия саласындағы жұмысы үшін 1932 жылы химия бойынша Нобель сыйлығын алған Ирвинг Лангмюр туралы мақала жариялады. Колумбия университетінде Юри [[демократия]] және интеллектуалдық бостандық университеттік федерациясын басқарды. Ол [[атлантизм]] идеяларын және Кларенс Штрайттың әлемдегі ірі демократиялардың федерациясын құру туралы үндеулерін қолдады және [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы Азамат соғысында]] республикашылдар жағын қолдады. Ол неміс [[Нацизм|нацизміне]] алғашқы қарсылас болды және [[Энрико Ферми|Энрико Фермиді]] қоса алғанда, босқын ғалымдарға Америка Құрама Штаттарында жұмыс табуға және жаңа елдегі өмірге бейімделуге көмектесті. == Манхэттен жобасы == 1939 жылы [[Еуропа|Еуропада]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталған кезде, Юри изотоптарды бөлу бойынша әлемге танымал сарапшы болды. Оған дейін бөлімде тек жеңіл элементтер ғана болды. 1939—1940 жылдары Юри ауыр изотоптарды бөлу туралы екі мақала жариялады, онда ол центрифугалық бөлуді ұсынды. Бұл [[Нильс Бор|Нильс Бордың]] уран-235-ті бөлуге болады деген пікіріне байланысты үлкен маңызға ие болды, себебі « уран-235-ті [[Уран (химиялық элемент)|уранның]] қалған бөлігінен бөлмей ядролық тізбекті реакцияны жүргізуге бола ма, жоқ па, өте күмәнді» деп саналды. Юри [[Байыту|уранды байыту]] бойынша қарқынды зерттеулер бастады<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Орталықтан тепкіш бөлуден басқа, Джордж Кистяковский газ тәрізді диффузия әдісін қолдану мүмкіндігін ұсынды. Үшінші мүмкіндік термиялық диффузия болды <ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Юри изотоптарды бөлу бойынша барлық зерттеу жұмыстарын, соның ішінде [[Ядролық реактор|ядролық реакторларда]] нейтрон модераторы ретінде пайдаланылуы мүмкін [[Ауыр су|ауыр суды]] өндіру әрекеттерін үйлестірді<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. 1941 жылдың мамыр айында Юри S-1 атқарушы комитетіне тағайындалды, ол Зерттеу және әзірлеу бөліміндегі уран жобаларын басқарды. 1941 жылы Юри мен Джордж В. Пеграм [[Ядролық қару|атом бомбасын]] жасау бойынша ынтымақтастық орнату үшін [[Англия|Англияға]] дипломатиялық миссияны басқарды. Британдықтар газ тәрізді диффузияны жақтаушылар болды, бірақ газ<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> және центрифугалық әдістердің екеуі де үлкен техникалық қиындықтарға тап болғаны анық болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> 1943 жылдың мамыр айында, Манхэттен жобасы қарқын алған кезде, Юри Колумбиядағы соғыс кезіндегі қорытпаны алмастыратын зертхананың басшысы болды, ол ауыр суға және [[Эрнест Орландо Лоуренс|Эрнест Лоуренстің]] электромагниттік процесінен басқа барлық изотоптарды байыту процестеріне жауапты болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> Орталықтан тепкіш әдіс туралы алғашқы есептер оның болжанғандай тиімді емес екенін көрсетті. Юри тікелей ағынды жүйенің орнына тиімдірек, бірақ техникалық тұрғыдан күрделірек қарсы ағынды жүйені қолдануға болатынын айтты. 1941 жылдың қараша айына қарай техникалық кедергілер бұл процесті тоқтатуға негіз болатындай үлкен болып көрінді. Қарсы ток центрифугалары соғыстан кейін жасалды және бүгінде көптеген елдерде ең қолайлы әдіс болып табылады. Газ диффузиясы процесі перспективалы болып қала берді, дегенмен оны жеңуге болатын техникалық кедергілер де болды. 1943 жылдың соңына қарай Юриде газ диффузиясымен 700-ден астам адам жұмыс істеді. Бұл процесс жүздеген каскадты қамтыды, онда коррозиялық уран гексафториді газ тәрізді тосқауылдар арқылы диффузияланып, әр кезеңде байыды. Негізгі мәселелердің бірі сорғыларға қолайлы жабдықты табу болды, бірақ ең үлкен қиындық тиісті диффузиялық тосқауыл құру болды. 1944 жылы жеткілікті мөлшерде қолайлы тосқауыл пайда болғанға дейін үлкен K-25 газ диффузиялық қондырғысының құрылысы жақсы жүріп жатты. Қосалқы нұсқа ретінде Юри жылулық диффузияны жақтады. Жобадан шаршаған Юри 1945 жылдың ақпан айында өз міндеттерін Джон Р. Даннингке берді. K-25 зауыты 1945 жылдың наурыз айында өндірісті бастады, және ақаулар түзетілгеннен кейін зауыт керемет тиімділік пен үнемділікпен жұмыс істеді. Бастапқыда уран S-50 сұйық термиялық диффузиялық қондырғысына, содан кейін K-25 газ тәрізді диффузиялық қондырғысына, ал соңында Y-12 электромагниттік бөлу қондырғысына берілді; бірақ соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай термиялық және электромагниттік бөлу қондырғылары жабылды, ал бөлу тек K-25 арқылы жүзеге асырылды. 1946 жылы салынған егізі К-27-мен бірге ол соғыстан кейінгі кезеңнің басында изотоптарды бөлудің негізгі қондырғысына айналды. Манхэттен жобасындағы жұмысы үшін Юриге жоба директоры генерал-майор Лесли Р. тапсырыс берді. Гроувз кіші «Ерен еңбегі үшін» медалі. == Соғыстан кейінгі жылдар == Соғыстан кейін Юри Ядролық зерттеулер институтында химия профессоры, содан кейін 1952 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] химия профессоры болды. Ол соғысқа дейінгі изотоптармен зерттеулерін жалғастырмады. Дегенмен, [[сутегі]] мен [[Оттегі|оттегімен]] алған білімін қолдана отырып, ол оттегі-18 және оттегі-16 үшін [[Карбонат|карбонаттар]] мен [[су]] арасындағы фракциялау 0-ден 25 °C-қа дейін 1,04 есеге төмендейтінін түсінді. Изотоптық қатынастарды өлшеу жабдығы жеткілікті сезімтал болған жағдайда орташа температураны анықтау үшін пайдалануға болады. Топқа оның әріптесі Ральф Буксбаум кірді. [[Белемниттер|Белемнитті]] тексеру оның төрт жыл бойы бастан кешірген жазғы және қысқы температурасын анықтады. Осы алғашқы палеоклиматтық зерттеулері үшін Юриге Артур Л. сыйлығы берілді. Америка Геологиялық қоғамының күні медалі және Геохимиялық қоғамның Гольдшмидт медалі. Юри 1946 жылғы Мэй-Джонсон заң жобасына қатты қарсы болды, себебі ол ядролық энергияны әскери бақылауға әкеледі деп қорықты, бірақ оны алмастырған және сайып келгенде Атом энергиясы жөніндегі комиссияны құрған МакМахон заң жобасын қолдады және ол үшін күресті. Ол ядролық қарудың таралуын болдырмау үшін Альберт Эйнштейн құрған білім беру ұйымы — Ядролық ғалымдардың төтенше комитетінің мүшесі болды. Юридің [[Бүкіл әлемдік үкімет|әлемдік үкіметтің]] кемелдігіне деген берілгендігі соғыстан бұрын пайда болған, бірақ ядролық соғыс мүмкіндігі оның ойында оны одан сайын маңызды етті. Ол [[Пацифизм|соғысқа қарсы]] дәріс оқып, ядролық мәселелер бойынша конгресстегі пікірталастарға қатысты. Ол Этель мен Джулиус Розенбергтің атынан көпшілік алдында сөйледі, тіпті Өкілдер палатасының Америкаға қарсы іс-қимыл комитетінің алдында куәлік беруге шақырылды. == Космохимия және Миллер-Юри эксперименті == Кейінірек Юри [[космохимия]] саласын дамытуға көмектесті және бұл терминді ойлап тапқан деп саналады. Оның оттегі-18 бойынша жұмысы оны Жердегі химиялық элементтердің көптігі және олардың жұлдыздардағы көптігі мен эволюциясы туралы теория жасауға әкелді. Юри өз жұмысын «Ғаламшарлар: Олардың шығу тегі мен дамуы» (1952) кітабында қорытындылады. Юри [[Жер атмосферасы|Жердің алғашқы атмосферасы]] [[аммиак]], [[метан]] және [[Сутегі|сутектен]] тұруы мүмкін деп болжады. Оның Чикагодағы [[Аспирантура|аспиранттарының]] бірі Стэнли Л. Миллер тәжірибеде мұндай қоспаны электр қуаты мен суға ұшыратса, ол [[Тіршілік|тіршіліктің]] құрылыс блоктары болып саналатын [[Аминқышқылдар|аминқышқылдарын]] түзе алатынын көрсетті. Бұл тәжірибе кейінірек « Миллер-Юри тәжірибесі » деп аталды.<gallery> Сурет:Miller-Urey_experiment-en.svg|link=Файл:Miller-Urey_experiment-en.svg|alt=Эксперимент Миллера-Юри.| Миллер-Юри эксперименті. </gallery>Юри 1956—1957 жылдары Англиядағы [[Оксфорд университеті|Оксфорд университетінде]] бір жыл шақырылған профессор болып жұмыс істеді. 1958 жылы ол [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] зейнеткерлік жасқа жетті (65), бірақ жаңадан құрылған [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Калифорния университетінде, Сан-Диегода]] (UCSD) профессорлық лауазымды қабылдап, Ла-Хольяға көшті. Кейіннен ол 1970 жылдан 1981 жылға дейін сол жерде құрметті профессор болып тағайындалды. Университетте Джури жаратылыстану ғылымдары факультетін құруға көмектесті. Ол Стэнли Миллер, Ханс Сюсс және Джим Арнольдпен бірге 1960 жылы құрылған UCSD химия мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды. 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында [[Спутник-1|Спутник-1-дің]] ұшырылуының нәтижесінде ғарыш ғылымы өзекті зерттеу саласына айналды. Юри [[НАСА|NASA-ны]] [[Ай (серік)|Айға]] ұшқышсыз зондтарды орналастыруға басымдық беруге көндіруге көмектесті. [[Аполлон 11|«Аполлон-11»]] ай жыныстарының үлгілерімен оралғанда, Юри оларды Ай қабылдау зертханасында зерттеді. Үлгілер Юридің [[Ай (серік)|Ай]] мен [[Жер|Жердің]] ортақ шығу тегі бар деген пікірін растады. UCSD-де жұмыс істеген кезінде Юри 105 ғылыми мақала жариялады, оның 47-сі ай тақырыбына арналған. Неліктен соншалықты көп жұмыс істей бергені туралы сұрағанда, ол: «Менің қызметтен кеткенімді білесің ғой», — деп әзілдеді. == Жеке қасиеттер, марапаттар, естеліктер == Юри бағбандықпен айналысуға және орхидеялар өсіруге қызығушылық танытты. Ол Калифорния штатының Ла-Хойя қаласында қайтыс болды және [[Индиана|Индиана штатының]] ДеКлуб округіндегі Фэрфилд зиратына жерленді. Нобель сыйлығынан басқа, ол мыналармен марапатталды: * [[1934]] — Америка химиялық қоғамының Уиллард Гиббс сыйлығы * [[1940]] — Лондон Корольдік қоғамының Дэви медалі * [[1943]] — Франклин институтының Франклин медалі * [[1950]] — Силлиман дәрісі * [[1957]] — Гутри медалі және сыйлығы * [[1961]] — [[Колумбия университеті|Колумбия университетінің Гамильтон сыйлығы]] * [[1962]] — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының Лоуренс Смит медалі * [[1964]] — Париж университетінің медалі * [[1964]] — [[АҚШ ұлттық ғылым медалі|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым медалі]] * [[1966]] — Корольдік астрономиялық қоғамының алтын медалі * [[1969]] — Америка метеоритикалық қоғамының Фредерик Леонард медалі * [[1969]] — Америка Геологиялық қоғамының Артур Л. Дей медалі * [[1970]] — Лайнус Полинг сыйлығы * [[1972]] — Америка химиктер институтының алтын медалі * [[1973]] — НАСА-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі * [[1973]] — Америка химиялық қоғамының Пристли медалі * [[1975]] — В. М. Голдшмидт сыйлығы, Геохимиялық қоғамның ең жоғары марапаты ({{Аударылмаған 3|Geochemical Society|Geochemical Society|en|Geochemical Society}}) Юридің құрметіне [[Ай (серік)|Айдың]] [[Метеориттік кратер|соқтығысу кратері]], 4716 Юри [[Астероид|астероиды]], Америка астрономиялық қоғамының планетарлық ғылым саласындағы жетістіктері үшін Гарольд Юри сыйлығы, Еуропалық геохимия қауымдастығының Юри медалі, ''Тіршіліктің шығу тегін зерттеу жөніндегі халықаралық қоғамның'' (медаль Юридің аталған, {{Lang-en|International Society for the Study of the Origin of Life}}). Калифорния университеті, Сан-Диегода Юри кафедрасы, алғашқы жетекшісі Дж. Арнольд болды. Индиана штатындағы Уокертон қаласындағы орта мектеп және Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Ревелле колледжінің химия ғимараты да оның құрметіне аталған (ғимараттың шын атауы — «Фрида мен Гарольд Юри ғимараты», себебі атау комитеті физиктің марапаттан бас тартуынан қорықты, бірақ оның әйеліне бұл құрметтен бас тарта алмайтынын білді). Оның Хавмейердегі ({{Lang-en|Havemayer}}) Колумбия университетіндегі кеңсесі қазіргі уақытта профессор Брустың ({{Lang-en|Brus}} ) химия факультеті қолданады. Тақтаның бұрышында «Бұл кеңсе дейтерийдің ашқан Гарольд Юриге тиесілі болды» деген жазу бар. == Дереккөздеер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *   Silverstein, Alvin; Silverstein, Virginia B. Harold Urey: the Man who Explored from Earth to Moon (ағылш.). — New York: J. Day, 1970. — OCLC 115279. *   Hewlett, Richard G.[англ.]; Anderson, Oscar E. The New World, 1939–1946 (ағылш.). — University Park: Pennsylvania State University Press[англ.], 1962. — <nowiki>ISBN 0-520-07186-7</nowiki>. — OCLC 637004643. * Arnold, James R.; Bigeleisen, Jacob; Hutchison, Clyde A., Jr. Harold Clayton Urey 1893 - 1981 (ағылш.) // Biographical Memoirs. — National Academy of Sciences, 1995. — P. 363—411. [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Копенгаген университеті оқытушылары]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] rzhz0pijjra763cdn4hhm14u9ab6wpt 3650326 3650325 2026-09-03T05:22:48Z Nurkhan 13652 3650326 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гарольд Клейтон Юри |Шынайы есімі = {{lang-en|Harold Clayton Urey}} |Суреті = Harold_Urey.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 29.4.1893 |Туған жері = {{Туғанжері|Уолкертон|Уолкертонда}}, [[Сент-Джозеф]], [[Индиана]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 5.1.1981 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Ла-Холья|Ла-Хольяда}}, [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Азаматтығы = {{байрақ|АҚШ|1957}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[астроном]], [[химик]], [[физикалық химик]], [[физик]], [[университет профессоры]], [[жазушы]], [[зоолог]] |Жұмыс орны = [[Чикаго университеті]]<br> [[Копенгаген университеті]]<br> [[Джонс Хопкинс университеті]]<br> [[Колумбия университеті]]<br> [[Калифорния университеті, Сан-Диего]]<br> [[Ай және планета институты]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Эрлхэм колледжі]]<br> [[Монтана университеті]]<br> [[Калифорния университеті, Беркли]]<br> [[Колумбия университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми жетекшісі = [[Гилберт Ньютон Льюис]] |Атақты шәкірттері = [[Стэнли Ллойд Миллер]] |Несімен белгілі = [[Лангмюр изотермасы|Лангмюр адсорбциялық изотермасы]]ның авторы және беттік құбылыстардың физикалық химиясы саласындағы ірі зерттеуші |Марапаттары = {{АҚШ Құрмет медалі}} <br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1934 жыл ғылымда|1934]])<br> <br> [[Франклин медалі]] (1943)<br> [[Лоуренс Смит медалі]] (1962)<br> [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]] <br> [[Пристли медалі]] (1973)<br>[[Артур Л. Дэй медалі]] (1969)<br>[[Уиллард Гиббс сыйлығы]] (1934)<br> {{АҚШ ұлттық ғылым медалі}}<br> [[Виктор Мориц Голдшмидт сыйлығы]] (1975)<br>[[Америка физикалық қоғамының мүшесі]]<br> [[Дэви медалі]] (1940)<br>[[Ливерсидж сыйлығы]] (1946)<br>[[Гатри лекциясы]] (1957)<br> [[Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (1 мамыр 1947)<br>[[Фредерик Леонард медалі]] (1969) [[Лайнус Полинг сыйлығы]] (1970)<br>[[Силлиман лекциясы]] (1950)<br>[[Америка химиктер институтының химиялық пионер сыйлығының алтын медалі]] (1969) [[Ремсен сыйлығы]] (1963)<br>[[Жетістіктер академиясының алтын табақ сыйлығы]] (1966)<br> [[Америка геофизикалық одағының мүшесі]] (1962) |Қолтаңбасы = Harold_Urey_signature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Гарольд Клейтон Юри''' ({{Lang-en|Harold Clayton Urey}}; [[29 сәуір]] [[1893 жыл|1893]], [[Уолкертон (город)|Уолкертон]] — [[5 қаңтар]] [[1981 жыл|1981]], Ла-Холья, [[Сан-Диего]]) — америкалық физик және физикохимик. [[Изотоптар|Изотоптарды]] зерттеудегі пионер, оның бірі, [[Дейтерий|дейтерийді]] ашқаны үшін ол [[1934 жыл|1934 жылы]] [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығына]] ие болды. Кейінірек ол планеталардың эволюциясын зерттеуге көшті. == Жастық шақ == [[Сурет:Urey.jpg|солға|нобай|283x283 нүкте| Гарольд 1934 жылы]] Гарольд Клейтон Юри 1893 жылы 29 сәуірде [[Индиана|Индиана штатының]] Уокертон қаласында мектеп мұғалімі және Бретен шіркеуінің діни қызметкері Самуэль Клейтон Юридің және оның әйелі Кора Ребекканың (қыз кезіндегі аты Рейноэль) отбасында дүниеге келген. Оның Кларенс есімді інісі және Марта есімді қарындасы болған. Отбасы [[Калифорния|Калифорния штатының]] Глендора қаласына көшті, бірақ Сэмюэл [[Туберкулез|туберкулезбен]] ауырып қалған кезде Кораның жесір қалған анасымен бірге тұру үшін Индианаға оралды. Ол Юри алты жаста болғанда қайтыс болды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Юри амиш бастауыш мектебінде білім алып, 14 жасында бітірді. Содан кейін ол Индиана штатындағы Кендаллвилл орта мектебінде оқыды. 1911 жылы оқуын бітіргеннен кейін, ол Эрлхэм колледжінен мұғалімдік сертификат алып, Индианадағы шағын мектепте сабақ берді. Кейінірек ол анасы тұрған [[Монтана|Монтанаға]] көшіп, сол жерде сабақ беруді жалғастырды. Юри 1914 жылы Монтана университетіне оқуға түсті, онда ол 1917 жылы [[зоология]] бакалавры дәрежесін алды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. [[Америка Құрама Штаттары]] [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] кіргеннен кейін, Юри [[Филадельфия|Филадельфиядағы]] тротил өндіретін «Barrett Chemical Company» компаниясында соғыс жұмысына кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Монтана университетіне химия пәнінің репетиторы болып оралды<ref name="Silverstein Alvin Harold Urey 1970" />. Академиялық мансап докторлық дәрежені талап етті, сондықтан 1921 жылы Юри Берклидегі Калифорния университетінде постдокторантуралық жұмысын бастады, онда ол Гилберт Н. Льюистан [[Термодинамика|термодинамиканы]] оқыды. Оның алғашқы диссертациясы [[цезий]] буының иондалуы туралы болды. Ол өз жұмысында белгілі бір қиындықтарға тап болды; сонымен бірге үнді физигі Мегнад Саха осы тақырып бойынша толығырақ мақала жариялады. Осыдан кейін, Юри идеал газдың иондалған күйлері туралы диссертация жазды, ол кейіннен «Astrophysical Journal» журналында жарияланды.<ref name="Arnold, James R 1995 pp. 363" /> 1923 жылы диссертациясын қорғағаннан кейін, Юри Копенгагендегі ''[[Нильс Бор]]'' институтында оқу үшін Америка-Скандинавия қорынан стипендия алды, онда ол [[Вернер Гейзенберг]], Ханс Крамерс, [[Вольфганг Паули]], Георг фон Хевеши және Джон Слейтермен кездесті. Сапарының соңында ол Германияға барып, [[Альберт Эйнштейн]] және [[Джеймс Франк|Джеймс Франкпен]] кездесті. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, Юри Ұлттық зерттеу кеңесінен [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] жұмыс істеу үшін стипендия алуға ұсыныс алды, сонымен қатар Джонс Хопкинс университетінде ғылыми қызметкер болу туралы ұсыныс алды. Ол соңғысын таңдады. Қызметке кіріспес бұрын, ол анасына бару үшін [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатының]] [[Сиэтл]] қаласына барды. Жолда ол досы Кейт Даум тұратын Вашингтон штатындағы Эверетт қаласында тоқтады. Кейт Юриді өзінің әпкесі Фридамен таныстырды. Юри мен Фрида көп ұзамай атастырылып, үйленді. Олар 1926 жылы [[Канзас|Канзас штатының]] Лоуренс қаласындағы әкесінің үйінде үйленді. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы болды: 1927 жылы туған Гертруда Бесси (Элизабет); 1929 жылы туған Фрида Ребекка; 1934 жылы туған Мэри Элис; және 1939 жылы туған Джон Клейтон Юри. Джонс Хопкинс университетінде Юри мен Артур Руарк [[кванттық механика]] және оның [[Атом|атомдық]] және молекулалық жүйелерге қолданылуы туралы алғашқы ағылшын еңбектерінің бірі «Атомдар, кванттар және молекулалар» («Atoms, Quanta and Molecules», 1930) атты еңбегін жазды. 1929 жылы Юри Колумбия университетінде [[Химия|химия кафедрасының]] доценті болды, онда ол Рудольф Шенгеймермен, Дэвид Риттенбергпен және Т. И. Тейлормен бірлесіп жұмыс істеді. == Дейтерий == Сол кезде [[Калифорния университеті|Калифорния университетіндегі]] Уильям Джаук пен Херрик Джонсон [[Оттегі|оттегінің]] тұрақты [[Изотоптар|изотоптарын]] ашты. Ол кезде изотоптар жақсы зерттелмеген еді; [[Джеймс Чедвик]] [[Нейтрон|нейтронды]] тек 1932 жылы ғана ашты. Оларды жіктеу үшін екі жүйе қолданылды — химиялық және физикалық қасиеттеріне негізделген. Соңғылары [[Масс-спектрометрия|масс-спектрограф]] көмегімен анықталды. Оттегінің [[Атомдық масса|атомдық салмағы]] [[Сутегі|сутегінің атомдық]] салмағынан шамамен 16 есе үлкен екені белгілі болғандықтан, Раймонд Бирдж мен Дональд Менцель сутегінің де бірнеше изотоптан тұратынын айтты. Екі әдістің нәтижелерінің айырмашылығына сүйене отырып, олар 4500 сутегі атомының тек біреуі ғана ауыр изотоп екенін болжады. 1931 жылы Юри оны іздей бастады. Юри мен Джордж Мерфи Бальмер сериясынан ауыр изотоптың [[қызыл ығысу]] сызықтары 1,1-ден 1,8 [[Ангстрем|ангстремге]] дейін болуы керек екенін есептеді. Юридің 6,4 метрлік торлы спектрографқа қол жеткізу мүмкіндігі болды, бұл жақында Колумбияда орнатылған және Бальмер сериясын ажырата алатын сезімтал құрал. Оның ажыратымдылығы миллиметрге 1 Å болды, сондықтан бұл құрылғыда айырмашылық шамамен 1 мм болды. Бірақ 4500 атомның тек біреуі ғана ауыр болғандықтан, спектрографтағы сызық өте әлсіз болды. Сондықтан Юри оның шынымен ауыр сутегі екеніне сенімді дәлелдер алғанша нәтижелерін жариялауды кейінге қалдыруды шешті. Юри мен Мерфи Дебай моделіне сүйене отырып, ауыр изотоптың [[қайнау температурасы]] жеңіл изотопқа қарағанда сәл жоғары болатынын есептеді. Бес литр сұйық сутекті мұқият қыздыру арқылы оны бір миллилитрге дейін айдауға болады, ол ауыр изотоппен 100-200 есе байытылады. Бес литр сұйық сутегі алу үшін олар Вашингтондағы Ұлттық стандарттар бюросының криогеника зертханасына барды, онда оларға Юри Джонс Хопкинс университетінде таныс болған Фердинанд Брикведде көмектесті. Брикведде жіберген алғашқы үлгі 20 [[Кельвин|К]] температурада 1 стандартты атмосфера (100 кПа) қысымымен буланды. Олардың таңқалғаны, байып кетудің ешқандай белгісі болған жоқ. Содан кейін Брикведде екінші үлгіні алды, ол 14 К температурада сынап бағанасы қысымымен буланып кетті. Өнер. (7,1 кПа). Бұл үлгіде ауыр сутегіге арналған Бальмер сызықтары жеті есе қарқынды болды. Қазіргі кезде [[дейтерий]] деп аталатын заттың ашылуы туралы мақаланы 1932 жылы Юри, Мерфи және Брикведде бірлесіп жариялады. Юриге 1934 жылы «ауыр сутегін ашқаны үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығы]] берілді. Ол қызы Мэри Элистің дүниеге келуіне қатысу үшін [[Стокгольм|Стокгольмдегі]] рәсімді өткізіп алды. Стандарттар бюросының өкілі Эдвард В. Уошбернмен жұмыс істей отырып, кейіннен Юри үлгінің аномалиясының себебін анықтады. Брикведденің сутегі судан [[электролиз]] арқылы бөлініп, үлгінің сарқылуымен қалды. Сонымен қатар, Фрэнсис Уильям Астон сутегінің атомдық салмағы үшін есептелген мәнінің дұрыс емес екенін хабарлады, осылайша Бирге мен Менцельдің бастапқы негіздемесін жоққа шығарды. Дегенмен, дейтерийдің ашылуы әлі де жалғасты. Юри мен Уошберн таза ауыр су алу үшін электролизді қолдануға тырысты. Борн-Оппенгеймер жуықтауын қолдана отырып, Юри мен Дэвид Риттенберг сутегі мен дейтерийден тұратын газдардың қасиеттерін есептеді. Олар [[Биохимия|биохимияда]] индикаторлар ретінде пайдаланылуы мүмкін көміртек, [[азот]] және оттегі қосылыстарын байыту үшін тәжірибелерді кеңейтті, нәтижесінде химиялық реакцияларды зерттеудің мүлдем жаңа тәсілі пайда болды. Юри 1932 жылы [[Физикалық химия|«Физикалық химия»]] журналын құрды және оның алғашқы редакторы болды, 1940 жылға дейін осы қызметте болды. Юри «The Scientific Monthly» басылымында 1911 жылы 300–650 [[вольт]] электр тогы мен вольфрам жіпшелерін пайдаланып сутегімен дәнекерлеуді ойлап тапқан және беттік химия саласындағы жұмысы үшін 1932 жылы химия бойынша Нобель сыйлығын алған Ирвинг Лангмюр туралы мақала жариялады. Колумбия университетінде Юри [[демократия]] және интеллектуалдық бостандық университеттік федерациясын басқарды. Ол [[атлантизм]] идеяларын және Кларенс Штрайттың әлемдегі ірі демократиялардың федерациясын құру туралы үндеулерін қолдады және [[Испан азамат соғысы|Испаниядағы Азамат соғысында]] республикашылдар жағын қолдады. Ол неміс [[Нацизм|нацизміне]] алғашқы қарсылас болды және [[Энрико Ферми|Энрико Фермиді]] қоса алғанда, босқын ғалымдарға Америка Құрама Штаттарында жұмыс табуға және жаңа елдегі өмірге бейімделуге көмектесті. == Манхэттен жобасы == 1939 жылы [[Еуропа|Еуропада]] [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталған кезде, Юри изотоптарды бөлу бойынша әлемге танымал сарапшы болды. Оған дейін бөлімде тек жеңіл элементтер ғана болды. 1939—1940 жылдары Юри ауыр изотоптарды бөлу туралы екі мақала жариялады, онда ол центрифугалық бөлуді ұсынды. Бұл [[Нильс Бор|Нильс Бордың]] уран-235-ті бөлуге болады деген пікіріне байланысты үлкен маңызға ие болды, себебі « уран-235-ті [[Уран (химиялық элемент)|уранның]] қалған бөлігінен бөлмей ядролық тізбекті реакцияны жүргізуге бола ма, жоқ па, өте күмәнді» деп саналды. Юри [[Байыту|уранды байыту]] бойынша қарқынды зерттеулер бастады<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Орталықтан тепкіш бөлуден басқа, Джордж Кистяковский газ тәрізді диффузия әдісін қолдану мүмкіндігін ұсынды. Үшінші мүмкіндік термиялық диффузия болды <ref name="Hewlett Richard G 1946" />. Юри изотоптарды бөлу бойынша барлық зерттеу жұмыстарын, соның ішінде [[Ядролық реактор|ядролық реакторларда]] нейтрон модераторы ретінде пайдаланылуы мүмкін [[Ауыр су|ауыр суды]] өндіру әрекеттерін үйлестірді<ref name="Hewlett Richard G 1946" />. 1941 жылдың мамыр айында Юри S-1 атқарушы комитетіне тағайындалды, ол Зерттеу және әзірлеу бөліміндегі уран жобаларын басқарды. 1941 жылы Юри мен Джордж В. Пеграм [[Ядролық қару|атом бомбасын]] жасау бойынша ынтымақтастық орнату үшін [[Англия|Англияға]] дипломатиялық миссияны басқарды. Британдықтар газ тәрізді диффузияны жақтаушылар болды, бірақ газ<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> және центрифугалық әдістердің екеуі де үлкен техникалық қиындықтарға тап болғаны анық болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> 1943 жылдың мамыр айында, Манхэттен жобасы қарқын алған кезде, Юри Колумбиядағы соғыс кезіндегі қорытпаны алмастыратын зертхананың басшысы болды, ол ауыр суға және [[Эрнест Орландо Лоуренс|Эрнест Лоуренстің]] электромагниттік процесінен басқа барлық изотоптарды байыту процестеріне жауапты болды.<ref name="Hewlett Richard G 1946" /> Орталықтан тепкіш әдіс туралы алғашқы есептер оның болжанғандай тиімді емес екенін көрсетті. Юри тікелей ағынды жүйенің орнына тиімдірек, бірақ техникалық тұрғыдан күрделірек қарсы ағынды жүйені қолдануға болатынын айтты. 1941 жылдың қараша айына қарай техникалық кедергілер бұл процесті тоқтатуға негіз болатындай үлкен болып көрінді. Қарсы ток центрифугалары соғыстан кейін жасалды және бүгінде көптеген елдерде ең қолайлы әдіс болып табылады. Газ диффузиясы процесі перспективалы болып қала берді, дегенмен оны жеңуге болатын техникалық кедергілер де болды. 1943 жылдың соңына қарай Юриде газ диффузиясымен 700-ден астам адам жұмыс істеді. Бұл процесс жүздеген каскадты қамтыды, онда коррозиялық уран гексафториді газ тәрізді тосқауылдар арқылы диффузияланып, әр кезеңде байыды. Негізгі мәселелердің бірі сорғыларға қолайлы жабдықты табу болды, бірақ ең үлкен қиындық тиісті диффузиялық тосқауыл құру болды. 1944 жылы жеткілікті мөлшерде қолайлы тосқауыл пайда болғанға дейін үлкен K-25 газ диффузиялық қондырғысының құрылысы жақсы жүріп жатты. Қосалқы нұсқа ретінде Юри жылулық диффузияны жақтады. Жобадан шаршаған Юри 1945 жылдың ақпан айында өз міндеттерін Джон Р. Даннингке берді. K-25 зауыты 1945 жылдың наурыз айында өндірісті бастады, және ақаулар түзетілгеннен кейін зауыт керемет тиімділік пен үнемділікпен жұмыс істеді. Бастапқыда уран S-50 сұйық термиялық диффузиялық қондырғысына, содан кейін K-25 газ тәрізді диффузиялық қондырғысына, ал соңында Y-12 электромагниттік бөлу қондырғысына берілді; бірақ соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай термиялық және электромагниттік бөлу қондырғылары жабылды, ал бөлу тек K-25 арқылы жүзеге асырылды. 1946 жылы салынған егізі К-27-мен бірге ол соғыстан кейінгі кезеңнің басында изотоптарды бөлудің негізгі қондырғысына айналды. Манхэттен жобасындағы жұмысы үшін Юриге жоба директоры генерал-майор Лесли Р. тапсырыс берді. Гроувз кіші «Ерен еңбегі үшін» медалі. == Соғыстан кейінгі жылдар == Соғыстан кейін Юри Ядролық зерттеулер институтында химия профессоры, содан кейін 1952 жылы [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] химия профессоры болды. Ол соғысқа дейінгі изотоптармен зерттеулерін жалғастырмады. Дегенмен, [[сутегі]] мен [[Оттегі|оттегімен]] алған білімін қолдана отырып, ол оттегі-18 және оттегі-16 үшін [[Карбонат|карбонаттар]] мен [[су]] арасындағы фракциялау 0-ден 25 °C-қа дейін 1,04 есеге төмендейтінін түсінді. Изотоптық қатынастарды өлшеу жабдығы жеткілікті сезімтал болған жағдайда орташа температураны анықтау үшін пайдалануға болады. Топқа оның әріптесі Ральф Буксбаум кірді. [[Белемниттер|Белемнитті]] тексеру оның төрт жыл бойы бастан кешірген жазғы және қысқы температурасын анықтады. Осы алғашқы палеоклиматтық зерттеулері үшін Юриге Артур Л. сыйлығы берілді. Америка Геологиялық қоғамының күні медалі және Геохимиялық қоғамның Гольдшмидт медалі. Юри 1946 жылғы Мэй-Джонсон заң жобасына қатты қарсы болды, себебі ол ядролық энергияны әскери бақылауға әкеледі деп қорықты, бірақ оны алмастырған және сайып келгенде Атом энергиясы жөніндегі комиссияны құрған МакМахон заң жобасын қолдады және ол үшін күресті. Ол ядролық қарудың таралуын болдырмау үшін Альберт Эйнштейн құрған білім беру ұйымы — Ядролық ғалымдардың төтенше комитетінің мүшесі болды. Юридің [[Бүкіл әлемдік үкімет|әлемдік үкіметтің]] кемелдігіне деген берілгендігі соғыстан бұрын пайда болған, бірақ ядролық соғыс мүмкіндігі оның ойында оны одан сайын маңызды етті. Ол [[Пацифизм|соғысқа қарсы]] дәріс оқып, ядролық мәселелер бойынша конгресстегі пікірталастарға қатысты. Ол Этель мен Джулиус Розенбергтің атынан көпшілік алдында сөйледі, тіпті Өкілдер палатасының Америкаға қарсы іс-қимыл комитетінің алдында куәлік беруге шақырылды. == Космохимия және Миллер-Юри эксперименті == Кейінірек Юри [[космохимия]] саласын дамытуға көмектесті және бұл терминді ойлап тапқан деп саналады. Оның оттегі-18 бойынша жұмысы оны Жердегі химиялық элементтердің көптігі және олардың жұлдыздардағы көптігі мен эволюциясы туралы теория жасауға әкелді. Юри өз жұмысын «Ғаламшарлар: Олардың шығу тегі мен дамуы» (1952) кітабында қорытындылады. Юри [[Жер атмосферасы|Жердің алғашқы атмосферасы]] [[аммиак]], [[метан]] және [[Сутегі|сутектен]] тұруы мүмкін деп болжады. Оның Чикагодағы [[Аспирантура|аспиранттарының]] бірі Стэнли Л. Миллер тәжірибеде мұндай қоспаны электр қуаты мен суға ұшыратса, ол [[Тіршілік|тіршіліктің]] құрылыс блоктары болып саналатын [[Аминқышқылдар|аминқышқылдарын]] түзе алатынын көрсетті. Бұл тәжірибе кейінірек « Миллер-Юри тәжірибесі » деп аталды.<gallery> Сурет:Miller-Urey_experiment-en.svg|link=Файл:Miller-Urey_experiment-en.svg|alt=Эксперимент Миллера-Юри.| Миллер-Юри эксперименті. </gallery>Юри 1956—1957 жылдары Англиядағы [[Оксфорд университеті|Оксфорд университетінде]] бір жыл шақырылған профессор болып жұмыс істеді. 1958 жылы ол [[Чикаго университеті|Чикаго университетінде]] зейнеткерлік жасқа жетті (65), бірақ жаңадан құрылған [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Калифорния университетінде, Сан-Диегода]] (UCSD) профессорлық лауазымды қабылдап, Ла-Хольяға көшті. Кейіннен ол 1970 жылдан 1981 жылға дейін сол жерде құрметті профессор болып тағайындалды. Университетте Джури жаратылыстану ғылымдары факультетін құруға көмектесті. Ол Стэнли Миллер, Ханс Сюсс және Джим Арнольдпен бірге 1960 жылы құрылған UCSD химия мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды. 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында [[Спутник-1|Спутник-1-дің]] ұшырылуының нәтижесінде ғарыш ғылымы өзекті зерттеу саласына айналды. Юри [[НАСА|NASA-ны]] [[Ай (серік)|Айға]] ұшқышсыз зондтарды орналастыруға басымдық беруге көндіруге көмектесті. [[Аполлон 11|«Аполлон-11»]] ай жыныстарының үлгілерімен оралғанда, Юри оларды Ай қабылдау зертханасында зерттеді. Үлгілер Юридің [[Ай (серік)|Ай]] мен [[Жер|Жердің]] ортақ шығу тегі бар деген пікірін растады. UCSD-де жұмыс істеген кезінде Юри 105 ғылыми мақала жариялады, оның 47-сі ай тақырыбына арналған. Неліктен соншалықты көп жұмыс істей бергені туралы сұрағанда, ол: «Менің қызметтен кеткенімді білесің ғой», — деп әзілдеді. == Жеке қасиеттер, марапаттар, естеліктер == Юри бағбандықпен айналысуға және орхидеялар өсіруге қызығушылық танытты. Ол Калифорния штатының Ла-Хойя қаласында қайтыс болды және [[Индиана|Индиана штатының]] ДеКлуб округіндегі Фэрфилд зиратына жерленді. Нобель сыйлығынан басқа, ол мыналармен марапатталды: * [[1934]] — Америка химиялық қоғамының Уиллард Гиббс сыйлығы * [[1940]] — Лондон Корольдік қоғамының Дэви медалі * [[1943]] — Франклин институтының Франклин медалі * [[1950]] — Силлиман дәрісі * [[1957]] — Гутри медалі және сыйлығы * [[1961]] — [[Колумбия университеті|Колумбия университетінің Гамильтон сыйлығы]] * [[1962]] — Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының Лоуренс Смит медалі * [[1964]] — Париж университетінің медалі * [[1964]] — [[АҚШ ұлттық ғылым медалі|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым медалі]] * [[1966]] — Корольдік астрономиялық қоғамының алтын медалі * [[1969]] — Америка метеоритикалық қоғамының Фредерик Леонард медалі * [[1969]] — Америка Геологиялық қоғамының Артур Л. Дей медалі * [[1970]] — Лайнус Полинг сыйлығы * [[1972]] — Америка химиктер институтының алтын медалі * [[1973]] — НАСА-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі * [[1973]] — Америка химиялық қоғамының Пристли медалі * [[1975]] — В. М. Голдшмидт сыйлығы, Геохимиялық қоғамның ең жоғары марапаты ({{Аударылмаған 3|Geochemical Society|Geochemical Society|en|Geochemical Society}}) Юридің құрметіне [[Ай (серік)|Айдың]] [[Метеориттік кратер|соқтығысу кратері]], 4716 Юри [[Астероид|астероиды]], Америка астрономиялық қоғамының планетарлық ғылым саласындағы жетістіктері үшін Гарольд Юри сыйлығы, Еуропалық геохимия қауымдастығының Юри медалі, ''Тіршіліктің шығу тегін зерттеу жөніндегі халықаралық қоғамның'' (медаль Юридің аталған, {{Lang-en|International Society for the Study of the Origin of Life}}). Калифорния университеті, Сан-Диегода Юри кафедрасы, алғашқы жетекшісі Дж. Арнольд болды. Индиана штатындағы Уокертон қаласындағы орта мектеп және Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Ревелле колледжінің химия ғимараты да оның құрметіне аталған (ғимараттың шын атауы — «Фрида мен Гарольд Юри ғимараты», себебі атау комитеті физиктің марапаттан бас тартуынан қорықты, бірақ оның әйеліне бұл құрметтен бас тарта алмайтынын білді). Оның Хавмейердегі ({{Lang-en|Havemayer}}) Колумбия университетіндегі кеңсесі қазіргі уақытта профессор Брустың ({{Lang-en|Brus}} ) химия факультеті қолданады. Тақтаның бұрышында «Бұл кеңсе дейтерийдің ашқан Гарольд Юриге тиесілі болды» деген жазу бар. == Дереккөздеер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *   Silverstein, Alvin; Silverstein, Virginia B. Harold Urey: the Man who Explored from Earth to Moon (ағылш.). — New York: J. Day, 1970. — OCLC 115279. *   Hewlett, Richard G.[англ.]; Anderson, Oscar E. The New World, 1939–1946 (ағылш.). — University Park: Pennsylvania State University Press[англ.], 1962. — <nowiki>ISBN 0-520-07186-7</nowiki>. — OCLC 637004643. * Arnold, James R.; Bigeleisen, Jacob; Hutchison, Clyde A., Jr. Harold Clayton Urey 1893 - 1981 (ағылш.) // Biographical Memoirs. — National Academy of Sciences, 1995. — P. 363—411. [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Колумбия университеті түлектері]] [[Санат:Копенгаген университеті оқытушылары]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] dszwzzrol3sqsde30h5ickhcjgby86b 0 786188 3650321 2026-09-03T05:11:50Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Резекне''' {{lang-lv|Rēzekne}} — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3650321 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' {{lang-lv|Rēzekne}} — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] tqq6dikwwrjgu8wrzxrtsfs536cexzd 3650322 3650321 2026-09-03T05:12:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3650322 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' {{lang-lv|Rēzekne}} — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8beycn9v4ew9dvspbpjt1fzq4igcnmp 3650337 3650322 2026-09-03T06:38:03Z Мағыпар 100137 толықтыру 3650337 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' {{lang-lv|Rēzekne}} — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] la6jlvry070zr1cbhe80cdtldtowng3 3650339 3650337 2026-09-03T06:39:04Z Мағыпар 100137 дереккөз 3650339 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' {{lang-lv|Rēzekne}} — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p677qc0oyl7dd41wp2ou9e14zlncrbh 3650342 3650339 2026-09-03T06:41:24Z Мағыпар 100137 толықтыру 3650342 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3kgahgmw4usp03hur1j6bgxgqnh8pjn 3650344 3650342 2026-09-03T06:44:24Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3650344 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ryr06bg48erhx7zmmv7tisao2zbwvjg 3650345 3650344 2026-09-03T06:45:39Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3650345 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9r5lk6syebbaymgdj8ll6ymqrwup0j6 3650346 3650345 2026-09-03T06:49:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3650346 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4qrvxvwb2cp6lr3writmlet3d0s7siz 3650347 3650346 2026-09-03T06:52:29Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3650347 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 14f7v2o74rozwsvsx68j5zo5asmn8hf 3650352 3650347 2026-09-03T06:57:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3650352 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5y4wev5evi0uxr5tw6tnl85brx17alx 3650353 3650352 2026-09-03T06:59:31Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3650353 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы күрт жақсарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5sgot76ydhl872s5ittc8c7mydw8hxo 3650356 3650353 2026-09-03T07:05:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3650356 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады. 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 13weelte2b65j296wv4u09urb2z6g9r 3650357 3650356 2026-09-03T07:08:40Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3650357 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fqqcg5hfmftcpll5z9bgxrh8si062gf 3650358 3650357 2026-09-03T07:09:36Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ 3650358 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6kq0y8yz46h2j28gywze525qoebp7pe 3650361 3650358 2026-09-03T07:18:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3650361 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q5jp0c9ybdr81gy89cdgg4w5445cf2l 3650386 3650361 2026-09-03T08:31:06Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3650386 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] k0az03sv9xm4ooq8f304grd2iwxtjcs 3650389 3650386 2026-09-03T08:33:08Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3650389 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ccdtxx1gfmtxo8hbddiy9a3am2mbgtd 3650395 3650389 2026-09-03T08:37:06Z Мағыпар 100137 толықтыру 3650395 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] opqgb4v9yhg63kbbomzyojbdq0mzqyo 3650398 3650395 2026-09-03T08:38:24Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650398 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *Резекне қамалының қирандылары — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] k0y9bjz01r2qx8oti318a24flqcyebr 3650401 3650398 2026-09-03T08:39:15Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650401 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *Резекне қамалының қирандылары — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kvu8v4ricgotwrnjv7pr9erqx2fahdc 3650409 3650401 2026-09-03T08:44:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650409 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шаралардаы көре алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] f5tcz47jf576iqwsg13xklv3gv5jsa2 3650417 3650409 2026-09-03T08:47:45Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650417 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] obkzpbyobi42iju0007pnyyp6g2uq3p 3650421 3650417 2026-09-03T08:48:44Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650421 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] i32eyi9eotrcbl1rpmqmro454imz7st 3650423 3650421 2026-09-03T08:50:02Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3650423 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6dqixprcbnku7l35c2z5sty1j4d09m6 3650424 3650423 2026-09-03T08:51:22Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3650424 wikitext text/x-wiki '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 481o9nzh5cwrorolysfob3ggled8dgg 3650527 3650424 2026-09-03T11:29:15Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3650527 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5gsvyik4k14wakc5e6cz7wcq0imapzt 3650528 3650527 2026-09-03T11:29:53Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3650528 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pbn5d5e2xtag5vjacrresxe86g02x02 3650529 3650528 2026-09-03T11:31:37Z Мағыпар 100137 үлгі 3650529 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j15l61og8o693d1mmj6lk3let0r56h3 3650530 3650529 2026-09-03T11:32:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3650530 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ewiu77cprp6agcwh8sgstwd0wexhn9i 3650532 3650530 2026-09-03T11:33:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3650532 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ow8thl1c8whanvdoaeacmbk8dgr3znm 3650533 3650532 2026-09-03T11:37:47Z Мағыпар 100137 үлгі 3650533 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ibnf88tmdxc3pchg50jmmdelwzfgmh8 3650534 3650533 2026-09-03T11:39:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3650534 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2yezlw3sck46vpo0rg47bi8u2xw55ds 3650536 3650534 2026-09-03T11:40:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3650536 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dlfqj8pei9gg4zfzum7cxug3ieeo7ru 3650540 3650536 2026-09-03T11:41:43Z Мағыпар 100137 үлгі 3650540 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nvgyox3me87ddsm0jvh1dz50sr5kex9 3650541 3650540 2026-09-03T11:42:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3650541 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lk8mgfq95a2ixni7tz25x5exc8f84xn 3650543 3650541 2026-09-03T11:44:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3650543 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды.<br /> Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8dexbwtumydd5alktwnltz89v2hf4xw 3650562 3650543 2026-09-03T11:48:48Z Мағыпар 100137 сурет қою 3650562 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. [[Сурет:Rezekne Bolsjaja lucin ulNr2.jpg|нобай|солға|300px|Режица, XX ғасырдың басы]] Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] szge9g32h6tne435awon2lxik1xyyqy 3650565 3650562 2026-09-03T11:53:50Z Мағыпар 100137 сурет қою 3650565 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. [[Сурет:Rezekne Bolsjaja lucin ulNr2.jpg|нобай|солға|300px|Режица, XX ғасырдың басы]] Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Rezeknes CB.jpg|Орталық кітапхана </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 07wwjj89xfwd17jpwl7ceytdi8ninl4 3650566 3650565 2026-09-03T11:55:22Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3650566 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. [[Сурет:Rezekne Bolsjaja lucin ulNr2.jpg|нобай|солға|300px|Режица, XX ғасырдың басы]] Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Rezeknes CB.jpg|Орталық кітапхана Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|Рим-католик шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jecmp9tkgcggrqoi6j6w92glebuo4ga 3650567 3650566 2026-09-03T11:56:13Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3650567 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. [[Сурет:Rezekne Bolsjaja lucin ulNr2.jpg|нобай|солға|300px|Режица, XX ғасырдың басы]] Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Rezeknes CB.jpg|Орталық кітапхана Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|Рим-католик шіркеуі Rēzeknes pareizticīgo baznīca 2000-10-14.jpg|Православ шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5pwx99k8o0y9wjjp1inwoznpmqbdyfr 3650568 3650567 2026-09-03T11:58:06Z Мағыпар 100137 сурет қою 3650568 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Резекне |шынайы атауы = {{lang-lv|Rēzekne}} |сурет = Embassy of Latgale GORS (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Республикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Rēzekne.svg |ту = Flag of Rēzekne.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =30 |lat_sec =24 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =19 |lon_sec =51 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Резекне аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1285 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = 1894 жылға дейін - Розиттен<br />1917 жылға дейін - Режица<br />1941 жылға дейін – Резекне<br />1944 жылға дейін - Розиттен<br />1945 жылға дейін - Режица |статус алуы = 1773 |жер аумағы = 17,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 158,2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 28 745 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1493 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4601 LV-4604 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Rēzekne |сайты = |сайт тілі = }} '''Резекне''' ({{lang-lv|Rēzekne}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы республикалық маңызы бар қала. [[Резекне аймағы]]ның әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. 2026 жылғы жағдай бойынша Резекне халқының саны 28 745 адамды құрады. Резекне — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 7-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-rezekne-11441.html|title=Население Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Резекне [[Рига]]дан шығысқа қарай 242 км және Латвия-Ресей шекарасынан батысқа қарай 63 км жерде орналасқан. Резекне — елдің шығыс бөлігіндегі Резекне өзенінің жағасындағы аңғарда орналасқан. Қала Латвияның екі ең биік тауы (Маконкальнс және Лиепукальнс) мен елдің екі ең үлкен көлінің (Разна және Лубанас) арасында орналасқан, оларды Резекне өзені жалғайды.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-rezekne|title=Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауын 1893 жылға дейін Розиттен деп аталды. 1917 жылға дейін және 1944 жылдан 1945 жылға дейін қала Режица деп аталды. [[Сурет:Rezekne Bolsjaja lucin ulNr2.jpg|нобай|солға|300px|Режица, XX ғасырдың басы]] Қаланың тарихы XIII ғасырдан басталады. 1285 жылы Ливон орденінің шебері Вильгельм фон Шауэрбург айналадағы аумақтан табылған үлкен тастарды пайдаланып, осында бекініс қамалын салған. Кейінгі жылдары қамалға бірнеше рет орыстар, поляктар және литвалықтар шабуыл жасады. XVII ғасырға қарай, үздіксіз жаулап алу соғыстарынан кейін қамал қалпына келмейтіндей қатты зақымданды. Тек үш ғасырдан кейін жақын маңда көптеген ағаштар мен бұталар отырғызылған саябақ құрылды. 1778 жылы Ресей императрицасы Екатерина II Режица қаласының даму жоспарын бекітті. Варшава-Санкт-Петербург теміржолы салынып, ашылғаннан кейін қаланың экономикалық жағдайы дами бастады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1860-Rezekne.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> 1920 жылы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, Латгале жерлері Латвия Республикасының құрамына кірді. 1940 жылдан 1991 жылға дейін Латвия КСР одақтас республикалардың бірі ретінде КСРО құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық дерлік ғимараттар, сондай-ақ шіркеулер мен әкімшілік ғимараттардың көпшілігі қирады. Қала маңында, Анчупани орманында 15 000-нан астам латыш еврейі өлім жазасына кесілді. 1944 жылы 27 шілдеде 2-ші Балтық майданының 10-шы гвардиялық армиясының 7-ші және 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиялары қаланы азат етті. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Резекне Шығыс Латвияның өнеркәсіптік, мәдени және білім беру орталығы, сондай-ақ маңызды көлік торабы болып табылады, қала арқылы екі халықаралық тас жол өтеді: Санкт-Петербург-Варшава бағыты және Рига-Мәскеу бағыты. 2001 жылы Резекне ет өңдеу зауыты құрылды, ол бүгінде Латвия нарығында дайын өнім өндірісі көлемі бойынша жетекші орын алады. 2002 жылы бұрынғы Резекне консерві зауытының ғимараттарында тоқыма бұйымдарын (арқандар мен кабельдер) өндірушісі — Magistr-Fiskevegn Group.MFG, Ltd. — жұмысын бастады. 2009 жылы Резекне шекарасына жақын жерде Балтық жағалауындағы алғашқы тот баспайтын болаттан жасалған құбыр зауыты — Латвия-Швейцария бірлескен кәсіпорны RIGAMET салынды. 2019 жылы Резекнеде екі гимназия, жеті орта мектеп, бір бастауыш мектеп, бастауыш мектеп-интернат – дамыту орталығы, көркемсурет және музыка мектептері, 12 мектепке дейінгі мекеме, үш ересектерге арналған орталық, балалар спорт мектебі, шығармашылық қызмет көрсету орталығы және бір жекеменшік музыка мектебі болды. == Көрікті орындары == Қала өзінің мәдени әртүрлілігімен және тарихи ескерткіштерімен: Резекне сарайының қирандыларымен, Латгале аймақтық концерт залы GORS және Латгале хайуанаттар бағымен танымал. Қала табиғат аясында демалуға арналған көркем көлдері, ормандары және саябақтары бар бай табиғи ортамен танымал. *'''Резекне қамалының қирандылары''' — ең маңызды тарихи ескерткіштердің бірі. XIII ғасырда салынған қамал соғыстар мен шапқыншылықтар кезінде қиратылған, бірақ оның кейбір қабырғалары мен мұнаралары бүгінгі күнге дейін сақталған. *'''Латгале мәдениеті мен тарихы мұражайы''' — Латвияның шығысында орналасқан Латгале мұражайы Латгале аймағының мәдениетін, дәстүрлерін және тарихын сақтауға арналған. Туристер археологиялық олжалардан бастап дәстүрлі қолөнерге дейінгі әртүрлі экспонаттарды тамашалап, ғасырлар бойы жергілікті тұрғындардың өмір салты туралы біле алады. *'''Разна ұлттық саябағы''' — Ұлттық саябақ Латвиядағы екінші үлкен көл Разна көлінің айналасында орналасқан. Саябақта бірнеше сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерді қоса алғанда, әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Келушілер сонымен қатар таза табиғатта жаяу серуендеу, қайықпен жүзу, балық аулау және лагерь құру сияқты ашық іс-шараларды көре алады. *'''Иса Соборы''' — Резекнедегі ең ірі шіркеулердің бірі. 20 ғасырдың басында салынған соборы сәулет өнерімен танымал ескерткіш болып табылады. *'''Резекне өнер және қолөнер орталығы''' — бұл мәдени орталық тоқу, қыш, ағаш ою және кескіндеме сияқты дәстүрлі қолөнерге маманданған жергілікті қолөнершілер мен суретшілердің жұмыстарын көрсетеді. *'''Педели су диірмені''' — XIX ғасырда салынған, қазір мұражайға айналған тарихи су диірмені. Туристер диірмен кешенін аралап, бидайды ұнға айналдыру үшін судың қалай пайдаланылғанын көре алады және диірменші мен оның отбасының күнделікті өмірі туралы біле алады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-rezekne.htm|title=Карта Резекне|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-3|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Rezeknes CB.jpg|Орталық кітапхана Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|Рим-католик шіркеуі Rēzeknes pareizticīgo baznīca 2000-10-14.jpg|Православ шіркеуі Творческий центр «Карандаш».jpg|«Қарындаш» шығармашылық орталығы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] efjgfsq33mp35xv4zj8vtybnrw8hw7b 3 786189 3650329 2026-09-03T06:10:28Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650329 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Erkebulan 25252}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 11:10, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) bqjomgd7ft1z91rvo5x3xnc82x203cr 3 786190 3650340 2026-09-03T06:39:54Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650340 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nurshat12}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:39, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 5mmctt842j632l2c6qmi3jvpw8zsnn1 0 786191 3650355 2026-09-03T07:01:41Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Иванович Егоров (1926-2017) - журналист, жазушы, ақын, ҰОС қатысушы.''' == Өмірбаяны == 1926 жылы 10 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зырян ауданының (қазіргі Алта... 3650355 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Иванович Егоров (1926-2017) - журналист, жазушы, ақын, ҰОС қатысушы.''' == Өмірбаяны == 1926 жылы 10 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зырян ауданының (қазіргі [[Алтай ауданы]]) Кутиха ауылында туған. 1943 жылы майданға аттанып, автоматшы-жауынгер болады. Белорус майданы шабуылдау отрядында соғысқан. 1945 ж. тамызда жапон әскерінен Маньчжур жерін азат ету күресіне қатысқан. 1949 жылы демобилизацияланды. == Еңбек жолы == Еңбек жолы Барнаул қаласында, суретші-безендіруші болудан басталған. Өңірлік драма театр жанындағы режиссер курсын аяқтап, халық театрын екі жыл басқарады. Мұнда ол алғашқы «Лесной человек» әңгімесін жазып, сайыста бірінші сыйлығын иеленеді. Осы сәттен журналистика саласына бет бұрады. Чесноковка қаласында (қазіргі Новоалтайскі) «Алтайский рабочий», «Социалистическая стройка» газеттерінде корреспондент болып қызмет атқарады. 1956 жылы Зыряновскі қаласына қайтып оралады. Егоровты «Зыряновский рабочий» газеті редакциясының өнеркәсіп бөлімінің меңгерушісі етіп жұмысқа қабылдайды. Кейін «Совхозный рабочий» аудандық газетіне редактор болады. 1957 жылы бұл газет жұмысын тоқтатады. А. Егоровты «Рудный Алтай» облыстық газетіне жұмысқа шақырады. Сонда жұмыс істей жүріп, Жоғары партия мектебінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, 1962 жылы тәмамдайды. Диплом алған соң, облыстық теледидар студиясында әдеби-драмалық бағдарламалар редакциясын басқарады. 1970-1971 жж. Қазақстан партия комитеті Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің ұйымдастыру-партия жұмыстары бөлімінің нұсқаушысы болып жұмыс істейді. 1972 жылы оны Шығыс Қазақстан бойынша Кеңес Одағының Телеграф агенттігіне корреспондент етіп тағайындайды. 1974 жылдан «Казахстанская правда» газеті табиғатты қорғау бөлімінде меңгеруші, кейін «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары, «Ара-Шмель» сатиралық журналында бас редактордың орынбасары және «Мысль» журналында жұмыс істеген. Зейнеткерлікке шыққан соң А. Егоров [[Өскемен қаласы]]на қайтып оралады. Мұнда ол әдеби шығармашылықпен шұғылданып, «Звено Алтая» облыстық әдеби бірлестігін басқарады. «Восток» әдеби-көркем журналында редактор, Зырян ауданының Кутиха ауылындағы Алтын Тұрғұсұн халықаралық өнер фестивалінің президенті және жыл сайын өтетін «Курдаков оқуларына» басшылық етеді. == Марапаттары == Отан соғысының екі орденімен, үшінші дәрежелі Даңқ орденімен, «За освоение целинных земель», «100-летие В. И. Ленина», «50 лет Казахстану», «Ветеран труда» медальдарымен, «Құрмет» орденімен (2013), Жеңістің 70 жылдығына арналған мерейтойлық медальмен (2015) марапатталған. == Шығармашылығы == «Алтайская одиссея» (1984), «Дол березовых туманов» (1987), «Таёжный затворник» (1997), «На стрежне века» (2004), «Испытание» (2005), «Красота» (2010), «Разрубленная деревня» (2010), «На разломе» (2013) кітаптарының авторы. 2017 жылы 26 сәуірде қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/720-.html|title= Егоров А. И.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> p1mv8o5gmykl7f17wu7a524u1qi5myw 3650559 3650355 2026-09-03T11:47:22Z PushkinVko 184261 «[[Санат:Жазушылар|Жазушылар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650559 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Иванович Егоров (1926-2017) - журналист, жазушы, ақын, ҰОС қатысушы.''' == Өмірбаяны == 1926 жылы 10 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зырян ауданының (қазіргі [[Алтай ауданы]]) Кутиха ауылында туған. 1943 жылы майданға аттанып, автоматшы-жауынгер болады. Белорус майданы шабуылдау отрядында соғысқан. 1945 ж. тамызда жапон әскерінен Маньчжур жерін азат ету күресіне қатысқан. 1949 жылы демобилизацияланды. == Еңбек жолы == Еңбек жолы Барнаул қаласында, суретші-безендіруші болудан басталған. Өңірлік драма театр жанындағы режиссер курсын аяқтап, халық театрын екі жыл басқарады. Мұнда ол алғашқы «Лесной человек» әңгімесін жазып, сайыста бірінші сыйлығын иеленеді. Осы сәттен журналистика саласына бет бұрады. Чесноковка қаласында (қазіргі Новоалтайскі) «Алтайский рабочий», «Социалистическая стройка» газеттерінде корреспондент болып қызмет атқарады. 1956 жылы Зыряновскі қаласына қайтып оралады. Егоровты «Зыряновский рабочий» газеті редакциясының өнеркәсіп бөлімінің меңгерушісі етіп жұмысқа қабылдайды. Кейін «Совхозный рабочий» аудандық газетіне редактор болады. 1957 жылы бұл газет жұмысын тоқтатады. А. Егоровты «Рудный Алтай» облыстық газетіне жұмысқа шақырады. Сонда жұмыс істей жүріп, Жоғары партия мектебінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, 1962 жылы тәмамдайды. Диплом алған соң, облыстық теледидар студиясында әдеби-драмалық бағдарламалар редакциясын басқарады. 1970-1971 жж. Қазақстан партия комитеті Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің ұйымдастыру-партия жұмыстары бөлімінің нұсқаушысы болып жұмыс істейді. 1972 жылы оны Шығыс Қазақстан бойынша Кеңес Одағының Телеграф агенттігіне корреспондент етіп тағайындайды. 1974 жылдан «Казахстанская правда» газеті табиғатты қорғау бөлімінде меңгеруші, кейін «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары, «Ара-Шмель» сатиралық журналында бас редактордың орынбасары және «Мысль» журналында жұмыс істеген. Зейнеткерлікке шыққан соң А. Егоров [[Өскемен қаласы]]на қайтып оралады. Мұнда ол әдеби шығармашылықпен шұғылданып, «Звено Алтая» облыстық әдеби бірлестігін басқарады. «Восток» әдеби-көркем журналында редактор, Зырян ауданының Кутиха ауылындағы Алтын Тұрғұсұн халықаралық өнер фестивалінің президенті және жыл сайын өтетін «Курдаков оқуларына» басшылық етеді. == Марапаттары == Отан соғысының екі орденімен, үшінші дәрежелі Даңқ орденімен, «За освоение целинных земель», «100-летие В. И. Ленина», «50 лет Казахстану», «Ветеран труда» медальдарымен, «Құрмет» орденімен (2013), Жеңістің 70 жылдығына арналған мерейтойлық медальмен (2015) марапатталған. == Шығармашылығы == «Алтайская одиссея» (1984), «Дол березовых туманов» (1987), «Таёжный затворник» (1997), «На стрежне века» (2004), «Испытание» (2005), «Красота» (2010), «Разрубленная деревня» (2010), «На разломе» (2013) кітаптарының авторы. 2017 жылы 26 сәуірде қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/720-.html|title= Егоров А. И.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> [[Санат:Жазушылар]] t21eugd3lxlsqwt7ovsby2izsbhawui 3650560 3650559 2026-09-03T11:47:48Z PushkinVko 184261 «[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650560 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Александр Иванович Егоров (1926-2017) - журналист, жазушы, ақын, ҰОС қатысушы.''' == Өмірбаяны == 1926 жылы 10 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], Зырян ауданының (қазіргі [[Алтай ауданы]]) Кутиха ауылында туған. 1943 жылы майданға аттанып, автоматшы-жауынгер болады. Белорус майданы шабуылдау отрядында соғысқан. 1945 ж. тамызда жапон әскерінен Маньчжур жерін азат ету күресіне қатысқан. 1949 жылы демобилизацияланды. == Еңбек жолы == Еңбек жолы Барнаул қаласында, суретші-безендіруші болудан басталған. Өңірлік драма театр жанындағы режиссер курсын аяқтап, халық театрын екі жыл басқарады. Мұнда ол алғашқы «Лесной человек» әңгімесін жазып, сайыста бірінші сыйлығын иеленеді. Осы сәттен журналистика саласына бет бұрады. Чесноковка қаласында (қазіргі Новоалтайскі) «Алтайский рабочий», «Социалистическая стройка» газеттерінде корреспондент болып қызмет атқарады. 1956 жылы Зыряновскі қаласына қайтып оралады. Егоровты «Зыряновский рабочий» газеті редакциясының өнеркәсіп бөлімінің меңгерушісі етіп жұмысқа қабылдайды. Кейін «Совхозный рабочий» аудандық газетіне редактор болады. 1957 жылы бұл газет жұмысын тоқтатады. А. Егоровты «Рудный Алтай» облыстық газетіне жұмысқа шақырады. Сонда жұмыс істей жүріп, Жоғары партия мектебінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, 1962 жылы тәмамдайды. Диплом алған соң, облыстық теледидар студиясында әдеби-драмалық бағдарламалар редакциясын басқарады. 1970-1971 жж. Қазақстан партия комитеті Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің ұйымдастыру-партия жұмыстары бөлімінің нұсқаушысы болып жұмыс істейді. 1972 жылы оны Шығыс Қазақстан бойынша Кеңес Одағының Телеграф агенттігіне корреспондент етіп тағайындайды. 1974 жылдан «Казахстанская правда» газеті табиғатты қорғау бөлімінде меңгеруші, кейін «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары, «Ара-Шмель» сатиралық журналында бас редактордың орынбасары және «Мысль» журналында жұмыс істеген. Зейнеткерлікке шыққан соң А. Егоров [[Өскемен қаласы]]на қайтып оралады. Мұнда ол әдеби шығармашылықпен шұғылданып, «Звено Алтая» облыстық әдеби бірлестігін басқарады. «Восток» әдеби-көркем журналында редактор, Зырян ауданының Кутиха ауылындағы Алтын Тұрғұсұн халықаралық өнер фестивалінің президенті және жыл сайын өтетін «Курдаков оқуларына» басшылық етеді. == Марапаттары == Отан соғысының екі орденімен, үшінші дәрежелі Даңқ орденімен, «За освоение целинных земель», «100-летие В. И. Ленина», «50 лет Казахстану», «Ветеран труда» медальдарымен, «Құрмет» орденімен (2013), Жеңістің 70 жылдығына арналған мерейтойлық медальмен (2015) марапатталған. == Шығармашылығы == «Алтайская одиссея» (1984), «Дол березовых туманов» (1987), «Таёжный затворник» (1997), «На стрежне века» (2004), «Испытание» (2005), «Красота» (2010), «Разрубленная деревня» (2010), «На разломе» (2013) кітаптарының авторы. 2017 жылы 26 сәуірде қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/720-.html|title= Егоров А. И.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 2e46fj9jlxw5xvpsc07szkqenjqjamu 0 786192 3650368 2026-09-03T07:42:08Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ыржар шайқасы |бөлім = Бұхара-Ресей соғысы |сурет = Карта к статье «Ирджар». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg |сурет атауы = Әскери қимылдар театры<br /> («Ыржар» мақаласынан алынған сурет)<br /> «Сытиннің ә... 3650368 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс |қақтығыс = Ыржар шайқасы |бөлім = Бұхара-Ресей соғысы |сурет = Карта к статье «Ирджар». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg |сурет атауы = Әскери қимылдар театры<br /> («Ыржар» мақаласынан алынған сурет)<br /> «Сытиннің әскери энциклопедиясы» |дата = 1866 жылы 8 (20) мамыр |орын = Ыржар шатқалы, қазіргі [[Өзбекстан]] аумағы |себеп = |нәтиже = Ресей империясының жеңісі |өзгерістер = |қарсылас1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Ресей империясы]] |қарсылас2 = [[Сурет:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|23px]] [[Бұхара әмірлігі]] |қарсылас3 = |қарсылас4 = |командир1 = [[Сурет:Flag of Russia (1858–1896).svg|23px]] [[Дмитрий Ильич Романовский|Д. И. Романовский]] |командир2 = [[Сурет:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|23px]] [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффар]] |командир3 = |командир4 = |күштер1 = 3 мың сарбаз,<br /> оның ішінде 14 жаяу әскер ротасы, 5 жүз казак, 20 зеңбірек және 8 зымыран қондырғысы. |күштер2 = 40 мың жауынгер,<br /> оның ішінде 5 мың сарбаз және 35 мың атты әскер |күштер3 = |күштер4 = |шығындар1 = 12 жарақаттанды |шығындар2 = шамамен 1000 адам қаза тапты |шығындар3 = |шығындар4 = |жалпы шығындар = |ескерту = }} '''Ыржар шайқасы''' — 1866 жылы 8 (20) мамырда [[Сырдария|Сырдарияның]] сол жағалауындағы [[Шыназ]] бен [[Хожант]] аралығында орналасқан Ыржар шатқалының түбінде болған Ресей әскерінің Бұхара әскерлерімен ірі шайқасы. Нәтижесінде, генерал [[Дмитрий Ильич Романовский|Д. И. Романовский]] басқарған Ресей жасағы Бұхара әмірі [[Мұзаффар әмірші|Мұзаффардың]] әскерін жеңді. == Шайқас қарсаңындағы жағдай == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2itniqpc0mkp8hlk7r41xeccjle5kby 3 786193 3650371 2026-09-03T07:47:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650371 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Заңғар Кәрімхан}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 12:47, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) n5ovivuwfljans8ojsovnibh10p4dn1 0 786194 3650393 2026-09-03T08:35:54Z Nurken 111493 Nurken [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов]] бетін [[Евгений Георгиевич Ёжиков-Бабаханов]] бетіне жылжытты 3650393 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Евгений Георгиевич Ёжиков-Бабаханов]] 96muztv5t758jw5wyvmuhl72lfj9qz3 3 786195 3650427 2026-09-03T08:59:59Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650427 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Eedns}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:59, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 7oid4mr6m1y1vba201g6xq88bgqpf4z 10 786196 3650458 2026-09-03T10:06:44Z Casserium 68287 Жаңа бетте: {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026)</small> |бөлім_ст... 3650458 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (26 наурыз 2019) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] <br/>(2025 жылы 18 қыркүйекте құрылды) |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> hjw4g84194zawdyf1chjda02604ryq3 3650460 3650458 2026-09-03T10:10:14Z Casserium 68287 /* */ 3650460 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (26 наурыз 2019) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> 8b376r3dzyo7nleds3mg57r0crsvm8f 3650483 3650460 2026-09-03T10:40:59Z Casserium 68287 /* */ 3650483 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2026) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> f53u5u795fgv04p66mmrbmp9m2ozesd 3650484 3650483 2026-09-03T10:41:34Z Casserium 68287 /* */ 3650484 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> 53sym5qa4m3apm1t63ab26sezgt0s06 3650514 3650484 2026-09-03T11:00:38Z Nurken 111493 3650514 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|екінші министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> 5uhsvbhjddtqg0z7kxkyii8vke534jr 0 786197 3650481 2026-09-03T10:37:27Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов | Шынайы есімі = | Суреті = Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = Қазақстан Республикас... 3650481 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов | Шынайы есімі = | Суреті = Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Mchs emblem.gif | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы | Ту_2 = Mchs emblem.gif | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2026 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1985 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңаөзен|Жаңаөзенде}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институты |{{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/emer?lang=kk Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми сайты] | Commons = Murat Muhanov | Атағы = [[полковник]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = }} [[полковник]] '''Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов''' ([[1 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Маңғыстау облысы]])<ref name="zakonkz" /> — қазақстандық саясаткер және азаматтық қорғаныс қызметкері, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]].<ref name="min-tag">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ms-muhanovty-tagayyndau-turaly-381741 |title=М.С. Мұхановты тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары және білімі === Мұханов 1985 жылғы 1 шілдеде [[Жаңаөзен]]де дүниеге келген.<ref name="zakonkz" /> Азаматтық қорғаныстағы мансабын ол [[Маңғыстау облыс]]ымен байланыстырып өткізді.<ref name="apparatus" /> Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] (ҚР ТЖМ) [[Көкшетау]] техникалық институтында және [[Ресей Федерациясы]] Азаматтық қорғаныс істері министрлігі {{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университетінде|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} білім алған.<ref name="apparatus" /> === Маңғыстау облысындағы мансабы === Еңбек жолын Мұханов 2006 жылы Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар саласындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау басқармасының нормативтік-техникалық бөлімінде бас маман ретінде бастады. 2006–2014 жылдары аралығында ол Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаменті құрылымында түрлі лауазымдарға ие болды. 2014 жылдан 2017 жылға дейін ол Маңғыстау облысы ТЖД Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет бөлімінің бастығы және Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет басқармасының бастығы болды.<ref name="apparatus" /> 2017 жылдан 2020 жылға дейін Мұханов Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының орынбасары болды. 2020 жылы ол департаментті басқарып кетті де, өкілеттікке 2023 жылға дейін ие болды. 2023 жылы ол ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитеті төрағасының орынбасарының міндетін атқарушысы болады. Көп ұзамай, келесі жылғы сәуірден ол ТЖМ Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы болып қызмет атқарды.<ref name="apparatus" /> === Республикалық мансабы === 2026 жылғы 9 маусымда [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]]тің бұйрығымен Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы болып тағайындалды.<ref name="apparatus">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/murat-muhanov-totenshe-zhagdaylar-ministrligi-apparatynyn-basshysy-bolyp-tagayyndaldy-95156 |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрлігі аппаратының басшысы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2026-06-09 |accessdate=2026-09-03}}</ref> Көп ұзамай, [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы барысында 3 қыркүйекте [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Мұхановты [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/murat-muxanov-totense-zagdailar-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-439189/ |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды |language=kk |work=stan.kz |last=Рахматуллақызы |first=Балнұр |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Жеке өмірі == Мұханов [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=34450293 |title=Муханов Мурат Сейтмолдаевич |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Мұханов, Мұрат Сейтмолдаұлы}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары]] 1whb25rkxldgep1dwdnmvwli4ypa5al 3650539 3650481 2026-09-03T11:41:36Z 1nter pares 146705 /* Ерте жылдары және білімі */ 3650539 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов | Шынайы есімі = | Суреті = Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2026}} | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Mchs emblem.gif | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы | Ту_2 = Mchs emblem.gif | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2026 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1985 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңаөзен|Жаңаөзенде}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институты |{{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/emer?lang=kk Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми сайты] | Commons = Murat Muhanov | Атағы = [[полковник]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = }} [[полковник]] '''Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов''' ([[1 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Маңғыстау облысы]])<ref name="zakonkz" /> — қазақстандық саясаткер және азаматтық қорғаныс қызметкері, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]].<ref name="min-tag">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ms-muhanovty-tagayyndau-turaly-381741 |title=М.С. Мұхановты тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары және білімі === Мұханов 1985 жылғы 1 шілдеде [[Жаңаөзен]]де дүниеге келген.<ref name="zakonkz" /> Азаматтық қорғаныстағы мансабын ол [[Маңғыстау облысы]]мен байланыстырып өткізді.<ref name="apparatus" /> Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] (ҚР ТЖМ) [[Көкшетау]] техникалық институтында және [[Ресей Федерациясы]] Азаматтық қорғаныс істері министрлігі {{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университетінде|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} білім алған.<ref name="apparatus" /> === Маңғыстау облысындағы мансабы === Еңбек жолын Мұханов 2006 жылы Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар саласындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау басқармасының нормативтік-техникалық бөлімінде бас маман ретінде бастады. 2006–2014 жылдары аралығында ол Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаменті құрылымында түрлі лауазымдарға ие болды. 2014 жылдан 2017 жылға дейін ол Маңғыстау облысы ТЖД Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет бөлімінің бастығы және Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет басқармасының бастығы болды.<ref name="apparatus" /> 2017 жылдан 2020 жылға дейін Мұханов Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының орынбасары болды. 2020 жылы ол департаментті басқарып кетті де, өкілеттікке 2023 жылға дейін ие болды. 2023 жылы ол ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитеті төрағасының орынбасарының міндетін атқарушысы болады. Көп ұзамай, келесі жылғы сәуірден ол ТЖМ Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы болып қызмет атқарды.<ref name="apparatus" /> === Республикалық мансабы === 2026 жылғы 9 маусымда [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]]тің бұйрығымен Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы болып тағайындалды.<ref name="apparatus">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/murat-muhanov-totenshe-zhagdaylar-ministrligi-apparatynyn-basshysy-bolyp-tagayyndaldy-95156 |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрлігі аппаратының басшысы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2026-06-09 |accessdate=2026-09-03}}</ref> Көп ұзамай, [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы барысында 3 қыркүйекте [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Мұхановты [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/murat-muxanov-totense-zagdailar-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-439189/ |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды |language=kk |work=stan.kz |last=Рахматуллақызы |first=Балнұр |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Жеке өмірі == Мұханов [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=34450293 |title=Муханов Мурат Сейтмолдаевич |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Мұханов, Мұрат Сейтмолдаұлы}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары]] l6men9x3fzjfntq4e4i5nbk5uc9v6vq 3 786199 3650523 2026-09-03T11:23:37Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650523 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Oortaos}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 16:23, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) 5qrmip2f98z6uixmomvgvjjztsv4p73 0 786200 3650524 2026-09-03T11:25:05Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Елікбаев Серік Төлеубайұлы (10.06.1969 ж.) - ақын, ғалым, филология ғылымдарының кандидаты. == Өмірбаяны == [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]], Көкжыра ауылында... 3650524 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Елікбаев Серік Төлеубайұлы (10.06.1969 ж.) - ақын, ғалым, филология ғылымдарының кандидаты. == Өмірбаяны == [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]], Көкжыра ауылында дүниеге келген. 1994 жылы Семей педагогикалық институтын, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің аспирантурасын бітірген. (Астана қ.). 1994-1996 жж. дейін Семей педагогикалық колледжінің оқытушысы (Семей қаласы). 1996-1997 жылдары Екібастұз педагогикалық колледжінің оқытушысы (Павлодар облысы). 1997-2004 ж. Павлодар мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, доценті. 2004 жылдан бастап Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты жанындағы аймақтық әдебиеттану орталығы директорының орынбасары, институт проректоры. == Жетістіктері == Қазіргі уақытта ғылыми-педагогикалық жұмыстармен айналысады. 1999 жылы «Назым» өлеңдер жинағын, 2002 жылы «Қазақ өлең өрнектері» атты ғылыми-әдістемелік құрал шығарды. 2001 жылы өлеңдері «Жас ақындар антологиясы» жинағына енген. Бірнеше ғылыми еңбектердің, оқу құралдарының, орта мектепке арналған оқулықтардың авторы. 2000 жылы «Шабыт» халықтық фестивалінде бас жүлдені жеңіп алған.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1947-.html|title= Елікбаев С. Т.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Шығармалары == * Елiкбаев, С. 60-80 жылдардағы өлең құрылымы (ұйқас, тармақ, шумақ ерекшелiктерi) [Мәтiн] : филология ғылымдарының канд.диссерт / Ғыл. жет-шi Қ. П. Жүсiп.- Астана, 2000. - 111 бет * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi.Жалпы бiлiм беретiн мектептiң жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман - ПВ, 2006. - 208 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғам.-гуманит. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев - Астана: Арман - ПВ, 2007. - 336 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : жалпы бiлiм беретiн мектептiң жарат.-матем. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев – Астана : Арман - ПВ, 2007. - 160 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : оқушы анықтамасы : 5-11 сыныптар [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман-ПВ, 2012. - 320 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi. Жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев.- Астана: Арман-ПВ, 2006.- 352 бет, 23 см. == Мақалалары == * Елiкбаев, С. Т. Өлеңдегi құрылым [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар унив. хабаршысы. - 2000. - N 2. – 84 - 87 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: өткенi, бүгiнi, келешегi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2004. - 5 қараша. – Б. 8. * Елiкбаев, С. Мұхтар Шаханов өлеңдерiнiң құрылысы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар МУ хабаршысы. Филологиялық серия = Вестник Павлодарского ГУ. Серия филологическая. - 2004. - N 2. – 109 - 112 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi жат жұрт бейнесi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2005. - 14 қаңтар. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақтың бодан әдебиетi: Жетпiс жыл бойы бодандық қамытын киген бодан әдебиет қандай бағыт ұстанды, оның үлгiсi мен өнегесi туралы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2006. - 24 ақпан. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Шәкәрiм. - 2015.- № 4.- 50 - 53 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Абай. - 2017. - № 6. – 71 - 74 б. cyekypi8352ry5jlivehjdco9dw9lq3 3650525 3650524 2026-09-03T11:26:37Z PushkinVko 184261 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3650525 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Елікбаев Серік Төлеубайұлы (10.06.1969 ж.) - ақын, ғалым, филология ғылымдарының кандидаты.''' == Өмірбаяны == [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]], Көкжыра ауылында дүниеге келген. 1994 жылы Семей педагогикалық институтын, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің аспирантурасын бітірген. (Астана қ.). 1994-1996 жж. дейін Семей педагогикалық колледжінің оқытушысы (Семей қаласы). 1996-1997 жылдары Екібастұз педагогикалық колледжінің оқытушысы (Павлодар облысы). 1997-2004 ж. Павлодар мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, доценті. 2004 жылдан бастап Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты жанындағы аймақтық әдебиеттану орталығы директорының орынбасары, институт проректоры. == Жетістіктері == Қазіргі уақытта ғылыми-педагогикалық жұмыстармен айналысады. 1999 жылы «Назым» өлеңдер жинағын, 2002 жылы «Қазақ өлең өрнектері» атты ғылыми-әдістемелік құрал шығарды. 2001 жылы өлеңдері «Жас ақындар антологиясы» жинағына енген. Бірнеше ғылыми еңбектердің, оқу құралдарының, орта мектепке арналған оқулықтардың авторы. 2000 жылы «Шабыт» халықтық фестивалінде бас жүлдені жеңіп алған.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1947-.html|title= Елікбаев С. Т.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Шығармалары == * Елiкбаев, С. 60-80 жылдардағы өлең құрылымы (ұйқас, тармақ, шумақ ерекшелiктерi) [Мәтiн] : филология ғылымдарының канд.диссерт / Ғыл. жет-шi Қ. П. Жүсiп.- Астана, 2000. - 111 бет * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi.Жалпы бiлiм беретiн мектептiң жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман - ПВ, 2006. - 208 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғам.-гуманит. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев - Астана: Арман - ПВ, 2007. - 336 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : жалпы бiлiм беретiн мектептiң жарат.-матем. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев – Астана : Арман - ПВ, 2007. - 160 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : оқушы анықтамасы : 5-11 сыныптар [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман-ПВ, 2012. - 320 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi. Жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев.- Астана: Арман-ПВ, 2006.- 352 бет, 23 см. == Мақалалары == * Елiкбаев, С. Т. Өлеңдегi құрылым [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар унив. хабаршысы. - 2000. - N 2. – 84 - 87 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: өткенi, бүгiнi, келешегi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2004. - 5 қараша. – Б. 8. * Елiкбаев, С. Мұхтар Шаханов өлеңдерiнiң құрылысы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар МУ хабаршысы. Филологиялық серия = Вестник Павлодарского ГУ. Серия филологическая. - 2004. - N 2. – 109 - 112 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi жат жұрт бейнесi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2005. - 14 қаңтар. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақтың бодан әдебиетi: Жетпiс жыл бойы бодандық қамытын киген бодан әдебиет қандай бағыт ұстанды, оның үлгiсi мен өнегесi туралы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2006. - 24 ақпан. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Шәкәрiм. - 2015.- № 4.- 50 - 53 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Абай. - 2017. - № 6. – 71 - 74 б. 0q6u559irbevq2b8etzmwgxo1lc5hxv 3650526 3650525 2026-09-03T11:27:13Z PushkinVko 184261 «[[Санат:Ақындар|Ақындар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650526 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Елікбаев Серік Төлеубайұлы (10.06.1969 ж.) - ақын, ғалым, филология ғылымдарының кандидаты.''' == Өмірбаяны == [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]], Көкжыра ауылында дүниеге келген. 1994 жылы Семей педагогикалық институтын, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің аспирантурасын бітірген. (Астана қ.). 1994-1996 жж. дейін Семей педагогикалық колледжінің оқытушысы (Семей қаласы). 1996-1997 жылдары Екібастұз педагогикалық колледжінің оқытушысы (Павлодар облысы). 1997-2004 ж. Павлодар мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, доценті. 2004 жылдан бастап Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты жанындағы аймақтық әдебиеттану орталығы директорының орынбасары, институт проректоры. == Жетістіктері == Қазіргі уақытта ғылыми-педагогикалық жұмыстармен айналысады. 1999 жылы «Назым» өлеңдер жинағын, 2002 жылы «Қазақ өлең өрнектері» атты ғылыми-әдістемелік құрал шығарды. 2001 жылы өлеңдері «Жас ақындар антологиясы» жинағына енген. Бірнеше ғылыми еңбектердің, оқу құралдарының, орта мектепке арналған оқулықтардың авторы. 2000 жылы «Шабыт» халықтық фестивалінде бас жүлдені жеңіп алған.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1947-.html|title= Елікбаев С. Т.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Шығармалары == * Елiкбаев, С. 60-80 жылдардағы өлең құрылымы (ұйқас, тармақ, шумақ ерекшелiктерi) [Мәтiн] : филология ғылымдарының канд.диссерт / Ғыл. жет-шi Қ. П. Жүсiп.- Астана, 2000. - 111 бет * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi.Жалпы бiлiм беретiн мектептiң жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман - ПВ, 2006. - 208 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғам.-гуманит. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев - Астана: Арман - ПВ, 2007. - 336 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : жалпы бiлiм беретiн мектептiң жарат.-матем. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев – Астана : Арман - ПВ, 2007. - 160 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi : оқушы анықтамасы : 5-11 сыныптар [Мәтiн] / С. Елікбаев. – Астана : Арман-ПВ, 2012. - 320 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi. Жалпы бiлiм беретiн мектептiң қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арн. оқулық [Мәтiн] / С. Елікбаев.- Астана: Арман-ПВ, 2006.- 352 бет, 23 см. == Мақалалары == * Елiкбаев, С. Т. Өлеңдегi құрылым [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар унив. хабаршысы. - 2000. - N 2. – 84 - 87 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетi: өткенi, бүгiнi, келешегi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2004. - 5 қараша. – Б. 8. * Елiкбаев, С. Мұхтар Шаханов өлеңдерiнiң құрылысы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Павлодар МУ хабаршысы. Филологиялық серия = Вестник Павлодарского ГУ. Серия филологическая. - 2004. - N 2. – 109 - 112 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi жат жұрт бейнесi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2005. - 14 қаңтар. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақтың бодан әдебиетi: Жетпiс жыл бойы бодандық қамытын киген бодан әдебиет қандай бағыт ұстанды, оның үлгiсi мен өнегесi туралы [Мәтiн] / С. Елікбаев // Қазақ әдебиетi. - 2006. - 24 ақпан. - 8 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Шәкәрiм. - 2015.- № 4.- 50 - 53 б. * Елiкбаев, С. Қазақ әдебиетiндегi "қонақ" пен "бөтен" концептiлерi [Мәтiн] / С. Елікбаев // Абай. - 2017. - № 6. – 71 - 74 б. [[Санат:Ақындар]] 830td21fgl7ok0kmsavf8909147feca 2 786201 3650531 2026-09-03T11:32:45Z Oortaos 184435 Жаңа бетте: Қазақстанның банк секторы мен қаржы тақырыптарына кәсіби қызығушылығым бар. Банк ЦентрКредитке қатысты материалдарды өңдеген кезде осы ұйыммен кәсіби байланысым бар екенін ашық көрсетемін. 3650531 wikitext text/x-wiki Қазақстанның банк секторы мен қаржы тақырыптарына кәсіби қызығушылығым бар. Банк ЦентрКредитке қатысты материалдарды өңдеген кезде осы ұйыммен кәсіби байланысым бар екенін ашық көрсетемін. jg2gmox0nimhybjauowy67sy9d4gifb 0 786202 3650545 2026-09-03T11:44:57Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Есаулов Андрей (1962 ж.) - жазушы, сценарист. ''' == Өмірбаяны == 1962 жылы 17 желтоқсанда [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Өскемен қаласы]]нда Кірпіш зауыты жұмысшыларының отба... 3650545 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Есаулов Андрей (1962 ж.) - жазушы, сценарист. ''' == Өмірбаяны == 1962 жылы 17 желтоқсанда [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Өскемен қаласы]]нда Кірпіш зауыты жұмысшыларының отбасында дүниеге келген. 1978 ж. сегізжылдық мектепті аяқтаған. Кейін кірпіш зауытында біліктілігі жоқ жұмысшы, қосымша жалға тұрушылар бригадасында құрылыста жұмыс істеп, Транссібір магистралімен жүріп қара жұмыста еңбек еткен. Әскери борышын өтеген соң теміржолда әскери күзет атқышы, геологиялық барлау экспедициясының жұмысшысы, теплоход моторисі (Енисей техникалық учаскесі), орман-барлаушы (Алтай мемлекеттік қорығы, Белинскі орманшылығы), Қазақ ара шаруашылығы стансасында ара тозаңдандыру бөлімінде лаборант, омарташы, Өскемен авиаотрядында атқыш-өрт сөндіруші болып жұмыс істеген. Арасында кешкі мектептерде оқыған. 1986 ж. Защита стансасында №13 жұмысшы жастар орта мектебінің аттестатын алған. 1988 ж. Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институтының сценарий факультетінің сырттай бөліміне емтихан тапсырып, Валентин Ежов шеберханасына қабылданады. 1992 ж. отбасылық жағдайына байланысты оқудан бас тартуға тура келеді. == Қызметі мен шығармашылығы == Бірнеше жыл аймақтық газетте журналист қызметін атқарады. «Контракт Тико», «Профессионал», «Бедный Йорик», «Принцип домино» т.б. новеллалардың авторы. «Секс, кофе и сигареты» (2014) фильмінің сценарийін жазуға қатысқан. Бүгінгі күні Псковскі облысы Пушкин таулары провинциясында тұрады.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1661-.html|title= Есаулов А.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> 3jmkgn97rgy9dm39gmc30mq66bhyeep 3650548 3650545 2026-09-03T11:46:09Z PushkinVko 184261 «[[Санат:Жазушылар|Жазушылар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3650548 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Есаулов Андрей (1962 ж.) - жазушы, сценарист. ''' == Өмірбаяны == 1962 жылы 17 желтоқсанда [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Өскемен қаласы]]нда Кірпіш зауыты жұмысшыларының отбасында дүниеге келген. 1978 ж. сегізжылдық мектепті аяқтаған. Кейін кірпіш зауытында біліктілігі жоқ жұмысшы, қосымша жалға тұрушылар бригадасында құрылыста жұмыс істеп, Транссібір магистралімен жүріп қара жұмыста еңбек еткен. Әскери борышын өтеген соң теміржолда әскери күзет атқышы, геологиялық барлау экспедициясының жұмысшысы, теплоход моторисі (Енисей техникалық учаскесі), орман-барлаушы (Алтай мемлекеттік қорығы, Белинскі орманшылығы), Қазақ ара шаруашылығы стансасында ара тозаңдандыру бөлімінде лаборант, омарташы, Өскемен авиаотрядында атқыш-өрт сөндіруші болып жұмыс істеген. Арасында кешкі мектептерде оқыған. 1986 ж. Защита стансасында №13 жұмысшы жастар орта мектебінің аттестатын алған. 1988 ж. Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институтының сценарий факультетінің сырттай бөліміне емтихан тапсырып, Валентин Ежов шеберханасына қабылданады. 1992 ж. отбасылық жағдайына байланысты оқудан бас тартуға тура келеді. == Қызметі мен шығармашылығы == Бірнеше жыл аймақтық газетте журналист қызметін атқарады. «Контракт Тико», «Профессионал», «Бедный Йорик», «Принцип домино» т.б. новеллалардың авторы. «Секс, кофе и сигареты» (2014) фильмінің сценарийін жазуға қатысқан. Бүгінгі күні Псковскі облысы Пушкин таулары провинциясында тұрады.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1661-.html|title= Есаулов А.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> [[Санат:Жазушылар]] 3lsvf6o2xm6iyk4k95puvl6kssup68o 2 786203 3650563 2026-09-03T11:48:48Z Импала2026 185287 Жаңа бетте: {{Кәсіпкер | Есімі = Медғат Құлжанов | Шынайы есімі = {{lang-ru|Медгат Каримович Кульжанов}} | Сурет = Medgat Kulzhanov 2024.png | Сурет тақырыбы = Медғат Құлжанов, 2023 | Туған күні = 24.12.1946 | Туған жері = Сергиополь ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Семей облысы]], ... 3650563 wikitext text/x-wiki {{Кәсіпкер | Есімі = Медғат Құлжанов | Шынайы есімі = {{lang-ru|Медгат Каримович Кульжанов}} | Сурет = Medgat Kulzhanov 2024.png | Сурет тақырыбы = Медғат Құлжанов, 2023 | Туған күні = 24.12.1946 | Туған жері = Сергиополь ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Семей облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]] | Марапаттары = [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]]<br />[[«Құрмет» ордені]] }} '''Медға́т Кәрі́мұлы Құлжа́нов''' ([[24 желтоқсан]] [[1946]] жылы туған, Сергиополь ауылы, [[Аягөз]] маңы, қазіргі [[Абай облысы]]) — қазақстандық кәсіпкер, құрылыс инженері және меценат. Қазақстандағы алғашқы жеке кәсіпкерлердің бірі: 1988 жылы «Монолит» құрылыс кооперативін, 1992 жылы «Қуат» холдингтік компаниясын, 1994 жылы «ҚуатАмлонМұнай» қазақстандық-британдық бірлескен мұнай өндіру кәсіпорнын құрды, оны 2009 жылы сатылғанға дейін басқарды<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] мен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]] мұрасын насихаттау жобаларының бастамашысы әрі демеушісі ретінде танымал, соның ішінде британдық композитор [[Карл Дженкинс]]тің «Шәкәрім» симфониясы (2010)<ref name="azattyq"/><ref name="kp2015"/>. [[Парасат ордені|«Парасат»]] және [[«Құрмет» ордені|«Құрмет»]] ордендерінің иегері<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. == Өмірбаяны == === Тегі және ерте жылдары === Сергиополь ауылында, Аягөз маңында (қазіргі Абай облысы) дүниеге келген<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. Әкесі, Мұхаметкәрім Құлжанов, [[Ұлы Отан соғысы]]ның қатысушысы, басына жарықшақ тиіп, майданнан мүгедек болып оралған; ол Абай мен Шәкәрімнің туған жері — Шыңғыстау төңірегінен шыққан және, ұлының естеліктері бойынша, сол кезде тыйым салынған Шәкәрімнің әндерін есік жабық бөлмеде орындаған<ref name="azattyq"/><ref name="kp2015"/>. Анасы, Қазира, мектеп кітапханашысы болып жұмыс істеген<ref name="book2026"/>. Отбасында алты бала болған; үлкені, Мұрат, қазақ салты бойынша ата-әжесінің тәрбиесінде өскен. Інісі — Мақсұт Құлжанов (1949 ж. т.), медицина ғылымдарының докторы, 1992—1997 жылдары Қазақстанның денсаулық сақтау вице-министрі<ref name="maksut"/>. Әкесі 45 жасында қайтыс болды, ол кезде Медғатқа енді ғана 18 толған еді; отбасында қалған ұлдардың үлкені ретінде ол бала кезінен жұмыс істеп, анасына көмектесті<ref name="book2026"/>. Сергиополь орта мектебін күміс медальмен бітірді<ref name="book2026"/>. Мақалада 24 желтоқсан 1946 жыл қабылданған; biografia.kz анықтамалығында (el.kz порталы қайталаған) 24 желтоқсан 1953 жыл көрсетілген. Бұл күн басқа деректермен үйлеспейді: інісі Мақсұт 1949 жылы туған<ref name="maksut"/>, ал өмірбаян кітабында (2026) Құлжанов өзінің 75 жылдығы туралы айтады<ref name="book2026"/>. === Білімі === Туысының кеңесімен [[Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті|В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының]] құрылыс мамандығына түсіп, оны «құрылыс инженері» мамандығы бойынша бітірді<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. Кейін Алматы сәулет-құрылыс институтының аспирантурасында оқып, жылу электр орталығының күлін құрылыс материалдарында жеңіл толтырғыш ретінде пайдалану тақырыбымен айналысты; ғылыми жетекшісі Мәскеу құрылыс-инженерлік институтының (МИСИ) профессоры Клара Гладких болды. Құлжанов бірнеше мақала жариялап, өнертабысқа авторлық куәлік алды, алайда диссертация қорғамады және, өз сөзіне қарағанда, тең авторлықты талап еткен басшылықпен кикілжіңге байланысты институттан кетті<ref name="book2026"/>. Анықтамалық дерек бойынша, 1975—1983 жылдары ҚазПТИ мен Алматы сәулет-құрылыс институтында оқытушы және аға ғылыми қызметкер болып есептелген<ref name="elkz"/>. Өнертабыстарға куәліктері мен патенттері бар<ref name="elkz"/>. === Құрылыстағы жұмысы (1971—1988) === 1971—1975 жылдары «Алматыпромстрой» тресінің СМУ-24-інде шебер және учаске бастығы болып жұмыс істеді<ref name="elkz"/> (естеліктері бойынша — алдымен СМУ-19-да шебер, кейін СМУ-24-те прораб)<ref name="book2026"/>. Аспирантурадан кеткеннен кейін Қазақ КСР Ауыр құрылыс министрлігі жанындағы «Оргтехстрой» жобалау институтында бөлім бастығы, содан соң Ауыл құрылысы министрлігінде бөлім бастығының орынбасары болды<ref name="book2026"/>. 1983—1985 жылдары — «Талдықорғансельстрой» тресінің Лепсі кентіндегі жылжымалы механикаландырылған колоннасының (ПМК) бас инженері<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. 1985—1987 жылдары — [[Екібастұз]]дағы «Экибастузэнергострой» тресі ПМК-сының бастығы<ref name="elkz"/>. Құлжановтың естеліктеріне қарағанда, ол бітпеген нысанды тапсыру туралы құжаттарға қол қоюдан бас тартқаннан кейін бөлімше басшысы болып тағайындалған; кейін жергілікті партия басшылығымен кикілжің, «Звезда Прииртышья» облыстық газетіндегі сыни мақала және басқарма кеңсесіндегі өрт тергеуге әкелді, тергеу «қылмыс құрамының жоқтығына байланысты» тоқтатылды, содан кейін ол жұмыстан шығып, Алматыға оралды<ref name="book2026"/>. Құлжанов [[КОКП]] мүшесі болған жоқ<ref name="book2026"/>. 1987 жылы — «Қазоргтехстрой» институтының бөлім бастығы<ref name="elkz"/>. Сол жылы [[Теңіз (кен орны)|Теңіз кен орны]] маңындағы Гурьев облысында «Монолитстрой» құрылыс басқармасын басқарды, онда республикада алғашқылардың бірі болып монолитті үй құрылысын енгізді; 1987 жылғы қазан—қарашада тапсырылған нысандарды КСРО құрылыс министрі Ю. П. Баталин мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы [[Нұрсұлтан Назарбаев|Н. Ә. Назарбаев]] бастаған делегация қабылдады<ref name="book2026"/>. === «Монолит» кооперативі (1988—1992) === 1988 жылдың көктемінде Алматыдағы біліктілікті арттыру курстарында жүргенде Құлжанов кооперация туралы заңнаманы пайдаланып, өз кәсіпорнын құруға бел буды. Министрліктен бір жыл мерзімге 100 мың рубль несие алып, 1988 жылғы мамырда Алматы облысының [[Қапшағай]] қаласында «Монолит» құрылыс кооперативін тіркеді, оның төрағасы болып 1992 жылға дейін қалды<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. Монолитті технология мен кесімді еңбекақыны қолданған кооператив алғашқы көпқабатты жатақхананы мерзімінен бұрын салып, несиені мерзімінен бұрын қайтарды; содан кейін «Сельстрой» тапсырыстарын орындады (Қапшағай маңында жиырма коттедж) және Өзбекстан мен Түрікменстанда жұмыс істеді<ref name="book2026"/>. 1989 жылы кооператив нысандарын Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Н. Ә. Назарбаев аралады<ref name="book2026"/>. Құлжановтың өзі «Монолитті» Қазақстандағы алғашқы жеке компания деп атайды<ref name="book2026"/>. === «Қуат» холдингтік компаниясы === 1992 жылы «Монолит» негізінде «Қуат» холдингтік компаниясы құрылды (ірі панельді үй құрылысы зауыты және құрылыс компаниясы); 1992—1994 жылдары Құлжанов оның төрағасы, кейін директорлар кеңесінің төрағасы болды<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>. Оның айтуынша, «холдинг» сөзі сол кезде қазақстандық іскерлік айналымда алғаш рет естілді<ref name="book2026"/>. === «ҚуатАмлонМұнай» (1994—2009) === 1990-жылдардың басында Құлжанов мұнай өндірумен айналысуға бел буды. Геолог Райымбек Шақабаевтың ұсынысымен ол [[Қызылорда облысы]]ның Сырдария ауданындағы кеңестік бағалау бойынша аз перспективалы Қоныс және Бектас кен орындарына тоқталып, облыс әкімі Сейілбек Шаухамановтың қолдауын алды<ref name="book2026"/>. Инвестор британдық Amlon тобы болды; 1993 жылы Лондонда тең құқықты негізде бірлескен кәсіпорын құру туралы шартқа қол қойылды, мұнда қаржыландыруды британдық тарап өз мойнына алды, ал бас және қаржы директорлары болып Құлжановтың талабымен Қазақстан азаматтары тағайындалды<ref name="book2026"/>. «ҚуатАмлонМұнай» (ҚАМ) бірлескен кәсіпорны Қазақстан Республикасы үкіметімен жасалған келісімшарт негізінде 1994 жылы құрылып, [[Қызылорда]]да тіркелді<ref name="orgpage"/>; 1994 жылдан Құлжанов — оның бас директоры<ref name="elkz"/>. Баспасөзде кәсіпорынды қазақстандық-американдық деп те атаған<ref name="caravan"/>. Дайындық жұмыстары 1995—1996 жылдарды алды; алғашқы мұнай бұрқағы 1997 жылы алынды<ref name="caravan"/><ref name="book2026"/>. 2003 жылғы желтоқсанда БК алғашқы миллион тонна мұнай өндірді; орташа өндіру деңгейі жылына 400—450 мың тонна болды, 40-тан астам ұңғыма бұрғыланып, өз теміржол терминалы салынды<ref name="caravan"/><ref name="orgpage"/>. Компания [[Құмкөл]] инфрақұрылымы арқылы магистральға қосылу үшін 70 шақырымдық мұнай құбырын төседі, бұл Қытайға экспорт жолын ашты<ref name="book2026"/><ref name="kuat"/>. Холдинг мұрагерінің деректері бойынша, 2009 жылға қарай өндіру тәулігіне шамамен 15 мың баррельге жетті; 1995—2009 жылдары кен орындарында 150 ұңғыма бұрғыланып, кәсіпшілік база, 55 км жол, мұнай дайындау қондырғысы және газтурбиналы электр станциясы салынды<ref name="kuat"/>. 2005 жылы, компанияның он жылдығында, Құлжанов серіктестеріне істен шегінетінін мәлімдеді; британдық акционерлер жобадан шықты — Amlon Trading-ке тиесілі ҚАМ-ның 50 %-ын [[CNPC]] қатысқан консорциум сатып алды<ref name="energyintel"/><ref name="book2026"/>. 2009 жылы Құлжанов кәсіпорынды қытайлық Zhenhua Oil және CNPC компанияларының консорциумына сатты<ref name="kuat"/><ref name="woodmac"/><ref name="book2026"/>. Қоныс пен Бектастағы өндіру шыңы (тәулігіне шамамен 17 мың баррель) жаңа иелері тұсында, 2013 жылы жетті<ref name="woodmac"/>. БК Арал өңірінде елеулі әлеуметтік бағдарлама жүргізді: 2003 жылға қарай әлеуметтік салаға 5 млн доллардан астам қаржы салынды<ref name="caravan"/>; 1998 жылғы мамырда Қызылордада төрт жұлдызды «Самал» қонақ үйі салынды, оның ашылуына президент Назарбаев қатысты<ref name="elkz"/><ref name="book2026"/>; 1999 жылдан компания республиканың бірнеше мәрте чемпионы «Сейхун-ҚАМ» әйелдер гандбол командасының бас демеушісі болды; ҚАМ Қызылорда ЖЭО-дағы аварияны жоюға және Аралды құтқару қорына қаражат аударған алғашқылардың бірі болды, облыс әкімдігі оны жылдың үздік демеушісі деп атап өтті<ref name="elkz"/>. Құлжановтың естеліктеріне қарағанда, 2000-жылдары кен орындарында анаэробты бактерияларды пайдаланатын американдық мұнай бергіштігін арттыру технологиясын қолдану әрекеті депутаттар тобының премьер-министр [[Қасым-Жомарт Тоқаев|Қ. Қ. Тоқаев]]қа жұмыстарды тоқтатуды талап еткен үндеуіне әкелді; Вирусология институты мен Республикалық санитарлық-эпидемиологиялық орталықтың оң қорытындыларынан кейін кінәраттар алынды, бірақ компания технологиядан бас тартты<ref name="book2026"/>. === Басқа жобалар === «Қуат» холдингі арқылы Құлжанов басқа жобаларды да жүргізді. 1997 жылы Қызылордадағы президентпен кездесуде ол 500 млн доллар салуға дайын швейцариялық инвестордың қатысуымен заманауи мұнай-химия зауытын салуды ұсынды, алайда жоба қолдау таппады<ref name="book2026"/>. Тарбағатай тауларындағы алтын өндіру, мал шаруашылығы және шарап жасау жобалары сәтсіз аяқталды<ref name="book2026"/>. Құлжановтың Қазақстандағы соңғы ірі жобасы Шығыс Қазақстан облысының [[Зайсан ауданы]]нда барлау лицензиясын алған «Тарбағатай Мұнай» компаниясын құру болды; әріптес болып қытайлық кәсіпкер Сунь Гуансинь шықты, ол пайданың жартысы мен қытай жағында өңдеу зауытын салуға айырбас ретінде қаржыландыруды өз мойнына алды<ref name="book2026"/><ref name="kursiv2024"/>. Компания Сарыбұлақ газ кен орнын ашып, шекараға дейін газ құбырын салды; 2012 жылы Сарыбұлақ — Зимунай газ құбыры туралы үкіметаралық келісімге қол қойылды<ref name="neftegaz"/>. Құлжановтың айтуынша, осыған орай Зайсан ауданының жақын ауылдары газдандырылды<ref name="book2026"/>. 2005 жылдан «Қуат» холдингі «Семей-ҚУАТ» ерлер волейбол командасының бас демеушісі болды<ref name="elkz"/>. ҚАМ сатылғаннан кейін холдингті жеті жыл бойы Құлжановтың ұлы Шыңғыс басқарды<ref name="crunchbase"/>. === Лондондағы өмірі және оралуы === 2009 жылы «ҚуатАмлонМұнай» сатылғаннан кейін Құлжанов отбасымен [[Лондон]]ға көшті, онда, өз сөзіне қарағанда, биржалық сауда мен қаржы технологияларын зерттеумен айналысты<ref name="azattyq"/><ref name="book2026"/>. Кейін ол ауылдан [[Алматы]]ға әкелген анасының қасында болу үшін Қазақстанға оралды<ref name="book2026"/>. Шыңғыстау етегіндегі атамекен Ардашы қонысында үй салды, онда оның отбасы жыл сайын бас қосады<ref name="book2026"/>. == Меценаттығы == === Абай мен Шәкәрім мұрасы === 1990-жылдардың ортасынан Құлжанов Абай мен Шәкәрім шығармаларының кітаптары мен дыбысжазбаларын шығаруды қаржыландырады<ref name="azattyq"/>. Абайдың мемлекеттік мерейтойлары заң бойынша 25 жылда бір рет аталып өтетіндіктен, ақынның 2005 жылғы 160 жылдығын ол өз бетінше ұйымдастырды: толық шығармалар жинағын қайта бастырды, деректі фильмді қаржыландырды, [[Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]нде ғылыми-практикалық конференция және Астанада салтанатты концерт өткізді, онда Абайдың бұрын беймәлім «Май түні» музыкалық шығармасы алғаш рет орындалды<ref name="book2026"/><ref name="elkz"/><ref name="kp2015"/>. Шәкәрімнің 150 жылдығына (2008) Құлжанов Астанада оның шығармаларының екі томдығын шығарып, музыка кешін өткізді<ref name="kp2015"/>. Ол Абайдың серігі әнші Алмағамбеттің ұлы Ниязбек Алдамжаровтың ескі магнитофон жазбаларын қалпына келтіріп, цифрлауды төледі және алматылық студияда Шәкәрім мұрасын жинаушы семейлік Келденбай Өлмесековтың орындауында Шәкәрімнің жиырма әнін жазды, оған емделу мен баспанаға да көмектесті<ref name="kp2015"/><ref name="book2026"/>. Оның қолдауымен Шәкәрім туралы «Мен — жау емеспін» төрт сериялы деректі фильмі түсірілді<ref name="book2026"/>. 1990-жылдардың соңында Құлжанов Алматыдағы [[Мұхтар Әуезов]] үй-мұражайының төбесін жөндеуді төледі<ref name="book2026"/>. 2019 жылы ол алматылық халық музыкалық аспаптары мұражайына аңыз бойынша Шәкәрім тартқан домбыраны тапсырды<ref name="orlova"/>. Ол ұсынған Астанадағы Абай мен Шәкәрім мұрасын тереңдетіп оқытатын Абай атындағы мектеп, Сарыарқа даңғылындағы Шәкәрім ескерткіші және лондондық [[Ковент-Гарден]]де қазақ классикасы сюжетіне опера қою жобалары жүзеге аспады<ref name="book2026"/>. === Карл Дженкинстің симфониялары === Құлжановтың ең ауқымды мәдени жобасы Карл Дженкинстің Абай мен Шәкәрім тақырыптарындағы шығармалары болды<ref name="kp2015"/>. Дженкинстің қазақ әуендеріне арналған «Тлеп» (2006) дискісімен танысқан Құлжанов ұлы Шыңғыс пен скрипкашы Марат Бисенғалиев арқылы композиторға Шәкәрім әндерінің жазбалары мен ноталарын жеткізіп, симфониялық шығармаға тапсырыс берді<ref name="kp2015"/><ref name="azattyq"/>. Қатар ол «Шәкәрім» симфониясын қазақстандық композитор Серік Еркімбековке де тапсырды; ол 2010 жылғы 1 қазанда Астанада Қазақ ұлттық музыка академиясының студенттер оркестрінің орындауында шырқалды<ref name="azattyq"/>. Дженкинстің тамақ әншісі, соло скрипка, хор және оркестрге арналған «Шәкәрім» сюитасы Abbey Road студиясында жазылды, ал оның әлемдік премьерасы 2010 жылғы 31 қазанда лондондық Royal Festival Hall-да Philharmonia оркестрі, Ұлыбританияның ұлттық жастар хоры және қазақ фольклор музыканттарының автордың дирижерлігімен орындауында өтті<ref name="boosey"/><ref name="kp2015"/>. Құлжанов жобаны толық қаржыландырды, оның ішінде гонорарлар, жазбалар және музыканттардың сапарлары<ref name="kp2015"/>. Қазақстандық премьера 2012 жылғы қазанда Алматыда өтті<ref name="azh"/>; 2014 жылғы 11 сәуірде шығарма алғаш рет [[Өскемен]]де шырқалды<ref name="vesti"/>. Содан кейін Құлжановтың тапсырысымен Дженкинс екінші сюита — «Абай» жазды<ref name="kp2015"/>. 2015 жылы Құлжанов кейінгі орындауларда, оның ішінде Карнеги-холлда, тапсырыс берушінің аты аталмағанына және концерт атауларынан Абай мен Шәкәрім есімдері жоғалып кеткеніне өкініш білдірді<ref name="kp2015"/>. === Туған өлкеге көмегі === 2013—2014 жылдары Медғат пен Шыңғыс Құлжановтар Абай ауданының Қарауыл ауылында «Шыңғыстау» спорт кешенін салуға 120 млн теңге бөлді, ол 2014 жылғы сәуірде Шығыс Қазақстан облысының әкімі Бердібек Сапарбаевтың қатысуымен ашылды<ref name="vesti"/>. Сергиопольде әкесі Мұхаметкәрім Құлжановтың атымен көше аталып, мемориалдық тақта орнатылған<ref name="book2026"/>. == Марапаттары == * «Парасат» ордені<ref name="book2026"/> * «Құрмет» ордені<ref name="elkz"/> * Мәдени және гуманитарлық саладағы қайырымдылық және демеушілік қызметі үшін Қазақстан Республикасы Президентінің құрмет грамотасы<ref name="elkz"/> == Отбасы == Жұбайы — Айгүл. Балалары: ұлдары Шыңғыс, Мирас және Илияс, қыздары Әйгерім мен Айша; немерелері бар<ref name="book2026"/>. Баспасөзде Құлжанов Шәкәрімнің тікелей ұрпағы ретінде аталады<ref name="orlova"/>; отбасының атамекені Шыңғыстау етегіндегі Ардашы қонысында, онда Абай, Шәкәрім және Кеңгірбай би жерленген<ref name="book2026"/>. == Кітаптары == * Құлжанов М. ''Айтарым көп''. — Алматы: Алгорифм, 2023. — 156 б. — ISBN 978-601-06-9142-1.<ref name="book2023"/> * Кульжанов М. ''Искренне о главном'' / қаз. тілден әдеб. ауд. Е. Турсунова. — Алматы: RUAN, 2026. — 232 б. — ISBN 978-601-7087-99-9.<ref name="book2026"/> == Бұқаралық мәдениетте == * 2011 жылы режиссер Қалила Умаров «Шәкәрім симфониясы және Медғат Құлжанов» деректі фильмін түсірді (киностудия KalilaFilm.kz, Лондон). * 2026 жылы режиссер Мұрат Есжан «Қара алтын» көркем фильмін түсірді (продюсер Айсәуле Әбілда) — авторлардың мәлімдеуінше, Қазақстандағы алғашқы жеке мұнай компаниясының құрылуы туралы нақты оқиғаға негізделген мотивациялық бизнес-драма. Бас кейіпкер кәсіпкер Қасым Исағалиевті Қуандық Қыстықбай сомдады; сюжет құрылыс кооперативінен «болашағы жоқ» деп есептелген кен орнын игеруге көшуді, британдық инвестор тартуды және қазақ даласынан лондондық сахнаға дейінгі жолды қамтиды. Кинопремьера — 2026 жылғы 10 қыркүйек<ref name="kursiv2026"/>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2|refs= <ref name="elkz">{{cite web |url=https://el.kz/content-24433_15348/ |title=Кульжанов Медгат Каримович |website=el.kz |date=2013-08-28 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="book2026">{{Кітап |авторы=Кульжанов М. |тақырыбы=Искренне о главном |жауапты=лит. пер. с каз. Е. Турсунова |орны=Алматы |баспасы=RUAN |жыл=2026 |барлық беті=232 |isbn=978-601-7087-99-9}}</ref> <ref name="book2023">{{Кітап |авторы=Құлжанов М. |тақырыбы=Айтарым көп |орны=Алматы |баспасы=Алгорифм |жыл=2023 |барлық беті=156 |isbn=978-601-06-9142-1}}</ref> <ref name="azattyq">{{cite web |url=https://rus.azattyq.org/a/shakarim_symphony_kulzhanov_sponsor/2220267.html |title=Британский композитор Дженкинс посвятил симфонию Шакариму — после идеи казахского бизнесмена |last=Батырхан |first=С. |website=Радио Азаттық |date=2010-11-15 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="kp2015">{{cite web |url=https://kazpravda.kz/n/prodvigaya-kazahskuyu-kulturu/ |title=Продвигая казахскую культуру |last=Соколов |first=Л. |website=Казахстанская правда |date=2015-06-18 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="maksut">{{cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31215101 |title=Кульжанов Максут Каримович |website=ИС «Параграф» |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="orgpage">{{cite web |url=https://kz.orgpage.ru/kyizyilorda/kuatamlonmunay-too-5251529.html |title=Куатамлонмунай, ТОО (Қызылорда) |website=OrgPage |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="caravan">{{cite web |url=https://www.caravan.kz/news/sp-kuatamlonmunajj-kam-razrabatyvayushhee-dva-neftyanykh-mestorozhdeniya-v-kyzylordinskojj-oblasti-poluchilo-pervyjj-mln-tonn-nefti-192066/ |title=СП «КуатАмлонМунай» (КАМ) Қызылорда облысындағы екі мұнай кен орнын игеріп, алғашқы млн тонна мұнай алды |website=Караван / Kazakhstan Today |date=2003-12-13 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="kuat">{{cite web |url=https://kuatenergy.com/ |title=KUAT Energy Group |website=kuatenergy.com |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="energyintel">{{cite web |url=https://www.energyintel.com/0000017b-a7a6-de4c-a17b-e7e6db6e0000 |title=Kazakhstan: Chinese Swoop For Second Kyzl-Orda Field |website=Energy Intelligence |date=2005-02-16 |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="woodmac">{{cite web |url=https://www.woodmac.com/reports/upstream-oil-and-gas-kuatamlonmunai-area-551051/ |title=Kuatamlonmunai Area Report |website=Wood Mackenzie |date=2026-04-22 |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="kursiv2024">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2024-06-25/zhnb-tarbagataimunaioilpunkt/ |title=Сарыбұлақта «Тарбағатай Мұнай» не істемек |website=Курсив |date=2024-06-25 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="neftegaz">{{cite web |url=https://neftegaz.ru/news/transport-and-storage/738467-kazakhstan-priostanovil-eksport-prirodnogo-gaza-v-kitay-iz-zaysanskogo-rayona/ |title=Казахстан приостановил экспорт природного газа в Китай из Зайсанского района |website=Neftegaz.ru |date=2022-05-24 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="crunchbase">{{cite web |url=https://www.crunchbase.com/person/shyngys-kulzhanov |title=Shyngys Kulzhanov |website=Crunchbase |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="orlova">{{cite web |url=https://kazpravda.kz/n/na-ney-igral-shakarim/ |title=На ней играл Шакарим |last=Орлова |first=И. |website=Казахстанская правда |date=2019-03-18 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="boosey">{{cite web |url=https://www.boosey.com/cr/music/Karl-Jenkins-Shakarim/58208 |title=Karl Jenkins — Shakarim |website=Boosey & Hawkes |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="azh">{{cite web |url=https://azh.kz/en/news/view/217 |title=British Karl Jenkins' symphony «Shakarim» is presented in Almaty |website=azh.kz / BNews.kz |date=2012-10 |access-date=2026-09-03 |lang=en}}</ref> <ref name="vesti">{{cite web |url=https://vestisemey.kz/891/s-lyubovyu-k-rodnoy-zemle.html |title=С любовью к родной земле |last=Рысакова |first=Ш. |author2=Какишев Н. |website=Вести Семей |date=2014-04-17 |access-date=2026-09-03 |lang=ru}}</ref> <ref name="kursiv2026">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-08-19/qara-altyn-alghashqy-zheke-munaj-kompaniyasy-qalaj-quryldy/ |title=«Қара алтын»: Қазақстандағы алғашқы жеке мұнай компаниясы қалай құрылды |last=Бакелекова |first=Ү. |website=Курсив |date=2026-08-19 |access-date=2026-09-03 |lang=kk}}</ref> }} == Сілтемелер == * [https://kuatenergy.com/ KUAT Energy Group сайты] {{DEFAULTSORT:Құлжанов, Медғат Кәрімұлы}} [[Санат:1946 жылы туғандар]] [[Санат:24 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Қазақстан меценаттары]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[ru:Кульжанов, Медгат Каримович]] j90k9u0ygetiz739scgq1ncberg1qgj 3 786204 3650564 2026-09-03T11:48:49Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3650564 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Импала2026}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:48, 2026 ж. қыркүйектің 3 (+05) mqqre65c78vn04ticefhy5ususmtjga 0 786205 3650569 2026-09-03T11:58:06Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Игісінов Жұмағазы Серғалиұлы, (1953) – журналист, аудармашы.''' == Өмірбаяны == Жұмағазы Игісінов 1953 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы [[Тарбағатай ауданы]]нда дүние... 3650569 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Игісінов Жұмағазы Серғалиұлы, (1953) – журналист, аудармашы.''' == Өмірбаяны == Жұмағазы Игісінов 1953 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы [[Тарбағатай ауданы]]нда дүниеге келген. Алматыдағы Қазақ мемлекеттік университетін тәмамдаған. == Қызметтік жолы == Журналистік еңбек жолын 1974 жылы Тарбағатай аудандық «Ленин туы» газетінде тілші болудан бастаған. 1977 жылдан бастап он жылдай Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») газетінде еңбек етті, 1985 жылдан бастап сегіз жыл Қазақ радиосының Шығыс Қазақстан облысы бойынша меншікті тілшісі, бірнеше жыл Шығыс Қазақстан облыстық телевизия және радио компаниясы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарды.<ref>{{citeweb|url= https://baq.kz/zhumagazy-igisin-shygarmashylyk-shynynyn-baspaldagy_249977/|title= Жұмағазы Игісін: Шығармашылық шыңының баспалдағы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Марапаттары == «КСРО Телевизиясы мен радиосының үздігі» («Отличник Телевидения и радио СССР»), Қазақстан Журналистер Одағы Әлихан Бөкейханов атындағы сыйлығының лауреаты. Облыстық аудармашылар байқауының Бас жүлдегері. Аудармашылардың республикалық байқауында жүлделі орынды иеленген. ҚР Мәдениет министрінің арнайы Дипломымен марапатталған тәжірибелі тәржіман ретінде де танымал. «Жоғары біліктілікті аудармашы» («Переводчик высшей квалификации») санаты бар. 1999 жылдың маусымынан бері Өскемендегі «Казцинк» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Бас аудармашысы.<ref>{{citeweb|url= https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1938-.html|title= Игісінов Ж.С.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Шығармалары == * Игісін, Ж. Шынарым [Мәтін] : әңгімелер, очерктер, ойтолғаулар және әзіл-сықақтар / Ж. Игісін. - Алматы : Ақыл кітабы, 2003. - 192 б. * Игісін, Ж. Қоңыр қоржын [Мәтін] : өлеңдер, қазақы қалжыңдар, ойтолғаулар / Ж. Игісін. - Өскемен : [б. и.], 2005. - 264 б. * Игісін, Ж. С. Ертістен ескен ерке жел [Мәтін] / И. Жұмағазы. - Алматы : Орхон, 2013. - 424 б. 95z1et8evf1vxg12a0pr4tn40evq26n