Армения

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Армения</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1720</id>
    <revision>
      <id>3653965</id>
      <parentid>3644910</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3653965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21891" sha1="76395ys4prqb50hzgd1vjtrabrwy1j3" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Армения Республикасы
 |Шынайы атауы           = Հայաստանի Հանրապետություն
 |Атау септігі           = Армения
 |Елтаңба                = Coat of arms of Armenia.svg
 |Байрақ                 = Flag of Armenia.svg
 |Ұраны                  = Бір ұлт — бір мәдениет.»&lt;br&gt;{{lang-hy|''«''Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ}}
 |Әнұранның аты          = Мер Айреник
 |Аудио                  = Mer Hayrenik Anthem of Armenia.ogg
 |Картада                = Armenia (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 57|lon_sec = 0
  |region                 = AM
  |CoordScale             =
 |Тілі                    = [[армян тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Үкімет түрі             = [[Парламенттік республика]] 
 |Құрылды                 = [[IV ғасыр.|IV]] - [[II ғасыр. e|II]]  б.з.д
* 1500–1290 жыл &lt;small&gt;([[Хайаса]])&lt;/small&gt;
* [[14 ғасыр]] [[1190]] жыл &lt;small&gt;([[Шубирия]])&lt;/small&gt;
* 860–590 жыл &lt;small&gt;([[Урарту]])&lt;/small&gt;
* [[6 ғасыр]] жыл &lt;small&gt;([[Ервндиттер]])&lt;/small&gt;
* [[190]] жыл &lt;small&gt;[[Ұлы Армения Королдігі]] біріктірілген&lt;/small&gt; [[Арташесдттер]]
* 52–428 жыл &lt;small&gt;([[Аршакуни]])&lt;/small&gt;
* 885–1045 жыл &lt;small&gt;([[Ани патшалығы]])&lt;/small&gt;
* 1198–1375 жыл &lt;small&gt;([[Киликия армян мемлекеті]])&lt;/small&gt;
 |Тәуелсіздік күні        = [[28 мамыр]] [[1918 жыл]]ы [[Бірінші Армения Республикасы]] ретінде&lt;br&gt;[[Кавказ демократиялық федеративтік республикасы|КДФР]]-дан&lt;br /&gt;[[21 қыркүйек]] [[1991 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[КСРО]]-дан
 |Астанасы                = [[Ереван]]
 |Ірі қалалары            = [[Ереван]], [[Гюмри]], [[Ванадзор]], [[Вагаршапат|Вагаршапат (Эчмиадзин)]], [[Абовян (қала)|Абовян]]
 |Басшы қызметі           = [[Армения президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Армения премьер-министрі|Премьер-Министрі]]&lt;br /&gt;[[Армения парламенті|Ұлттық құрылтайдың&lt;br /&gt;төрағасы]]
[[Ұлттық жиналыс]]
 |Басшылары               =  [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]&lt;br /&gt; [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]&lt;br /&gt;[[Ален Робертович Симонян|Ален Симонян]]
 |Жер аумағы              = 29 743
 |Жер аумағы бойынша орны = 138
 |Судың үлесі             = 4,71&lt;ref name=&quot;cia-fact&quot;&gt;{{cite web|title=The World Fact Book – Armenia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=17 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719074837/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |archivedate=19 July 2010 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
 |Этнохороним             = армян, армяндар
  |Жұрты                  = 2 924 816
  |Халық саны бойынша орны     = 134
  |Сарап жылы             = 2016
  |Санақ бойынша халық саны    = {{құлдырау}} 3 018 854&lt;ref name=&quot;Armenia information&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf |title=Statistical Service of Armenia |publisher=Armstat |accessdate=20 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010144321/http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf |archive-date=10 October 2017 |dead-url=no  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;News.am&quot;&gt;{{cite news |title=Armenia Population |url=http://countrymeters.info/en/Armenia |agency=countrymeters.info |access-date=24 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626115837/http://countrymeters.info/en/Armenia |archive-date=26 June 2015 |dead-url=no}}&lt;/ref&gt;  
  |Санақ жылы             = 2011
  |Халық тығыздығы        = 101,5
  |Тығыздық бойынша орны       = 99
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 32,893 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&amp;pr.y=6&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=911&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=23 February 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 10,995&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)           = 3,302 млрд.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 132
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 4,446&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt; 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 116
 |АДИ                     = {{өзгеріссіз}} 0,755
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 83
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#0,743;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Армян драмы]]
 |Интернет үйшігі         = [[.am]]
 |ISO                     = ARM
 |Телефон коды            = 374
 |Уақыт белдеуі           = [[UTC+04:00|UTC+4]]
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Армения''' ({{lang-hy|Հայաստան}} [{{IPA|hɑjɑsˈtɑn}}]), толық ресми атауы — '''Армения Республикасы''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}} [{{IPA|hɑjɑstɑˈni hɑnɾɑpɛtuˈtʰjun}}]) — солтүстігі мен батысында [[Грузия]]мен, шығысында және оңтүстік-шығысында [[Әзербайжан]]мен, ал батысында [[Түркия]]мен оңтүстігінде [[Иран]]мен шектеседі. Армения теңізге тікелей шыға алмайды, ал көрші [[мемлекет]]термен шекаралары Кіші Кавказдың асу бермес қиын [[тау]] жоталары арқылы өтеді. Ел шебінің басым бөлігін Түркиямен және Әзербайжанмен шекаралары құрайды, сол себепті [[тарих]]и кезеңдерде бұл елдермен шекара жанжалы жиі туындаған болатын. Осының бәрі Арменияның [[география]]лық және геосаяси [[жағдай]]ына өзіндік [[ықпал]] етеді.
 
== Этимология ==
[[Сурет:Darius I the Great's inscription.jpg|250px|thumb|[[I Дарий]]-нің [[Бехистун сына жазуы|Беистун жазуы]] Армения туралы. VI ғасыр. e.]]
«Армения» [[топоним]]і армян үстіртінде орналасқан Мелитеннің маңында орналасқан Арми аймағының Хурри атымен оралады. Бұл арамей тіліндегі «есім» ескі парсы тіліне ауысты, ал «Арминияи» түрінде [[Бехистун сына жазуы|Бехистің]] [[522 жыл]]ы жазуы алты рет кездеседі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranica.com/articles/armenia-i|datepublished=|title=Schmitt R. ARMENIA and IRAN i. Armina, Achaemenid province // Encyclopædia Iranica|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/659qWLMs7?url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-i|archivedate=2012-02-02|accessdate=2011-05-17|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[Ежелгі грек тілі|Ежелгі грекше-грек деп аталады]]. Ἀρμενία. Ἀρμένιοι таратудың алдында қолданылған армяндардың ежелгі грек атауы Μελιττήνιοι болды.

== Мемлекеттік рәміздері ==
== Тарихы ==
Армения — қызғылықты [[оқиға]]ларға бай [[тарих]]ы бар ежелгі [[мемлекет]]. Әлемдегі көне этностардың бірі болып саналатын армян халқы Армян таулы қыратын біздің заманымыздан әлдеқайда бұрын мекен еткен болатын. Қазіргі Армения [[Аумақ|аумағында]] б.з.д. IX ғасырдың өзінде құл иеленуші ежелгі Урарту мемлекеті болған, ал б.з.д. IV ғасырда Армян [[Патшалық|патшалығының]] негізі қаланды. Біздің [[заман]]ымыздың басында мемлекет аумағында [[христиан діні]] тарала бастады. Осылайша жаңа заманның 301 жылы Армения христиан [[мемлекет]]іне айналды. Орта ғасырларда гүлденген Армения қалалары [[сауда]] мен [[өнер]] орталықтары болды. X ғасырдың соңына қарай елдің оңтүстік бөлігін [[Византия]] басып алды. Армения бұдан кейін тағдыр тәлкегіне көп ұшырады: сан ғасырлар бойы ел аумағы талай рет сырттан келген жаудың табанында қалды. XVII ғасырда Арменияның екі [[қуат]]ты көршісі бұл елді екіге бөліл алды; ел аумағының батысы [[Түркия]]ның, ал шығысы [[Иран]]ның қарамағына өтті. Кейінірек орыс-парсы соғысының нәтижесінде Шығыс Армения [[Ресей империясы]]ның құрамына енді. Түркияның қол астында қалған Батыс Армения жылдар бойы түрік билеушілерінің қатал езгісінде болды. Бұл қайғылы оқиғалар армян халқының тағдырына елеулі [[ықпал]] етті: құртып-жоюдан аман қалған [[армяндар]] атақонысын тастап, бас сауғалауға мәжбүр болды. [[Әлем]]нің әр түкпірінде [[өмір]] сүретін армяндардың ірі топтарын осымен түсіндіруге болады.

1922 жылы Армения [[Грузия]] және [[Әзербайжан]]мен бірге [[Кавказ]] сырты Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасының [[құрам]]ына енді. 1936 жылы КСРО құрамына одақтық республика ретінде кірді. Қазіргі кезде Армения [[БҰҰ]], ТМД мүшесі болып табылады. Республика өз тәуелсіздігін 1991 жылдың 23 қыркүйегінде жариялады.

== Географиясы ==

== Табиғат жағдайлары мен ресурстары ==
Бұл шағын елдің табиғат [[жағдай]]лары өте алуан түрлі. Ел аумағының 9/10 бөлігі теңіз [[деңгей]]інен 1000 м биіктікте орналасқан, мұның өзі жер қорын [[шаруашылық]] [[мақсат]]та пайдалануды қиындатады. Елдің оңтүстік-батыс бөлігін [[Арарат]] жазығы алып жатыр, мүнда ТМД аумағындағы ең ежелгі және әдемі [[кала]]лардың бірі болып саналатын ел астанасы [[Ереван]] орналасқан.

Арменияның таулы бөлігі сейсмикалық жағынан қауіпті ауданға жатады, соңғы жойқын жерсілкішсі 1988 жылы Спитак қаласы маңында болды. Арменияның ең биік нүктесі — елдің солтүстігінде орналасқан [[Арагац]] тауы (4090 м). Ел аумағында түсті металдардың едәуір мол қоры шоғырланған. Әсіресе мыс кең орындары айрықша [[көз]]ге түседі. Олар елдің оңтүстік-шығысы мен солтүстік-бастысында орналасқан. Мыстан басқа, Армения молибден кең орындарымен, алуан түрлі құрылыс материалдарымен ([[мәрмәр]], [[гранит]], туф және т.б.) әйгілі.

Ел аумағы субтропиктік белдеуде жатыр. [[Қаңтар]]дың орташа температурасы 0°С-тан 12°С -ка дейін, ал [[шілде]]нің орташа температурасы +18°С-тан +24°С-қа дейін ауытқиды. Жылдың [[жауын-шашын]]ның ең көп мөлшері (900 мм) Кіші Кавказдың батыс беткейлерінде түседі, ал Арарат аңғарында оның көрсеткіші бар болғаны 220 мм ғана. Сол себепті егістік алқаптары қолдан суаруды қажет етеді. Елдің шығысында, Әзербайжанмен шекараға жақын жерде Севан тау көлі орналасқан. [[Көл]] суы әрқашан салқын, тіпті жаздың өзінде оның жағалауында салқын леп соғып тұрады. Көл айналасында ұлттык [[саябақ]] ұйымдастырылған. Севанға жақын манда минералды [[бұлақтар]] негізінде [[жұмыс]] істейтін Джермук, Арзни және басқа сауықтыру орындары орналасқан. [[Өзен]] торы біркелкі таралмаған, ол тек биік таулы аудандарда жиірек. Елдегі ең ұзын өзен — Аракс.

== Экономикасы ==

== Халқы ==
2008 жылдың соңына қарай Арменияда 3,3 миллион [[халық]] тұрды, халықтың орташа тығыздығының көрсеткіші 1 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-ге 108 адамнан келді. Жер бедерінің күрделі болуы халықтың қоныстану сипатына да [[ықпал]] еткен: Армения халқының жартысынан астамы Арарат жазығында тұрады. Табиғи өсу [[жыл]] сайын қысқарып келеді, қазіргі кезде оның көрсеткіші 4‰-ге тең. Қала халқының үлес салмағы — 67%. Арменияны бірұлтты елдер қатарына қосуға болады, өйткені оның халқының 94%-ын армяндар құрайды. Басқа ұлттар арасында орыстардың, күрдтердің, грузиндер мен гректердің саны біршама.

== Шаруашылығы ==
Соңғы онжылдықта ТМД-ның басқа да жас тәуелсіз [[мемлекет]]теріндегі сияқты, Арменияда да экономиканың құлдырауы басым болды. Кеңестік [[дәуір]]мен салыстырғанда халықтың әл-ауқаты да төмендеп кетті. Қазіргі кезде ЖІӨ-нің жан басына шаққандағы көрсеткіші бар болғаны 560 АҚШ долларына тең (бұл ТМД бойынша ең төмен [[көрсеткіш]]тердің бірі). Елдегі жұмыссыздар саны 109 мың адамға жеткен, бұл ЭБХ-тың 9%-ын құрайды. Жұмыссыздық деңгейі бойынша Армения ТМД елдері арасында 1-орын алады.

[[Өнеркәсіп]] үлесіне ЖІӨ-нің 34%-ы тиесілі. Өнеркәсіп құрылымында машина жасау басым, әсіресе прибор және [[станок]], радиотехника мен электроника жасау жақсы дамыған. Өнеркәсіптің байырғы салаларының бірі — жергілікті шикізат көзіне негізделген түсті металлургия. Бұл саланың жекелеген кәсіпорындары электр энергиясының [[Тапшылық|тапшылығынан]] өз жұмысын тоқтатқан. Елде мұнай мен табиғи газ қоры жоқ, мұның өзі елді энергия көзімен жеткілікті түрде қамтамасыз етуге кедергі болуда. Электр [[энергия]]сы Армян АЭС-і мен Раздан өзеніндегі СЭС жүйесінде өндіріледі. Соған қарамастан жыл сайын жан басына шаққанда электр энергиясын өндіру азайып келеді.

Басқа [[сала]]ларға қарағанда, жергілікті [[шикізат]] кезіне бағдарланған тамақ енеркәсібі тұрақты дамып келеді. Өндірілетін [[өнім]]нің негізгі түрлері ([[шарап]], [[коньяк]], жеміс консервілері) [[республика]]дан тыс жерлерге көп сатылады. Елде [[құрылыс]] материалдарын өндіретін бірнеше кәсіпорын жұмыс істейді.

Агроөнеркәсіптік кешенде жүзім шаруашылығы мен [[жеміс]] өсіру жетекші орын алады. Жүзімдіктер мен жеміс бақтарының көпшілігі Арарат аңғарының суармалы алқаптарында орналасқан. Мұнда [[мақта]], бадам, зәйтүн және [[көкөніс]] басым таралған. [[Жайылымдық]] мал шаруашылығы кең қанат жайған. Тауларда бидай мен арпа өсіріледі. Жалпы алғанда, жыртылатын жерлер [[ауыл шаруашылығы]] жерлерінід 2/5 бөлігін құрайды. Қазіргі кезде елдің ауыл шаруашылығы табиғи [[сипат]] алған, яғни ел [[азық-түлік]]пен өзін-өзі қамтамасыз етуге ұмтылуда. Соған қарамастан астық, [[сүт]] және ет ендіру көлемі қысқарған.

Сыртқы саудадағы негізгі [[бағыт]] — [[импорт]] көлемінің ұдайы артуы, ол экспорт көлемінен әлдеқайда артық болып отыр. Ел [[мазут]], табиғи газ, ауылшаруашылық өнімдерін сырттан сатып алуға мәжбүр. Елдің сыртқы экономикалық [[байланыс]]тардағы негізгі әріптестері [[Ресей]] (20%), [[Иран]] және [[Түрікменстан]] болып табылады.&lt;ref&gt;География: Дүниежүзіне жалпы шолу. ТМД елдері. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ө. Бейсенова, К. Каймулдинова, С. Әбілмөжінова, т.б. — Өңд., толықт. 2-бас. — Алматы: Мектеп, 2010. — 304 б., сур.ISBN 978-601-293-170-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

== Сыртқы сілтеме ==
* [http://www.armenica.org Armenica.org]

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Армения
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Еуропа елдері
 |ТМД
 |ҰҚШҰ
 |Шанхай ынтымақтастық ұйымы
 |Еуропа кеңесі
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
 |Франкофония
 |Кавказ
}}

[[Санат:Армения|*]]
[[Санат:Посткеңестік елдер]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]

{{geo-stub}}</text>
      <sha1>76395ys4prqb50hzgd1vjtrabrwy1j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башқұртстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5364</id>
    <revision>
      <id>3654002</id>
      <parentid>3586818</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23491" sha1="aw0vxzeilx1lj7l42md4h37cddj2anr" xml:space="preserve">{{coord|54|28|N|56|16|E|type:state_region:RU|display=title}}
{{Ресей Федерациясының субъекті
 |KkNm            = Башқұртстан Республикасы
 |RuNm            = {{lang-ba|Башҡортостан Республикаһы}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Республика Башкортостан}}
 |OfNms           = 
 |FSFlag          = [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|150px]]
 |FSCoA           = [[Сурет:Coat of Amrs of Bashkortostan.svg|100px]]
 |FlagLnk         = Башқұртстан туы
 |CoALnk          = Башқұртстан елтаңбасы
 |FSMap           = Map of Russia - Republic of Bashkortostan (2008-03).svg
 |FSMapNameNOAUTO = 
 |FSCtrWhat       = Елордасы
 |FSCtrNm         = [[Үфі]]
 |AreaRnk         = 27-
 |TotArea         = 142947&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/bgd/free/b10_107/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Ctab1-01-09.xls Административно-территориальное деление по субъектам Российской Федерации, 1 қаңтар 2010 ж. Росстат (14 шілде 2010).xls]&lt;/ref&gt;
 |WaterPrcnt      = 0,5
 |PopRnk          = 7-
 |PopQty          = {{құлдырау}} 4 042 377
 |PopCtDate       = 2025
 |PopDens         = 28.28
 |GDP             = 757.6
 |GDPCtDate       = 2010
 |GDP(PPP)        = 184.8
 |GDPRnk          = 9-
 |FedDistrNm      = [[Волга маңы федералды округі|Волга маңы]]
 |EcRegNm         = [[Орал экономикалық ауданы|Орал]]
 |OfLangs         = [[Башқұрт тілі|башқұрт]],&lt;br&gt;[[Орыс тілі|орыс]]
 |FSAnthem        = [[Башқұртстан әнұраны|«Башқұртстан Республикасының Мемлекеттік әнұраны»]]&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #10-z&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; &lt;center&gt;[[File:Anthem of Bashkortostan.ogg]]
 |CadNo           = 02, 102
 |ViceTtl         = Үкімет премьер-министрі
 |ViceNm          = [[Азамат Фаттахұлы Ілімбетов|Азамат Ілімбетов]]&lt;ref name=&quot;rg.ru&quot;&gt;[http://башкортостан.рф/news/17592/ Премьер-министром Правительства Башкортостана стал Азамат Илимбетов]&lt;/ref&gt;
 |HeadTtl         = Республика басшысы
 |HeadNm          = [[Радий Фәритұлы Хәбиров|Радий Хәбиров]]
 |LegislTtl       = Мемлекетік мәжіліс - Құрылтайдың төрағасы
 |LegislNm        = Константин Толкачёв
 |MSKS            = +2
 |OfSite          = [http://башкортостан.рф/ Башкортостан.рф]
}}
[[Image:Bashkir03.png|thumb|250px|right]]
'''Башқұртстан Республикасы''' ({{lang-ba|Башҡортостан Республикаһы}}; {{lang-ru|Республика Башкортостан}}) — [[Ресей|Ресей Федерациясының]] құрамындағы [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|субъект]], [[Ресей республикалары|республика]]. Жер аумағы – 143,6 мың км². Халқы – 4,04 млн.(2012). Астанасы – [[Үфі]] қаласы. Негізгі халқы – [[башқұрттар]]. Басқа халықтары ішінде [[Орыстар|орыс]], [[Татарлар|татар]], [[Чуваштар|чуваш]], [[Марилер|мари]], [[Мордвалар|мордва]], [[Ұдмұрттар|ұдмұрт]] ұлт өкілдері бар.&lt;ref name=&quot;Қазақ энциклопедиясы&quot;&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Географиясы ==
Башқұртстан [[Еуропа]] мен [[Азия]]ның түйіскен жерінде, орыс жазығының шығыс шеті мен [[Орал таулары]]ның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ауа райы континентті. Жерінің 34% қара топырақты жазық, 35% орман, қалған бөлігі — орманды дала. Жері ауыл шаруашылығына қолайлы әрі минералды ресурстарға ([[табиғи газ]], [[көмір]], [[темір]], [[гипс]], [[алтын]], т.б.) өте бай.

== Тарихы ==
Бұл өңірге адамдар палеолит дәуірінде қоныстана бастаған. Б.з.б. 3-мыңжылдықта бұл аймақтағы тайпалар мал өсірумен, егіншілікпен айналысқан. Б.з. 1-мыңжылдығында бұл аймақ түркілердің Ұлы [[Бұлғария]], [[Хазар]], [[Еділ]] бұлғариясы мемлекеттерінің меншігінде болды. Көшпелі башқұрттар (түркі тілдерде &quot;бас бөрілер&quot;) туралы алғашқы жазба деректер IX–X ғасырлардан бастап кездеседі. 1229 жылы қазіргі Башқұртстан жеріне [[Бату]] әскерлері басып кіріп, 1236 жылы толық жаулап алды. Сөйтіп, башқұрттар қазақ халқының да негізін құраған тайпалармен бірге бірнеше ғасыр бойы бір мемлекет құрамында болды. [[Алтын Орда]] ыдырағаннан кейін башқұрт тайпалары [[Ноғай ордасы]]ның, кейбір бөліктері [[Қазан хандығы|Қазан]] және [[Сібір хандығы|Сібір]] хандықтарының құрамына енді. 1557 жылы башқұрттар Ресей империясының шапқыншылығына ұшырады да, Ноғай, Сібір хандықтарымен қоса Ресей отарына айналды. Ресей өкіметінің башқұрттарды аяусыз қанауы, шенеуніктердің әділетсіздігі XVII–XVIII ғасырларда бірнеше халық көтерілістеріне алып келді. Олардың ірілері қатарына [[Сейіт Саафар]] бастаған (1681–1683) Батырша бастаған (1755), тағы басқа ұлт-азаттық көтерілістер жатады. Ресей өкіметі тарапынан болашақта мұндай көтерілістерді болдырмау үшін бірнеше шаралар іске асырылды. 1735 жыл [[Санкт-Петербург]]те Сенаттың жанынан [[Еділ бойы]] халықтарын шоқындыру кеңсесі құрылды. Башқұрт көтерілісшілерінің басқа халықтармен, әсіресе, [[Ресей]]ге жаңа қосылған әрі саны көп [[Кіші жүз]] қазақтарымен бірігіп кетпеуі үшін 1747 жылы [[Орынбор]] губерниясы құрылып, оның тұңғыш губернаторы [[Иван Иванович Неплюев|И.И. Неплюев]] башқұрттар мен қазақтар арасына жалпы ұзындығы 3.5 мың км-ге жететін қамалдар шебін тұрғызуға кірісті. Осы бекіністерді салу әрі күзету үшін ішкі Ресейден 95,378 орыс шаруасы көшіріліп әкелінді. Осы төңіректегі башқұрт және қазақ руларына бекіністерге жақындауға, әрі-бері өтуге тыйым салынды. Бірақ туысқан екі халықты мүлдем бөліп тастауға ешқандай шекара бөгет бола алмады. Жазалаушылардан қашқан башқұрт көтерілісшілері үнемі қазақ даласын паналап отырды (қ. [[Қарасақал]]). Бірыңғай күштеу шаралары арқылы бағындыру мүмкін еместігіне көзі жеткен үкімет кейбір жеңілдіктер жасауға мәжбүр болды. 1786 жылы [[Үфі губерниясы]] құрылып, башқұрттар отырықшылыққа көше бастады, мешіт-медреселер салуға рұқсат етілді. Дегенмен патша өкіметі отырықшы башқұрттардың арасына орыс шаруаларын орналастырып, жыл сайын олардың санын көбейте түсті. Үфі, [[Орынбор]] сияқты қалалар ірі сауда орталықтарына айналып, оларға көршілес Қазақ даласы, [[Орталық Азия]] елдерінен сауда керуендері жиі келіп тұрды. Бекіністерде жергілікті халықтар арасынан үкіметке қажетті ұсақ шенеуніктер дайындау үшін орыс мектептері ашылды. Бұл мектептер мен медреселерде башқұрт және басқа да халықтардың көптеген зиялы азаматтары білім алды. Үфідегі &quot;Ғалия&quot;, тағы басқа медреселерде башқұрт жастарымен бірге татар, қазақ жастары да көп оқыды. Осы медреседе оқыған қазақ ақын-жазушылары [[Мағжан Жұмабаев|М. Жұмабаев]], [[Бейімбет Майлин|Б. Майлин]], [[Тайыр Жомартбаев|Т. Жомартбаев]]тар башқұрт ақыны [[Сайфи Құдаш]] пен татар жазушысы [[Ғалымжан Ғирфанұлы Ибрагимов|Ғ. Ибрагимов]]пен шығармалары байланыста болды. 1917 жылы [[Ақпан төңкерісі]]нен кейін Башқұртстан жерінде ұлт-азаттық қозғалыс қайта жанданды. 1917 жылғы жазда [[Үфі]] және Орынбор қалаларында башқұрт зиялыларының съезі өтіп, Орынбор, [[Үфі губерниясы|Үфі]], [[Пермь губерниясы|Пермь]], [[Самара губерниясы|Самара]] губернияларында бөлшектеніп кеткен башқұрт жерлерін біріктіріп, Башқұртстан автономиясын құруға шешім қабылданды. Үфіде Кеңес өкіметі орнағаннан кейін, 1917 жылғы 16 қарашада атаман [[Александр Ильич Дутов|Александр Дутов]] билігінде болған Орынбор қаласында [[Зәки Уәлиди Тоған]]ның басқаруымен Башқұрт автономиясы жарияланды. Бұл автономия атаман Дутовпен және желтоқсан айында Орынборда құрылған [[Алаш ордасы]] өкіметімен тығыз байланыста болды. Бірақ көп ұзамай қаланы қызыл әскерлер бөлімдері басып алды да, Башқұрт автономиясының үкіметі [[Челябі]] қаласына көшірілді. 1918 жылғы жазда Үфі қаласында [[Чехословакия]] корпусының төңкерісі болып, ақ гвардияшылардың Үфі директориясы орнады, бірақ бұл директория да, кейіннен [[Колчак]] өкіметі де Башқұрт автономиясын мойындамай қойды. Сондықтан башқұрт зиялылары [[Владимир Ильич Ленин|В.И.Ленинмен]] келіссөз жүргізіп, өздерінің Кеңес өкіметі жағына шығатындықтарын мәлімдеді. Сөйтіп, 1919 жылғы 23 наурызда РКФСР-дің құрамына кіретін [[Башқұрт Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы]] (БАКСР) құрылды, оның астанасы [[Стерлитамак]] қаласы болды. Көп ұзамай Кеңес өкіметінің ұлт саясатымен келіспеген Ахмет Зәки Уәлиди Тоған бастаған кейбір автономия басшылары шет елге кетіп қалды. 1922 жылғы 14 маусымда Бүкілресейлік ОАК-нің шешімімен БАКСР шекарасы кеңейіп, астанасы Үфі болып жарияланды. Кеңес өкіметі тұсында Башқұртстан біршама мәдени, әлеуметтік-экономикалық жетістіктерге жетті, елдегі ірі мұнай өңдеу аудандарының біріне айналды. Бұған қоса химия, қара металлургия, машина жасау, ағаш өңдеу өндірістері, ауыл шаруашылығы жақсы дамыды.

Дегенмен Башқұртстан одақтас республика мәртебесіне ие бола алмады. 1990 жылғы наурызда елде Жоғарғы Кеңеске сайлау өтті. Жаңадан сайланған Жоғарғы Кеңес депутаттары 1990 жылғы қазанда өткен 3-сессиясында Башқұртстан Республикасын құрып, өз егемендігін жариялады. Башкирия атауы Башқұртстан (Башкортостан) деп өзгертіліп, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], РКФСР және басқа республикалармен арақатынасын одақтық шарт пен келісім арқылы айқындауға шешім қабылдады. 1991 жылғы 23–26 желтоқсанда Үфі қаласында өткен 4-Бүкілбашқұрт съезінде президенттік сайлау, мемлекеттік тіл мәселелері қаралды. 1992 жылғы 1 сәуірде федеративтік шартқа қол қойылып, онда Башқұртстан жерінде дербес меншік құқығын, бюджет қабылдау, заң шығару мен сот ісі жүйесін құруды дербес жүргізу мәселелері айқындалды. 1994 жылғы 3 тамызда Башқұртстан мен [[Ресей үкіметі|Ресей Федерациясы орталық үкіметі]] арасында мемлекеттік билік органдары өкілеттігінің арақатынасын реттейтін екі жақты келісім жасалынды. Тұңғыш президент сайлауында елдің президенті болып [[Мұртаза Ғұбайдоллаұлы Рахимов|М. Рахимов]] сайланды (1996).

=== Қазақ-башқұрт қатынастары ===
{{main|Қазақ-башқұрт қатынастары}}

== Әкімшілік-аумақтық бөлінісі ==
{{main|Башқұртстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі}}
Ресей Федерациясының субъекті әкімшілік-аумақтық құрылым шеңберінде келесі әкімшілік-аумақтық бірліктерге бөлінеді: республикалық маңызы бар 8 қала, 1 [[Жабық әкімшілік-аумақтық құрылым|ЖӘАҚ]] және аудандық маңызы бар 12 қала, 2 жұмысшылар ауылы ([[Кент|қ.ү.а.]]), 828 ауылдық кеңестерді қосатын 54 ауданнан тұрады.

Муниципалдық құрылым шеңберінде 2018 жылғы 1 қаңтарға қарай республиканың әкімшілік-аумақтық бірліктерінің шекараларында 895 муниципалитет құрылды, оның ішінде: 9 қалалық округ және 818 ауылдық қоныс пен 14 қалалық қоныстарды қосатын 54 муниципалды аудан кіреді.

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; border=&quot;0&quot; bgcolor=&quot;#fff&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#e6eeff&quot;
!colspan=3 | '''Аудандар (муниципалды аудандар)'''
! '''Әкімшілік карта'''
|- valign=&quot;top&quot; align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#f2f6ff&quot;
|
# [[Әбжәлел ауданы|Әбжәлел]]
# [[Әлшей ауданы|Әлшей]]
# [[Архангел ауданы|Архангел]]
# [[Асқын ауданы|Асқын]]
# [[Ауырғазы ауданы|Ауырғазы]]
# [[Баймақ ауданы|Баймақ]]
# [[Бақалы ауданы|Бақалы]]
# [[Балташ ауданы|Балташ]]
# [[Белебей ауданы|Белебей]]
# [[Балақатай ауданы|Балақатай]]
# [[Белорет ауданы|Белорет]]
# [[Бесбөлек ауданы|Бесбөлек]]
# [[Бөрі ауданы|Бөрі]]
# [[Благовар ауданы|Благовар]]
# [[Благовещен ауданы (Башқұртстан)|Благовещен]]
# [[Бөздек ауданы|Бөздек]]
# [[Бұрай ауданы|Бұрай]]
# [[Бөріжан ауданы|Бөріжан]]
|
&lt;ol start=19&gt;
&lt;li&gt; [[Ғафури ауданы|Ғафури]]
&lt;li&gt; [[Дәулекен ауданы|Дәулекен]]
&lt;li&gt; [[Дуан ауданы|Дуан]]
&lt;li&gt; [[Төртүйлі ауданы|Төртүйлі]]
&lt;li&gt; [[Жермекей ауданы|Жермекей]]
&lt;li&gt; [[Жиенсора ауданы|Жиенсора]]
&lt;li&gt; [[Жылайыр ауданы|Жылайыр]]
&lt;li&gt; [[Иглин ауданы|Иглин]]
&lt;li&gt; [[Еліш ауданы|Еліш]]
&lt;li&gt; [[Есімбай ауданы|Есімбай]]
&lt;li&gt; [[Қалтасы ауданы|Қалтасы]]
&lt;li&gt; [[Қараеділ ауданы|Қараеділ]]
&lt;li&gt; [[Қырмысқалы ауданы|Қырмысқалы]]
&lt;li&gt; [[Қыйғы ауданы|Қыйғы]]
&lt;li&gt; [[Краснокама ауданы|Краснокама]]
&lt;li&gt; [[Көгершін ауданы|Көгершін]]
&lt;li&gt; [[Кушнаренко ауданы|Кушнаренко]]
&lt;li&gt; [[Күйірғазы ауданы|Күйірғазы]]
|
&lt;ol start=37&gt;
&lt;li&gt; [[Мелеуіз ауданы|Мелеуіз]]
&lt;li&gt; [[Мешітлі ауданы|Мешітлі]]
&lt;li&gt; [[Мешке ауданы|Мешке]]
&lt;li&gt; [[Миеке ауданы|Миеке]]
&lt;li&gt; [[Нұриман ауданы (Башқұртстан)|Нұриман]]
&lt;li&gt; [[Салауат ауданы (Башқұртстан)|Салауат]]
&lt;li&gt; [[Стерлібаш ауданы|Стерлібаш]]
&lt;li&gt; [[Стерлітармақ ауданы|Стерлітармақ]]
&lt;li&gt; [[Татышлы ауданы|Татышлы]]
&lt;li&gt; [[Тоймазы ауданы|Тоймазы]]
&lt;li&gt; [[Үфі ауданы|Үфі]]
&lt;li&gt; [[Ушалы ауданы|Ушалы]]
&lt;li&gt; [[Фёдоровка ауданы (Башқұртстан)|Фёдоровка]]
&lt;li&gt; [[Хайбулла ауданы|Хайбулла]]
&lt;li&gt; [[Шақмағұш ауданы|Шақмағұш]]
&lt;li&gt; [[Шешме ауданы|Шешме]]
&lt;li&gt; [[Шаран ауданы|Шаран]]
&lt;li&gt; [[Жаңауыл ауданы (Башқұртстан)|Жаңауыл]]
&lt;/ol&gt;
|style=&quot;background:#FFFFFF&quot;|[[Сурет:Admin-map-Bashkiria-region.gif|350px|center|Башқұртстан Республикасының әкімшілік картасы]]
|}

;Республикалық маңызы бар қалалар және ЖӘАҚ (қалалық округтер):
# [[Ақеділ (қала)|Ақеділ]] қаласы;
# [[Көміртау (қалалық округ)|Көміртау]] қаласы;
# [[Нефтекама (қалалық округ)|Нефтекама]] қаласы;
# [[Октябрьский (қала)|Октябрьский]];
# [[Салауат (қала)|Салауат]] қаласы;
# [[Сибай (қалалық округ)|Сибай]] қаласы;
# [[Стерлітармақ]] қаласы;
# [[Үфі (қалалық округ)|Үфі]];
# [[Межгорье (Башқұртстан)|Межгорье]] ЖӘАҚ.

== Өнеркәсібі ==

Башқұртстан өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы жан-жақты дамыған республика. Өнеркәсібіндегі басты сала: [[мұнай]] өңдеу мен мұнай өндіру. Мұнай кәсіпорындары негізінен Үфі, [[Ишимбай]], [[Салауат]] қалаларында орналасқан. Республика аумағы арқылы Ресейдегі ірі өнеркәсіп орындары мен Батыс Еуропаға қарай мұнай және газ құбырлары тартылған (Туймазы – Омбы, Туймазы – Самара, Шкапово – Ишимбай – Магнитогорск, Ишимбай – Үфі). Бұл құбырлардың ТМД елдері үшін маңызы зор. Осы құбырлар арқылы Орталық Азия мемлекеттері, соның ішінде Қазақстан да, [[Каспий]] теңізі алабындағы мұнай мен газ өнеркәсібі өнімдерін Ресейге, Батыс Еуропаға шығарады. Өнеркәсіптегі мұнайдан кейінгі негізгі салалар: табиғи газ, қара және түсті металлургия, мұнай өндірісіне қажетті жабдықтар мен бұрғылау станоктарын шығару, химия (спирт, полиэтилен, жуғыш заттар, пластмасса, синтетикалық каучук, тағы басқа) өнеркәсіптері. Башқұртстан Ресейдегі егіншілік пен мал шаруашылығы жақсы дамыған өлке. Негізгі сала — егіншілік. Мал шаруашылығында сиыр мен қой өсіру жақсы жолға қойылған. Кей жерлерде қымыз бен еті үшін жылқы өсіріледі. Көлік саласында темір жол негізгі рөл атқарады. Тас жолдары мен су жолдары да жақсы дамыған.&lt;ref name=&quot;Қазақ энциклопедиясы&quot;/&gt;

{{commons|Bashkortostan}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{ТҮРКСОЙ}}

[[Санат:Башқұртстан|*]]
[[Санат:Ресей республикалары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>aw0vxzeilx1lj7l42md4h37cddj2anr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5367</id>
    <revision>
      <id>3654003</id>
      <parentid>3606433</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20339" sha1="d0ypononoquu095rwy8et9k7dqnsno0" xml:space="preserve">{{coord|55|33|N|50|56|E|type:state_region:RU|display=title}}
{{Ресей Федерациясының субъекті
 |KkNm            = Татарстан Республикасы
 |RuNm            = {{lang-tt|Татарстан Республикасы}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Республика Татарстан}}
 |OfNms           = 
 |FSFlag          = [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|150px|border]]
 |FSCoA           = [[Сурет:Coat of arms of Tatarstan.svg|center|100px]]
 |FlagLnk         = [[Татарстан туы]]
 |CoALnk          = [[Татарстан елтаңбасы]]
 |FSMap           = Map of Russia - Republic of Tatarstan (2008-03).svg
 |FSMapNameNOAUTO = 
 |FSCtrWhat       = Елордасы
 |FSCtrNm         = [[Қазан (қала)|Қазан]]
 |AreaRnk         = 44-ші
 |TotArea         = 67 847
 |WaterPrcnt      = 6,4
 |PopRnk          = 8-ші
 |PopQty          = {{өсім}}4 019 606
 |PopCtDate       = 2025
 |PopDens         = 59,25
 |GDP             = 1004,7
 |GDPCtDate       = 2010
 |GDP(PPP)        = 245,2
 |GDPRnk          = 6-шы
 |FedDistrNm      = [[Еділ маңы федералды округі|Еділ маңы]]
 |EcRegNm         = Волга маңы
 |OfLangs         = [[Татар тілі|Татарша]], [[Орыс тілі|Орысша]]
 |FSAnthem        = 
 |CadNo           = 16
 |ViceTtl         = Премьер-министр
 |ViceNm          = Алексей Песошин&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/a/28434481.html Алексей Песошин Татарстан хөкүмәте башлыгы итеп сайланды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.idelreal.org/a/28434564.html Алексей Песошин стал новым премьер-министром Татарстана]&lt;/ref&gt;
 |HeadTtl         = [[Татарстан Республикасы Райысы|Райыс]]
 |HeadNm          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |LegislTtl       = Мемлекеттік кеңестің төрағасы
 |LegislNm        = Фәрид Мұхаммедшін
 |MSKS            = 0
 |OfSite          = 
}}

[[Image:Tatar03.png|250px|thumb|right]]
'''Татарстан Республикасы''' ({{lang-tt|Татарстан Җөмһүрияте / Tatarstan Cömhüriäte}}; {{lang-ru|Республика Татарстан}}) — [[Ресей Федерациясы]]ның субъекті&lt;ref&gt;[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=2875;div=LAW;mb=LAW;opt=1;ts=42745933A142E223A67406961A53B0F6 Ресей ФедерациясыныңКонституциясының 5 бап ], [http://www.gmf.ru/noframe/base?d&amp;nd=917001793&amp;nh=0&amp;ssect=0 Республикасының ТатарстанКонституциясының 1 бап  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221302/http://www.gmf.ru/noframe/base?d&amp;nd=917001793&amp;nh=0&amp;ssect=0 |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.

Көлемі 67836,2 шаршы шақырым (км²). &lt;br /&gt;Халық саны 3768,5 мың адам ([[2005 жыл|2005-ші жыл]]ының мәліметтері бойынша), қалада — 74,5% ([[2005]]) тұрады.

[[Халық тығыздығы]]: 55,4 адам/шақырымға ([[2005]]). &lt;br /&gt;Жұрттың көбі [[татарлар]] (52,92%) менен [[орыстар]] (39,49%). &lt;br /&gt;Республиканың құрамында 43 аудан, 20 қала (солардың 14 — республикаға қарайды), 21 [[қала сияқты елді мекен]], 897 ауыл кеңес бар.&lt;br /&gt;Орталығы —  [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласы.

== Этимологиясы ==
== Тарихы ==
Татарстан жерін адамзат палеолит дәуірінен қоныстанған. Ерте орта ғасыр дәуірінде Түрік қағандығы құрамында болды. 9–10-шы ғасырларда бұлғарлардың бір бөлігі Еділ өз-нің орта ағысына қарай ығысып, мұнда Еділ Бұлғариясы атты мемлекет құрды. Ол кейіннен Батудың Русь пен Шығыс Еуропаға жорығы нәтижесінде Алтын Орда құрамына енді. 15-ші ғасырдың 1-ші жартысында Татарстан жерінде Қазан хандығы бой көтерді. Орыс патшалығының 1545–52-ші жылдардағы басқыншылығынан кейін Қазан хандығы [[Ресей]]ге бағынды. 1708-ші жылы Қазан губерниясы құрылды. Патшалық [[Ресей]]дің отаршылдық саясаты Татарстан халқына ауыр зардаптар әкелді. Мұнда орыстандыру, шоқындыру саясаты қарқын алды. Халықтың сана-сезімін ояту бағытында татар зиялылары ағартушылық бағыттағы іс-шараларды жүзеге асыруға талпыныс жасады. Каюм Насыри, Маржани секілді көрнекті ағартушылардың атқарған қызметі өзіндік маңызға ие болды. Қазан қаласындағы “Мухаммадия” медресесі Ресейдегі түркі-мұсылман жұртшылығы арасындағы ең танымал оқу орнына айналды. 19-шы ғасырда Қазанда баспа ісі дамып, [[татар]], [[башқұрт]] және [[қазақтар|қазақ]] тілдеріндегі кітап шығару ісі қанат жайды. 20-шы ғасырдың бас кезінде [[Ресей]]де өрбіген азаттық қозғалысы барысында тек татар ғана емес, отарлық езгідегі барлық түркі-мұсылман халықтарының мүддесін қорғауға Ю.Акчур, С.Мақсұд, Ә.Ибрагим секілді қайраткерлер белсенділік танытты. 1917-ші жылғы Ақпан [[революция]]сынан кейін қалыптасқан саяси ахуал жағдайында Татарстан жерінде ұлттық-мәдени автономия құруға қадам жасалып, бұл құрылымның Миллет меджлиси (Ұлттық жиналыс) атты парламенті мен Милли идаре (Ұлттық басқарма) деген жоғары атқару органы құрылды. Алайда ұлттық-мәдени автономияның аяғынан нық тұруына кеңес өкіметінің орнығуы кедергі келтірді.

Кеңес өкіметі өңірде орнағаннан соң [[татар]] және [[башқұрт]] интеллигенциясының өкілдері 1918-ші жылы 1-ші [[наурыз]]да РКФСР құрамындағы Орал-Еділ штатын құру идеясын көтерді. Онда Қазан мен Уфа губернияларын толықтай және Вятка, Орынбор, Пермь, Самара, Симбирск губернияларының біраз бөлігін қамтыған татар-башқұрт халықтарының ұлттық автономиясы етіп жариялау көзделді. Бірақ бұл ұсынысқа жергілікті большевиктік билік ашық қарсылық танытты. БОАК пен РКФСР ХКК-нің 1918-ші жылғы 26-шы тамыздағы декреті бойынша РКФСР құрамында Татар АКСР-і құрылды. Кейін ол Украина, Беларусь және Ресей құрамындағы республикаларымен бірге Кеңестер Одағының [[құрылтай]]шысы болды. Бірақ Орталық Азиядағы автоном. республикалар одақтас республикалар мәртебесіне ие болған кезде Татарстан автономия күйінде қала берді. Кеңестер Одағы кезінде Татарстанның экономикасында ірі алға басушылықтар жүргенімен рухани саланы, ұлттық тіл мен мәдениетті дамыту кенжелеп қалды. Татар халқы да басқа түркі-мұсылман халықтары секілді екі рет әліпби өзгертуді бастан кешірді. Ұлттық интеллигенция сталиндік қуғын-сүргінді бастан кешті. [[Мирсаид Хайдарғалиұлы Сұлтанғалиев|М. Сұлтанғалиев]] секілді ұлт зиялылары тоталитарлық режимнің құрбаны болды. 1988-ші жылы Татар қоғамдық орталық мемлекеті егемендігін алу жолында қозғалыс бастады. Бұл іс бұқаралық сипат алып, республика жұртшылығы ұлттық тәуелсіздік идеясын жаппай қолдады. 1990-шы жылы 30-шы тамызда Татарстан Жоғарғы Кеңесінің сессиясы Татарстанның мемлекет егемендігі туралы декларация жариялады. [[1991]]-ші жылы көктем және жаз айларында Ново-Огоревада одақтық келісімшартты әзірлеу барысында Татарстан автономиялардың мүддесін жүйелі қорғап шығып, олардың Одақтық федерациясының дербес субъектісі ретінде мойындалуына қол жеткізді. 1991-ші жылы 12-ші маусымда Татарстан президенті сайланды. Татарстанның тұңғыш президенті М.Шәймиев болды. [[1992]]-ші жылы 21-ші наурызда өткен [[референдум]] негізінде Татарстанның мемлекет мәртебесі айқындалды. Осы жылы 6-шы қарашада Татарстан Конституциясы қабылданды.

Татарстан – индустриалды-аграрлы ел. Экономикалық құрылымының 50%-ы өнеркәсіптің, 15%-ы а. ш-ның, 10%-ы құрылыстың, 25%-ы байланыс пен көлік қатынасының, т.б. үлесіне тиеді. Өнеркәсіптің жетекші салалары – машина жасау, мұнай-газ өндіру, өңдеу және мұнай химиясы. Қрі кәсіпорындары – “КамАЗ” жүк автомобиль з-ты, Нижнекамск мұнай-химия комб., “Нижнекамскшина”, Қазан авиац. өндірістік бірлестігі, “Татмұнай” бірлестігі. Ауыл шаруашылығы негізінен ет-сүт өндіретін мал [[шаруа]]шылығына мамандырылған. Сонымен қатар аң өсіру, бақша дақылдарын егу, [[құс]] және [[ара]] ш. жақсы дамыған.

Татарстан [[мәдениет]]і дәстүрлі ұлттық мәдениет арнасында қалыптасты. Жазба [[мәдениет]]і ежелгі дәуірден бастау алады. Ең көне үлгілері – “Жүсіп – Зылиха” (13-ші ғасыр) дастаны мен авторы белгісіз “Кесікбас” (“Кисекбаш”) жыры, “Сопыларға өсиет” атты дидакт. шығарма, т.б. Кейінгі орта ғасырларда татар әдебиетінде [[Мауля Кули]] (17-ші ғасырдың 2-ші жартысы), [[Утыз Имяын]] (1754–1834), [[Шамсетдин Заки]] (1825–65), т.б. сопылық-дидакикалық. ағым өкілдері көптеген шығармалар қалдырды. 19-шы ғасыр әдебиетінде ағартушылық бағыт ұстанған [[Әбунасыр Курсави]](1776–1902), [[Маржани]] (1813–1889), [[Каюм Насыри]] (1825–1902) әдеби, ғыл.-танымдық еңбектерімен татардың қазіргі әдеби тілінің негізін қалыптастырды. [[Ғабдолла Тоқай]] (1886–1913), [[Ғалымжан Ибрагимов]] (1887–1938), [[Мәжит Ғафури]] (1880–1934), т.б. шығармаларында [[дәуір]] тынысы, ел басындағы тарихи-әлеум. ахуал шынайы бейнеленді. [[Мұса Жәлелдің]] (1906–1944) “Моабит дәптері” атты өлеңдер жинағы адамзат баласының фашизмге қарсы күресінің рухани туы ретінде бағаланып, әлемге даңқы жайылды. Татарстанда қазіргі кезде 12 кәсіби [[театр]], [[филормония]], мемл. симфон. [[оркестр]], 300-ден аса музей, кітап қоры 28 млн. том құрайтын кітапханалар жұмыс істейді. Тарихи-сәулет ескерткіштерінен 16–19 ғасырларда салынған Қазан кремлінің орны ерекше. Татарстанда жазушылар, [[журналист]]ер, [[композитор]]лар, кинематографтар, сәулетшілер одағы сияқты шығарм. ұйымдар бар. Татарстан Президенті жанынан Мәдениетті қолдау және дамыту қоры құрылған. Сондай-ақ “Бұлғар” қоры, т.б. қоғамдық ұйымдар мәдени мұраларды сақтаумен айналысады. 1 мыңнан астам көне мәдениет ескерткіштері мемл. қамқорлығына алынған. Республикада “Мирас” бағдарламасының шеңберінде ескерткіштердің ерекше каталогы – “Татарстан Республикасы: тарих пен мәдениет ескерткіштері”, “Татар халқының 18–20 ғасырлар басындағы ескерткіштер” жинағы, т.б. анықтамалар жарық көрді. 6 қорық: Кремль, Булгар, Елабуж, Биляр, т.б. музейлері мемлекеттің ерекше қамқорлығында. [[Республика]]да [[фольклор]]лық ансамбльдердің саны өсіп, Сабантуй, Нардгун, [[Наурыз]], “Қаз эмесі” сияқты дәстүрлі ұлттық мерекелері қайта дамытылған.

== Географиясы ==
== Әкімшілік бөлінуі ==
{{main|Татарстан әкімшілік-аумақтық бөлінісі}}

Татарстан Республикасы Конституциясының III бөліміне сәйкес оның аумағына әкімшілік-аумақтық бірліктер кіреді: 43 аудан, 14 республикалық маңызы бар қала.

Республиканың муниципалдық құрылымы аясында Татарстанның әкімшілік-аумақтық бірлігі шекарасында 956 муниципалитет құрылымдар құрылған:
* 2 қалалық округ
* 43 муниципалды аудан
** 39 қалалық қоныс
** 872 ауылдық қоныс

== Халқы ==

== Мемлекеттік құрылымы ==
=== Конституция ===
Республиканың негізгі заңы - [[1992 жыл|1992-ші жылы]] [[30 қараша|30-шы қарашада]] қабылданған Татарстан Республикасының Конституциясы. Конституция бойынша Татарстан - [[Демократия|демократиялық]] [[Құқықтық мемлекет|құқықтық мемлекет]]. Татарстан Республикасының юрисдикциясы субъектілері үшін шығарылған федералдық заң мен Татарстан Республикасының нормативтік құқықтық актісі арасында қайшылық болған жағдайда, Татарстан Республикасының нормативтік құқықтық актісі қолданылады.

=== Президент ===
Татарстан Республикасындағы ең жоғары лауазымды тұлға - Татарстан Президенті. 1991-ші жылы 12-ші маусымда [[Минтимер Шәрипұлы Шәймиев]] Татарстан Республикасының тұңғыш Президенті болды. 2005-ші жылы 25-ші наурызда оған Ресей Федерациясы Президентінің ұсынысы бойынша Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі жаңа мерзімге Татарстан Республикасы Президентінің өкілеттігін берді. 2010-шы жылғы 22-ші қаңтарда Шаймиев Ресей Федерациясының Президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевтен]] оның кандидатурасын 2010-шы жылдың 25-ші наурызынан кейін жаңа президенттік мерзімге қарастырмауын сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 2010-шы жылдың 25-ші наурызында [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] Татарстан Республикасының Президенті қызметіне кірісті, және Шаймиев Татарстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі қызметіне тағайындалды.

=== Заң шығарушы орган ===
100 депутаттан тұратын бір палаталы мемлекеттік кеңес (парламент) - мемлекеттік биліктің жоғарғы өкілді, заң шығарушы және бақылау органы. 2004-ші жылы 26-шы наурызда Фарид Мухаметшин Татарстан Республикасы Мемлекеттік кеңесінің төрағасы болып сайланды.

=== Атқарушы орган ===

== Президент ==
# [[Минтимер Шәрипұлы Шәймиев]] - [[12 маусым]] [[1991 жыл|1991]] - [[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]
# [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] - [[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{commons|Category:Tatarstan}}
{{ТҮРКСОЙ}}

[[Санат:Татарстан]]
[[Санат:Ресей республикалары]]</text>
      <sha1>d0ypononoquu095rwy8et9k7dqnsno0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буркина-Фасо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6215</id>
    <revision>
      <id>3654100</id>
      <parentid>3644935</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg]]» деген «[[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3654100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10364" sha1="bv8lemlcuk2g7uj9aytyoeg1dm64ld8" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Буркина-Фасо
 |Шынайы атауы           = {{lang-fr|Burkina Faso}}
 |Септік          = Буркина-Фасо
 |Елтаңба                = Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg
 |Байрақ                 =  
 |Ұраны                  = {{lang-fr|Unité, Progrès, Justice}}
 |Әнұранның аты          = Une Seule Nuit (L'Hymne de la victoire)
 |Аудио                  =
  |lat_dir                 = N|lat_deg = 12|lat_min = 16|lat_sec = 0
  |lon_dir                 = W|lon_deg = 2|lon_min = 4|lon_sec = 0
  |region                  = BF
  |CoordScale             =
 |Картада                = Location Burkina Faso AU Africa.svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                 =
 |Тәуелсіздік күні        = [[5 тамыз]] [[1960 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[Франция]]дан
 |Тілі                    = [[француз тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Уагадугу]]
 |Ірі қалалары            = Уагадугу, [[Бобо-Диуласо]]
 |Басшы қызметі           = [[Буркина-Фасо президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Буркина-Фасо премьер-министрлер тізімі|Премьер-министрі]]
 |Басшылары               = [[Рок Марк Кристиан Каборе]]&lt;br /&gt;[[Кристоф Жозеф Мари Дабире]]
 |Жер аумағы              = 274 200
 |Жер аумағы бойынша орны = 74
 |Судың үлесі             = 0,1
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты                  = {{өсім}} 20 107 509&lt;ref name=&quot;The World Factbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html|title=Burkina Faso population projection|year=2017|accessdate= 8 January 2018|language=en }}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 61
  |Сарап жылы             = 2017
  |Санақ бойынша халық саны    = 14 017 262
  |Санақ жылы             = 2006
  |Халық тығыздығы        = 64
  |Тығыздық бойынша орны       = 137
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 38,758&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&amp;pr.y=19&amp;sy=2014&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=748&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Burkina Faso|publisher=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 1,992&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)           = 14,192&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 729&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,423&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=2016 Human Development Report|date=2016|accessdate=21 March 2017|publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 183
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#e0584e&quot;&gt;төмен&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = Франк
 |Интернет үйшігі         = [[.bf]]
 |ISO                     = BF
 |Телефон коды            = 226
 |Уақыт белдеуі           = +0
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Буркина-Фасо''' ({{lang-fr|Burkina Faso}}; 1984 жылға дейін [[Жоғарғы Вольта республикасы]]) — [[Батыс Африка]]да орналасқан мемлекет. Жері 274,4 мың км². Халқы 10,4 млн. адам. 100-ден астам этн. тайпалардан тұрады. Ірілері моси (50%-тен астам), фульбе, лоби, бобо, т.б. Астанасы — [[Уагадугу]] (50 мың). Халқының 40%-і мұсылмандар, 10%-і христиандар, қалғандары жергілікті діни нанымды ұстанады. Мемлекет басшысы — президент. Заң шығарушы органы — Халық өкілдері ассамблеясы.

== Табиғаты ==
Жер бедері үстіртті (Моса үстірті) келеді. Климаты субэкваторлық (қараша — наурыз айлары аралығында құрғақ болады). Жыл бойғы орташа температура 24 — 26°С, құрғақ айларда 30 — 35°С. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлш. 500 — 1000 мм, солтүстігінде 120 — 200 мм. Үлкен өзендері: [[Қара Вольта]] және [[Ақ Вольта]]. Жерінің 10%-і орман.

=== Тарихы ===
Қазіргі Буркина Фасо жерінде адам баласы [[неолит]] дәуірінен бастап өмір сүре бастады. 11 ғасырларда оңтүстік-шығыстан моси тайпалары көшіп келді де, жергілікті тайпаларды бағындырып, өз мемлекетін құрды. 16 — 17 ғ-ларда саяси бытыраңқылықты бастан кешірді. Осы кезде ел ішінде ислам діні тарай бастады. 18 ғасырдың аяқ кезінен бастап, Буркина Фасо жеріне келе бастаған еуропалықтар өзара қырқысқан тайпа көсемдеріне өз ықпалдарын жүргізіп отырды. Осы аймақ үшін Англия мен Францияның арасындағы тартыс 19 ғасырдың аяғына дейін созылды. 1897 жылы бірнеше қантөгіс шайқастан кейін жергілікті тайпалар [[Франция]]ның билігін толық мойындады және Жоғарғы Вольта деген атпен француздардың [[Батыс Африка]] құрамына кірді.
2-дүниежүзілік соғыс жылдарында Буркина Фасо солдаттары [[Франция]] жағында фашистік коалицияға қарсы соғысты. Соғыс аяқталғаннан кейін алдыңғы қатарлы зиялы қауымның басшылығымен елде әр түрлі саяси ұйымдар құрылып, ұлт-азаттық қозғалыс күшейді. Нәтижесінде 1960 жылы 5 тамыз күні Буркина Фасо тәуелсіз мемлекет болып жарияланды. Экон. дағдарыстарға байланысты жиі-жиі әскери төңкерістер болып тұрды. 1984 жылы 4 тамыз күні болған кезекті төңкерісте [[Жоғарғы Вольта Республикасы]] атын Буркина Фасо (“[[Адал адамдар елі]]”) деп өзгертті. Жер, табиғи байлық мемлекет меншігіне алынып, дәстүрлі тайпа көсемдерінің билігі жойылды. Қазіргі кезде ішкі ұлттық өнім жылына 320 [[АҚШ]] долларынан аспайды. Экономикада және сыртқы саудада француз капиталына тәуелді. Халқының 90%-і а. ш-нда жұмыс істейді.

== Экономикасы ==
Буркина-Фасо – дамымаған аграрлық мемлекет. Әлемдегі ең кедей елдердің бірі. Жұмысшылардың 90%-ы жиі құрғақшылықтан зардап шегетін натуралды ауыл шаруашылығымен айналысады. Негізгі экспорттық дақыл – мақта және арахис.

Табиғи ресурстар – марганец және мыс кендері, алтын, фосфориттер, никель, титан кен орындары.

2009 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ – $1,2 мың (әлемде 206 орын). Кедейлік шегінен төмен – халықтың жартысына жуығы.

Ауыл шаруашылығы – мақта, жержаңғақ, майлы дақылдар, құмай, тары, жүгері, күріш; қой мен ешкі өсіріледі.

Өнеркәсіп – мақта өңдеу, сусындарды өңдеу, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу, сабын, темекі, тоқыма, алтын өндіру.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Буркина-Фасо
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Африка елдері
 |Африка одағы
 |Франкофония
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
}}

{{wikify}}

[[Санат:Буркина-Фасо|*]]
[[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>bv8lemlcuk2g7uj9aytyoeg1dm64ld8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8300</id>
    <revision>
      <id>3654038</id>
      <parentid>3217913</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5511" sha1="d6gkcyiqdslhq7f5x5i3046pyitidwh" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов|Суреті=Serik Bilalov.jpg|Атауы=Біләлов, 2013 жыл|Титулы=[[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[әкім]]і|Ту=North Kazakhstan province seal.svg|Ту2=Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|Басқара бастады=[[9 қазан]] [[2007 жыл]]|Басқаруын аяқтады=[[22 қаңтар]] [[2013 жыл]]|Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары=[[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]]|Ізбасары=[[Самат Сапарбекұлы Ескендіров|Самат Ескендіров]]|Туған жері=[[Сарытомар]] ауылы, [[Мағжан Жұмабаев ауданы|Булаев ауданы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Туған күні=5.4.1958|Балалары=2 қызы; 1 ұлы бар|Марапаттары={{Барыс ордені}} {{Құрмет ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} [[Сурет:Medal20RK.png|40px|link=Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]}}

'''Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов''' ([[5 сәуір]], [[1958 жыл|1958]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Мағжан Жұмабаев ауданы|Булаев ауданы]], [[Сарытомар]] ауылы) — [[қазақстан]] саясаткері, 2007–2013 жылдары [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] әкімі және [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының]] депутаты (15 наурыз 2013 жыл).

== Өмірбаяны ==
* Целиноград ауыл шаруашылық институтын (1983 ж.) бітірген.
* Алматы экономика және статистика институтын тәмамдады (1998 ж.), зооинженер, экономист.
* Еңбек қызметін 1974 ж. [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Возвышенка ауданы|Возвышенка ауданының]] «Молодогвардейцев» атындағы совхоздың мал санитары болып бастаған.
* Бескөл ауданы «Андреевский» кеңшары бөлімшесінің зоотехнигі болып жұмыс істеді.
* Солтүстік Қазақстан облысының кеңшарларында бас зоотехник
* Совет ауданы «[[Аралағаш]]» кеңшарының директоры болып істеді.
* 1992 ж. «Бескөл құс фабрикасы» АБАҚ  бас зоотехнигі, одан кейін президенті болып істеді.
* 1999 ж. бастап Солтүстік Қазақстан облысы Булаев (қазіргі [[Мағжан Жұмабаев ауданы|Мағжан Жұмабаев]]) ауданының әкімі.
* [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл]] ауданының әкімі
* [[Қызылжар ауданы|Қызылжар]] ауданының әкімі.
* 2007 ж. сәуіріне дейін Солтүстік Қазақстан облысының [[Қызылжар ауданы]]ның әкімі
* 2007 ж. сәуір айынан Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымын атқарған.
* 2007 ж. 9 қазан—2013 жылғы 22 қаңтар аралығында - Солтүстік Қазақстан облысы әкімі.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;
* 2013 жылғы 15 наурыз күні - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]]
[[Санат:Мағжан Жұмабаев ауданының әкімдері]]
[[Санат:Есіл ауданының әкімдері]]
[[Санат:Қызылжар ауданының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]</text>
      <sha1>d6gkcyiqdslhq7f5x5i3046pyitidwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орынбор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9953</id>
    <revision>
      <id>3653985</id>
      <parentid>3638221</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44314" sha1="99fn73rwanpd8oc3fmmv7xp9r5jkbed" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Ресей
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Орынбор 
 |шынайы атауы            = {{lang-ru|Оренбург}}
 |сурет                   = {{Photomontage
 | photo1a = Pedestrian bridge over the Ural River in Orenburg (October 2025) - 0 3.jpg{{!}}Спуск к реке Урал и пешеходный мост через реку
 | photo2a = House of Soviets in Orenburg (October 2025) - 0 2.jpg{{!}}Здание областного правительства
 | photo3a = Здание драматического театра (вид с Пушкинской).jpg{{!}}Оренбургский областной драматический театр имени М. Горького
 | photo4a = Бывшее здание Общества взаимного страхования (Оренбург, советская улица, 61).jpg{{!}}Кафедральный Никольский собор
 | photo4b = Оренбургский Караван-Сарай (основной корпус) 01.jpg{{!}}Мечеть Караван-сарай
 | color = white
 | color_border = white
 | position = center
 | spacing = 2
 | size = 305
 | foot_montage =
 }}
 |сурет атауы             = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Orenburg.svg
 |ту                      = Flag of Orenburg.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 51|lat_min= 46|lat_sec= 00
 |lon_dir =E|lon_deg= 55|lon_min= 06|lon_sec= 00
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |ел картасы              = 
 |аймақ картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймағы                  = Орынбор облысы
 |кестедегі аймақ         = Орынбор облысы
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Альберт Юмадилов
 |құрылған уақыты         = 1743 жылы
 |алғашқы дерек           = 1734 жылы
 |бұрынғы атаулары        = 1938 дейін — ''Орынбор''&lt;br /&gt; 1957 дейін — ''Чкалов''
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 258,57
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 150
 |климаты                 = күрт құбылмалы
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↘536 515
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2074,93
  |шоғырлануы             = 587 000
  |ұлттық құрамы          = [[Орыстар|орыстар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Қазақтар|қазақтар]]
  |конфессионалдық құрамы = [[Православие шіркеуі|православтық]], [[Сунниттер|мұсылман-сүннит]]
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = +7 3532
 |пошта индексі           = 460000
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Orenburg
 |сайты                   = https://orenburg.ru/
 |сайт тілі               = ru
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
 |сайт тілі 4             =
 |сайт тілі 5             = 
 |add1n                   = Қала күні
 |add1                    = тамыздың соңғы демалыс күндері не қыркүйектің бірінші демалыс күндері
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Орынбор''' (1938 – 57 ж. ''Чкалов'') ({{lang-ru|Оренбург}}) – [[Ресей Федерациясы]]ндағы қала, облыс орталығы. [[1735 жыл|1735 жылы]] бекініс қамал ретінде қаланып, атауы [[Ор (өзен)|Ор өзеннің]] атына байланысты қойылған. Халқы 529,6 мың адам (1998). 

Қалада машина жасау, химия, [[мұнай]] химиясы, тамақ жасау, т.б. өнеркәсіп түрлері жақсы дамыған. 4 жоғары оқу орны, өлкетану және [[бейнелеу өнері]] мұражайлары бар. Ол [[Жайық]] өзенінің оң жағалауында орналасқан. Солтүстік-батыс бөлігі [[Сақмар]] және [[Жайық]] өзендерінің қосылған қиылысына дейін жетеді.

== Тарихы ==
1735 жылы 15 тамызда [[Иван Кириллович Кириллов|Иван Кириллов]] бастаған экспедициясы Жайықтың сол жақ жағалауына құяр сағасына қала (қазіргі Орск) сала бастады. 1740 жылы [[Василий Никитич Татищев|Василий Татищев]] сауда керуендері түнейтін, үлкен әскери күштер орналасуы керек деп жоспарланған қамал орнын қолайсыз деп тауып, “Орынборды” 200 шақырым [[Жайық]] ағысымен төменірек жерден салуға рұқсат сұрады. Сөйтіп, қазіргі Қызылту станциясының іргесі қаланды. 1742 жылы жаңадан тағайындалған губернатор [[Иван Иванович Неплюев|И. И. Неплюевке]] бұл жер ұнамай, 1736 жылы Кириллов іргесін қалаған Берді бекінісі қала орны болуы керек деп Сенатқа ұсыныс жасайды. Сөйтіп, 1743 ж. Орынбор іргесі Берді қамалының орнына түпкілікті қаланады. Жаз айларында арадағы сауда қатынасы Жайық өзеннің сол жағалауында жүргізілді. Осы жерде ірі сауда алаңы ашылып, сауда сарайы салынды. Сауда алаңының Орынборға және қазақ даласына қараған екі үлкен қақпасы болды. Орынбор [[1868]] жылдан Ресейдің Қазақстан және [[Орталық Азия|Орталық Азиямен]] арадағы ірі сауда орталығы болды. 1920 жылы 4 қазанда Орынборда Қазақ өлкесі Кеңестерінің құрылтай съезі өтіп, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР-і]] құрылды. Орынбор 1920 – 1925 жылдары Қазақ АКСР-інің астанасы болды. Қазіргі уақытта [[Орынбор облысы|Орынбор облысында]] 120 мыңдай қазақтар тұрады. Олар негізінен Домбар, Ясный және Адамов аудандарына шоғырланған. Қазақстанның тәуелсіздік алуымен байланысты облыс қазақтары “[[Достық]]”, “Үркер”, “Қазақ тілі” және тағы басқа мәдени орталықтарға бірігіп, өздерінің “[[Айқап]]” атты газетін шығарады&lt;ref&gt;Борисов А. Я., Оренбург, Челябинск, 1968; Ескекбаев Д., Орынбор қазақтары. Тарихи-этнографиялық зерттеу, А., 2001.&lt;/ref&gt;.

=== Губерния құрылуы ===
'''Орынбор генерал-губернаторлығы''', Қазақстанның батыс, солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс иеліктерін отарлау мақсатында 1850 жылы құрылып, 1881 жылға дейін сақталды. [[1868 жыл|1868 жылы]] Орынбор генерал-губернаторлығы құрамында орталығы Орынбор қаласы болған [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] құрылды. 1876 – 81 жылдары Қазақстанның солтүстік-шығысы мен оңтүстігінде Дала және Түркістан генерал-губернаторлықтарының құрылуына байланысты Орынбор генерал-губернаторлығыны жойылып, Орынбор губерниясы қалпына келтірілді. Дегенмен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] Орынбор губерниясы құрамында қалдырылды.

'''Орынбор губерниясы''' – әкімшілік аумақтық бөлік. [[1744 жыл|1744 жылы]] құрылған. Алғашқы генерал-губернаторы [[Иван Иванович Неплюев|И. И. Неплюев]] болды. Бастапқыда губерниясы Кама өзеңі, [[Каспий теңізі]], [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір]] мен қазақ даласы арасындағы жерлерді қамтыды. Кейіннен жаңа губерниялар мен облыстардың құрылуына байланысты солтүстікте [[Пермь]], батыста [[Үфі]] және [[Самара]], оңтүстікте [[Орал уезі|Орал]] және [[Торғай уезі|Торғай]], шығыста Тобыл губернияларымен шектесті. 1897 жылы жер аумағы 15 млн. десятина, халқы 1 млн. 608 – 388 адам болды. Орынбор губерниясында алтын, мыс және темір рудасы, тұз, сланец, тас көмір өндірілді. 1894 ж. Орынбор губерниясында Белорецк, Тираянск, Кагин, Жоғарғы Авзяно-Петровский, Төменгі Авзяно-Петровский, Зигазин және Инзер з-ттары болды. Егіншілік пен сауда өрістеді. Губернияда 576 оқу орны болды. Орынбор губернаторлығына халқы негізінен қазақтардан тұратын [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] тікелей бағынды.
[[Сурет:Неплюев.jpg|thumb|alt=A.|Иван Иванович Неплюев]]

=== Орынбор және Батыс Сібір генерал-губернаторлықтарының далалық облыстарын басқару жөніндегі уақытша ереже ===
[[Сурет:Orenburg cossacks with camels.jpg|thumb|alt=A|250px]]
– [[1868]] жылы Ресей императоры [[Александр ІІ]] қол қойған құжат. Осы құжат бойынша Орынбор және Бат.-[[Сібір]] ген.-губернаторлықтарында саяси-әкімш. реформа жүргізіліп, ген.-губернаторлықтар облыстарға, [[облыс]]тар уездерге, [[уезд]]ер болыстықтарға, [[болыстық]]тар [[ауыл]]дарға бөлінді. 
* Орынбор генерал-губернаторлығына [[Орал]] және [[Торғай]] облыстары
Орал облысы – Орал, [[Гурьев]], [[Калмыков]], [[Желі]]; &lt;br /&gt;
Торғай облысы – Елек, [[Николаевск]], [[Ырғыз]], Торғай; 
* Бат. Сібір ген.-губернаторлығына [[Ақмола]] және [[Семей]] облыстары кірді.
Ақмола облысы – Ақмола, [[Көкшетау]], [[Омбы]], [[Петропавл]];

Семей облысы – Семей, [[Жаңасарысу]], [[Баянауыл]], [[Көкпекті (Абай облысы)|Көкпекті]], [[Зайсан]], [[Баянауыл]], [[Өскемен]] уездеріне бөлінді.&lt;br /&gt; Ген.-губернаторлықтардағы әкімш. және әскери билік ген.-губернатордың қолына шоғырландырылды. Облыс әкімш-н әскери және әкімш. билік берілген әскери губернатор басқарды. Ол облыс аумағында орналасқан казак әскерінің атаманы болып саналды. “Ережеде” далалық облыстардың әскери губернаторлары дивизия командиріне теңестіріледі деп көрсетілді. [[Уезд]] бастықтарын облыс әскери губернаторының ұсынуы бойынша ген.-губернатор тағайындады. Уезд бастықтарының қолына әкімш. және полицейлік билік шоғырландырылды. [[Орал облысы]]ның уезд бастықтарына, [[Семей]] облысы Көкпекті у-нің бастығына жергілікті әскери бөлімдер бағындырылды. Болыстықтар 1000 шаңырақтан 2000 шаңыраққа дейінгі бірнеше ауылды қамтыды. Әкімш. ауылдар 100 – 200 шаңырақтан құралды. Болыстық және ауыл әкімш-н құру тәртібі Қазақстан аймағын отарлау мақсатына қызмет етті. Болыс басқарушылары мен ауыл старшындары әрбір үш жылда қайта сайланды. Сайлау кезінде рулық талас-тартыстар мен әртүрлі жолсыздықтарға орын берілді. Болыстық басқарушылар мен олардың кандидаттары облысы әскери губернатор бекіткеннен кейін ғана қызметке кірісті. Ауыл старшындары мен олардың кандидаттарын уезд бастығы бекітті. Болыс басқарушысы өз болыстығындағы билігін жүзеге асыру барысында “тыныштық пен тәртіптің” сақталуын, алымдардың жиналуын, т.б. қадағалап отыруға міндетті болды. Болыс басқарушысына тәртіп бұзушыларды үш күн мерзімге қамауға алу және ақшалай айып төлету құқығы берілді. Өзінің әкімш. шегінде старшындардың да болыс басқарушыларындағыдай құқықтары болды. Жергілікті халық өкілдері болыстық және ауылдық деңгейдегі басқару орындарына ғана тартылды. Одан жоғары деңгейдегі басқару орындары отаршылдардың әскери адамдарынан құрылды. Ресей империясының қазақ даласына тұтастай саяси өктемдігін орнатуын 1891 жылы қабылданған “[[Ақмола]], [[Семей]], [[Жетісу]], [[Орал]] және [[Торғай]] облыстарын басқару туралы ереже” заңдастырды&lt;ref&gt;Материалы по истории политического строя Казахстана, т. 1, А.-А., 1961; Жиренчин К. А., Политическое развитие Казахстана – начале веков, А., 1996.&lt;/ref&gt;.

=== Орынбор қазақтарын басқару туралы ереже ===
– 1844 ж. 14 маусымда [[Ресей империясы]] қабылдаған заңдық құжат. 1824 жылғы жарғыға қарағанда бұл құжат патша өкіметінің қазақ даласындағы билігін күшейту жолдарын заңдастыра түсті. Ережеде жергілікті әкімшіліктердің өкілеттіктері шектеліп, қызметтері өлкелік өкімет тарапынан қатаң бақылауға алынды. Жарғыда қазақ арасындағы егіншілік, тұз өндіру өнеркәсібі және сауданы дамыту қажет деп көрсетілген болса, ереже тек қана мал шаруашылығы мен айналысуды мақұлдады. Бекітілген салық жүйесі бойынша әрбір түтінге 1 сом 50 тиын мөлшерінде салық белгіленді. Оған қоса линиялық казактарға жалданып жұмыс істеу үшін қазақтардың орыс әкімш-не билет бағасы ретінде күміс 15 [[тиын]], билет алу мерзімін өткізіп алған жағдайда күміс 30 тиын төлейтін болды. Осындай қанаушы салық жүйесі арқылы Ресей империясы қазақ жерлерін күшпен тартып ала бастады. Кей мәліметтерге қарағанда, [[Ресей]] империясының қазынасына түтін басына белгіленген салықтан 4 млн-нан астам пайда түскен. О. қ. б. т. е. қазақ қоғамында қалыптасқан билер сотының құқықтық мәртебесіне де ерекше назар аударды. Патша өкіметі бұл ин-ттың құзыры мен қызметін барынша шектеуге тырысты. Бұдан былай билер соты 50 [[сом]] күміс ақша мөлшеріне дейінгі азаматтық істерді ғана қарайтын болды. Ал кісі өлтіру, тонау, [[барымта]], Ресей өкіметіне күш көрсету, [[ру]]ластарын өкіметке қарсы үгіттеу сияқты қылмыстарды қарау жергілікті әскери соттардың құзырына берілді. Ереже қазақ қоғамын [[Ресей империясы]]ның басқару жүйесін енгізуге және “бөліп ал да билей бер” қағидасына сүйенген отарлық саясатты іс жүзіне асыруға құқықтық негіз болды.

=== Орынбор қырғыздары туралы жарғы ===
[[Сурет:RussiaPS979-Orenburg-1-Ruble-1918-donatedta f.jpg|thumb|alt=A.]]
– Ресей өкіметінің [[Кіші жүз]] қазақтарын жаңаша басқару мақсатында жасаған шарасы. 1824 ж. наурызда Сыртқы істер мин-нің жанындағы Азия департаментінде бекітілді. Оның жобасын 1822 ж. Орынбор ген.-губернаторы П.К. [[Пётр Кириллович Эссен|Эссен]] дайындады. Бұл жоба бойынша Кіші жүзде хандық билікті жою туралы шешім қабылданды. Кіші жүз ханы Шерғазы Орынбор қаласына шақырылып, Орынбор шекара комиссиясының жұмысына кеңесші қызметіне тағайындалды. Кіші жүз жері – батыс, орта және шығыс әкімш. жүйелеріне бөлініп, оны билеуші сұлтандар басқарды. Жүздің бөлінуі рулардың орналасуына және олардың арасындағы билеуші сұлтандардың беделіне байланысты болды. Сондықтан бөліну аумағы жағынан да, халықтың саны жағынан да біркелкілік болған жоқ. Шекаралық комиссия құрамына төраға, төрт кеңесші, ауқатты қазақтардан тұратын төрт өкіл кірді. Шекаралық комиссияның міндетіне далада тәртіпті сақтау, жергілікті қазақ шенеуніктерінің тіршілігін қадағалау, салық жинау, сот істері, мед. жағын бақылауға алу кірді. Жергілікті әкімш-тің құрамына [[Кіші жүз]]дің үш бөлігінің сұлтандары, дистанция басқарушылары кірді. Сұлтандарды Орынбор әскери губернаторы, ал басқа шендердің бәрін шекаралық комиссия тағайындады. Әрбір билеуші сұлтанның 100 – 200 адамнан тұратын әскери командасы болды. Олардың ордасы казак станицалары мен бекіністерінде орналасты. Бұл жарғыдан кейін сот жүйесінде де көптеген өзгерістер болды. Ірі қылмыстық істер әскери сот немесе шекаралық комиссияның қолына көшті, ал кішігірім қылмыстық істер қазақтың дәстүрлі әдет-ғұрып заңдары негізінде қаралды. [[Патша]] әкімш. жергілікті билік органдарын, оның ішінде билер сотын полиц. жазалаушы органдарға айналдыруға талпынды. Оларға қамауға алуға, дүре соғуға, [[Сібір]]ге жер аударуға рұқсат берілді. [[Дәстүр]]лі билік құрылымын қиратқан жаңа жүйе – Кіші жүз қазақтарын Орынбор шекара комиссиясы арқылы басқаруды күшейтіп қана қойған жоқ, әлеум.-саяси және шаруашылық өмірдің барлық жақтарын да қамтыды. Қазақтарды құнарсыз жерлерге ығыстырған орыс қоныс аударушыларын орналастыру үшін кең мүмкіндіктер ашылды&lt;ref&gt;Казахско-русские отношения в 18–19 веках, А.-А., 1964; Мәшімбаев С., Патшалық Ресейдің отарлық саясаты, А., 1994; Қазақстан тарихы, А., 1994.&lt;/ref&gt;.

== Орынбор–Ташкент темір жолы ==
‘’Орынбор–Ташкент темір жолы’’, 1901 – 05 ж. салынып, пайдалануға берілген. Жалпы ұзындығы 2090 км, оның ішінде қазақ жері арқылы өтетін бөлігі 1660 км. Темір жолын салу ісі Николай ІІ патшаның 1901 жылдың 21 сәуірдегі бұйрығы негізінде қолға алынды. Патша үкіметінің Орынбор - Ташкент темір жолын салудағы басты мақсаты [[Орталық Азия]] үшін [[Англия]]мен арадағы бәсекелестікте жеңіп шығу, өлкедегі арзан шикізат қорын Ресейге тасу, Түркістан өлкесіне тура шығу болды. Салынатын жолдың бүкіл желісі әкімш. жағынан екі бөлікке бөлінді. Жолдың оңт. бөлігі ([[Ташкент]] – Көбек) [[Түркістан]] өлкесі [[Сырдария]] облысының аумағы бойынша, cолт. бөлігі (Орынбор – Көбек) Орынбор губерниясы, [[Торғай облысы]]ның және Орал облысы [[Темір]] у-нің аумағы бойынша өтетін болып белгіленді. Құрылыс Орынбор жағынан 10 мамырда, ал Ташкент жағынан 9 қарашада басталды. Бұған 70 млн. сом қаржы жұмсалды, 40 – 50 мың жергілікті тұрғындар жұмыс істеді. 1904 ж. 1 қаңтарда бүкіл О. – Т. т. ж. бойынша поездардың уақытша жүрісі ашылды. Солт. бөлігі толық аяқталып, [[1905]] ж. 25 шілдеде, оңт. бөлігі 1906 ж. 1 сәуірде пайдалануға берілді. 1905 ж. 1 қаңтардан бастап Орынбор – [[Самара]] – [[Златоуст]] жолының учаскесі, ал 1906 ж. 22 шілдеден бастап Орта Азия жолының Ташкент ст. О. – Т. т. ж-на қосылды. Соның нәтижесінде жаңа желінің жалпы ұзындығы ұлғайды. Бес ірі станса – [[Ақтөбе]], [[Шалқар]], [[Қазалы]], [[Қызылорда]], [[Түркістан]] Қазақстанның Ресеймен және Орт. Азиямен байланыс торабына айналды. Жол басқармасы Орынбор қаласында болды. О. – Т. т. ж. – қазіргі кезде Қазақстанның оңт. және батыс аудандарын Орт. Азия республикаларымен, Ресеймен, [[Кавказ]] және Шығ. [[Еуропа]] елдерімен байланыстыратын негізгі т. ж. желісі&lt;ref&gt;Материалы по обследованию казенных железных дорог; Ташкентская ж. д., СПб., 1913; Отчет по постройке северной части Оренбургско-Ташкентской ж. д., ч. 1. СПб., 1908; Асылбеков М.Х., Некоторые вопросы истории строительства Оренбургско-Ташкентской ж. д., Известия. АН КазССР. Сер. ист., арх. и этногр., 1962, вып. 2.&lt;/ref&gt;.

== Орынбор шебі ==
'''Орынбор шебі''' – 18 ғ-дың 30–40-жылдары Қазақстанның батыс бөлігінде Ресей империясы құрған инженерлік-құрылыс жүйесі. Төм. Жайық, Самара, Қызыл, т.б. бөліктерден құралды. Кейіннен [[Закамск]] шебімен алмастырылды. О. ш. Ресейге жаңадан қосылған, бірақ әлі де толық бағына қоймаған қазақтардың башқұрттармен бірігіп жергілікті патша әкімш. мекемелеріне күтпеген шабуыл жасауынан қорғану, әрі осы аймаққа орыс шаруаларын әкеліп орналастыру мақсатында құрылды. Көп кешікпей 18 ғ-дың 2-жартысында [[Кіші жүз]]дегі жағдайдың шиеленісіп, О. ш-не қазақтардың шабуылының үдеуі Ресей әкімш-н қатты алаңдатты. 1784 ж. жаңа тағайындалған Орынбор ген.-губернаторы [[О.А. Игельстром]] О.ш-нде жағдай өте қауіпті деп санады. Ол хандық билікті жоюды мақсат етіп, қазақтардың ойын білу үшін рубасы, старшындармен жиналыс өткізді. 1785 ж. күзде өткен осы жиналыс Кіші жүзде хандық биліктің жойылуын қолдап шықты. Бірақ [[Франция]]дағы революцияның Ресейге тарау мүмкіндігінен қатты сескенген патша өкіметі көп ұзамай хандық жүйені қалпына келтірді.
1798 ж. 10 сәуірде Орынбор ген.-губернаторына мынадай нақты тапсырма берілді: 
* 1) О. ш-не жақын маңда тұратын 20 мен 50 жас аралығындағы казак, башқұрт, қалмақтарды кантондарға бөліп, олардың шепте әскери қызмет өтеуіне қатаң бақылау жасау;
* 2) О. ш-нің өзін әскери қызмет мақсатында 5 қашықтыққа бөлу.
Сол жылдың күзінде О. ш. 5 қашықтыққа бөлінді: 
* 1) Усть-Уйск бекінісінен Верхнеуральскіге дейінгі бекіністер мен редуттар (Звериноголовск бекінісі мен Алабужск редутын қоса есептегенде);
* 2) Верхнеуральскіден Орск қалашығына дейін;
* 3) Орскіден Орынборға дейін;
* 4) Орынбордан Оралға дейін;
* 5) Оралдан Гурьев қалашығына дейін&lt;ref&gt;Семенов В. Г., Семенова В. П., Губернаторы Оренбургского края, Оренбург, 1999.&lt;/ref&gt;.

== Орынбор шекара комиссиясы ==
‘’Орынбор шекара комиссиясы’’ – үкіметтік мекеме. 
1739 ж. 19 наурызда Орынбор шекаралық сотының орнына құрылды. О. ш. к. құрамында сот, азаматтық іс жүргізу және қаржы-есеп бөлімдері болды. Бұдан басқа [[Кіші жүз]] қазақтарын бақылаушы бөлім ашылды. Комиссияда негізінен қазақтар арасындағы [[барымта]], [[жер дауы]], орыс-казак бекіністері коменданттарының арыз-шағымы қаралды. Сонымен қатар комиссия қазақ жері арқылы өтетін сауда керуендерімен бірге [[Хиуа]], [[Қоқан]], [[Бұхара]] хандықтарына арнаулы барлаушылар мен тыңшылар жіберіп, Орт. Азияда болып жатқан жағдайлар туралы құпия мәліметтер алып отырды.

‘’’Орынбор шекара комиссиясы жанындағы қазақ мектебі''' – қазақ балаларына арналған Ресей оқу жүйесі негізіндегі тұңғыш мектеп-интернат (1850). Мұнда оқу мерзімі 7 жыл болды. 
* Алғашқы жылы 20 шәкірт оқып, оларға 3 мұғалім сабақ берсе, 1859 ж. олар 40 оқушы, 9 мұғалімге жетті.
* 1869 ж. мектептің оқу мерзімі 6 жыл болып қысқартылды. Мектептің бас тәрбиешісі Салықжан Кукляшев атты [[татар]] жігіті, ал жатақхана тәрбиешілері унтер офицерлер болды.
* 1857 ж. мектептің тұңғыш түлектері білім куәлігін иеленді. Соның ішінде [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]] де бар.

О. ш. к. ж. қ. м-нің білім дәрежесі орыстың приход және уездік уч-щелерімен теңдес болып, онда уездік уч-щелердің оқулықтары қолданылды. Мектепте орыс және қазақ тілдерін оқытатын мұғалімдерге осы екі тілді бірдей білу талабы қойылды. Мектептің оқу жоспарында орыс тілі, қазақ және татар тілі, [[арифметика]], [[тарих]], [[география]], таза жазу және сызу, дене шынықтыру, орыс және қазақ тілдерінде іс жүргізу және тергеу, [[ислам]] діні пәндері қамтылды. Бұл оқу орны өмір сүрген 19 жыл ішінде 48 қазақ баласы білім алып шықты. Олардың біршамасы шекара комиссиясына жұмысқа қалдырылса, біразы өз елдерінде әкімш.-басқару жұмыстарына араласты, одан өзгелері қазақ ішіндегі орыс мектептерінде мұғалім болды. ‘’’1869 ж. мектеп жұмысы тоқтатылды.’’’

== Орынбор мүфтилігі ==
'''Орынбор мүфтилігі''' – Ресей империясындағы мұсылмандық діни басқарма. 
* 1788 ж. 22 қыркүйекте [[Екатерина II]]-нің жарлығына сәйкес Уфа қаласында ашылды.
Патша өкіметінің мүфтилік құру арқылы империя мұсылмандарына көршілес [[Түркия]], [[Иран]], [[Ауғанстан]] сияқты елдер мен Орта Азия хандықтарының ықпал етуін тежеуді және олардың Ресей отаршылдық саясатына қарсылығын бәсеңдетуді мақсат етті. Басқарушы сенаттың ұйғарымымен О. м-нің бас мүфтилігіне қазандық татар [[Мұхамеджан Хұсайынов]] тағайындалды. Уфа қаласында құрылған діни басқарма 1797 жылдан О. м. деп аталды. Атының өзгеру себебі жаңадан ашылған губернияға байланысты еді. Бұл губернияның орт. Орынбор қ. болғандықтан, 1798 ж. діни басқарма кеңсесі де сонда көшіріліп, 1802 жылдың соңына дейін осында болды, кейін Уфа қаласына қайта ауыстырылды. Дегенмен 1918 жылға дейін оның О. м. деген аты сақталып қалды. Патша үкіметінің қазақтардың діни істерін О. м-не қарату шаралары 1789 ж. жүзеге асты. Сол жылы бас мүфти Хұсайынов [[Орал]] қаласына келіп, қазақ ақсүйектерімен келіссөздер жүргізіп, осы өңірдің діни істерін О. м-не қаратуға қол жеткізді. Бұл қазақтардың діни істерін О. м-не қаратудың алғашқы қадамы еді. Мұнан кейін Ресей өкіметінің үстемдігі орнаған қазақ даласының өзге де аймақтарына О. м-нің ықпалы біртіндеп тарай бастады. Жаңадан қосылған аймақтардағы қазылар мен молдаларды бекіту мүфтидің құзырында болды. Мәселен, 1797 ж. Орал өңіріндегі Кіші жүз қазақтарына қазы болып қазандық татар [[Мұхамеджан Қазиев]], 1802 ж. [[Бөкей Орда]]сына [[Жүсіп Махмутов]] бекітілді. Патша үкіметінің билік органдарына бағынуды насихаттауда мүфти Хұсайынов ерекше белсенділік танытты. Ол 1797 ж. [[Айшуақ]] сұлтан басқарған хан кеңесінің құрамына енді. О. м. қазақ балаларын [[Уфа]]да, [[Қазан]]да, [[Троицк]]іде, Орынборда және [[Омбы]]да ашылған медреселерге оқыту ісінде елеулі рөл атқарды. 19 ғ-дың 2-ширегінде мүфтиліктің араласуымен Ішкі Ордада медресе ашылды. О. м-нің қарамағында 18 ғ-дың соңына қарай 114 мешіт, медресе болды. Мұсылмандық әдебиеттерді шығару жөнінде билік орындарының рұқсатын ала отырып, 1797 ж. 3600 дана, 1806 ж. 1500 дана, 1853 ж. 82 мың дана Құран кітабын баспадан шығарды. 1807 ж. О. м. билік органдарының қатаң бақылауы мен қысымынан құтылу үшін өздерін губ. әкімш-ке тәуелді емес жеке құрылым етуді сұрап император Александр І-ге өтініш хат жолдады. Алайда өтініштері аяқсыз қалды, себебі патша үкіметі ендігі жерде мүфтиліктің ықпал ету ауқымын тарылта түсуге тырысты. ‘’’1867 – 68’’’ ж. өткен саяси әкімш. реформаларға сәйкес қазақтар мен Түркістан өлкесіндегі өзге де мұсылман халықтарының діни істері ешқандай діни басқарма қарамағына қаратылмай, жергілікті орт. билік органдарының қолына берілді. Осылайша қазақтардың діни істері О. м. құрамынан шығып қалды. О. м-нен өздерінің діни істерін шығарып тастауы өлкедегі дінбасыларды алаңдатып, олар қазақтарды О. м-не қайтадан қарату жөнінде үгіт-насихат жұмысын жүргізді. 1872 ж. Ішкі Ордада бұрын имамның көмекшісі қызметін атқарған Әбсаттар Жәбіров, 1903 ж. Қызылжарда молда Мұхамеджан Бекішевтің тарапынан осы мәселе көтерілді. Бекішев қазақтардың діни істерін жергілікті әкімш. қолынан алып, мұсылмандық діни басқармаға қарату керектігін айтып, С.Шормановқа, Абайға, Жәңгір Құдаймендинге және Ғабдулла Исабековке хаттар жолдады. 1905 ж. жолдаған Қарқаралы хұзырхатында қазақтардың діни істерін О. м-не қарату туралы талап қойылды. Қазақтардың діни істерін О. м-не қарату мәселесі 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейінгі қалыптасқан саяси ахуал жағдайында да өз жалғасын тапты. 1917 ж. мамырда Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылман съезінде Торғай, Орал, Ақмола, Семей облыстары мен Ішкі Орда қазақтарының діни істері О. м-не қаратылсын деген шешім қабылданды. Мұндай шешім Екінші жалпықазақ съезінде құпталды. 1918 ж. өлкеде Кеңес үкіметінің орнауымен О. м-нің қызметі тоқтатылды. 
&lt;ref&gt;Азаматов Д.Д., Оренбургское магометанское духовное собрание в конце XVІІІ – XІX, Уфа, 1999; Хабутдинов А., Миллет Оренбургского духовного собрания в конце XVІІІ – XІX веках, Казань, 2000; Рүстемов С., Орынбор мүфтилігі және қазақтар //Қазақ тарихы, 2004, №5.&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
‘’’Орынбор кадет корпусы’’’, қ. [[Неплюев әскери училищесі]].
== Орынбор ғылыми архив комиссиясы ==
– ғылыми-құжаттық мекеме. 1887 ж. желтоқсан айында 25 адамнан тұратын О. ғ. а. к. құрылды. Комиссияның басты мақсаты – архив істерін ретке келтіру, Орынбор өлкесінің тарихын зерттеу, археол. және этногр. материалдар жинау болды. Алғашқы жылы қазақтардың тарихы жөніндегі құжаттар, көрші мемлекеттермен сауда және қарым-қатынастар туралы құжаттар жинақталды. Жергілікті өлкетанушылармен бірге комиссияның жұмысына В.В. Бартольд, Санкт-Петербург археология ин-тының директоры Н.В. Пок-ровский, акад. В.В. Радлов құрметті мүшелер ретінде қатысты. А.Балғымбаев, [[А.Байтұрсынов]], [[М.Ф.Кәрімов]], [[М.З.Рамеев]], [[М.Ф.Сүлейменов]], т.б. қазақ, татар және [[башқұрт]] зиялылары комиссия жұмысына белсене араласты. О. ғ. а. к-нда [[18 – 19 ғ]]-ларда [[Қазақстан]]ды Ресейдің отарлау тарихы жөнінде көптеген деректер жиналды. [[И.А. Кастаньенің]] “Қазақ даласы мен Орынбор өлкесінің көне ескерткіштері” деген еңбегінде [[Қазақстан тарихы]] жөнінде алуан түрлі деректемелік материалға жүйеленген шолу берілді. Комиссияның “Труды” атты өз баспасөз органы қызмет істеді. 1894 – 1917 жылдарда бұл басылымның 34 саны жарық көрді. О. ғ. а. к. [[Қазан төңкерісіне]] дейін жұмыс істеді.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Ресей қалалары]]
[[Санат:Бұрынғы астаналар]]
[[Санат:Қазақ елінің астаналары]]
[[Санат:Ресей облыс орталықтары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>99fn73rwanpd8oc3fmmv7xp9r5jkbed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самарқан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10870</id>
    <revision>
      <id>3654012</id>
      <parentid>3510148</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14306" sha1="b4b8ud1cjx02ijhkpta1qwryoegos8g" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Самарқан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Samarqand}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
| photo1a =
| photo2a = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
| photo2b = Gur-e Amir - Exterior views 998.JPG
| photo3a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
| photo3c = Hazrat-Hyzr Mosque 04.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = Emblem of Samarkand.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 39|lat_sec = 15
  |lon_dir = E|lon_deg = 66|lon_min = 57|lon_sec = 35
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = Самарқан облысы {{!}}Самарқан
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Фазлиддин Умаров &lt;ref&gt;[https://www.gazeta.uz/ru/2022/02/17/samarkand/ Сменился хоким Самарканда]&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = б.з.д. VIII ғасыры
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Марақанда, Соғдиана
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 123,82
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 720
 |климаты                 = субтропиктік-ішкі континенттік 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 595 200
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4629
  |шоғырлануы             = ↗ шамамен 2 млн 
  |ұлттық құрамы          = [[өзбектер]], [[тәжіктер]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = [[Сунниттер|мұсылман-суниттер]], [[Христиандық|христиандар]], [[Шииттер|мұсылман-шиитер]] және басқалары
  |этнохороним            = Самарқанддық 
 |уақыт белдеуі           = +5 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 66
 |пошта индексі           = 140100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 14 (1998-2008), 30-39 (2008) 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Samarkand
 |сайты                   = http://www.samshahar.uz
 |сайт тілі               = uz
 | add1n = Марапаттары
 | add1 = {{Әмір Темір ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}}
 | add2n = Қала күні
 | add2 = [[18 қазан]]
}}
'''Самарқан''' ({{lang-uz|Samarqand}}) — [[Өзбекстан]]дағы ежелгі [[қала]], [[Самарқан облысы]]ның әкімшілік орталығы. Халық саны 519 мың (2016) адамға тең, халық саны бойынша Өзбекстанның үшінші қаласы.

== Этимологиясы ==
Қала атауының шығу тегінің бір нұсқасы бойынша «Самарқан» сөзі соғдылық Smʼrknδh және асмара сөзінен («тас» немесе «жартас») немесе («форт» не «қала») сөздерінен шыққан[

== Сипаттамасы ==
Самарқан Өзбекстанның солтүстік-шығысында, Зеравшан өзенінің аңғарында, Тәжікстанмен шекарадан 35 шақырым жерде орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 720 метр биіктіктегі кең қыратта орналасқан. Оңтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерде орташа биіктігі 4000 метрден асатын Зеравшан жотасы көтеріледі, оның ең биік нүктесі Шымтарға тауы (5489 м).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/topic/samarkand?utm_source=yandex&amp;utm_medium=cpc&amp;utm_campaign=SEARCH_Metakanaly&amp;mt_link_id=kikkq1&amp;yclid=13503733705513369599&amp;tab=wiki|title=Самарқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-11 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Самарқан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 3-ші орында, аймақта ([[Самарқан облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1221 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлабат]] (4 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (10 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (13 км), [[Шарқын]] (14 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (28 км), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (29 км), [[Ұрғыт]] (33 км), [[Лайыш]] (33 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (34 км), [[Пайарық]] (41 км), [[Маржанбұлақ (кент, Өзбекстан)|Маржанбұлақ]] (51 км), [[Достық (Жызақ облысы)|Достық]] (55 км), [[Митан]] (55 км), [[Пенжакент]] (56 км, [[Тәжікстан]]), [[Іштіхан]] (56 км), [[Китаб (қала)|Китаб]] (57 км), [[Осмат]] (58 км), [[Нұрабат]] (58 км), [[Шаһрисабз]] (64 км), [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (66 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Samarqand&amp;id=2754|title=Самарқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-11 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Біздің заманымыздан  4 ғасырда '''Марканд''' деген атпен белгілі болды. Біздің заманымыздан 330 ж. [[Ескендір Зұлқарнайын]] жаулап алып, өз мемлекетінің құрамына енгізді. Б.з.б. I ғасырдан біздің заманымыздың IV ғасырына дейінгі аралықта [[Кушан патшалығы]]ның ірі сауда орталығы болды. IV ғасырдан VI ғасырға дейін [[Түрік қағанаты]]ның құрамына енген [[Соғдиана|Соғды мемлекетінің]] астанасы болды. Самарқанды VIII ғасырдың басында арабтар, IX ғасырда [[Самани әулеті]], XI ғасырда [[Қарахан әулеті]], одан соң [[селжүктер]], XII ғасырдың орта шенінде [[Қарақытай мемлекеті|қидандар]] басып алды. XIII ғасырдың бас кезінде [[Хорезмшах мемлекеті|Хорезм]] шаһтары билік етті. 1220 жылы [[Шыңғыс хан]] әскерлерімен жауланды. XIV ғасырдың аяғы мен XV ғасырдың басында [[Әмір Темір]] мемлекетінің астанасы болды. 1500 жылы [[Шайбани мемлекеті]]нің, XVI ғасырдың аяғында [[Бұхара хандығы|Бұхара хандығының]] құрамына кірді. 1868 жылы патшалық Ресей әскерлері басып алды да, [[Ресей империясы]]ның қарауына енді. 1924–1930 жылдары [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСРның]] астанасы болды. 1970 жылдың қазанында Самарқанның 2500 жылдығы аталып өтілді.

== Көрнекі орындары ==
Самарқанның ежелгі Афрасиаб атанған солтүстік-шығыс бөлігінде қала тарихының мұражайы, Шаһи Зинда ғимараты, Бибі ханым мешіті сияқты тамаша сәулет ескерткіштері шоғырланған. Ескі Самарқанның орталығында [[Регистан]], одан оңтүстікке қарай [[Гүр Әмір]], [[Ақсарай, Өзбекстан|Ақсарай]], [[Рухабат]]; оңтүстік-шығысында [[Ишарат хан]] мазарлары, т.б. орналасқан. Самарқанда [[Жалаңтөс Баһадүр]] салдырған «Ширдор» медресесі өзінің көркемдігімен ерекшеленеді. 

== Экономикасы ==
Самарқанд Өзбекстанның ірі өнеркәсіптік және экономикалық орталықтарының бірі болып табылады. Жетекші сала – машина жасау.
Қалада Isuzu автобустары мен жүк көліктерін шығаратын Самарқанд «СамАвто» автомобиль зауыты бар.

Жеңіл, құрылыс, химия, мұнай-химия, химия-фармацевтика, тамақ өнеркәсібі де дамыған, сондай-ақ электронды тұрмыстық техниканы шығаратын электронды жабдық зауыттары бар.

Самарқанда элеватор зауыты, тұрмыстық тоңазытқыштар шығаратын «Сино» кәсіпорнының зауыты, темекі өнімдерін өңдеу және орау бойынша «УзБат» темекі фабрикасы, Самарқан шай орау фабрикасы, шарап зауыты, сүт өнімдерін шығаратын «АгроБраво» кәсіпорны, Самарқанд тоқыма фабрикасы және басқа да кәсіпорындар мен зауыттар бар.

Туризм Самарқан экономикасының маңызды саласы. Бұл қала Өзбекстандағы туристік орталықтардың бірі болып табылады. Ал туризмнен түсетін табыс қала экономикасында үлкен рөл атқарады.

== Галерея ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Samarkand-06.JPG|Самарқан
Storks on Tupchiboshi Madrasa, Bukhara.jpg|Бұхара, Түпшібоши медресесіндегі ләйлектер
PG Samarkand from Tillia-Kari.jpg|Тилля-Кариден Самарқан
Samarkand Internation Airport's new passenger terminal.jpg|Самарқан әуежайы
Dinamo Samarqand stadium.jpg|«Динамо» стадионы
&lt;/gallery&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.visituzbekistan.eu/Samarkand.html Discover Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216120305/http://visituzbekistan.eu/Samarkand.html |date=2009-02-16 }}
* [http://www.visitcentralasia.eu/uzbekistan/samarkand.htm Samarkand Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412070013/http://www.visitcentralasia.eu/uzbekistan/samarkand.htm |date=2008-04-12 }}
* [http://www.gardenvisit.com/garden_history/west_asia/golden-road-samarkand.htm The Golden Journey ('Road') to Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308214954/http://www.gardenvisit.com/garden_history/west_asia/golden-road-samarkand.htm |date=2007-03-08 }}
* [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand — Silk Road Seattle Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060429235438/http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html |date=2006-04-29 }} / Walter Chapin Simpson Center for the Humanities at the University of Washington
* [http://gallery.bittabola.com/ Photos of Samarkand and Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081110235127/http://gallery.bittabola.com/ |date=2008-11-10 }}
* [http://www.murder-in-samarkand.com Murder in Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005122926/http://murder-in-samarkand.com/ |date=2016-10-05 }} by Craig Murray
* [http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand, according to Columbia University's Encyclopedia Iranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html |date=2007-03-11 }}
* [http://www.virtualtravel.ru/user/3778/index.phtml?wid=622&amp;tips=12 Samarkand in modern and old photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927190450/http://www.virtualtravel.ru/user/3778/index.phtml?wid=622&amp;tips=12 |date=2007-09-27 }}
* [http://www.bjews.com/ Bukharian Jewish Global Portal — Jews from Samarkand]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]]
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]
[[Санат:Өзбекстан көне қалалары]]</text>
      <sha1>b4b8ud1cjx02ijhkpta1qwryoegos8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654013</id>
      <parentid>3654012</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14197" sha1="0qzix7mse6l6anoxkvmzqp3jjshxpoz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Самарқан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Samarqand}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
| photo1a =
| photo2a = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
| photo2b = Gur-e Amir - Exterior views 998.JPG
| photo3a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
| photo3c = Hazrat-Hyzr Mosque 04.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = Emblem of Samarkand.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 39|lat_sec = 15
  |lon_dir = E|lon_deg = 66|lon_min = 57|lon_sec = 35
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = Самарқан облысы {{!}}Самарқан
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Фазлиддин Умаров
 |құрылған уақыты         = б.з.д. VIII ғасыры
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Марақанда, Соғдиана
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 123,82
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 720
 |климаты                 = субтропиктік-ішкі континенттік 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 595 200
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4629
  |шоғырлануы             = ↗ шамамен 2 млн 
  |ұлттық құрамы          = [[өзбектер]], [[тәжіктер]], [[орыстар]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = [[Сунниттер|мұсылман-суниттер]], [[Христиандық|христиандар]], [[Шииттер|мұсылман-шиитер]] және басқалары
  |этнохороним            = Самарқанддық 
 |уақыт белдеуі           = +5 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 66
 |пошта индексі           = 140100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 14 (1998-2008), 30-39 (2008) 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Samarkand
 |сайты                   = http://www.samshahar.uz
 |сайт тілі               = uz
 | add1n = Марапаттары
 | add1 = {{Әмір Темір ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}}
 | add2n = Қала күні
 | add2 = [[18 қазан]]
}}
'''Самарқан''' ({{lang-uz|Samarqand}}) — [[Өзбекстан]]дағы ежелгі [[қала]], [[Самарқан облысы]]ның әкімшілік орталығы. Халық саны 519 мың (2016) адамға тең, халық саны бойынша Өзбекстанның үшінші қаласы.

== Этимологиясы ==
Қала атауының шығу тегінің бір нұсқасы бойынша «Самарқан» сөзі соғдылық Smʼrknδh және асмара сөзінен («тас» немесе «жартас») немесе («форт» не «қала») сөздерінен шыққан[

== Сипаттамасы ==
Самарқан Өзбекстанның солтүстік-шығысында, Зеравшан өзенінің аңғарында, Тәжікстанмен шекарадан 35 шақырым жерде орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 720 метр биіктіктегі кең қыратта орналасқан. Оңтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерде орташа биіктігі 4000 метрден асатын Зеравшан жотасы көтеріледі, оның ең биік нүктесі Шымтарға тауы (5489 м).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/topic/samarkand?utm_source=yandex&amp;utm_medium=cpc&amp;utm_campaign=SEARCH_Metakanaly&amp;mt_link_id=kikkq1&amp;yclid=13503733705513369599&amp;tab=wiki|title=Самарқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-11 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Самарқан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 3-ші орында, аймақта ([[Самарқан облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1221 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлабат]] (4 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (10 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (13 км), [[Шарқын]] (14 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (28 км), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (29 км), [[Ұрғыт]] (33 км), [[Лайыш]] (33 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (34 км), [[Пайарық]] (41 км), [[Маржанбұлақ (кент, Өзбекстан)|Маржанбұлақ]] (51 км), [[Достық (Жызақ облысы)|Достық]] (55 км), [[Митан]] (55 км), [[Пенжакент]] (56 км, [[Тәжікстан]]), [[Іштіхан]] (56 км), [[Китаб (қала)|Китаб]] (57 км), [[Осмат]] (58 км), [[Нұрабат]] (58 км), [[Шаһрисабз]] (64 км), [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (66 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Samarqand&amp;id=2754|title=Самарқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-11 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Біздің заманымыздан  4 ғасырда '''Марканд''' деген атпен белгілі болды. Біздің заманымыздан 330 ж. [[Ескендір Зұлқарнайын]] жаулап алып, өз мемлекетінің құрамына енгізді. Б.з.б. I ғасырдан біздің заманымыздың IV ғасырына дейінгі аралықта [[Кушан патшалығы]]ның ірі сауда орталығы болды. IV ғасырдан VI ғасырға дейін [[Түрік қағанаты]]ның құрамына енген [[Соғдиана|Соғды мемлекетінің]] астанасы болды. Самарқанды VIII ғасырдың басында арабтар, IX ғасырда [[Самани әулеті]], XI ғасырда [[Қарахан әулеті]], одан соң [[селжүктер]], XII ғасырдың орта шенінде [[Қарақытай мемлекеті|қидандар]] басып алды. XIII ғасырдың бас кезінде [[Хорезмшах мемлекеті|Хорезм]] шаһтары билік етті. 1220 жылы [[Шыңғыс хан]] әскерлерімен жауланды. XIV ғасырдың аяғы мен XV ғасырдың басында [[Әмір Темір]] мемлекетінің астанасы болды. 1500 жылы [[Шайбани мемлекеті]]нің, XVI ғасырдың аяғында [[Бұхара хандығы|Бұхара хандығының]] құрамына кірді. 1868 жылы патшалық Ресей әскерлері басып алды да, [[Ресей империясы]]ның қарауына енді. 1924–1930 жылдары [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСРның]] астанасы болды. 1970 жылдың қазанында Самарқанның 2500 жылдығы аталып өтілді.

== Көрнекі орындары ==
Самарқанның ежелгі Афрасиаб атанған солтүстік-шығыс бөлігінде қала тарихының мұражайы, Шаһи Зинда ғимараты, Бибі ханым мешіті сияқты тамаша сәулет ескерткіштері шоғырланған. Ескі Самарқанның орталығында [[Регистан]], одан оңтүстікке қарай [[Гүр Әмір]], [[Ақсарай, Өзбекстан|Ақсарай]], [[Рухабат]]; оңтүстік-шығысында [[Ишарат хан]] мазарлары, т.б. орналасқан. Самарқанда [[Жалаңтөс Баһадүр]] салдырған «Ширдор» медресесі өзінің көркемдігімен ерекшеленеді. 

== Экономикасы ==
Самарқанд Өзбекстанның ірі өнеркәсіптік және экономикалық орталықтарының бірі болып табылады. Жетекші сала – машина жасау.
Қалада Isuzu автобустары мен жүк көліктерін шығаратын Самарқанд «СамАвто» автомобиль зауыты бар.

Жеңіл, құрылыс, химия, мұнай-химия, химия-фармацевтика, тамақ өнеркәсібі де дамыған, сондай-ақ электронды тұрмыстық техниканы шығаратын электронды жабдық зауыттары бар.

Самарқанда элеватор зауыты, тұрмыстық тоңазытқыштар шығаратын «Сино» кәсіпорнының зауыты, темекі өнімдерін өңдеу және орау бойынша «УзБат» темекі фабрикасы, Самарқан шай орау фабрикасы, шарап зауыты, сүт өнімдерін шығаратын «АгроБраво» кәсіпорны, Самарқанд тоқыма фабрикасы және басқа да кәсіпорындар мен зауыттар бар.

Туризм Самарқан экономикасының маңызды саласы. Бұл қала Өзбекстандағы туристік орталықтардың бірі болып табылады. Ал туризмнен түсетін табыс қала экономикасында үлкен рөл атқарады.

== Галерея ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Samarkand-06.JPG|Самарқан
Storks on Tupchiboshi Madrasa, Bukhara.jpg|Бұхара, Түпшібоши медресесіндегі ләйлектер
PG Samarkand from Tillia-Kari.jpg|Тилля-Кариден Самарқан
Samarkand Internation Airport's new passenger terminal.jpg|Самарқан әуежайы
Dinamo Samarqand stadium.jpg|«Динамо» стадионы
&lt;/gallery&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.visituzbekistan.eu/Samarkand.html Discover Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216120305/http://visituzbekistan.eu/Samarkand.html |date=2009-02-16 }}
* [http://www.visitcentralasia.eu/uzbekistan/samarkand.htm Samarkand Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412070013/http://www.visitcentralasia.eu/uzbekistan/samarkand.htm |date=2008-04-12 }}
* [http://www.gardenvisit.com/garden_history/west_asia/golden-road-samarkand.htm The Golden Journey ('Road') to Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308214954/http://www.gardenvisit.com/garden_history/west_asia/golden-road-samarkand.htm |date=2007-03-08 }}
* [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand — Silk Road Seattle Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060429235438/http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html |date=2006-04-29 }} / Walter Chapin Simpson Center for the Humanities at the University of Washington
* [http://gallery.bittabola.com/ Photos of Samarkand and Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081110235127/http://gallery.bittabola.com/ |date=2008-11-10 }}
* [http://www.murder-in-samarkand.com Murder in Samarkand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005122926/http://murder-in-samarkand.com/ |date=2016-10-05 }} by Craig Murray
* [http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand, according to Columbia University's Encyclopedia Iranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html |date=2007-03-11 }}
* [http://www.virtualtravel.ru/user/3778/index.phtml?wid=622&amp;tips=12 Samarkand in modern and old photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927190450/http://www.virtualtravel.ru/user/3778/index.phtml?wid=622&amp;tips=12 |date=2007-09-27 }}
* [http://www.bjews.com/ Bukharian Jewish Global Portal — Jews from Samarkand]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]]
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]
[[Санат:Өзбекстан көне қалалары]]</text>
      <sha1>0qzix7mse6l6anoxkvmzqp3jjshxpoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүгілме</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13929</id>
    <revision>
      <id>3654006</id>
      <parentid>3469642</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13693" sha1="pg5e2qoqa2nsu1c3udhocbh4gqr10i2" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Ресей
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Бүгілме
 |шынайы атауы            = {{lang-tt|Bögelmä}}, ''Бөгелмә''
 |сурет                   = Memorial BOB Bugulma 01.jpg
 |сурет атауы             = 
 |елтаңба                 = Gerb v bugulme.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 54|lat_min= 32|lat_sec= 00
 |lon_dir =E|lon_deg= 52|lon_min= 47|lon_sec= 00
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |ел картасы              = 
 |аймақ картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймағы                  = Татарстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = муниципалды аудан
 |ауданы                  = Бүгілме ауданы
 |кестедегі аудан         = Бүгілме ауданы{{!}}Бүгілме
 |мекен түрі              = қалалық қоныс
 |мекені                  = Бүгілме қаласы
 |кестедегі мекен         = Бүгілме{{!}}Бүгілме қаласы
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Линар Рүстемұлы Закиров
 |құрылған уақыты         = [[1736 жыл|1736 жылы]]
 |алғашқы дерек           = 1521 жылы
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = [[1781 жыл|1781 жылы]]
 |жер аумағы              = 27,87&lt;ref&gt;[http://bugulma.tatar.ru/file/пояснение.doc ДОКЛАД Магдеева Наиля Гамбаровича Главы Бугульминского муниципального района  Республики Татарстан о достигнутых значениях показателей для оценки эффективности деятельности органов местного самоуправления Бугульминского муниципального района за 2008 год и их планируемых значениях на 3-летний период ]&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 315
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}78 851
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2829,24
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = татарлар, орыстар, мордвалар, чуваштар, украиндер, башқұрлар, ұдмұрттар, марийлер
  |конфессионалдық құрамы =
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = (85594)
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 423200,423230
 |автомобиль коды         = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bugulma
 |сайты                   = http://bugulma.tatar.ru/rus/about.htm
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
 |сайт тілі 4             =
 |сайт тілі 5             = 
 |add1n                   = Марапаттары
 |add1                    = {{Құрмет Белгісі ордені|тип=қала}}
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Бүгілме''' ({{lang-tt|Bögelmä}}, ''Бөгелмә'') - қала (1781) [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] [[Бүгілме ауданы]]ның әкімшілік орталығы. [[1953]] жылы [[Бүгілме облысы]]ның орталығы болды.

== Этимологиясы ==
[[Бүгілме (өзен)|Бүгілме]] өзенінің гидронимінен алынған атауы. Гидроним татардың «бегелме» - «бұралаң, ирең, бүгілме» сөзінен шыққан.

== Географиялық жағдайы ==
Татарстанның оңтүстік-шығысында, [[Қазан|Қазаннан]] 300 км қашықтықта, [[Бүгілме-Белебей үстірті|Бүгілме-Белебей үстіртінің]] дәл орталығында - Орыс ([[Шығыс Еуропа жазығы|Шығыс Еуропа]]) жазығының шығыс қыратты бөлігінде орналасқан.

== Тарихы ==
Бүгілме қаласы Бүгілме өзенінің атымен аталды&lt;ref&gt;[http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/7267-bugulminskaya-sloboda ''Кулбахтин Н. М.'' Бугульминская слобода// Статья в Башкирской энциклопедии]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=июня 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2017 жылы өлкетанушы С. В. Недобежкин алғашқы айтылым 1521 жылға қатысты екенін анықтады. Староое Ермаково ауылының шежіресінде: «1521-1535 жж. Түйқожа тайпасынан шыққан Сафа Гирей мен Мұхаммед Әмин хандар кезінде оның ұлы Асыл қожа Хұсайын Бүгілме маңында жер иелену құқығы туралы жарлық алды... Сок ө. бойымен»&lt;ref&gt;Недобежкин С. В. Неизвестные страницы истории Бугульминского уезда / С. В. Недобежкин, Г. М. Рахимова. — СПб.: Изд-во Политехн. Ун-та, 2017. — 182 с. &lt;/ref&gt;. Бүгілме еркін ауылы туралы алғашқы ескерту 1736 жылдан басталады. Еркін ауыл кішкентай ауылдың орнында пайда болды. Елді мекеннің дамуы Орынбор бекінісінің қалануымен байланысты. 1743 жылы «Ямск татарларының ауылдарына егістік жерлер, орманнан шөп шабатын және барлық жерлермен Жаңа Орынбор жолының бойында басқа ұлттарға, соның ішінде Ішмұхаммет Бүгілме (қазіргі Бүгілме қ.) ауылына дейін басқа ұлттарға Ішмұхамет Иштеряковқа (19 адам)» қосылғаны айтылады. Бұратаналық және ресейлік болыстарды басқару үшін елді мекенде земство кеңсесі құрылды&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Бугульма}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tataroved.ru/publication/almet/7/7/ Р. Амирханов, И. Габдуллин. Надыровская волость]&lt;/ref&gt;.

1760 жылдардың басында Бүгілме еркін ауылы жаңадан құрылған Бүгілме мекеменің орталығына айналды.

Қала [[Пугачев бастаған шаруалар соғысы|Пугачев көтерілісінің]] орталығында орналасқан, сол жылдары  Бүгілме еркін ауылы аймағында үкімет күштерінің бас қолбасшысы генерал-аншеф Бибиковтың штабы болған.

1781 жылы 23 желтоқсанда Екатерина II жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігінің]] уездік қала мәртебесін алды.

1781 жылы Бүгілме еркін ауылы уездік қала мәртебесін алды, кейінірек ол әр түрлі әкімшілік субъектілерде болды: алдымен қала Үфі наменгерлігінің бөлігі, 1796 жылдан бастап [[Орынбор облысы|Орынбор]], 1851 жылдан бастап - [[Самара губерниясы]] құрамында болды. Қала 1781 жылдан 1920 жылдарға дейін [[Бүгілме уезі|Бүгілме уезінің]] орталығы болды.

Бүгілме маңызды сауда орталығы және жағымды географиялық жағдайға ие болды, [[Үфі]] мен [[Орынбор|Орынбордан]] [[Қазан|Қазанға]] дейінгі жолдар сол арқылы өтті. XIX ғасырдың соңында мұнда жыл сайынғы 3 жәрмеңке өтетін, оның 14-26 қыркүйек аралығында өткен Воздвиженская Оралдағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі болды. Жәрмеңкелерде жылқылар, ірі қара мал, былғары шикізаттар, Бұхара тауарлары, шай, түйе шұғалары, былғарыдан жасалған бұйымдар және т.б&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_b/b263.htm // Статья в Татарской энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222114809/http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_b/b263.htm |date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;.

1890 жылғы жағдайға сәйкес қалада 5 шіркеу, 2 аурухана, 3 оқу орны, қалалық қоғамдық банк, бұқаралық бақ, земство кітапханасы, пошта-телеграф кеңсесі, 40-қа жуық зауыт (қыш-құмыра, кірпіш, май және т.б.) болды.

Бүгілменің ұлттық құрамы, 1897 жылғы бүкілресейлік санақ бойынша:
* орыстар — 47 %,
* башқұрлар — 30 %,
* татарлар — 15 %,
* басқа ұлттар (көбінесе чуваштар мен мордвалар) — 8 %.

1911 жылы Бүгілме арқылы [[Еділ-Бүгілме теміржолы]] салынды.

Революциядан кейін қала бір әкімшілік құрылымнан екіншіге үнемі ауысып отырды. 1920 жылдан бастап Бүгілме Татар АКСР Бүгілме кантонының орталығы, 1930 жылы 10 тамыздан бастап [[Бүгілме ауданы|Бүгілме ауданының]] - орталығы болды.

[[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] басында, 1941 жылы тамызда қалада [[352-атқыштар дивизиясы|352-Орша Қызыл Ту орденді Суворов атқыштар дивизиясы]] құрылды. 1944 жылдың мамырынан бастап 1945 жылдың мамырына дейін жауынгерлік тапсырмаларды орындаған «Комсомолец Татария» танк колоннасы және [[Пе-8]] стратегиялық бомбалаушы-самолет Бүгілме тұрғындарының ерікті қайырымдылық қаражатына салынды.

1948 жылы Ромашкинское мұнай кен орындарының ашылуына байланысты қала қайта туылғандай болды.

1950 жылы Бүгілмеде «[[Татнефт]]» бірлестігі құрылды.

1950 жылдардың басында Татарстан мұнай барлау және өндіру бөлімдері (П. Татнефт) Бүгілмеге шоғырланды, ғылыми орталық (ТатҒЗИ) және «қара алтынды» тасымалдау орталығы (УСЗМН) құрылды. Қысқа уақыт ішінде қала халқы он есе өсті. Ұзақ уақыт бойы, 1960 жылдардың соңына дейін қала республикада халқы жағынан ең маңызды және Қазаннан кейінгі екінші қала болды.

1953 жылы 21 ақпан мен 30 сәуір аралығында қала Бүгілме облысының орталығы болды.

1974 жылы Бүгілменің алғашқы бас жоспарын Ленинград мемлекеттік қала құрылысы институты жасады.

1970 - 1990 жылдары қалада құрылыс жұмыстары жүргізілген, «Юность» спорт кешенінің ғимараттары (1975), «ВНИИнефть» ғимараты (1979), «Бүгілме» қонақ үйі (1981), жастар сарайы (1994), қарттар үйі (1997) және т.б.

== Марапаттары ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан қалалары]]
[[Санат:Ресей қалалары]]</text>
      <sha1>pg5e2qoqa2nsu1c3udhocbh4gqr10i2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654007</id>
      <parentid>3654006</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13676" sha1="53ydm3fqaq8078bpqdnjnk96xpfaa2d" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Ресей
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Бүгілме
 |шынайы атауы            = {{lang-tt|Bögelmä}}, ''Бөгелмә''
 |сурет                   = Memorial BOB Bugulma 01.jpg
 |сурет атауы             = 
 |елтаңба                 = Gerb v bugulme.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 54|lat_min= 32|lat_sec= 00
 |lon_dir =E|lon_deg= 52|lon_min= 47|lon_sec= 00
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |ел картасы              = 
 |аймақ картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймағы                  = Татарстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = муниципалды аудан
 |ауданы                  = Бүгілме ауданы
 |кестедегі аудан         = Бүгілме ауданы{{!}}Бүгілме
 |мекен түрі              = қалалық қоныс
 |мекені                  = Бүгілме қаласы
 |кестедегі мекен         = Бүгілме{{!}}Бүгілме қаласы
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = Дамир Фаттахов
 |құрылған уақыты         = [[1736 жыл|1736 жылы]]
 |алғашқы дерек           = 1521 жылы
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = [[1781 жыл|1781 жылы]]
 |жер аумағы              = 27,87&lt;ref&gt;[http://bugulma.tatar.ru/file/пояснение.doc ДОКЛАД Магдеева Наиля Гамбаровича Главы Бугульминского муниципального района  Республики Татарстан о достигнутых значениях показателей для оценки эффективности деятельности органов местного самоуправления Бугульминского муниципального района за 2008 год и их планируемых значениях на 3-летний период ]&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 315
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}78 851
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2829,24
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = татарлар, орыстар, мордвалар, чуваштар, украиндер, башқұрлар, ұдмұрттар, марийлер
  |конфессионалдық құрамы =
  |этнохороним            = 
 |телефон коды            = (85594)
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 423200,423230
 |автомобиль коды         = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bugulma
 |сайты                   = http://bugulma.tatar.ru/rus/about.htm
 |сайт тілі               = 
 |сайт тілі 2             = 
 |сайт тілі 3             = 
 |сайт тілі 4             =
 |сайт тілі 5             = 
 |add1n                   = Марапаттары
 |add1                    = {{Құрмет Белгісі ордені|тип=қала}}
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Бүгілме''' ({{lang-tt|Bögelmä}}, ''Бөгелмә'') - қала (1781) [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] [[Бүгілме ауданы]]ның әкімшілік орталығы. [[1953]] жылы [[Бүгілме облысы]]ның орталығы болды.

== Этимологиясы ==
[[Бүгілме (өзен)|Бүгілме]] өзенінің гидронимінен алынған атауы. Гидроним татардың «бегелме» - «бұралаң, ирең, бүгілме» сөзінен шыққан.

== Географиялық жағдайы ==
Татарстанның оңтүстік-шығысында, [[Қазан|Қазаннан]] 300 км қашықтықта, [[Бүгілме-Белебей үстірті|Бүгілме-Белебей үстіртінің]] дәл орталығында - Орыс ([[Шығыс Еуропа жазығы|Шығыс Еуропа]]) жазығының шығыс қыратты бөлігінде орналасқан.

== Тарихы ==
Бүгілме қаласы Бүгілме өзенінің атымен аталды&lt;ref&gt;[http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/7267-bugulminskaya-sloboda ''Кулбахтин Н. М.'' Бугульминская слобода// Статья в Башкирской энциклопедии]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=июня 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. 2017 жылы өлкетанушы С. В. Недобежкин алғашқы айтылым 1521 жылға қатысты екенін анықтады. Староое Ермаково ауылының шежіресінде: «1521-1535 жж. Түйқожа тайпасынан шыққан Сафа Гирей мен Мұхаммед Әмин хандар кезінде оның ұлы Асыл қожа Хұсайын Бүгілме маңында жер иелену құқығы туралы жарлық алды... Сок ө. бойымен»&lt;ref&gt;Недобежкин С. В. Неизвестные страницы истории Бугульминского уезда / С. В. Недобежкин, Г. М. Рахимова. — СПб.: Изд-во Политехн. Ун-та, 2017. — 182 с. &lt;/ref&gt;. Бүгілме еркін ауылы туралы алғашқы ескерту 1736 жылдан басталады. Еркін ауыл кішкентай ауылдың орнында пайда болды. Елді мекеннің дамуы Орынбор бекінісінің қалануымен байланысты. 1743 жылы «Ямск татарларының ауылдарына егістік жерлер, орманнан шөп шабатын және барлық жерлермен Жаңа Орынбор жолының бойында басқа ұлттарға, соның ішінде Ішмұхаммет Бүгілме (қазіргі Бүгілме қ.) ауылына дейін басқа ұлттарға Ішмұхамет Иштеряковқа (19 адам)» қосылғаны айтылады. Бұратаналық және ресейлік болыстарды басқару үшін елді мекенде земство кеңсесі құрылды&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Бугульма}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tataroved.ru/publication/almet/7/7/ Р. Амирханов, И. Габдуллин. Надыровская волость]&lt;/ref&gt;.

1760 жылдардың басында Бүгілме еркін ауылы жаңадан құрылған Бүгілме мекеменің орталығына айналды.

Қала [[Пугачев бастаған шаруалар соғысы|Пугачев көтерілісінің]] орталығында орналасқан, сол жылдары  Бүгілме еркін ауылы аймағында үкімет күштерінің бас қолбасшысы генерал-аншеф Бибиковтың штабы болған.

1781 жылы 23 желтоқсанда Екатерина II жарлығымен [[Үфі наменгерлігі|Үфі наменгерлігінің]] уездік қала мәртебесін алды.

1781 жылы Бүгілме еркін ауылы уездік қала мәртебесін алды, кейінірек ол әр түрлі әкімшілік субъектілерде болды: алдымен қала Үфі наменгерлігінің бөлігі, 1796 жылдан бастап [[Орынбор облысы|Орынбор]], 1851 жылдан бастап - [[Самара губерниясы]] құрамында болды. Қала 1781 жылдан 1920 жылдарға дейін [[Бүгілме уезі|Бүгілме уезінің]] орталығы болды.

Бүгілме маңызды сауда орталығы және жағымды географиялық жағдайға ие болды, [[Үфі]] мен [[Орынбор|Орынбордан]] [[Қазан|Қазанға]] дейінгі жолдар сол арқылы өтті. XIX ғасырдың соңында мұнда жыл сайынғы 3 жәрмеңке өтетін, оның 14-26 қыркүйек аралығында өткен Воздвиженская Оралдағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі болды. Жәрмеңкелерде жылқылар, ірі қара мал, былғары шикізаттар, Бұхара тауарлары, шай, түйе шұғалары, былғарыдан жасалған бұйымдар және т.б&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_b/b263.htm // Статья в Татарской энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222114809/http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_b/b263.htm |date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;.

1890 жылғы жағдайға сәйкес қалада 5 шіркеу, 2 аурухана, 3 оқу орны, қалалық қоғамдық банк, бұқаралық бақ, земство кітапханасы, пошта-телеграф кеңсесі, 40-қа жуық зауыт (қыш-құмыра, кірпіш, май және т.б.) болды.

Бүгілменің ұлттық құрамы, 1897 жылғы бүкілресейлік санақ бойынша:
* орыстар — 47 %,
* башқұрлар — 30 %,
* татарлар — 15 %,
* басқа ұлттар (көбінесе чуваштар мен мордвалар) — 8 %.

1911 жылы Бүгілме арқылы [[Еділ-Бүгілме теміржолы]] салынды.

Революциядан кейін қала бір әкімшілік құрылымнан екіншіге үнемі ауысып отырды. 1920 жылдан бастап Бүгілме Татар АКСР Бүгілме кантонының орталығы, 1930 жылы 10 тамыздан бастап [[Бүгілме ауданы|Бүгілме ауданының]] - орталығы болды.

[[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] басында, 1941 жылы тамызда қалада [[352-атқыштар дивизиясы|352-Орша Қызыл Ту орденді Суворов атқыштар дивизиясы]] құрылды. 1944 жылдың мамырынан бастап 1945 жылдың мамырына дейін жауынгерлік тапсырмаларды орындаған «Комсомолец Татария» танк колоннасы және [[Пе-8]] стратегиялық бомбалаушы-самолет Бүгілме тұрғындарының ерікті қайырымдылық қаражатына салынды.

1948 жылы Ромашкинское мұнай кен орындарының ашылуына байланысты қала қайта туылғандай болды.

1950 жылы Бүгілмеде «[[Татнефт]]» бірлестігі құрылды.

1950 жылдардың басында Татарстан мұнай барлау және өндіру бөлімдері (П. Татнефт) Бүгілмеге шоғырланды, ғылыми орталық (ТатҒЗИ) және «қара алтынды» тасымалдау орталығы (УСЗМН) құрылды. Қысқа уақыт ішінде қала халқы он есе өсті. Ұзақ уақыт бойы, 1960 жылдардың соңына дейін қала республикада халқы жағынан ең маңызды және Қазаннан кейінгі екінші қала болды.

1953 жылы 21 ақпан мен 30 сәуір аралығында қала Бүгілме облысының орталығы болды.

1974 жылы Бүгілменің алғашқы бас жоспарын Ленинград мемлекеттік қала құрылысы институты жасады.

1970 - 1990 жылдары қалада құрылыс жұмыстары жүргізілген, «Юность» спорт кешенінің ғимараттары (1975), «ВНИИнефть» ғимараты (1979), «Бүгілме» қонақ үйі (1981), жастар сарайы (1994), қарттар үйі (1997) және т.б.

== Марапаттары ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан қалалары]]
[[Санат:Ресей қалалары]]</text>
      <sha1>53ydm3fqaq8078bpqdnjnk96xpfaa2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латын тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17334</id>
    <revision>
      <id>3654040</id>
      <parentid>3543481</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12865" sha1="6z7g2hbv7yon82voldp3bwa1t5kslzl" xml:space="preserve">[[Сурет:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|thumb|[[Киелі Кітап|Библияның]] латын тіліндегі басылымында латынша жазылған – [[1407]] ж.]]
'''Латын тілі''' ({{lang-la|latīnum}}, {{IPA|laˈtiːnʊ̃|}} немесе {{lang|la|lingua latīna}}, {{IPA|ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna|}}) — [[Латиум]] (Лаций) және [[Ежелгі Рим]]де [[Италикалық]] [[Латиндер (тайпа)|Латиндер]] сөйлеген [[антика]]лық [[Италик тілдері|Италик тілі]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=A companion to Latin studies|first=John Edwin |last=Sandys|location=Chicago|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1910|pages=811–812}}&lt;/ref&gt;

[[Еуропа тілдері тізімі|Еуропалық тілдердің]] басым бөлігі секілді ежелгі [[Прото-Үнді-Еуропалық тіл]]дің жалғасы. [[Этруск тілі]]нің ықпалы мен [[Грек әліпбиі]]н пайдалану латын тілінің [[Апеннин түбегі]]нде қалыптасуына әсер етті. Қазіргі Роман тілдері латын тілі диалектісінің ([[Дөрекі латын|дөрекі Латын]]) жалғасы. Сонымен қатар латын тілін көптеген студенттер, зерттеушілер мен шіркеу қызметшілері пайдаланады, және әлем бойынша кейбір білім беру институттарында әлі күнге дейін оқытылады.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=A Dead Language That's Very Much Alive |url=http://www.nytimes.com/2008/10/07/nyregion/07latin.html |first=Winnie |last=Hu |journal=New York Times |date=6 қазан 2008 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The New case for Latin |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,90457,00.html |first=Mike |last=Eskenazi |journal=TIME |date=2 желтоқсан 2000}}&lt;/ref&gt;

Латын тілін көптеген тіл семьяларында [[неологизм|жаңа сөздер]] жасауда және биологиялық [[таксаномия (биология)|таксономияда]] да қолданады. Латын және оның жалғасы болып есептелетін [[Роман тілдері]] [[Италик тіл семьясы]]ның сақталып қалған жалғыз өкілдері. Италик тобының басқа өкілдері жазба ретінде сақталғанымен де, кейін [[Рим империясы|Рим]] республикасы кезінде латын тілімен жұтылып кетті.

== Мұрасы ==
== Әдебиеті ==
[[File:Latin dictionary.jpg|thumb|left|[[Грац университеті кітапханасы]]ндағы көп томды Латын тілі сөздігі]]

Б.з.б. 6 ғасырда [[Рим]] сөйленісі ретінде пайда болып, [[Жерорта теңізі]]нің батысындағы елдерді қамтыды. Римдіктердің [[Галлия]], [[Иберия түбегі]]н, [[Солтүстік Африка]], [[Британия]], [[Норик]], [[Паннония]] және [[Дакия]]ны жаулап алуына байланысты Латын тілі тарады. Ол үнді-парсы және [[хетт тілдері]]не жақын. 9 ғасырдада Латын тілі сөйлеу тілі ретінде жойылды, дегенмен 15 — 16 ғасырларға дейін батыс [[еуропа]] қоғамының, [[католик шіркеуі]]нің, ішінара әдебиет пен ғылымның, дәрігерлік тәжірибенің жазба тілі болды. Латын тілі [[италиян тілі|италиян]], [[сардин тілі|сардин]], [[провансаль тілі|провансаль]], [[француз тілі|француз]], [[каталон тілі|каталон]], [[испан тілі|испан]], [[португал тілі|португал]], [[ретороман тілі|ретороман]], [[даламат тілі|далмат]] және [[балқан-роман]] тілдерінің негізін қалыптастырды. [[Плавт]]  (''б.з.б. 254 — 184'') комедиялары (20-ға жуық) ең көне туынды ретінде танылды. [[Цицерон]] мен [[Цезарь]] (''“Commentarіі de bello Jallіco”'') [[Проза|прозалары]], [[Вергилий]]дің поэзиясы классикалық Латын тілінде жазылған. 
[[Сурет:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|right|thumb|250px|Мына 1407 жылғы латын [[Библия]]сы [[Рим]]нің кейінгі мәдениеттерге орасан зор әсер еткендігін айтады]]

== Ресми статус ==

Латын [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі|Еуропа елдерінің]] ресми тілі болған және әлі күнге дейін болуда.

== Тағы қараңыз ==
* [[Көне Рим әдебиеті]]

== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелері ==
=== Тіл құралдары ===
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/resolveform?lang=la | title=Latin Dictionary Headword Search | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Searches Lewis &amp; Short's ''A Latin Dictionary'' and Lewis's ''An Elementary Latin Dictionary''. Online results.
* [http://genedict.net Genedict.net], генеологикалық сөздік және тарихы ұғымдар регистрі
* {{cite web | url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?lang=la | title=Latin Word Study Tool | work=Perseus Hopper | publisher=Tufts University}} Еңгізілген сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/ | title=Latin Inflector | first=Alan | last=Aversa | publisher=University of Arizona}} Еңгізілген сөйлемдегі бүкіл сөздердің грамматикалық қызметін анықтау.
* {{cite web | url=http://www.verbix.com/languages/latin.shtml | title=Latin Verb Conjugator | publisher=Verbix}} Еңгізілген етістіктер туралы барлық ақпаратты көрсету.
* {{cite web | url=http://lysy2.archives.nd.edu/cgi-bin/words.exe | title=Words | first=William | last=Whittaker | publisher=Notre Dame Archives}} Еңгізілген латын сөздерін анықтайды. Ағылшын сөздерін латын тіліне аударады.
* {{cite web | url=http://alpheios.net | title=Alpheios | publisher=Alpheios Project}} Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon.
* {{dmoz|Reference/Dictionaries/World_Languages/L/Latin/|Latin Dictionaries}}
* {{cite book | url=http://books.google.pl/books?id=2sIDAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false | title=A new abridgment of Ainsworth's Dictionary, English and Latin, for the use of Grammar Schools | first=John | last=Dymock | edition=4th | location=Glasgow | publisher=Hutchison &amp; Brookman | year=1830}}

=== Курстар ===
* [http://www.tododiccionarios.com/rosetta/latin.html Online Latin resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616033041/http://www.tododiccionarios.com/rosetta/latin.html |date=2013-06-16 }}, Розетта
* [http://www.novaroma.org/nr/Online_resources_for_Latin Online resources for Latin], Nova Roma
* [http://learn101.org/latin.php Learn Latin] Грамматика, сөздік қор және аудио
* [http://frcoulter.com/latin/links.html Latin Links and Resources], Фр.Гари Коултер құрастырған
* {{cite web| url=http://latinum.org.uk | title=Latinum | work=Latin Latin Course on YouTube and audiobooks | first=Evan | last=der Millner | authorlink=Evan der Millner | year=2007 | publisher=Molendinarius | accessdate=2 February 2012}}
* {{cite web| url=http://learnlatinonlinefree.com | title=Learn Latin Online Free | work=Free online Latin course utilizing youtube videos and downloadable worksheets | first=Brent | last=Hatfield | authorlink=Brent Hatfield | year=2010 | publisher=Brent Hatfield | accessdate=2 September 2010}} Қзаір белсенді емес
* {{cite web| url=http://www.cherryh.com/www/latin1.htm |title=Latin 1:the Easy Way | first=CJ |last=Cherryh |authorlink=C. J. Cherryh |year=1999 | publisher=CJ Cherryh |accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite web| url=http://www.u.arizona.edu/~aversa/latin/simplicissimus.pdf |title=Simplicissimus |first=Carol | last=Byrne |year=1999 |publisher=The Latin Mass Society of England and Wales |accessdate=20 April 2011}} ([[шіркеулік латын]] курстары).
* {{cite web| url=http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Ludus/lud_port.html | title=Ludus Latinus Cursus linguae latinae | work=Bibliotheca Augustiana |first=Ulrich |last=Harsch |date=1996–2010 | location=Augsburg | publisher=University of Applied Sciences |language=Latin |accessdate=24 маусым 2010}}
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/latin/beginners/default.htm Beginners' Latin] on http://www.nationalarchives.gov.uk/
* [http://latinpodcast.podbean.com/ Latin Language for Beginners]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} подкаст

=== Грамматика және оқу ===
* {{cite web|title=Latin Language (Lingua Latina) |url=http://www.orbilat.com/Languages/Latin/index.html |publisher=Orbis Latinus |first=Zdravko |last=Batzarov |year=2000 | accessdate=24 маусым 2010}}
* {{cite book |url=http://www.gutenberg.org/etext/15665 |title=New Latin Grammar |first=Charles E. |last=Bennett | year=2005 |publisher= Project Gutenberg | origyear=1908 |edition=2nd |isbn=1-176-19706-1}}
* {{cite book|last=Griffin | first=Robin | title=A student's Latin Grammar | publisher=University of Cambridge | edition=3rd | year=1992 | isbn=0-521-38587-3}}
* {{cite web|title=Latin Online, Series Introduction|url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/latol-0-X.html|first=Winifred P.|last=Lehmann|first2=Jonathan|last2=Slocum|publisher=The University of Texas at Austin|year=2008|accessdate=16 September 2009}}
* {{cite web | url=http://www6.ocn.ne.jp/~wil/ |title=The World of Comparative and Historical Linguistics (A Historical Survey of the Romance Languages) |first=Hugh Everard |last=Wilkinson |year=2010 |work=Page ON Park |publisher=NTT Communications |accessdate=24 маусым 2010}}

&lt;/div&gt;

=== Фонетика ===
* {{cite web|title=Latin Pronunciation – a Beginner's Guide|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A657272|year=2001|publisher=H2G2, BBC}}
* {{cite web |title=Phonetica Latinae-How to pronounce Latin |url=http://la.raycui.com/ |first=Ray |last=Cui |year=2005 |publisher=Ray Cui |accessdate=25 маусым 2010}}

=== Латын тіліндегі жаңалықтар мен аудио ===
* [http://ephemeris.alcuinus.net/ Ephemeris], онлайн латын газеті
* [http://yle.fi/radio1/tiede/nuntii_latini/], Латын тілді радио
* [http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/ News in Latin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618130408/http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/ |date=2010-06-18 }}, Бремен радиосы
* [http://www.haverford.edu/classics/audio/ Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150129091342/http://www.haverford.edu/classics/audio/ |date=2015-01-29 }}, Хаверфорд колледжі
* [https://sites.google.com/site/janualinguae/latin Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index]

=== Латын тіліндегі онлайн қауымдастықтар ===
* [http://www.alcuinus.net/GLL/ Grex Latine Loquentium] (Латын тілінде сөйлесетіндер тізімі)
* [http://www.circuluslatinusinterretialis.co.uk/ Circulus Latinus Interretialis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520083843/http://www.circuluslatinusinterretialis.co.uk/ |date=2013-05-20 }} (Интернеттегі Латын тілі ортасы)
* [http://schola.ning.com/ Latinum Schola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630141837/http://schola.ning.com/ |date=2012-06-30 }}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Латын тілі]]</text>
      <sha1>6z7g2hbv7yon82voldp3bwa1t5kslzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Омбы облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18484</id>
    <revision>
      <id>3653986</id>
      <parentid>3158453</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6535" sha1="fd6gtc71z75bj0ggzdoc45ogf388oni" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Омбы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Омская область}}
 |Суреті          = Iwanowerwald.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Omsk Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Omsk Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 13|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 73|lon_min = 16|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы]]
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       = 
 |Кіреді1         = [[Сібір федералды округі]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      = Федералды округі
 |Кіреді2         = [[Батыс Сібір экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      = Экономикалық ауданы
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Омбы]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Леонидович Бурков
  |Басшының түрі         = Губернатор
 |Басшысы2               = Владимир Алексеевич Варнавский
  |Басшының түрі2        = Заң шығарушы жиналысының төрағасы
 |ЖІӨ                    = 681,6 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2018
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       = 349,2
  |ЖІӨ бойынша орны              = 23
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}}1 805 806
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 27
  |Тығыздығы                     = 12,79
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 141 140
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 28
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia - Omsk Oblast (2008-03).svg
  |Карта ені                     = 280px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = RU-OMS
  |Идентификатор түрі            = ISO 3166 коды
 |Сандық идентификаторы2         = 52
  |Идентификатор түрі2           = ОКАТО
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Omsk Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Омбы облысы''' ({{lang-ru|Омская область}}) — [[Ресей]]дегі облыс, федерация буыны. Омбы облысы солтүстікте — Ресейдің [[Түмен облысы]], [[Жаңасібір облысы]], [[Томбы облысы]], [[Қазақстан|Қазақстан Республикасымен]] көршілес. Облыс орталығы - [[Омбы]] қаласы.

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[Сурет:Administrative divisions of Omsk Oblast.png|400px|right|thumb|Омбы облысының әкімшілік-аумақтық бөлінісінің картасы]]
# [[Азов неміс ұлттық ауданы]]
# [[Большеречье ауданы]]
# [[Большие Уки ауданы]]
# [[Горьковский ауданы]]
# [[Знаменский ауданы (Омбы облысы)|Знаменский ауданы]]
# [[Есілкөл ауданы]]
# [[Калачинск ауданы]]
# [[Колосовка ауданы]]
# [[Кормиловка ауданы]]
# [[Крутинка ауданы]]
# [[Любинский ауданы]]
# [[Марьяновка ауданы]]
# [[Москаленки ауданы]]
# [[Муромцев ауданы]]
# [[Называевск ауданы]]
# [[Нижняя Омка ауданы]]
# [[Нововаршавка ауданы]]
# [[Одесский ауданы (Омбы облысы)|Одесский ауданы]]
# [[Оконешников ауданы]]
# [[Омбы ауданы]]
# [[Павлоградка ауданы (Омбы облысы)|Павлоградка ауданы]]
# [[Полтавка ауданы (Омбы облысы)|Полтавка ауданы]]
# [[Русская Поляна ауданы]]
# [[Саргатский ауданы]]
# [[Седельников ауданы]]
# [[Таврический ауданы]]
# [[Тара ауданы]]
# [[Тевриз ауданы]]
# [[Тюкалинск ауданы]]
# [[Усть-Ишим ауданы]]
# [[Черлак ауданы]]
# [[Шарбақкөл ауданы]]

[[Санат:Ресей облыстары]]
[[Санат:Омбы облысы]]</text>
      <sha1>fd6gtc71z75bj0ggzdoc45ogf388oni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653987</id>
      <parentid>3653986</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6536" sha1="p7y437ywn7ymh8dpr74bsl6jf2psvr2" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Омбы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Омская область}}
 |Суреті          = Iwanowerwald.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Omsk Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Omsk Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 13|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 73|lon_min = 16|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы]]
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       = 
 |Кіреді1         = [[Сібір федералды округі]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      = Федералды округі
 |Кіреді2         = [[Батыс Сібір экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      = Экономикалық ауданы
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Омбы]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Александр Леонидович Бурков
  |Басшының түрі         = Губернатор
 |Басшысы2               = Владимир Алексеевич Варнавский
  |Басшының түрі2        = Заң шығарушы жиналысының төрағасы
 |ЖІӨ                    = 1412,6 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2024
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       = 779,6
  |ЖІӨ бойынша орны              = 35
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}}1 805 806
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 27
  |Тығыздығы                     = 12,79
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 141 140
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 28
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia - Omsk Oblast (2008-03).svg
  |Карта ені                     = 280px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = RU-OMS
  |Идентификатор түрі            = ISO 3166 коды
 |Сандық идентификаторы2         = 52
  |Идентификатор түрі2           = ОКАТО
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Omsk Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Омбы облысы''' ({{lang-ru|Омская область}}) — [[Ресей]]дегі облыс, федерация буыны. Омбы облысы солтүстікте — Ресейдің [[Түмен облысы]], [[Жаңасібір облысы]], [[Томбы облысы]], [[Қазақстан|Қазақстан Республикасымен]] көршілес. Облыс орталығы - [[Омбы]] қаласы.

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[Сурет:Administrative divisions of Omsk Oblast.png|400px|right|thumb|Омбы облысының әкімшілік-аумақтық бөлінісінің картасы]]
# [[Азов неміс ұлттық ауданы]]
# [[Большеречье ауданы]]
# [[Большие Уки ауданы]]
# [[Горьковский ауданы]]
# [[Знаменский ауданы (Омбы облысы)|Знаменский ауданы]]
# [[Есілкөл ауданы]]
# [[Калачинск ауданы]]
# [[Колосовка ауданы]]
# [[Кормиловка ауданы]]
# [[Крутинка ауданы]]
# [[Любинский ауданы]]
# [[Марьяновка ауданы]]
# [[Москаленки ауданы]]
# [[Муромцев ауданы]]
# [[Называевск ауданы]]
# [[Нижняя Омка ауданы]]
# [[Нововаршавка ауданы]]
# [[Одесский ауданы (Омбы облысы)|Одесский ауданы]]
# [[Оконешников ауданы]]
# [[Омбы ауданы]]
# [[Павлоградка ауданы (Омбы облысы)|Павлоградка ауданы]]
# [[Полтавка ауданы (Омбы облысы)|Полтавка ауданы]]
# [[Русская Поляна ауданы]]
# [[Саргатский ауданы]]
# [[Седельников ауданы]]
# [[Таврический ауданы]]
# [[Тара ауданы]]
# [[Тевриз ауданы]]
# [[Тюкалинск ауданы]]
# [[Усть-Ишим ауданы]]
# [[Черлак ауданы]]
# [[Шарбақкөл ауданы]]

[[Санат:Ресей облыстары]]
[[Санат:Омбы облысы]]</text>
      <sha1>p7y437ywn7ymh8dpr74bsl6jf2psvr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653988</id>
      <parentid>3653987</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6526" sha1="o70ihkokrdl07apr9u2s4p6qjjqomwe" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Омбы облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Омская область}}
 |Суреті          = Iwanowerwald.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Omsk Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Omsk Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 13|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 73|lon_min = 16|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы]]
 |Кіреді          = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       = 
 |Кіреді1         = [[Сібір федералды округі]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      = Федералды округі
 |Кіреді2         = [[Батыс Сібір экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      = Экономикалық ауданы
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Омбы]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Виталий Павлович Хоценко
  |Басшының түрі         = Губернатор
 |Басшысы2               = Александр Васильевич Артемов
  |Басшының түрі2        = Заң шығарушы жиналысының төрағасы
 |ЖІӨ                    = 1412,6 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2024
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       = 779,6
  |ЖІӨ бойынша орны              = 35
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}}1 805 806
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 27
  |Тығыздығы                     = 12,79
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 141 140
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 28
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia - Omsk Oblast (2008-03).svg
  |Карта ені                     = 280px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = RU-OMS
  |Идентификатор түрі            = ISO 3166 коды
 |Сандық идентификаторы2         = 52
  |Идентификатор түрі2           = ОКАТО
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = 
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Omsk Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Омбы облысы''' ({{lang-ru|Омская область}}) — [[Ресей]]дегі облыс, федерация буыны. Омбы облысы солтүстікте — Ресейдің [[Түмен облысы]], [[Жаңасібір облысы]], [[Томбы облысы]], [[Қазақстан|Қазақстан Республикасымен]] көршілес. Облыс орталығы - [[Омбы]] қаласы.

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[Сурет:Administrative divisions of Omsk Oblast.png|400px|right|thumb|Омбы облысының әкімшілік-аумақтық бөлінісінің картасы]]
# [[Азов неміс ұлттық ауданы]]
# [[Большеречье ауданы]]
# [[Большие Уки ауданы]]
# [[Горьковский ауданы]]
# [[Знаменский ауданы (Омбы облысы)|Знаменский ауданы]]
# [[Есілкөл ауданы]]
# [[Калачинск ауданы]]
# [[Колосовка ауданы]]
# [[Кормиловка ауданы]]
# [[Крутинка ауданы]]
# [[Любинский ауданы]]
# [[Марьяновка ауданы]]
# [[Москаленки ауданы]]
# [[Муромцев ауданы]]
# [[Называевск ауданы]]
# [[Нижняя Омка ауданы]]
# [[Нововаршавка ауданы]]
# [[Одесский ауданы (Омбы облысы)|Одесский ауданы]]
# [[Оконешников ауданы]]
# [[Омбы ауданы]]
# [[Павлоградка ауданы (Омбы облысы)|Павлоградка ауданы]]
# [[Полтавка ауданы (Омбы облысы)|Полтавка ауданы]]
# [[Русская Поляна ауданы]]
# [[Саргатский ауданы]]
# [[Седельников ауданы]]
# [[Таврический ауданы]]
# [[Тара ауданы]]
# [[Тевриз ауданы]]
# [[Тюкалинск ауданы]]
# [[Усть-Ишим ауданы]]
# [[Черлак ауданы]]
# [[Шарбақкөл ауданы]]

[[Санат:Ресей облыстары]]
[[Санат:Омбы облысы]]</text>
      <sha1>o70ihkokrdl07apr9u2s4p6qjjqomwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орынбор облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18943</id>
    <revision>
      <id>3653980</id>
      <parentid>3497924</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42819" sha1="iol919jo8u3376etn0n219vmytka7q9" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Орынбор облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Оренбургская область}}
 |Суреті          = Burtunskaya step.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of arms of Orenburg Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Orenburg Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 08|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 55|lon_min = 36|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = Ресей Федерациясының субъекті
 |Кіреді          = [[Еділ федералды өңірі]] &lt;br /&gt; [[Орал экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Орынбор]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Орынбор]], [[Жаманқала]]
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Паслер Денис Владимирович
  |Басшының түрі         = Губернатор
 |Басшысы2               = Сергей Иванович Грачев
  |Басшының түрі2        = Заң шығарушы жиналысының төрағасы
 |ЖІӨ                    = 1 000,6 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2018
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       = 507,8 мың руб.
  |ЖІӨ бойынша орны              = 23
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}}1 816 898
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 14,69
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 123 702
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 29
 |Максималды биіктігі            = 667
 |Орташа биіктігі                = 27
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia - Orenburg Oblast (2008-03).svg
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = RU-ORE
 |Сандық идентификаторы          = [https://classinform.ru/okato/search.php?str=53 53]
  |Идентификатор түрі            = ОКАТО
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = https://orenburg-gov.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Orenburg Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Орынбор облысы''' ({{lang-ru|Оренбургская область}}) — Ресей Федерациясының субъекті. [[Еділ федералды өңірі]]нің құрамына кіріп, [[Орал экономикалық ауданы]]ның бөлігі болып саналады.

1934 жылы 7 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен [[Орта Еділ өлкесі]]нің құрамынан бөліну арқылы құрылды. 1938-1957 жылдар аралығында Чкалов облысы деп аталды.

Тарихқа көз жүгіртсек, облыстың алдында 1744 жылы императрица [[Елизавета Петровна]]ның жарлығымен құрылған [[Орынбор губерниясы]] болған.

Әкімшілік орталығы – [[Орынбор]] қаласы.

== Физикалы-географиялық сипаттамалары ==
=== Географиясы ===
Орынбор облысының ауданы 123 702 км², бұл көрсеткіш бойынша Ресейде 29-орында орналасады. Облыс дүниенің екі бөлігінің – [[Еуропа]] мен [[Азия]]ның түйіскен жерінде орналасқан. Облыс аумағы [[Шығыс Еуропа жазығы]]ның оңтүстік-шығыс шеттерін, Оралдың оңтүстік шеті мен Оралдың оңтүстігін алып жатыр. Облыстың батыстан шығысқа қарай ұзындығы 760 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 445 км құрайды.

Шекаралардың жалпы ұзындығы 3700 шақырымды құрайды. Орынбор облысы батыста [[Самара облысы]]мен, солтүстік-батыста – [[Татарстан]]мен, солтүстігінде – [[Башқұртстан]]мен ([[Ық]] өзенінен [[Жайық]] өзеніне дейінгі солтүстік шекара Башқұртстанды айналып өтеді), солтүстік-шығыста [[Челябі облысы]]мен, ал шығысы мен оңтүстігі [[Қазақстан]]мен шектеседі. [[Қазақстан-Ресей шекарасы|Қазақстанмен мемлекеттік шекарада]] орналасқан бір нүктеде – Орынбор, Самара және Сарытау облыстары шекараларының түйіскен жерінде [[Сарытау облысы]]мен шектеседі. Қазақстанмен шекарасы 1870 км, бұл Қазақстанның үш облысына: [[Қостанай облысы|Қостанай]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] және [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстанға]] түседі. Ресейдің еуропалық бөлігіндегі ең үлкен және ең әдемі өзендердің бірі [[Жайық]] облыс арқылы ағып өтеді.

=== Климаты ===
Орынбор облысының климаты күрт құбылмалылығымен сипатталады, бұл аймақтың [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дерден айтарлықтай алыстығымен түсіндіріледі. Орынбор облысында 34-38 градус Цельсийге жететін орташа ауа температурасының ауытқуының үлкен амплитудасы климаттың құбылмалылығының көрсеткіші болып табылады. Осыған байланысты жауын-шашынның жетіспеушілігі байқалады, оның жылдық мөлшері облыстың солтүстік-батысында 450 мм-ден оңтүстік және оңтүстік-шығысында 350 мм-ге дейін жетеді. Жылдық жауын-шашынның 60-70% жылы мезгілде түседі. [[Қар]] жамылғысының ұзақтығы облыстың оңтүстігінде 135 күннен солтүстігінде 154 күнге дейін созылады. Топырақтың қату тереңдігі солтүстік-батыста 170 см-ден шығыста 200 см-ге дейін өзгереді.

=== Жер бедері ===
Қазіргі жер бедері Орал таулары мен Орал алды сырттық жазықтарының ұзақ мерзімді эрозиясының нәтижесінде, сонымен қатар соңғы тектоникалық өзгерістердің нәтижесінде қалыптасқан. Ең биік нүктесі Кіші Нақас жотасындағы Нақас тауы (667,6 м). Ең төмен нүктесі Первомайск ауданы, Теплое ауылы маңындағы [[Шаған (Жайық алабы)|Шаған]] өзенінің маңында орналасқан. Бедерде мынадай ірі құрылымдар көзге түседі: Орал жазықтары, [[Орал таулары]], [[Орал сырты пенеплені]], [[Торғай үстірті]] жазықтары. Облыстың батыс бөлігі түгел дерлік [[Жалпы Сырт]]қа жатады. Ең биік нүктесі – Аю маңдайы (405 метр). Солтүстігінде [[Бүгілме-Белебей қыраты]]мен, оңтүстігінде [[Каспий маңы ойпаты]]мен шектеседі. Жайық ағының оңтүстігінде Орал алды сырты жатыр. [[Үлкен Иік (Сақмар тармағы)|Үлкен Иік]] және [[Борлы (Жайық тармағы)|Борлы]] өзендерінің шығысында Жайық таулы елі басталады. Сақмар мен Жайық өзендерінің аралығында Сарын үстірті деп аталатын қыратты жазық бар. Сақмар өзені мен оның салаларының бойында таулы бедердің бөліктері: [[Шайтантау]] жоталары, Йенсура тізбегі, Сақмар маңы ұсақ шоқылық, ал Жайық өзенінің бойында [[Гүбірлі таулары]] байқалады. Оралдың бас жағында [[Ирендік]] жотасы орналасқан. Облыстың шығысында Орал-Тобыл үстірті орналасқан.

Орынбор облысында Ресейдің [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] аймағының, Еділ мен Торғайдың далаларының, Оңтүстік Оралдың орманды ойпаңдарының, Батыс Сібірдің қарағайлы-қайыңды орманды даласының ландшафттары берілген.

=== Топырақтары ===
Облыстың жер қоры 12370,2 мың га құрайды. Жер қорының алқап бойынша бөлінуі (мың га): ауыл шаруашылығы алқабы — 10840,5, су бетінің астындағы жерлер — 112,5, батпақтар — 14,9, орман және ағашты-бұталы өсімдіктерінің астындағы жерлер — 799,8, басқа жерлер — 602,5. Облыс аумағының тең жартысын егістік, 38 % — жемшөптік жерлер, 5 % — орман, 7 % — басқа жерлер алып жатыр.

Топырақтарға ендік белдемділігі тән. Топырақ типтері мен тип тармақтары шалғынды даладан шөлейт далаға ауысады: әдеттегі, қарапайым және оңтүстік қара топырақтар, күңгірт-күрең, күрең және ашық-күрең топырақтар.

Облыстың егістік алқаптарының құрылымында қара топырақтар 79%, күңгірт-күрең топырақ — 16%, орман сұр топырағы — 4% аумақты алып жатыр. Қара топырақтардың ішінде ең үлкен аумақты оңтүстік қара топырақтар — 44%, қарапайым — 26%, типтік және сілтісізденген — 9% алып жатыр. Оңтүстік және қарапайым қара топырақтардың белдем тармағында, тиісінше, 14 және 7% аумақты сортаңдар алып жатыр. Күңгірт-күрең топырақтарының белдем тармағында сортаңдар ауданы 36% құрайды. Топырақ жамылғысын су және жел эрозиясынан сақтау, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру мәселесі өзекті мәселе болып табылады. Сонымен бірге қорғаныш екпе ағаштарын отырғызу күрт қысқарды.

=== Гидрографиясы ===
Облыстың жер үсті суларын [[Жайық]] (аумақтың 63%), [[Еділ]] (31%), [[Тобыл]] (2%) су алабының өзен жүйелері және шығысындағы ағынсыз Светлинск көлдері аймағы құрайды. Ең маңызды өзендер: Жайық, ұзындығы 2428 км (оның ішінде 1164 км облыстың шегінде), [[Сақмар]] (798 км), [[Елек]] (623 км), [[Самар (Еділ тармағы)|Самар]] (594 км).

[[Шалқар-Екі қара]] көлі — ауданы 9600 га және жағалау сызығы 96 км болатын ең ірі табиғи су қойма. [[Жетікөл (Орынбор облысы)|Жетікөл]] көлінің ауданы 5000 га асады. Ірі өзендердің жайылмаларындағы оқсазды көлдер кең таралған. Облыстың су ресурстарының және оның су шаруашылығының құрамдас бөлігі жасанды су қоймалары болып табылады. Су қоры бойынша ең ірі жасанды су қоймалар: [[Иреклі бөгені|Иреклі]] (3257 млн м³), Қызылшопан (54,6 млн м³), Черновское (52,7 млн м³), Құмақ (48,0 млн м³), Елшан ( 23,6 млн м³) және Үшқатын (10,0 млн м³) су қоймалары.

=== Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар (ЕҚТА) ===
Облыс аумағында федералдық маңызы бар үш ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бар: [[Орынбор қорығы]], [[Шайтантау қорығы|«Шайтантау» қорығы]] және [[Бұзаулық бор ұлттық саябағы]]. «Орынбор және Шайтантау мемлекеттік табиғи қорықтарының бірлескен дирекциясы» Федералдық мемлекеттік бюджеттік мекемесі (Қысқаша «Орынбор облысының қорықтары» ФМБМ) Орынбор және Шайтантау мемлекеттік табиғи қорықтарын басқарады.

== Тарихы ==
Қазіргі Орынбор облысы аумағындағы адамдардың қоныстануының ең көне іздері жоғарғы палеолитке жатады: Қорманай ауданының солтүстігінде Бұзаулық өзенінің төменгі ағысындағы I Лабаза және II Лабаза тұрақтары, Медногорск маңайындағы Еділбай тұрағы, Новоузел ауылының шетінде және Матвей ауданындағы Интернационал ауылының маңындағы [[Шақпақ тас|шақпақтас]] құралдарының орналасқан жері, Елек үстіртіндегі бұғы бейнеленген «Доңыз тақтасы». Қызыл Гвардия ауданындағы Ивановка ауылының жанындағы Староток тұрағы [[мезолит]]ке жатады. [[Неолит]] дәуіріне Ескі Елшан және Ивановская тұрақтары жатады. Б.з.б. V ғасырдың екінші жартысы – IV мыңжылдықтың басы хвалын-бережный мәдени тобының орындарын қамтиды (Торған, Иваново тұрақтары, Иваново жағадөң обасы). Қола дәуіріне Срубная және Алакөл археологиялық мәдениеттерінің отырықшы малшыларының және Қарғалы кеніштеріндегі металлургиялық кеншілердің қоныстары жатады.

Б.з.б. XVII-XVI ғасырларда Оралда [[Сынтасты мәдениеті|Сынтасты үлгідегі]] қорғандары бар қорған-бекініс қоныстарының тұтас желісі құрылды. [[Сармат мәдениеті]]не Шарлық ауданындағы Прохоровка ауылының маңындағы қорғандар жатады. IX—XII ғасырлардағы түркі тілдес көшпенділер Орынбор облысы аумағында қалдырған «[[Балбал|балбал тастар]]» антропоморфты тас мүсіндері орта ғасырларға жатады.

XVIII ғасырдың 30-жылдарынан бастап башқұрт және қазақ тайпаларының Ресей мемлекетіне өз еркімен кіруі туралы шешім қабылданғаннан кейін қазіргі Орынбор аумағын Ресейдің орталық губернияларынан көшіп келушілер белсенді түрде игере бастады.

1735 жылы 15 тамызда [[Ор (өзен)|Ор]] өзенінің сағасына (Орынбор атауы осыдан шықты) «зеңбіректен жауған оқпен» бірінші Орынбор бекінісі салтанатты түрде қаланды. Бұл жер қазір Жаманқала қаласы орналасқан. Келесі бірнеше жыл ішінде, 1743 жыл қазіргі орналасқан жерінде құрылғанға дейін Орынбор бірнеше рет көшірілді. Орынбор 1744 жылы императрица [[Анна Иоанновна]]ның жеке жарлығымен құрылған [[Орынбор губерниясы]]ның әкімшілік орталығы болды. Губернияның құрылуының бастауында сол дәуірдің белгілі мемлекет қайраткерлері және зерттеушілері [[Василий Никитич Татищев|В.Н.Татищев]], [[Иван Кириллович Кириллов|И.К.Кирилов]], [[Петр Иванович Рычков|П.И.Рычков]] және тұңғыш Орынбор губернаторы болған [[Иван Иванович Неплюев|И.И.Неплюев]] тұрды. Губерния өз құрамында қазіргі [[Қазақстан]], [[Башқұртстан]], [[Татарстан]], [[Челябі облысы|Челябі]] және [[Самар облысы|Самар]] облыстарының бір бөлігін біріктірді. Оның оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі|Каспий]] және [[Арал теңізі|Арал]] теңіздерінің жағалауымен өтті.

1920 жылы 26 тамызда Кеңес үкіметі (РКФСР БОАК мен ХКК) РКФСР құрамында «Қырғыз Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы» декрет шығарып, Қырғыз АКСР-нің басқару органдары жергілікті Депутаттар кеңесі, ОАК және Халық Комиссарлар Кеңесі болады, ал әскери аппарат болып Қырғыз әскери комиссариат болатындығын бекітті. 1920 жылы 4 қазанда Орынборда [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] Кеңестерінің Құрылтай съезі өтті. 1920 жылы [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай]] және [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей]] облыстары, [[Күнгей Каспий облысы]]ның солтүстік бөлігі, [[Бөкей Ордасы|Бөкей губерниясы]] және Орынбор қаласымен бірге [[Орынбор губерниясы]]ның оңтүстік бөлігінде қоныстанған қырғыз-қайсақтарынан (ол кезде қазақтар осылай аталды) РКФСР құрамында жаңа автономия – Қырғыз АСКР (1925 ж. сәуірден бастап – [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Казақ АКСР]]) құрылды. 1925 жылы ақпанда Қазақ АКСР-інің астанасы Орынбордан [[Қызылорда|Ақмешітке]], ал Орынбор губерниясы Қазақ АКСР-інің құрамынан шығарылып, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-ның]] тікелей бағыныстылығына берілді.

Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің 1928 жылғы 14 мамырдағы қаулысымен жойылған [[Орынбор губерниясы|Орынбор]], сондай-ақ [[Самар губерниясы|Самар]], [[Сімбір губерниясы|Ульяновск]], [[Пенза губерниясы|Пенза]] және [[Сарытау губерниясы|Сарытау]] губернияларының бір бөліктерін біріктіру нәтижесінде әкімшілік орталығы [[Самара|Самарда]] болған [[Орта Еділ облысы]] құрылды. Осы кезде бұрынғы [[Орынбор уезі|Орынбор]] және [[Ор уезі|Ор]] уездері кіретін [[Орынбор округі]] құрылды.

1929 жылдың 20 қазанынан бастап Орынбор округі [[Орта Еділ өлкесі]]нің құрамына кірді.

1930 жылы 30 шілдеде Орынбор округі басқалармен бірге жойылып, оның аудандары Орта Еділ өлкесіне тікелей бағынды.

1934 жылы 7 желтоқсанда БОАК Төралқасы Орта Еділ өлкесінен Орынбор облысын бөліп құру туралы қаулы қабылдады. Сонымен бірге Орынбор облысы депутаттары Кеңесінің сайлауын өткізу жөніндегі ұйымдастыру комитетінің құрамы бекітіліп, төрағасы болып К.Е.Васильев тағайындалды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1938 жылғы 26 желтоқсандағы Жарлығымен облыс Чкалов облысы болып өзгертілді (сол қаулымен Орынбор қаласы Чкалов қаласы болып өзгертілді). Облыс 1957 жылдың 4 желтоқсанына дейін Чкалов деп аталды.

== Билік органдары ==
=== Атқарушы билік ===
2019 жылдың 21 наурызынан бастап Орынбор облысының губернаторының міндетін атқарушы — Денис Владимирович Паслер. 2010 жылдың 15 маусымынан 2019 жылдың 21 наурызына дейін Юрий Александрович Берг Орынбор облысының губернаторы болды&lt;ref&gt;[http://www.orenburg-gov.ru/magnoliaPublic/regportal/News/MainNews/2010-06-15-18-47-3.html?printVersion=true Орынбор облысының губернаторы Юрий Александрович Бергті ұлықтау рәсімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421061623/http://www.orenburg-gov.ru/magnoliaPublic/regportal/News/MainNews/2010-06-15-18-47-3.html?printVersion=true |date=2013-04-21 }}&lt;/ref&gt;. Бұған дейін облысты Алексей Андреевич Чернышев пен Владимир Васильевич Елагин басқарған.

=== Заң шығарушы үкімет ===
Заң шығарушы үкіметті 47 депутаттан тұратын Орынбор облысының заң шығарушы жиналысы жүзеге асырады. Заң шығарушы жиналыстың төрағасы Грачев Сергей Иванович.

Заң шығарушы жиналысының комитеттері:
* аграрлы-өнеркәсіптік кешен мәселелері бойынша
* бюджеттік, салықтық және қаржылық саясат мәселелері бойынша
* мемлекеттік билік, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, сыртқы байланыстар мен қоғамдық бірлестіктердің қызметінің мәселелері бойынша
* заңдылық, құқық тәртібі, адам құқықтары, әскери қызметкерлер мен казактар мәселелері бойынша
* білім, ғылым, мәдениет және спорт мәселелері бойынша
* меншік, табиғатты пайдалану және құрылыс мәселелері бойынша
* әлеуметтік саясат және денсаулық мәселелері бойынша
* экономикалық даму, өндірістік-шаруашылық кешен және кәсіпкерлік мәселелері бойынша
* мандат комиссиясы

== Әкімшілік-аумақтық бөлінісі ==
=== Әкімшілік-аумақтық құрылымы ===
Орынбор облысының Жарғысына және «Орынбор облысының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» Заңына сәйкес Ресей Федерациясының бұл субъектісіне келесі әкімшілік-аумақтық бірлік кіреді:
* 35 аудан
* 12 қала
* 1 жабық әкімшілік-аумақтық құрылым

'''Аудандары'''

[[Сурет:Admin-map-Orenburg-region.gif|500px|right|thumb|Орынбор облысының әкімшілік картасы]]

# [[Абдулла ауданы]]
# [[Адам ауданы]]
# [[Ақбұлақ ауданы (Орынбор облысы)|Ақбұлақ ауданы]]
# [[Александровка ауданы]]
# [[Әсекей ауданы]]
# [[Биләй ауданы|Бөрте ауданы]]
# [[Бұқарыслан ауданы]]
# [[Бұзаулық ауданы]]
# [[Гай ауданы]]
# [[Грачевка ауданы]]
# [[Домбаровка ауданы]]
# [[Елек ауданы]]
# [[Кваркен ауданы]]
# [[Қызыл Гвардия ауданы]]
# [[Қуандық ауданы]]
# [[Қорманай ауданы]]
# [[Матвеевка ауданы]]
# [[Новоорск ауданы]]
# [[Новосергиевка ауданы]]
# [[Октябрьский ауданы]]
# [[Орынбор ауданы]]
# [[Первомайский ауданы]]
# [[Переволоцк ауданы]]
# [[Пономаревка ауданы]]
# [[Сақмар ауданы]]
# [[Сарықтас ауданы]]
# [[Светлый ауданы]]
# [[Северный ауданы]]
# [[Соль-Илецк ауданы]]
# [[Сорочинск ауданы]]
# [[Ташлы ауданы]]
# [[Түк ауданы]]
# [[Төйлеген ауданы]]
# [[Шарлық ауданы]]
# [[Ясный ауданы]]

'''Қалалары'''
# [[Абдулла (қала)|Абдулла]]
# [[Бұқарыслан]]
# [[Бұзаулық]]
# [[Гай (қала)|Гай]]
# [[Қуандық (қала)|Қуандық]]
# [[Медногорск]]
# [[Жаңа Троицк]]
# [[Орынбор]]
# [[Жаманқала]]
# [[Соль-Илецк]]
# [[Сорочинск]]
# [[Ясный]]

'''Жабық әкімшілік-аумақтық құрылым'''
# [[Комаровск (Орынбор облысы)|Комаровск ЖӘАҚ]]

=== Муниципалды құрылысы ===
Муниципалды құрылысының құрамында облыстың әкімшілік-аумақтық бірліктерінің шегінде 2016 жылғы 1 қаңтарға қарай 489 муниципалды құрылым құрылды, оның ішінде:
* 13 қалалық аймақ
* 29 муниципалды аудан, оның ішінде:
** 447 ауылдық мекен.

2016 жылдың 1 қаңтарына қарай облыста қалалық мекендер жоқ.

=== Елді мекендері ===
;10 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер
{{Col-begin}}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Орынбор]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘572 308
|-
| [[Жаманқала]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘224 814
|-
| [[Жаңа Троицк]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘82 463
|-
| [[Бұзаулық]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘86 042
|-
| [[Бугуруслан]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘47 714
|-
| [[Гай (қала)|Гай]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘33 564
|}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Сорочинск]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘26 980
|-
| [[Соль-Илецк]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘26 655
|-
| [[Медногорск]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘24 321
|-
| [[Қуандық (қала)|Қуандық]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘23 225
|-
| [[Абдулла (қала)|Абдулла]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘18 420
|}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Сарықтас]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘16 802
|-
| [[Ясный]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘15 092
|-
| [[Ақбұлақ (Орынбор облысы)|Ақбұлақ]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | 14 800
|-
| [[Тоцкое Второе]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↗14 671
|-
| [[Жаңа Ор]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | 11 300
|}
{{Col-end}}

== Тұрғындары ==
Росстат мәліметтері бойынша облыс халқының саны 1 924 578 адамды (2022) құрайды. Халық тығыздығы — 15,56 адам/км2 (2022). Қала халқы — 61,65% (2020).

;Ұлттық құрамы
Халықтың басым бөлігі орыстар. Облыста татарлар, қазақтар, украиндар, башқұрттар, мордвалар – ерзә, чуваштар, немістер де тұрады&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-04.pdf Ресей Федерациясының субъектілері бойынша ұлты және орыс тілін меңгеруі бойынша халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121200/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-04.pdf |date=2015-09-24 }} (2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы)&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
!Халық ||2010 жылдағы саны, &lt;br&gt; адам
|-
|[[орыстар]]
|align=&quot;right&quot; |1 519 525 (75,9 %)
|-
|[[татарлар]]
|align=&quot;right&quot; | 151 492 (7,6 %)
|-
|[[қазақтар]]
|align=&quot;right&quot; |120 262 (6,0 %)
|-
|[[украиндар]]
|align=&quot;right&quot; |49 610 (2,5 %)
|-
|[[башқұрттар]]
|align=&quot;right&quot; |46 696 (2,3 %)
|-
|[[мордвалар]]
|align=&quot;right&quot; |38 682 (1,9 %)
|-
|[[чуваштар]]
|align=&quot;right&quot; |12 492 (0,6 %)
|-
|[[немістер]]
|align=&quot;right&quot; |12 165 (0,6 %)
|-
|[[армяндар]]
|align=&quot;right&quot; |10 547 (0,5 %)
|-
|[[әзербайжандар]]
|align=&quot;right&quot; |7 421 (0,4 %)
|-
|[[беларустар]]
|align=&quot;right&quot; |5 590 (0,3 %)
|-
|&lt;small&gt; 5 мыңнан астам халқы бар халықтар көрсетілген &lt;/small&gt;
|}

== Экономикасы ==
Экономиканың жетекші салалары — отын өнеркәсібі, қара және түсті металлургия, химия, мұнай-химия және тамақ өнеркәсібі. Орынбор облысының аумағында Ресейдегі ең ірі Орынбор сұйық газ кен орны бар. Орал өңірінде мұнай, темір (Халилов кен орны), мыс (Гайское кен орны) және никель кен орындары, талшықтас (Киембаев кен орны), тас тұзы (Илецское кен орны) өндіріледі. Облыстағы ірі кәсіпорындар: «Орынбормұнай», «Газпром Добыча Оренбург», «Орскнефтеоргсинтез», «Оренбург минералдары», «Орал Болат» (Новотроицк) өндірістік бірлестіктері, «Южуральникель» (Орск), Орск жеңіл металл құрастырылым зауыты, Медногорск мыс-күкірт комбинаты, Гай тау-кен байыту комбинаты.

Астық және мал шаруашылығы саласындағы ауыл шаруашылығы. Орынбордағы мамық орамалдар зауытының өнімдері әлемге кеңінен танымал. Сондай-ақ облыста шипайжайлы ағымдар да бар, мысалы, Соль-Илецкідегі Тұзды көл және Гайдағы бальнеологиялық-балшық шипайжайы.

=== Өнеркәсіп ===
Өнеркәсіпте экономикалық белсенді халықтың 25 % жұмыс істейді және жалпы өңірлік өнімнің 55 % өндіріледі.

==== Көмірсутектерді өндіру ====
Облыс Ресейдің мұнай өндіруші аймақтарының тізімінде төртінші орында тұр. Республикадағы өндіріс үлесі 4,5% (2011). Отын өнеркәсібі Орынбор облысындағы жетекші сала болып табылады. Мұнайдың 60 % Құрманай, Первомай, Сорочин аудандарында өндіріледі.

Аумақта 192 мұнай-газ кен орны ашылған. Сейсмикалық барлау терең барлау бұрғылау үшін жалпы келешектегі мұнай ресурстары 222 млн тонна, еркін газ – 646 млрд м³, конденсат – 81 млн. тонна 165 құрылымды дайындады. Мұнай-газ келешегі бар 524 құрылым анықталды.

Бұқарысланның оңтүстік-шығыс шетінде Орынбор мұнайшыларының еңбек ерлігі құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. Осы жерде, Тарханка өзенінің ар жағындағы елді мекенде, Пионерская көшесінің аяғында, 1937 жылы 26 шілдеде №1 ұңғымадан Орынбордағы алғашқы өнеркәсіптік мұнай өндірілді.

Алғашқы мұнай ұңғымалары Орынбор облысында 30-жылдардың ортасында Бұқарыслан қаласының аймағында пайда болды.

Соғыстан кейінгі жылдары жаңа мұнай-газ кен орындары мен кеніштері, олардың ішінде Султангуловско-Заглядинский, Тарханско-Твердиловский, Ашировский, Ефремо-Зыковский, Могутовский, Пилюгинский және т.б. ашылды. Қазіргі уақытта облыста Бұқарыслан, Абдулла, Бұзаулық, Шарлық, Октябрь, Первомайский, Сорочинский, Новосергиевский, Орынбор және басқа аудандарды қамтитын кең аумақта мұнай мен газ барлау жұмыстары жүргізілуде.

Орынбор сұйық газ кен орны Орынбор маңында (Еділ-Жайық мұнай-газ аймағы) орналасқан. 1966 жылы ашылған. Кен орындары 1,5-2,3 км тереңдікте жатыр. Бастапқы қорлар 1780 млрд м³. Метан газы. Конденсат мөлшері 76 г/м³.

==== Машина жасау ====
Ауыл шаруашылығы, көліктік машина жасау және білдек жасау дамыған. Ауыр өнеркәсіп негізгі саласы болып табылады. Өнеркәсіп өндірісінің көлеміндегі машина жасау өнімдерінің үлесі шамамен 8,3% құрайды.

Облыста 70-тен астам ірі машина жасау кәсіпорындары бар, олардың негізгілері: «МК ОРМЕТО-ЮМЗ» ААҚ, Орск машина жасау зауыты, «Уралэлектро», «Стрела» ӨБ, «Орынбор радиаторы», «Радиатор» Бұқарыслан зауыты ААҚ, «Бузулуктуяжмаш», Құрылыс машиналары мен стандартты емес жабдықтар зауыты.

==== Металлургия ====
Өңірдегі өнеркәсіп өнімінің 30%-ға жуығы металлургиядан келеді. Қара және түсті металлургия кәсіпорындары қала құраушы болып табылады. Орск-Халиловск металлургиялық зауытының болаты газ құбырларын, көпірлерді, электр қозғалтқыштары мен вагондарды, ауыл шаруашылығы машиналарын салуда қолданылады.

Қара металлургия өнеркәсібіндегі негізгі кәсіпорын «Урал Стил» ААҚ; басқа да бірқатар ірі кәсіпорындар бар.

Түсті металлургия кәсіпорындары облыстың өнеркәсіп өнімінің 8%-ға жуығын құрайды. Облыста бірқатар түсті өнеркәсіп кәсіпорындары бар: «Южуральникел», Гай тау-кен байыту комбинаты, Медногорск мыс-күкірт комбинаты, Гай түсті металдарды өңдеу зауыты және т.б.

=== Ауыл шаруашылығы ===
2020 жылғы жағдай бойынша Орынбор облысында 770 мыңнан астам адам (халықтың 39,3%) ауылдық жерлерде тұрады.

Қара топырақтар Орынбор облысының егістік алқаптарының 79% (қара топырақ аймағында сортаңдар 12%), ал күңгірт-күрең топырақтары 16%, онда сортаңдар ауданы 36% құрайды. Топырақ жамылғысын су мен жел эрозиясынан сақтау, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру мәселесі өткір тұр. Сондықтан Орынбор облысында егіншіліктің [[Топырақтың нөлдік өңдеу жүйесі|нөлдік өңдеу жүйесі]] (No-Till, ағыл. жыртпау) деп аталатын қазіргі заманғы егіншілік жүйесінің маңызы зор.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қуандық дәлізі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Орынбор облысы]]</text>
      <sha1>iol919jo8u3376etn0n219vmytka7q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653981</id>
      <parentid>3653980</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42800" sha1="dkp5wtwv7mb1aoux1rfvgpjwiw9ze04" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Орынбор облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Оренбургская область}}
 |Суреті          = Burtunskaya step.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coat of arms of Orenburg Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Orenburg Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 08|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 55|lon_min = 36|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = Ресей Федерациясының субъекті
 |Кіреді          = [[Еділ федералды өңірі]] &lt;br /&gt; [[Орал экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Орынбор]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = [[Орынбор]], [[Жаманқала]]
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Евгений Солнцев
  |Басшының түрі         = Губернатор
 |Басшысы2               = Сергей Иванович Грачев
  |Басшының түрі2        = Заң шығарушы жиналысының төрағасы
 |ЖІӨ                    = 2067,6 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2024
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       = 1134,3 мың руб.
  |ЖІӨ бойынша орны              = 23
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}}1 816 898
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 14,69
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 123 702
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 29
 |Максималды биіктігі            = 667
 |Орташа биіктігі                = 27
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia - Orenburg Oblast (2008-03).svg
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = RU-ORE
 |Сандық идентификаторы          = [https://classinform.ru/okato/search.php?str=53 53]
  |Идентификатор түрі            = ОКАТО
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = https://orenburg-gov.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Orenburg Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Орынбор облысы''' ({{lang-ru|Оренбургская область}}) — Ресей Федерациясының субъекті. [[Еділ федералды өңірі]]нің құрамына кіріп, [[Орал экономикалық ауданы]]ның бөлігі болып саналады.

1934 жылы 7 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен [[Орта Еділ өлкесі]]нің құрамынан бөліну арқылы құрылды. 1938-1957 жылдар аралығында Чкалов облысы деп аталды.

Тарихқа көз жүгіртсек, облыстың алдында 1744 жылы императрица [[Елизавета Петровна]]ның жарлығымен құрылған [[Орынбор губерниясы]] болған.

Әкімшілік орталығы – [[Орынбор]] қаласы.

== Физикалы-географиялық сипаттамалары ==
=== Географиясы ===
Орынбор облысының ауданы 123 702 км², бұл көрсеткіш бойынша Ресейде 29-орында орналасады. Облыс дүниенің екі бөлігінің – [[Еуропа]] мен [[Азия]]ның түйіскен жерінде орналасқан. Облыс аумағы [[Шығыс Еуропа жазығы]]ның оңтүстік-шығыс шеттерін, Оралдың оңтүстік шеті мен Оралдың оңтүстігін алып жатыр. Облыстың батыстан шығысқа қарай ұзындығы 760 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 445 км құрайды.

Шекаралардың жалпы ұзындығы 3700 шақырымды құрайды. Орынбор облысы батыста [[Самара облысы]]мен, солтүстік-батыста – [[Татарстан]]мен, солтүстігінде – [[Башқұртстан]]мен ([[Ық]] өзенінен [[Жайық]] өзеніне дейінгі солтүстік шекара Башқұртстанды айналып өтеді), солтүстік-шығыста [[Челябі облысы]]мен, ал шығысы мен оңтүстігі [[Қазақстан]]мен шектеседі. [[Қазақстан-Ресей шекарасы|Қазақстанмен мемлекеттік шекарада]] орналасқан бір нүктеде – Орынбор, Самара және Сарытау облыстары шекараларының түйіскен жерінде [[Сарытау облысы]]мен шектеседі. Қазақстанмен шекарасы 1870 км, бұл Қазақстанның үш облысына: [[Қостанай облысы|Қостанай]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] және [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстанға]] түседі. Ресейдің еуропалық бөлігіндегі ең үлкен және ең әдемі өзендердің бірі [[Жайық]] облыс арқылы ағып өтеді.

=== Климаты ===
Орынбор облысының климаты күрт құбылмалылығымен сипатталады, бұл аймақтың [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дерден айтарлықтай алыстығымен түсіндіріледі. Орынбор облысында 34-38 градус Цельсийге жететін орташа ауа температурасының ауытқуының үлкен амплитудасы климаттың құбылмалылығының көрсеткіші болып табылады. Осыған байланысты жауын-шашынның жетіспеушілігі байқалады, оның жылдық мөлшері облыстың солтүстік-батысында 450 мм-ден оңтүстік және оңтүстік-шығысында 350 мм-ге дейін жетеді. Жылдық жауын-шашынның 60-70% жылы мезгілде түседі. [[Қар]] жамылғысының ұзақтығы облыстың оңтүстігінде 135 күннен солтүстігінде 154 күнге дейін созылады. Топырақтың қату тереңдігі солтүстік-батыста 170 см-ден шығыста 200 см-ге дейін өзгереді.

=== Жер бедері ===
Қазіргі жер бедері Орал таулары мен Орал алды сырттық жазықтарының ұзақ мерзімді эрозиясының нәтижесінде, сонымен қатар соңғы тектоникалық өзгерістердің нәтижесінде қалыптасқан. Ең биік нүктесі Кіші Нақас жотасындағы Нақас тауы (667,6 м). Ең төмен нүктесі Первомайск ауданы, Теплое ауылы маңындағы [[Шаған (Жайық алабы)|Шаған]] өзенінің маңында орналасқан. Бедерде мынадай ірі құрылымдар көзге түседі: Орал жазықтары, [[Орал таулары]], [[Орал сырты пенеплені]], [[Торғай үстірті]] жазықтары. Облыстың батыс бөлігі түгел дерлік [[Жалпы Сырт]]қа жатады. Ең биік нүктесі – Аю маңдайы (405 метр). Солтүстігінде [[Бүгілме-Белебей қыраты]]мен, оңтүстігінде [[Каспий маңы ойпаты]]мен шектеседі. Жайық ағының оңтүстігінде Орал алды сырты жатыр. [[Үлкен Иік (Сақмар тармағы)|Үлкен Иік]] және [[Борлы (Жайық тармағы)|Борлы]] өзендерінің шығысында Жайық таулы елі басталады. Сақмар мен Жайық өзендерінің аралығында Сарын үстірті деп аталатын қыратты жазық бар. Сақмар өзені мен оның салаларының бойында таулы бедердің бөліктері: [[Шайтантау]] жоталары, Йенсура тізбегі, Сақмар маңы ұсақ шоқылық, ал Жайық өзенінің бойында [[Гүбірлі таулары]] байқалады. Оралдың бас жағында [[Ирендік]] жотасы орналасқан. Облыстың шығысында Орал-Тобыл үстірті орналасқан.

Орынбор облысында Ресейдің [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] аймағының, Еділ мен Торғайдың далаларының, Оңтүстік Оралдың орманды ойпаңдарының, Батыс Сібірдің қарағайлы-қайыңды орманды даласының ландшафттары берілген.

=== Топырақтары ===
Облыстың жер қоры 12370,2 мың га құрайды. Жер қорының алқап бойынша бөлінуі (мың га): ауыл шаруашылығы алқабы — 10840,5, су бетінің астындағы жерлер — 112,5, батпақтар — 14,9, орман және ағашты-бұталы өсімдіктерінің астындағы жерлер — 799,8, басқа жерлер — 602,5. Облыс аумағының тең жартысын егістік, 38 % — жемшөптік жерлер, 5 % — орман, 7 % — басқа жерлер алып жатыр.

Топырақтарға ендік белдемділігі тән. Топырақ типтері мен тип тармақтары шалғынды даладан шөлейт далаға ауысады: әдеттегі, қарапайым және оңтүстік қара топырақтар, күңгірт-күрең, күрең және ашық-күрең топырақтар.

Облыстың егістік алқаптарының құрылымында қара топырақтар 79%, күңгірт-күрең топырақ — 16%, орман сұр топырағы — 4% аумақты алып жатыр. Қара топырақтардың ішінде ең үлкен аумақты оңтүстік қара топырақтар — 44%, қарапайым — 26%, типтік және сілтісізденген — 9% алып жатыр. Оңтүстік және қарапайым қара топырақтардың белдем тармағында, тиісінше, 14 және 7% аумақты сортаңдар алып жатыр. Күңгірт-күрең топырақтарының белдем тармағында сортаңдар ауданы 36% құрайды. Топырақ жамылғысын су және жел эрозиясынан сақтау, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру мәселесі өзекті мәселе болып табылады. Сонымен бірге қорғаныш екпе ағаштарын отырғызу күрт қысқарды.

=== Гидрографиясы ===
Облыстың жер үсті суларын [[Жайық]] (аумақтың 63%), [[Еділ]] (31%), [[Тобыл]] (2%) су алабының өзен жүйелері және шығысындағы ағынсыз Светлинск көлдері аймағы құрайды. Ең маңызды өзендер: Жайық, ұзындығы 2428 км (оның ішінде 1164 км облыстың шегінде), [[Сақмар]] (798 км), [[Елек]] (623 км), [[Самар (Еділ тармағы)|Самар]] (594 км).

[[Шалқар-Екі қара]] көлі — ауданы 9600 га және жағалау сызығы 96 км болатын ең ірі табиғи су қойма. [[Жетікөл (Орынбор облысы)|Жетікөл]] көлінің ауданы 5000 га асады. Ірі өзендердің жайылмаларындағы оқсазды көлдер кең таралған. Облыстың су ресурстарының және оның су шаруашылығының құрамдас бөлігі жасанды су қоймалары болып табылады. Су қоры бойынша ең ірі жасанды су қоймалар: [[Иреклі бөгені|Иреклі]] (3257 млн м³), Қызылшопан (54,6 млн м³), Черновское (52,7 млн м³), Құмақ (48,0 млн м³), Елшан ( 23,6 млн м³) және Үшқатын (10,0 млн м³) су қоймалары.

=== Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар (ЕҚТА) ===
Облыс аумағында федералдық маңызы бар үш ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бар: [[Орынбор қорығы]], [[Шайтантау қорығы|«Шайтантау» қорығы]] және [[Бұзаулық бор ұлттық саябағы]]. «Орынбор және Шайтантау мемлекеттік табиғи қорықтарының бірлескен дирекциясы» Федералдық мемлекеттік бюджеттік мекемесі (Қысқаша «Орынбор облысының қорықтары» ФМБМ) Орынбор және Шайтантау мемлекеттік табиғи қорықтарын басқарады.

== Тарихы ==
Қазіргі Орынбор облысы аумағындағы адамдардың қоныстануының ең көне іздері жоғарғы палеолитке жатады: Қорманай ауданының солтүстігінде Бұзаулық өзенінің төменгі ағысындағы I Лабаза және II Лабаза тұрақтары, Медногорск маңайындағы Еділбай тұрағы, Новоузел ауылының шетінде және Матвей ауданындағы Интернационал ауылының маңындағы [[Шақпақ тас|шақпақтас]] құралдарының орналасқан жері, Елек үстіртіндегі бұғы бейнеленген «Доңыз тақтасы». Қызыл Гвардия ауданындағы Ивановка ауылының жанындағы Староток тұрағы [[мезолит]]ке жатады. [[Неолит]] дәуіріне Ескі Елшан және Ивановская тұрақтары жатады. Б.з.б. V ғасырдың екінші жартысы – IV мыңжылдықтың басы хвалын-бережный мәдени тобының орындарын қамтиды (Торған, Иваново тұрақтары, Иваново жағадөң обасы). Қола дәуіріне Срубная және Алакөл археологиялық мәдениеттерінің отырықшы малшыларының және Қарғалы кеніштеріндегі металлургиялық кеншілердің қоныстары жатады.

Б.з.б. XVII-XVI ғасырларда Оралда [[Сынтасты мәдениеті|Сынтасты үлгідегі]] қорғандары бар қорған-бекініс қоныстарының тұтас желісі құрылды. [[Сармат мәдениеті]]не Шарлық ауданындағы Прохоровка ауылының маңындағы қорғандар жатады. IX—XII ғасырлардағы түркі тілдес көшпенділер Орынбор облысы аумағында қалдырған «[[Балбал|балбал тастар]]» антропоморфты тас мүсіндері орта ғасырларға жатады.

XVIII ғасырдың 30-жылдарынан бастап башқұрт және қазақ тайпаларының Ресей мемлекетіне өз еркімен кіруі туралы шешім қабылданғаннан кейін қазіргі Орынбор аумағын Ресейдің орталық губернияларынан көшіп келушілер белсенді түрде игере бастады.

1735 жылы 15 тамызда [[Ор (өзен)|Ор]] өзенінің сағасына (Орынбор атауы осыдан шықты) «зеңбіректен жауған оқпен» бірінші Орынбор бекінісі салтанатты түрде қаланды. Бұл жер қазір Жаманқала қаласы орналасқан. Келесі бірнеше жыл ішінде, 1743 жыл қазіргі орналасқан жерінде құрылғанға дейін Орынбор бірнеше рет көшірілді. Орынбор 1744 жылы императрица [[Анна Иоанновна]]ның жеке жарлығымен құрылған [[Орынбор губерниясы]]ның әкімшілік орталығы болды. Губернияның құрылуының бастауында сол дәуірдің белгілі мемлекет қайраткерлері және зерттеушілері [[Василий Никитич Татищев|В.Н.Татищев]], [[Иван Кириллович Кириллов|И.К.Кирилов]], [[Петр Иванович Рычков|П.И.Рычков]] және тұңғыш Орынбор губернаторы болған [[Иван Иванович Неплюев|И.И.Неплюев]] тұрды. Губерния өз құрамында қазіргі [[Қазақстан]], [[Башқұртстан]], [[Татарстан]], [[Челябі облысы|Челябі]] және [[Самар облысы|Самар]] облыстарының бір бөлігін біріктірді. Оның оңтүстік шекарасы [[Каспий теңізі|Каспий]] және [[Арал теңізі|Арал]] теңіздерінің жағалауымен өтті.

1920 жылы 26 тамызда Кеңес үкіметі (РКФСР БОАК мен ХКК) РКФСР құрамында «Қырғыз Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы» декрет шығарып, Қырғыз АКСР-нің басқару органдары жергілікті Депутаттар кеңесі, ОАК және Халық Комиссарлар Кеңесі болады, ал әскери аппарат болып Қырғыз әскери комиссариат болатындығын бекітті. 1920 жылы 4 қазанда Орынборда [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] Кеңестерінің Құрылтай съезі өтті. 1920 жылы [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай]] және [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей]] облыстары, [[Күнгей Каспий облысы]]ның солтүстік бөлігі, [[Бөкей Ордасы|Бөкей губерниясы]] және Орынбор қаласымен бірге [[Орынбор губерниясы]]ның оңтүстік бөлігінде қоныстанған қырғыз-қайсақтарынан (ол кезде қазақтар осылай аталды) РКФСР құрамында жаңа автономия – Қырғыз АСКР (1925 ж. сәуірден бастап – [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Казақ АКСР]]) құрылды. 1925 жылы ақпанда Қазақ АКСР-інің астанасы Орынбордан [[Қызылорда|Ақмешітке]], ал Орынбор губерниясы Қазақ АКСР-інің құрамынан шығарылып, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР-ның]] тікелей бағыныстылығына берілді.

Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің 1928 жылғы 14 мамырдағы қаулысымен жойылған [[Орынбор губерниясы|Орынбор]], сондай-ақ [[Самар губерниясы|Самар]], [[Сімбір губерниясы|Ульяновск]], [[Пенза губерниясы|Пенза]] және [[Сарытау губерниясы|Сарытау]] губернияларының бір бөліктерін біріктіру нәтижесінде әкімшілік орталығы [[Самара|Самарда]] болған [[Орта Еділ облысы]] құрылды. Осы кезде бұрынғы [[Орынбор уезі|Орынбор]] және [[Ор уезі|Ор]] уездері кіретін [[Орынбор округі]] құрылды.

1929 жылдың 20 қазанынан бастап Орынбор округі [[Орта Еділ өлкесі]]нің құрамына кірді.

1930 жылы 30 шілдеде Орынбор округі басқалармен бірге жойылып, оның аудандары Орта Еділ өлкесіне тікелей бағынды.

1934 жылы 7 желтоқсанда БОАК Төралқасы Орта Еділ өлкесінен Орынбор облысын бөліп құру туралы қаулы қабылдады. Сонымен бірге Орынбор облысы депутаттары Кеңесінің сайлауын өткізу жөніндегі ұйымдастыру комитетінің құрамы бекітіліп, төрағасы болып К.Е.Васильев тағайындалды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1938 жылғы 26 желтоқсандағы Жарлығымен облыс Чкалов облысы болып өзгертілді (сол қаулымен Орынбор қаласы Чкалов қаласы болып өзгертілді). Облыс 1957 жылдың 4 желтоқсанына дейін Чкалов деп аталды.

== Билік органдары ==
=== Атқарушы билік ===
2019 жылдың 21 наурызынан бастап Орынбор облысының губернаторының міндетін атқарушы — Денис Владимирович Паслер. 2010 жылдың 15 маусымынан 2019 жылдың 21 наурызына дейін Юрий Александрович Берг Орынбор облысының губернаторы болды&lt;ref&gt;[http://www.orenburg-gov.ru/magnoliaPublic/regportal/News/MainNews/2010-06-15-18-47-3.html?printVersion=true Орынбор облысының губернаторы Юрий Александрович Бергті ұлықтау рәсімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421061623/http://www.orenburg-gov.ru/magnoliaPublic/regportal/News/MainNews/2010-06-15-18-47-3.html?printVersion=true |date=2013-04-21 }}&lt;/ref&gt;. Бұған дейін облысты Алексей Андреевич Чернышев пен Владимир Васильевич Елагин басқарған.

=== Заң шығарушы үкімет ===
Заң шығарушы үкіметті 47 депутаттан тұратын Орынбор облысының заң шығарушы жиналысы жүзеге асырады. Заң шығарушы жиналыстың төрағасы Грачев Сергей Иванович.

Заң шығарушы жиналысының комитеттері:
* аграрлы-өнеркәсіптік кешен мәселелері бойынша
* бюджеттік, салықтық және қаржылық саясат мәселелері бойынша
* мемлекеттік билік, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, сыртқы байланыстар мен қоғамдық бірлестіктердің қызметінің мәселелері бойынша
* заңдылық, құқық тәртібі, адам құқықтары, әскери қызметкерлер мен казактар мәселелері бойынша
* білім, ғылым, мәдениет және спорт мәселелері бойынша
* меншік, табиғатты пайдалану және құрылыс мәселелері бойынша
* әлеуметтік саясат және денсаулық мәселелері бойынша
* экономикалық даму, өндірістік-шаруашылық кешен және кәсіпкерлік мәселелері бойынша
* мандат комиссиясы

== Әкімшілік-аумақтық бөлінісі ==
=== Әкімшілік-аумақтық құрылымы ===
Орынбор облысының Жарғысына және «Орынбор облысының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» Заңына сәйкес Ресей Федерациясының бұл субъектісіне келесі әкімшілік-аумақтық бірлік кіреді:
* 35 аудан
* 12 қала
* 1 жабық әкімшілік-аумақтық құрылым

'''Аудандары'''

[[Сурет:Admin-map-Orenburg-region.gif|500px|right|thumb|Орынбор облысының әкімшілік картасы]]

# [[Абдулла ауданы]]
# [[Адам ауданы]]
# [[Ақбұлақ ауданы (Орынбор облысы)|Ақбұлақ ауданы]]
# [[Александровка ауданы]]
# [[Әсекей ауданы]]
# [[Биләй ауданы|Бөрте ауданы]]
# [[Бұқарыслан ауданы]]
# [[Бұзаулық ауданы]]
# [[Гай ауданы]]
# [[Грачевка ауданы]]
# [[Домбаровка ауданы]]
# [[Елек ауданы]]
# [[Кваркен ауданы]]
# [[Қызыл Гвардия ауданы]]
# [[Қуандық ауданы]]
# [[Қорманай ауданы]]
# [[Матвеевка ауданы]]
# [[Новоорск ауданы]]
# [[Новосергиевка ауданы]]
# [[Октябрьский ауданы]]
# [[Орынбор ауданы]]
# [[Первомайский ауданы]]
# [[Переволоцк ауданы]]
# [[Пономаревка ауданы]]
# [[Сақмар ауданы]]
# [[Сарықтас ауданы]]
# [[Светлый ауданы]]
# [[Северный ауданы]]
# [[Соль-Илецк ауданы]]
# [[Сорочинск ауданы]]
# [[Ташлы ауданы]]
# [[Түк ауданы]]
# [[Төйлеген ауданы]]
# [[Шарлық ауданы]]
# [[Ясный ауданы]]

'''Қалалары'''
# [[Абдулла (қала)|Абдулла]]
# [[Бұқарыслан]]
# [[Бұзаулық]]
# [[Гай (қала)|Гай]]
# [[Қуандық (қала)|Қуандық]]
# [[Медногорск]]
# [[Жаңа Троицк]]
# [[Орынбор]]
# [[Жаманқала]]
# [[Соль-Илецк]]
# [[Сорочинск]]
# [[Ясный]]

'''Жабық әкімшілік-аумақтық құрылым'''
# [[Комаровск (Орынбор облысы)|Комаровск ЖӘАҚ]]

=== Муниципалды құрылысы ===
Муниципалды құрылысының құрамында облыстың әкімшілік-аумақтық бірліктерінің шегінде 2016 жылғы 1 қаңтарға қарай 489 муниципалды құрылым құрылды, оның ішінде:
* 13 қалалық аймақ
* 29 муниципалды аудан, оның ішінде:
** 447 ауылдық мекен.

2016 жылдың 1 қаңтарына қарай облыста қалалық мекендер жоқ.

=== Елді мекендері ===
;10 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер
{{Col-begin}}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Орынбор]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘572 308
|-
| [[Жаманқала]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘224 814
|-
| [[Жаңа Троицк]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘82 463
|-
| [[Бұзаулық]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘86 042
|-
| [[Бугуруслан]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘47 714
|-
| [[Гай (қала)|Гай]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘33 564
|}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Сорочинск]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘26 980
|-
| [[Соль-Илецк]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘26 655
|-
| [[Медногорск]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘24 321
|-
| [[Қуандық (қала)|Қуандық]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘23 225
|-
| [[Абдулла (қала)|Абдулла]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘18 420
|}
{{Col-break|width=33%}}
{|class='wide'
|-
| [[Сарықтас]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘16 802
|-
| [[Ясный]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↘15 092
|-
| [[Ақбұлақ (Орынбор облысы)|Ақбұлақ]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | 14 800
|-
| [[Тоцкое Второе]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | ↗14 671
|-
| [[Жаңа Ор]] || align=&quot;right&quot; style=&quot;padding-right:20px;&quot; | 11 300
|}
{{Col-end}}

== Тұрғындары ==
Росстат мәліметтері бойынша облыс халқының саны 1 924 578 адамды (2022) құрайды. Халық тығыздығы — 15,56 адам/км2 (2022). Қала халқы — 61,65% (2020).

;Ұлттық құрамы
Халықтың басым бөлігі орыстар. Облыста татарлар, қазақтар, украиндар, башқұрттар, мордвалар – ерзә, чуваштар, немістер де тұрады&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-04.pdf Ресей Федерациясының субъектілері бойынша ұлты және орыс тілін меңгеруі бойынша халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121200/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-04.pdf |date=2015-09-24 }} (2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы)&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;standard&quot;
!Халық ||2010 жылдағы саны, &lt;br&gt; адам
|-
|[[орыстар]]
|align=&quot;right&quot; |1 519 525 (75,9 %)
|-
|[[татарлар]]
|align=&quot;right&quot; | 151 492 (7,6 %)
|-
|[[қазақтар]]
|align=&quot;right&quot; |120 262 (6,0 %)
|-
|[[украиндар]]
|align=&quot;right&quot; |49 610 (2,5 %)
|-
|[[башқұрттар]]
|align=&quot;right&quot; |46 696 (2,3 %)
|-
|[[мордвалар]]
|align=&quot;right&quot; |38 682 (1,9 %)
|-
|[[чуваштар]]
|align=&quot;right&quot; |12 492 (0,6 %)
|-
|[[немістер]]
|align=&quot;right&quot; |12 165 (0,6 %)
|-
|[[армяндар]]
|align=&quot;right&quot; |10 547 (0,5 %)
|-
|[[әзербайжандар]]
|align=&quot;right&quot; |7 421 (0,4 %)
|-
|[[беларустар]]
|align=&quot;right&quot; |5 590 (0,3 %)
|-
|&lt;small&gt; 5 мыңнан астам халқы бар халықтар көрсетілген &lt;/small&gt;
|}

== Экономикасы ==
Экономиканың жетекші салалары — отын өнеркәсібі, қара және түсті металлургия, химия, мұнай-химия және тамақ өнеркәсібі. Орынбор облысының аумағында Ресейдегі ең ірі Орынбор сұйық газ кен орны бар. Орал өңірінде мұнай, темір (Халилов кен орны), мыс (Гайское кен орны) және никель кен орындары, талшықтас (Киембаев кен орны), тас тұзы (Илецское кен орны) өндіріледі. Облыстағы ірі кәсіпорындар: «Орынбормұнай», «Газпром Добыча Оренбург», «Орскнефтеоргсинтез», «Оренбург минералдары», «Орал Болат» (Новотроицк) өндірістік бірлестіктері, «Южуральникель» (Орск), Орск жеңіл металл құрастырылым зауыты, Медногорск мыс-күкірт комбинаты, Гай тау-кен байыту комбинаты.

Астық және мал шаруашылығы саласындағы ауыл шаруашылығы. Орынбордағы мамық орамалдар зауытының өнімдері әлемге кеңінен танымал. Сондай-ақ облыста шипайжайлы ағымдар да бар, мысалы, Соль-Илецкідегі Тұзды көл және Гайдағы бальнеологиялық-балшық шипайжайы.

=== Өнеркәсіп ===
Өнеркәсіпте экономикалық белсенді халықтың 25 % жұмыс істейді және жалпы өңірлік өнімнің 55 % өндіріледі.

==== Көмірсутектерді өндіру ====
Облыс Ресейдің мұнай өндіруші аймақтарының тізімінде төртінші орында тұр. Республикадағы өндіріс үлесі 4,5% (2011). Отын өнеркәсібі Орынбор облысындағы жетекші сала болып табылады. Мұнайдың 60 % Құрманай, Первомай, Сорочин аудандарында өндіріледі.

Аумақта 192 мұнай-газ кен орны ашылған. Сейсмикалық барлау терең барлау бұрғылау үшін жалпы келешектегі мұнай ресурстары 222 млн тонна, еркін газ – 646 млрд м³, конденсат – 81 млн. тонна 165 құрылымды дайындады. Мұнай-газ келешегі бар 524 құрылым анықталды.

Бұқарысланның оңтүстік-шығыс шетінде Орынбор мұнайшыларының еңбек ерлігі құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. Осы жерде, Тарханка өзенінің ар жағындағы елді мекенде, Пионерская көшесінің аяғында, 1937 жылы 26 шілдеде №1 ұңғымадан Орынбордағы алғашқы өнеркәсіптік мұнай өндірілді.

Алғашқы мұнай ұңғымалары Орынбор облысында 30-жылдардың ортасында Бұқарыслан қаласының аймағында пайда болды.

Соғыстан кейінгі жылдары жаңа мұнай-газ кен орындары мен кеніштері, олардың ішінде Султангуловско-Заглядинский, Тарханско-Твердиловский, Ашировский, Ефремо-Зыковский, Могутовский, Пилюгинский және т.б. ашылды. Қазіргі уақытта облыста Бұқарыслан, Абдулла, Бұзаулық, Шарлық, Октябрь, Первомайский, Сорочинский, Новосергиевский, Орынбор және басқа аудандарды қамтитын кең аумақта мұнай мен газ барлау жұмыстары жүргізілуде.

Орынбор сұйық газ кен орны Орынбор маңында (Еділ-Жайық мұнай-газ аймағы) орналасқан. 1966 жылы ашылған. Кен орындары 1,5-2,3 км тереңдікте жатыр. Бастапқы қорлар 1780 млрд м³. Метан газы. Конденсат мөлшері 76 г/м³.

==== Машина жасау ====
Ауыл шаруашылығы, көліктік машина жасау және білдек жасау дамыған. Ауыр өнеркәсіп негізгі саласы болып табылады. Өнеркәсіп өндірісінің көлеміндегі машина жасау өнімдерінің үлесі шамамен 8,3% құрайды.

Облыста 70-тен астам ірі машина жасау кәсіпорындары бар, олардың негізгілері: «МК ОРМЕТО-ЮМЗ» ААҚ, Орск машина жасау зауыты, «Уралэлектро», «Стрела» ӨБ, «Орынбор радиаторы», «Радиатор» Бұқарыслан зауыты ААҚ, «Бузулуктуяжмаш», Құрылыс машиналары мен стандартты емес жабдықтар зауыты.

==== Металлургия ====
Өңірдегі өнеркәсіп өнімінің 30%-ға жуығы металлургиядан келеді. Қара және түсті металлургия кәсіпорындары қала құраушы болып табылады. Орск-Халиловск металлургиялық зауытының болаты газ құбырларын, көпірлерді, электр қозғалтқыштары мен вагондарды, ауыл шаруашылығы машиналарын салуда қолданылады.

Қара металлургия өнеркәсібіндегі негізгі кәсіпорын «Урал Стил» ААҚ; басқа да бірқатар ірі кәсіпорындар бар.

Түсті металлургия кәсіпорындары облыстың өнеркәсіп өнімінің 8%-ға жуығын құрайды. Облыста бірқатар түсті өнеркәсіп кәсіпорындары бар: «Южуральникел», Гай тау-кен байыту комбинаты, Медногорск мыс-күкірт комбинаты, Гай түсті металдарды өңдеу зауыты және т.б.

=== Ауыл шаруашылығы ===
2020 жылғы жағдай бойынша Орынбор облысында 770 мыңнан астам адам (халықтың 39,3%) ауылдық жерлерде тұрады.

Қара топырақтар Орынбор облысының егістік алқаптарының 79% (қара топырақ аймағында сортаңдар 12%), ал күңгірт-күрең топырақтары 16%, онда сортаңдар ауданы 36% құрайды. Топырақ жамылғысын су мен жел эрозиясынан сақтау, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру мәселесі өткір тұр. Сондықтан Орынбор облысында егіншіліктің [[Топырақтың нөлдік өңдеу жүйесі|нөлдік өңдеу жүйесі]] (No-Till, ағыл. жыртпау) деп аталатын қазіргі заманғы егіншілік жүйесінің маңызы зор.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қуандық дәлізі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Орынбор облысы]]</text>
      <sha1>dkp5wtwv7mb1aoux1rfvgpjwiw9ze04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бұхара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22068</id>
    <revision>
      <id>3654018</id>
      <parentid>3512255</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9783" sha1="sthwf9884yctit2ali2b4846mol3amh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Бұхара
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Buxoro}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж|position=center
| photo1a = Bukhara03.jpg
| photo2a = Le minaret et la mosquée Kalon (Boukhara, Ouzbékistan) (5658826884).jpg
| photo2b = Bukhara by Pouria Afkhami aka pixoos 05.jpg
| photo3a = Mir-i-Arab madrasa outside general view.JPG
| photo3c = 2012 Bukhara 7515821196.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 46|lat_sec = 29
  |lon_dir = E|lon_deg = 64|lon_min = 25|lon_sec = 43
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Бұхара облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 қала, 8 аудан
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Ботир Зарипов
 |құрылған уақыты         = б.з.б. VI ғасыры
 |алғашқы дерек           = 500 жылы
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 143
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 225 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 290 400
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 8365
 |пошта индексі           = 2001ХХ
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bukhara
 |сайты                   = http://Bukhara.uz/
 |сайт тілі               = 
}}
'''Бұхара''' ({{lang-uz|Buxoro}}) — [[Өзбекстан]]дағы қала, [[Бұхара облысы]]ның орталығы. [[Қызылқұм]] шөлінің оңтүстік шетінде, [[Зерафшан өзені]] аңғарының батысында, Бұхар шұратының орталық бөлігінде, [[Шахруд каналы]]ның бойында, теңіз деңгейінен 226 метр биіктікте орналасқан. Халық саны 272 мың адам (2024).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://kz24.news/article/interesnye-mesta/samye-bolshie-goroda-uzbekistana.html?ysclid=me59gsgofx641119732|title=Халық саны бойынша Өзбекстан қалаларының тізімі (2024 ж. мамыр)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Бұхара – үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 6-шы орында, облыста ([[Бұхара облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1875 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Қаған (қала)|Қаған]] (9 км), [[Галаасия]] (10 км), [[Ромитан]] (19 км), [[Жондор]] (23 км), [[Уәбкент]] (28 км), [[Шафырқан]] (39 км), [[Ғыждуан]] (41 км), [[Қарауылбазар]] (41 км), [[Қызылтөбе (қала)|Қызылтөбе]] (44 км), [[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]] (59 км), [[Алат]] (67 км), [[Канимех]] (81 км), [[Мүбарак]] (82 км), [[Тыныштық (Науаи облысы)|Тыныштық]] (82 км), [[Науаи]] (86 км), [[Қарман]] (87 км), [[Зафарабат]] (97 км), [[Түрікменабат]] (105 км, [[Түрікменстан]]), [[Жаңа Мырышкер]] (123 км), [[Мұғлан]] (124 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Bukhara&amp;id=2749|title=Бұхара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Біздің заманымыздан бұрын 1-мыңжылдықтың орта шенінде іргесі қаланып, бастапқы кезде [[соғды тілі]]нде '''Нумижкат''' деп аталған. «Бұхара» атауы алғаш рет жазба деректерде V ғасырдағыдағы қытай жылнамасында кездеседі. 709 жылы арабтар басып алған кезде, ол [[Орталық Азия]]дағы ірі сауда және мәдениет орталығы болған.

Бұхара — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп және мәдени орталығы. Қаракөл өңдеу, мақта тазалау, май зауыттары, жібек, трикотаж фабрикалары, ет, сүт, шарап, т. б. кәсіпорындары бар. Архитектуралық ескерткіштер саны 140-қа жуық. Сәулет өнерінің тамаша үлгісімен салынған [[Исмаил Ибн Ахмед Самани|Исмаил Самани]] кесенесі (IX ғасырдың аяғы мен X ғасырдың басы), Калән мұнарасы (1127), Мір-Араб медресесі (1536), Сайфеддин Бохарзи кесенесі (13 ғасыр), [[Ұлықбек]] (1417), [[Көкілташ медресесі|Көгілташ]] (1568), [[Надир Диуан]] бегі (1612) және [[Абд-ул-Әзиз хан]] (1652) медреселері нақышты өрнегімен көз тартады. Қала сыртындағы құрылыстардың ішінен Бехауддиннің ханакасы (1544 — 45), Чар-Бакр ғимараты (1560 — 63), Файзабад ханакасы (1598 — 99), Чар-Минар медресесі (1807) ерекше назар аудартады. Бұхарада әлемдік ғылым мен мәдениетке үлкен үлес қосқан [[Ибн Сина|Әбу Әли Ибн Сина]], [[Мұхаммед әл-Бұхари|Бұхари]], [[Әбу Абдаллаһ Рудаки|Рудаки]], т.б. өмір сүрген. 1996 жылы [[ЮНЕСКО]] Бұхараны әлемдік мәдениет ошағы болған қалалардың қатарына қосып, [[Өзбекстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі|оны өз қамқорлығына алатынын мәлімдеген]]. Бұхарадағы медреселерде XIX ғасырдың соңы мен XX ғасыр басында бірқатар қазақ зиялылары білім алған. Қалада тарихи өлкетану, халық өнері музейлері, ибн Сина мұражайы бар&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;.

== Инфрақұрылымы ==
Бұқарада педагогикалық институт, бірқатар орта арнаулы оқу орындары, көпшілік кітапханасы бар. Мемлекеттік сәулет-көркем мұражай-қорық (1922; 1945 жылдан Арк қорғанында). орналасқан.

Көркем қолөнердің ірі орталығы (алтын кесте, жібек тоқу, кілем, зергерлік бұйымдар және т.б.), жеңіл (тоқыма, тігін, қаракөл терісін илеу, т.б.) және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, Бұхараның жанында Бұхара мұнай өңдеу зауыты орналасқан.

== Тағы қараңыз ==
* [[Мұхаммед әл-Бұхари]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=iZcPersMGWQ Из Стамбула в Ташкент: Фотоплёнки Поля Надара (1890). Часть 10. Бухара]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Бұхара облысы қалалары}}

[[Санат:Бұхара облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sthwf9884yctit2ali2b4846mol3amh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654019</id>
      <parentid>3654018</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9810" sha1="ltw0s25atg5qjkxyk2ajlb9032y7gb8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Бұхара
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Buxoro}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж|position=center
| photo1a = Bukhara03.jpg
| photo2a = Le minaret et la mosquée Kalon (Boukhara, Ouzbékistan) (5658826884).jpg
| photo2b = Bukhara by Pouria Afkhami aka pixoos 05.jpg
| photo3a = Mir-i-Arab madrasa outside general view.JPG
| photo3c = 2012 Bukhara 7515821196.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 46|lat_sec = 29
  |lon_dir = E|lon_deg = 64|lon_min = 25|lon_sec = 43
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Бұхара облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 қала, 8 аудан
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Турсунов Курбон Ибрагимович
 |құрылған уақыты         = б.з.б. VI ғасыры
 |алғашқы дерек           = 500 жылы
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 143
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 225 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 290 400
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 8365
 |пошта индексі           = 2001ХХ
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bukhara
 |сайты                   = http://Bukhara.uz/
 |сайт тілі               = 
}}
'''Бұхара''' ({{lang-uz|Buxoro}}) — [[Өзбекстан]]дағы қала, [[Бұхара облысы]]ның орталығы. [[Қызылқұм]] шөлінің оңтүстік шетінде, [[Зерафшан өзені]] аңғарының батысында, Бұхар шұратының орталық бөлігінде, [[Шахруд каналы]]ның бойында, теңіз деңгейінен 226 метр биіктікте орналасқан. Халық саны 272 мың адам (2024).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://kz24.news/article/interesnye-mesta/samye-bolshie-goroda-uzbekistana.html?ysclid=me59gsgofx641119732|title=Халық саны бойынша Өзбекстан қалаларының тізімі (2024 ж. мамыр)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Бұхара – үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 6-шы орында, облыста ([[Бұхара облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1875 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Қаған (қала)|Қаған]] (9 км), [[Галаасия]] (10 км), [[Ромитан]] (19 км), [[Жондор]] (23 км), [[Уәбкент]] (28 км), [[Шафырқан]] (39 км), [[Ғыждуан]] (41 км), [[Қарауылбазар]] (41 км), [[Қызылтөбе (қала)|Қызылтөбе]] (44 км), [[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]] (59 км), [[Алат]] (67 км), [[Канимех]] (81 км), [[Мүбарак]] (82 км), [[Тыныштық (Науаи облысы)|Тыныштық]] (82 км), [[Науаи]] (86 км), [[Қарман]] (87 км), [[Зафарабат]] (97 км), [[Түрікменабат]] (105 км, [[Түрікменстан]]), [[Жаңа Мырышкер]] (123 км), [[Мұғлан]] (124 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Bukhara&amp;id=2749|title=Бұхара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-10|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Біздің заманымыздан бұрын 1-мыңжылдықтың орта шенінде іргесі қаланып, бастапқы кезде [[соғды тілі]]нде '''Нумижкат''' деп аталған. «Бұхара» атауы алғаш рет жазба деректерде V ғасырдағыдағы қытай жылнамасында кездеседі. 709 жылы арабтар басып алған кезде, ол [[Орталық Азия]]дағы ірі сауда және мәдениет орталығы болған.

Бұхара — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп және мәдени орталығы. Қаракөл өңдеу, мақта тазалау, май зауыттары, жібек, трикотаж фабрикалары, ет, сүт, шарап, т. б. кәсіпорындары бар. Архитектуралық ескерткіштер саны 140-қа жуық. Сәулет өнерінің тамаша үлгісімен салынған [[Исмаил Ибн Ахмед Самани|Исмаил Самани]] кесенесі (IX ғасырдың аяғы мен X ғасырдың басы), Калән мұнарасы (1127), Мір-Араб медресесі (1536), Сайфеддин Бохарзи кесенесі (13 ғасыр), [[Ұлықбек]] (1417), [[Көкілташ медресесі|Көгілташ]] (1568), [[Надир Диуан]] бегі (1612) және [[Абд-ул-Әзиз хан]] (1652) медреселері нақышты өрнегімен көз тартады. Қала сыртындағы құрылыстардың ішінен Бехауддиннің ханакасы (1544 — 45), Чар-Бакр ғимараты (1560 — 63), Файзабад ханакасы (1598 — 99), Чар-Минар медресесі (1807) ерекше назар аудартады. Бұхарада әлемдік ғылым мен мәдениетке үлкен үлес қосқан [[Ибн Сина|Әбу Әли Ибн Сина]], [[Мұхаммед әл-Бұхари|Бұхари]], [[Әбу Абдаллаһ Рудаки|Рудаки]], т.б. өмір сүрген. 1996 жылы [[ЮНЕСКО]] Бұхараны әлемдік мәдениет ошағы болған қалалардың қатарына қосып, [[Өзбекстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі|оны өз қамқорлығына алатынын мәлімдеген]]. Бұхарадағы медреселерде XIX ғасырдың соңы мен XX ғасыр басында бірқатар қазақ зиялылары білім алған. Қалада тарихи өлкетану, халық өнері музейлері, ибн Сина мұражайы бар&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;.

== Инфрақұрылымы ==
Бұқарада педагогикалық институт, бірқатар орта арнаулы оқу орындары, көпшілік кітапханасы бар. Мемлекеттік сәулет-көркем мұражай-қорық (1922; 1945 жылдан Арк қорғанында). орналасқан.

Көркем қолөнердің ірі орталығы (алтын кесте, жібек тоқу, кілем, зергерлік бұйымдар және т.б.), жеңіл (тоқыма, тігін, қаракөл терісін илеу, т.б.) және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, Бұхараның жанында Бұхара мұнай өңдеу зауыты орналасқан.

== Тағы қараңыз ==
* [[Мұхаммед әл-Бұхари]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=iZcPersMGWQ Из Стамбула в Ташкент: Фотоплёнки Поля Надара (1890). Часть 10. Бухара]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Бұхара облысы қалалары}}

[[Санат:Бұхара облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ltw0s25atg5qjkxyk2ajlb9032y7gb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арқалық педагогика институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23513</id>
    <redirect title="Арқалық педагогикалық университеті" />
    <revision>
      <id>3653914</id>
      <parentid>3282394</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Арқалық педагогикалық университеті]]</comment>
      <origin>3653914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="cejrl91h6amg4kjqlx9jvys6t4v5mi2" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Арқалық педагогикалық университеті]]</text>
      <sha1>cejrl91h6amg4kjqlx9jvys6t4v5mi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жантаев Жұмабек Шәбденаманұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24344</id>
    <redirect title="Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев" />
    <revision>
      <id>3653920</id>
      <parentid>629668</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев]]</comment>
      <origin>3653920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3sl4c8e1rpx8irf1ai0k8hhfl4eqxaj" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев]]</text>
      <sha1>3sl4c8e1rpx8irf1ai0k8hhfl4eqxaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астрахан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25643</id>
    <revision>
      <id>3653966</id>
      <parentid>3652066</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36290" sha1="h3e3djsofypllpoow9ro4w43pjnvzfh" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Ресей
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Астрахан
 |шынайы атауы            = {{lang-ru|Астрахань}}
 |сурет                   = Астраханский кремль.jpg
 |сурет атауы             = Астрахан Кремлі
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Astrakhan.svg
 |ту                      = Flag of Astrakhan.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = Астрахан елтаңбасы
 |ту сипаттамасы          = Астрахан туы
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir =N|lat_deg= 46|lat_min= 20|lat_sec=
 |lon_dir =E|lon_deg= 48|lon_min= 02|lon_sec=
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |ел картасы              = 
 |аймақ картасы           = 
 |аудан картасы           = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймағы                  = Астрахан
 |кестедегі аймақ         = Астрахан
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |мекен түрі              = 
 |мекені                  = 
 |кестедегі мекен         = 
 |басшының түрi           = [[Астрахан мэрі|Мэрі]]
 |басшысы                 = Игорь Редькин
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1334 жыл
 |статусы 1               = қала статусы
 |статус алуы 1           = [[1717 жыл]]
 |жер аумағы              = 208,70&lt;ref name=&quot;БДПМО&quot;&gt;[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst12/DBInet.cgi Росстат. База данных показателей муниципальных образований.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140127050428/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst12/DBInet.cgi |date=2014-01-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Генплан&quot;&gt;[http://astrakhan.urbanistika.ru/doc/doc43_1.pdf Генеральный план города Астрахань. Основные технико-экономические показатели.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002011332/http://astrakhan.urbanistika.ru/doc/doc43_1.pdf |date=2013-10-02 }}&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = -25
 |климаты                 = [[Континенттік климат|континеталды]]
 |ресми тілі              = орыс
  |тұрғыны                = {{өсім}} 465 990
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2232,93
  |ұлттық құрамы          = [[орыстар]] (77,93 %) &lt;br/&gt;[[татарлар]] (6,98 %) &lt;br/&gt;[[қазақтар]] (5,45 %) &lt;br/&gt;[[әзербайжандар]] (1,31 %), &lt;br/&gt;[[армяндар]] (0,96 %) &lt;br/&gt;[[украиндар]] (0,95 %) &lt;br/&gt;басқалары (6,42 %)&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/2007/0271/tema01.php|title=Перепись 2002 года показала изменение национального состава населения Москвы|publisher=«Демоскоп» — Электронная версия бюллетеня «Население и общество». Институт демографии Государственного университета — Высшей школы экономики|accessdate=2009-01-13}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
  |конфессионалдық құрамы = [[Христиандық|Христиандар]], [[Мұсылман|мұсылмандар]], [[Яһудилік|яһудилер]], [[Буддизм|будисттер]] және басқалары
  |этнохороним            = Астрахандық, Астахандықтар
 |телефон коды            = (8512)
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 414000—414057
 |автомобиль коды         = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astrakhan
 |сайты                   = http://www.astrgorod.ru/
 |сайт тілі               = ru
 |сайт тілі 2             = 
 |add1n                   = Марапаттары
 |add1                    = {{Қазан төңкерісі ордені|түрі=қала}}
}}

'''Астрахан''', Қажытархан ({{lang-ru|А́страхань}}) – [[Ресей|Ресей Федерациясындағы]] қала,  [[Астрахан облысы]]ның орталығы&lt;ref name=&quot;БРЭ-ТОМ-2&quot;&gt;{{кітап |автор=Ушакова Н.Н., Хрущёва М.Г |атауы=А́страхань |ссылка= https://bigenc.ru/geography/text/1835869|ответственный=председ. [[Осипов, Юрий Сергеевич|Ю.С. Осипов]] и др., отв. ред. С.Л. Кравец|издание=[[Большая Российская Энциклопедия]] (в 30 т.)|место=Москва|издательство=Научное издательство «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]» |год=2005 |том=2. Анкилоз - Банка |страницы= 400—401 |страниц=766 |isbn=5-85270-320-6 |тираж=65000|language=ru}}&lt;/ref&gt;. [[Төменгі Поволжье|Төменгі Поволжьенің]] экономикалық және мәдениеттік орталығы деп саналады&lt;ref name=&quot;Официальный сайт органов местного самоуправления&quot;&gt;{{cite web |url = http://astrgorod.ru/about/obshchie-svedeniya |title = Официальный сайт органов местного самоуправления.  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131211150238/http://astrgorod.ru/about/obshchie-svedeniya |archivedate = 2013-12-11 }}&lt;/ref&gt;. Ресейдің тарихи маңызы бар қалалардың біріне жатады&lt;ref name=&quot;Официальный сайт органов местного самоуправления&quot; /&gt;. [[Астрахан қалалық округын]] қалыптастырады.

[[Еділ]] дельтасының жоғарғы жағында орналысқан. Астраханнан [[Мәскеу]]ге дейін жолдың қашықтығы 1550 км. Қала 4 ауданға бөлінген: Кировский, Советский, Ленинский, Трусовский. Тұрғыны 524,4 мың адам (2021). Ауданы: 208,70  км²&lt;ref name=&quot;БДПМО&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Генплан&quot; /&gt;.

{{Commonscat|Astrakhan}}

==Этимология==

Қаланың аттың пайда болғаны туралы көп аңыздар бар.

Баяғыда Астраханның атты қалай пайда болған туралы екі пікір болған. Бірінші пікір бойынша, аты [[Славяндар|славяндық]] «страхань» сөзінен шықты, ал екіншісі бойынша [[Скифтер|скиф]] сөздерінің «ас» - әскердің басшысы және «тархан», бірақ екі пікірін де [[Василий Никитич Татищев|В. Н. Татищев]] жоққа шығарды&lt;ref&gt;Зайцев И. В. Астраханское ханство. М., 2004. С. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Татищев В. Н. Избранные произведения. Л., 1979. С. 172.&lt;/ref&gt;.

Орыс шежірелерінде қаланы Азсторокань, Азтаракань, Азтарокань, Азторакань, Азторокань, Азторохань, Асторокань, Асторохань, Астрохань, Хазторокань деп атаған&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=e1UfAQAAMAAJ&amp;q=Азторокань Полное собрание русских летописей]. — {{М.}}: Языки русской культуры, 2000. — Т. 14 — С. 176—600 с. — ISBN 5-7859-0134-X.&lt;/ref&gt;.

[[Мишарлар]]да да қаланың атауы туралы аңыз бар. Аңыз бойынша оларда Сарай хан деген билеуші болған, оның Астыр хан мен Қасым хан деген балалары болған. Ол аңыз Алтын Орланың [[Сарай-Бату]], Астрахан мен [[Қасымов]] деген қалалары туралы түсіндіргісі келді&lt;ref&gt;Ахмеров Г. Избранные труды. Казань, 1998. С. 147.&lt;/ref&gt;.

Астрахандықтардың өзіңдерінде аты Астра болған [[Хан]] туралы әлде оның Астра қызы туралы аңыз бар&lt;ref&gt;''Charnock, Richard Stephen''. [https://books.google.com/books?id=r2YDAAAAQAAJ&amp;pg=PA18 Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names]. — London: Houlston and Wright, 1859. — P. 18.&lt;/ref&gt;. Ол аңыз кешкі орыс тілден шыққаны анық. Ол аңыздың ақиқатқа жақындығы ғылымда қаралыстырылмаған&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Крепость. Путешествие в Каспийскую столицу. Астрахань: ООО Типография «Нова», 2009. С. 22.&lt;/ref&gt;.

Кейбір таласты теориялар бойынша, қаланың аумағында Алтын Орданың тархан сауатымен ас тайпасы тұрып, көшкен&lt;ref&gt;Шнайдштейн Е. В. Северный Прикаспий в древности: Учеб. пособие по истории края. Астрахань, 1992. С. 41, 43—44 (гл. «Ас-Тархан»).&lt;/ref&gt;. Бірақ-та Астрахан аумағындағы ас тайпасы туралы қазіргі уақытта мәлімет жоқ&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Крепость. Путешествие в Каспийскую столицу. Астрахань: ООО Типография «Нова», 2009. С. 22.&lt;/ref&gt;. Тарихта Астар - Кавказдың солтүстігінде және Дон өзеннің бойында тұрған [[Аландар]]. Еділ аумағындағы Астар тайпасы туралы тек [[Виллем Рубрук]]тың жазбаларында ескертіледі&lt;ref&gt;Гильом Де Рубрук. [http://www.vostlit.info/Texts/rus3/Rubruk/frametext6.htm Путешествие В Восточные Страны, главы 47—53], издание 1957 года.&lt;/ref&gt;.

==Тарихы==

Қала XIII ғасырдың екінші жартысында пайда болғаны деп сеніледі. [[Магомет Гарифович Сафаргалиев|М. Г. Сафаргалиев]] айтуы бойынша, қала [[Алтын Орда]] [[Ислам]] дінін қабылданғанда пайда болған. [[Виллем Рубрук]] 1254 жылда Еділдің бойында ауылы бар екенін ескертті. Ауыл [[Бату хан]] мен [[Сартақ хан]]ға қыстауы болып және хан бұйрығымен [[шіркеу]] құрғызалған.

Жазбаша түрде [[Қажы-Тархан|Қажытархан]] бірінші рет қалаға [[Өзбек хан]]мен бірге барған [[Ибн Баттута]]ның жазбаларында ескертілген. Орта ғасырлардың карталары Қажытарханды Еділдің батыс жағалауында, қазіргі уақыттағы Астраханның орналасуына қарағанда жоғары.

===Алтын Орда уақытында===

Сауда жолдарында болғандықтан, Қажытархан [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] сауда орталығы болып кетті. Шығыс тауарларымен келген [[керуен]]дер, мына жерге Сарайлардан келіп, екі жаққа жіберілген, оңтүстікке([[Кавказ]]ға) және батысқа([[Азов теңізі|Азовқа]]). [[Иосафато Барбаро]] айтуынша, специялар мен жібек Итальяндық колония Қажытархан арқылы өткен.

[[1395]] жылдың қысында [[Әмір Темір]]дің әскерлері келген. Шежірелер бойынша, Еділ бойында қалың мұз бөліктерден қабырға құрғызылған, бірақ Қажытарханның басшылары Әмір Темірге шайқассыз қаланы беріп, қаланы тонаған. Иософата Барбаро сөзі бойынша, Қажытархан - қиратылған қалаға дейін дерлік.

===Астрахан хандығы уақытында===

Қала қайттан құрғызылып, [[1459 жыл|1459]] жылында [[Астрахан хандығы|Астрахан хандығының]] астанасы болған. XV ғасырда [[Венеция|Венециядан]] келген [[Амброджо Контарини]] қаланың төмендеудің ізі қалғаны туралы айтқан: &quot;''Үйлер аз, болса барлығы саз балшығынан құрғызылған, бірақ та қаланы биік емес тас қабырғасы бар.''&quot;

XVI ғасырда Астраханның жақсы орналасуынан, хандық [[Осман империясы]]ның, [[Қырым хандығы]]ның және [[Ноғай ордасы]]ның назарын аударған. [[1533 жыл|1533]] жылда &quot;орыс партиясы&quot; пайда болды, ол Мәскеу үкіметімен тағайындалып, оның әсерінен Астрахан хандығы Мәскеу үкіметімен сауда-саясаттық шартқа отырған&lt;ref name=&quot;ГПНТБ СО РАН&quot;&gt;[http://www.spsl.nsc.ru/history/descr/astrah.htm АСТРАХАНСКОЕ ХАНСТВО]&lt;/ref&gt;. [[1552 жыл|1552]] жылында Руске қарсы шыққан [[Ямгурчи хан]] Астраханның билеушісі болған&lt;ref name=&quot;Сайт татар Астрахани и области&quot;&gt;[http://xacitarxan.narod.ru/xtarix.htm Официальная история]&lt;/ref&gt;. [[IV Иван|Иван Қорқынышты]] оны ханның орнынан шығару үшін 30 мың стрелецтерді жіберген. [[1554 жыл|1554]] жылда Астрахан қаласын Русь княздіктері жаулап алған да, ханның орнына Ямгурчи құлатқан [[Дервиш-Әлі]]ні қойған. Ол Мәскеумен жақсы қарым-қатынасқа уәде берсе де, Қырыммен одаққа кіргеннен кейін, орыс мәскеушілдік көңілін бұзып, содан кейін бір орыс отрядқа шабуыл жасаған&lt;ref name=&quot;Сайт татар Астрахани и области&quot;/&gt;.  Иван Қорқынышты қайттан стрелецтерді жіберіп, бірақ енді хандықты Ресей толықтай жаулап алып, Ресейге қосқан&lt;ref name=&quot;Сайт татар Астрахани и области&quot;/&gt;.

===Ресей құрамындағы Астрахан===

[[File:Astrakhan in XVII engraving from book 1682.jpg|thumb|XVII ғасырдағы Астрахан. 1682 жылдың Гравюрасы]]
[[File:A carpet fair at Astrakhan.jpg|thumb|left|320px|Астрахандағы көрпе базары]]
[[1558 жыл|1558]] жылында қалада ағаштан қамал құрғызылып басталған. [[1636 жыл|1636]] неміс саяхатшы [[Адам Олеарий]] қаланың ашылуы күні көре алды, ал [[1559 жыл|1559]] жылдың жазында [[Бұхара]]дан қайтып келген ағылшын дипломаты [[Энтони Джениксон]] Астрахан туралы &quot;''аралда, биік жағалауында және ішіндегі сарайы бар''&quot; - деп айтқан. [[1582 жыл|1582]] жылда ағаштан құрғызылған қабырғалардың орнына қабырғаларды тастан жасап, онымен бірге 8 үлкен мұнара тұрғызған, олар - [[Астрахан кремлі|Астрахан кремлінің]] бас бөлігі болған.

Орыс Астраханы [[Мәскеу патшалығы|Мәскеу патшалығына]] тек қана оңтүстік-шығыста орналасқан күшті форпост болмай, [[Азия|Азияға]] &quot;қақпа&quot; болған. Астраханға басқа қалалардан көп адамдар келіп, Еділ мен [[Каспий теңізі|Каспийдің]] минералдық тұз бен бекіре үшін келген.

[[1569 жыл|1569]] жылда Астрахан түркі-татарлық әскерінің қоршауына төтеп берген.

[[1670 жыл|1670]] жылда тұрғындар қалаға Стенька Разинаны кіргізіп, өзінді-өзі басқаруды бастаған&lt;ref&gt;''[[Золотарёв, Пётр Алексеевич|Золотарёв П. А.]]'' «История об астраханском бунте казака Степана Разина и о убиении в оном митрополита Иосифа, боярина князя Прозоровского и многих воевод»&lt;/ref&gt;. Бір жылдан кейін патшалық әскер басшысы қамалды қоршап алып, оған қарсы тұрғындар көтерілісті көтеріп, екі жарым айдан кейін ғана оны жіберген. [[1692 жыл|1692]] жылда [[Оба індеті]] 16 мың адамдардан 10 мың адамды қырған.

[[XVIII ғасыр]]дағы Астраханның интенсивті колонизациясы басталды. [[I Пётр|I Пётрдың]] бұйрығымен 1717 жылдың 22 қарашадан бастап [[Астрахан губерниясы]] пайда болған, оның аумағы қазіргі уақыттағы [[Еділ федералды округі|Еділ федералды округінің]] аумағымен бірдей дерлік. Астрахан [[губерния]] қаласы деген статусын алған. Келесі жылдарда Астрахан губерниясының аумағы [[Ресей империясы]]ның губерниялардың шекаралырының өзгертуінің әсерінен өзгерліді. Астрахан губерниясы қазіргі уақыттағы Астрахан облысына ұқсас аумағын [[Волгоград облысы|Сталинград облыс]]ынан шыққанда(1943 жылдың 27 желтоқсанында) алған.

[[File:1903 Astrakhan (centr).png|thumb|Астрахан қаланың орталықтың планы, 1903 жыл]]

[[1897 жыл|1897]] жылдағы санағы бойынша қалада 112 880 адам тұрған. Тұрғындар аралығында [[Орыс тілі]]н ана тілі деп 86 563 адам деп белгілеген&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=36|title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам 50 губерний Европейской России|publisher=[[Демоскоп Weekly]]|description=Астраханский уезд — г. Астрахань|accessdate=2014-04-20}}&lt;/ref&gt;.

[[1917 жыл|1917]] жылдағы болған [[Қазан төңкерісі|Қазан революциясы]] әсерінен [[1918 жыл|1918]] жылдың қаңтарында көшелер бойында шайқастар жүргізіліп, нәтижесінде [[Большевизм|Большевик]]тер антибольшевиктік күштерін талқандаған. [[1919]] жылдың жаз бен күз бойы азаматтық соғыстың кескілескен ұрыстары болған.

[[1920 жыл|1920]] жылдан бастап [[1928 жыл|1928]] қала [[Қалмақ автономдық облысы|Қалмақ автономдық облысының]] астанасы болған.

[[1942 жыл|1942]] жылдың жазында [[Вермахт|Гитлердің әскерлері]] Астраханға 100-150 км қашықтықта келген. [[Люфтваффе]] Еділдегі кемелерді аспаннан бомбалаған, кейбір бомбалар қалаға түскен. Соғыс бойында қала жанармай материалдарын Орталық Ресейге ауыстырып тиетін орын болған.

1950-1960 жылдарда қаланың [[Реконструкция(құрылыс)|реконструкциясы]] басталған. Қала үшін жаңа Генералды план қабылданылған, ол бойынша жаңа парктер ашылды, алаңдар пайда болған, Еділдің жағалауы қайттан салынып, Астрахан Кремлінің [[Қалпына келтіру|реставрациясы]] басталған.

[[2008 жыл|2008]] Астрахан қаланың 450 жылдық мерейтойын қарсы алған.

[[2007 жыл|2007]] жылда трамвай жолдары жабылған, ал [[2017 жыл|2017]] жылда троллейбустік жолдар жабылған.

==Физикалық-географиялық характеристикасы==

Астрахан [[Шығыс Еуропа жазығы]]ның оңтүстік-шығысында, [[Каспий маңы ойпаты]]нның [[Шөлейт белдеме]]сінде орналасқан. 11 аралда орналасып, қала [[Еділ]]дің жағалауында 45 километрден астамға тартылған. Рельефі - [[жазық]], биіктігі 5-15 м төбелері бар. Қаланың орталығы теңіз деңгейінен -23 м биіктікте.

===Климат===

[[Қоңыржай климат]], [[Континенттік климат|континенталды]], үлкен жылдық және жаздың тәуліктік ауа температурасы амлитудалары бар, Жауын-шашынның мөлшері аз және буланғыштық жоғары. Қалаға көбінесе шығыстық, оңтүстік-шығыстық және солтүстік-шығыстық желдер келеді, ал сәуірден бастап, тамызға дейін [[Аңызақ|аңызақтар]] байқалады. Сондай климаттың түрі оның [[Шөлейт белдеме]]де орналасқаны түсіндіреді.

Бір жылда орта есеппен 213 шуақты күн болады&lt;ref name=&quot;Погода в Астрахани по месяцам&quot;&gt;[http://pogoda.turtella.ru/Russia/Astrahan/monthly/ Погода в Астрахани по месяцам]&lt;/ref&gt;. Күннің ұзақтығы 8 сағаттан 36 минуттан (22 желтоқсан) басталып, 15 сағат 48 минутке (22 маусым) дейін өзгеріледі&lt;ref name=&quot;Месячные таблицы времени восхода и захода солнца в Астрахани&quot;&gt;[http://dateandtime.info/ru/citysunrisesunset.php?id=580497 Месячные таблицы времени восхода и захода солнца в Астрахани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221116/http://dateandtime.info/ru/citysunrisesunset.php?id=580497 |date=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt;. Жауын-шашынның жылдық нормасы: 234мм&lt;ref name=&quot;Климат Астрахани&quot;&gt;[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34880.htm Климат Астрахани]&lt;/ref&gt;. Жауын-шашын саны бойынша Астрахан [[Еуропа|Еуропаның]] ең үлкен құрғақ қаласы деп саналады.

{{Қаланың ауа райы
 | Ені    = 
 | Жағдайы = 
 | Жер_ілік = Астраханның
 |Дерекнама=&lt;ref name=&quot;Климат Астрахани&quot; /&gt;
 | Қаң_ор=-3.7         | Қаң_ор_ж-ш =15
 | Ақп_ор=-3.7          | Ақп_ор_ж-ш=12
 | Нау_ор=2.3           | Нау_ор_ж-ш=16
 | Сәу_ор=11.1          | Сәу_ор_ж-ш=23
 | Мам_ор=17.7          | Мам_ор_ж-ш=28
 | Мау_ор=23.1          | Мау_ор_ж-ш=25
 | Шіл_ор=25.6          | Шіл_ор_ж-ш=24
 | Там_ор=24.0          | Там_ор_ж-ш=21
 | Қыр_ор=17.7          | Қыр_ор_ж-ш=17
 | Қаз_ор=10.4          | Қаз_ор_ж-ш=18
 | Қар_ор=3.1           | Қар_ор_ж-ш=18
 | Жел_ор=-1.9          | Жел_ор_ж-ш=16
 | Жыл_ор=10.5          | Жыл_ор_ж-ш=234
 | Қаң_ор_мин=-6.5      | Қаң_ор_макс=-0.1
 | Ақп_ор_мин=-7.1      | Ақп_ор_макс=-0.8
 | Нау_ор_мин=-1.9      | Нау_ор_макс=7.8
 | Сәу_ор_мин=5.9       | Сәу_ор_макс=17.4
 | Мам_ор_мин=12.1      | Мам_ор_макс=23.8
 | Мау_ор_мин=17.4      | Мау_ор_макс=29.3
 | Шіл_ор_мин=19.6      | Шіл_ор_макс=32.0
 | Там_ор_мин=18.1      | Там_ор_макс=30.6
 | Қыр_ор_мин=12.3      | Қыр_ор_макс=24.4
 | Қаз_ор_мин=6.0       | Қаз_ор_макс=16.3
 | Қар_ор_мин=0.0       | Қар_ор_макс=7.1
 | Жел_ор_мин=-4.6      | Жел_ор_макс=1.2
 | Жыл_ор_мин=5.9       | Жыл_ор_макс=15.9
 | Қаң_а_макс=14.0      | Қаң_а_мин=-31.8
 | Ақп_а_макс=17.1      | Ақп_а_мин=-33.6
 | Нау_а_макс=24.0      | Нау_а_мин=-26.9
 | Сәу_а_макс=32.0      | Сәу_а_мин=-8.9
 | Мам_а_макс=36.8      | Мам_а_мин=-1.1
 | Мау_а_макс=40.6      | Мау_а_мин=-5.4
 | Шіл_а_макс=41.0      | Шіл_а_мин=10.1
 | Там_а_макс=40.8      | Там_а_мин=6.1
 | Қыр_а_макс=38.0      | Қыр_а_мин=-2.0
 | Қаз_а_макс=29.9      | Қаз_а_мин=-10.5
 | Қар_а_макс=21.6      | Қар_а_мин=-25.8
 | Жел_а_макс=16.4      | Жел_а_мин=-29.9
 | Жыл_а_макс=41.0      | Жыл_а_мин=-33.6
 |}}

===Сағаттық белдеу===

Астрахан МСК+1 [[Уақыт белдеуі|Сағаттық белдеуінде]] орналасқан. Уақыттың [[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTC]]-ге қатысты жылжуы - +4:00. Қолданылатын уақытына және географиялық [[Бойлық]]қа қатысты орта талтүс 12:48-де басталады.

==Халқы==

[[File:Население Астрахани по районам, в % I.png|thumb|left|600px|Астраханның аудандардағы халқы, I бөлім (Сағат тілі бойынша: Аудандардың атаулары, орыстар, татарлар, қазақтар)]]

[[File:Население Астрахани по районам, в % II.png|thumb|600px|Астраханның аудандардағы халқы, II бөлім (Сағат тілі бойынша: [[Аварлар]], [[Ноғайлар]], [[Лезгиндер]], [[Сығандар|Cығандар]])]]
&lt;br/&gt;
{| class = &quot;wikitable&quot;
|+Халық санағы
|-
!style=width:5em|1811 
!style=width:5em|1840 
!style=width:5em|1856 
!style=width:5em|1863 
!style=width:5em|1888 
!style=width:5em|1897 
!style=width:5em|1913 
!style=width:5em|1914 
!style=width:5em|1926 
!style=width:5em|1931 
!style=width:5em|1933 
!style=width:5em|1939 
!style=width:5em|1956
|-
|37 800||{{өсім}}45 900||{{құлдырау}}34 600||{{өсім}}42 800||{{өсім}}74 000||{{өсім}}112 880||{{өсім}}150 700||{{өсім}}154 500||{{өсім}}184 000||{{өсім}}208 966||{{өсім}}225 400||{{өсім}}253 595||{{өсім}}276 000
|-
!style=width:5em|1959 
!style=width:5em|1962 
!style=width:5em|1967 
!style=width:5em|1970 
!style=width:5em|1973 
!style=width:5em|1975 
!style=width:5em|1976 
!style=width:5em|1979 
!style=width:5em|1982 
!style=width:5em|1985 
!style=width:5em|1986 
!style=width:5em|1987 
!style=width:5em|1989
|-
||{{өсім}}295 768||{{өсім}}320 000||{{өсім}}368 000||{{өсім}}410 473||{{өсім}}435 000||{{өсім}}447 000||{{өзгеріссіз}}447 700||{{өсім}}461 003||{{өсім}}474 000||{{өсім}}489 000||{{өсім}}497 000||{{өсім}}509 000||{{өсім}}509 210
|-
!style=width:5em|1990 
!style=width:5em|1991 
!style=width:5em|1992 
!style=width:5em|1993 
!style=width:5em|1994 
!style=width:5em|1995 
!style=width:5em|1996 
!style=width:5em|1997 
!style=width:5em|1998 
!style=width:5em|1999 
!style=width:5em|2000 
!style=width:5em|2001 
!style=width:5em|2002
|-
||{{құлдырау}}478 000||{{өсім}}512 000||{{өзгеріссіз}}512 000||{{құлдырау}}511 000||{{өсім}}512 000||{{құлдырау}}482 000||{{өсім}}484 000||{{өсім}}490 000||{{құлдырау}}486 000||{{өсім}}488 000||{{құлдырау}}486 100||{{құлдырау}}479 700||{{өсім}}504 501
|-
!style=width:5em|2003 
!style=width:5em|2004 
!style=width:5em|2005 
!style=width:5em|2006 
!style=width:5em|2007 
!style=width:5em|2008 
!style=width:5em|2009 
!style=width:5em|2010 
!style=width:5em|2011 
!style=width:5em|2012 
!style=width:5em|2013 
!style=width:5em|2014 
!style=width:5em|2015
|-
||{{өсім}}504 700||{{құлдырау}}502 800||{{құлдырау}}501 300||{{құлдырау}}499 000||{{өсім}}500 200||{{өсім}}503 100||{{өсім}}504 141||{{өсім}}520 339||{{өсім}}520 700||{{өсім}}525 387||{{өсім}}527 345||{{өсім}}530 863||{{өсім}}532 699
|-
!style=width:5em|2016 
!style=width:5em|2017 
!style=width:5em|2018 
!style=width:5em|2019 
!style=width:5em|2020 
!style=width:5em|2021 
!style=width:5em| 
!style=width:5em| 
!style=width:5em| 
!style=width:5em|
!style=width:5em|
!style=width:5em|
!style=width:5em|
|-
||{{құлдырау}}531 719||{{өсім}}532 504||{{өсім}}533 925||{{өсім}}534 241||{{құлдырау}}529 793||{{құлдырау}}524 371|| || || || || || 
|-
|}

[[2019 жыл|2019]] 1 қаңтарда Астрахан халық саны бойынша 1115 қалалардан 33-інші орында болған.

Астраханда 173 ұлт өкілдерден астам, 14 діндік конфессиялар, 155 қоғамдық бірлестік бар және 17 ұлттардың мәдениеттік қоғамдары бар жұмыс істейді.

{|
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;standard&quot;
|+2010 жылда өткізілген Ресейлік халық санағы бойынша ұллтық құрамы&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/2007/0271/tema01.php|title=Перепись 2002 года показала изменение национального состава населения Москвы|publisher=«Демоскоп» — Электронная версия бюллетеня «Население и общество». Институт демографии Государственного университета — Высшей школы экономики|accessdate=2009-01-13}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|-
!style=width:16em | Ұлт
!style=width:8em |Саны, адам
!style=width:10em |Барлық ұлтын жазған адамдардың үлесі, %
|-
|style=height:2em| [[Орыстар]]
| align=&quot;right&quot; |339 853
| align=&quot;right&quot; |77,93
|-
|style=height:2em| [[Татарлар]]
| align=&quot;right&quot; |30 432
| align=&quot;right&quot; |6,98
|-
|style=height:2em| [[Қазақтар]]
| align=&quot;right&quot; |23 783
| align=&quot;right&quot; |5,45
|-
|style=height:2em| [[әзербайжандар]]
| align=&quot;right&quot; |5737
| align=&quot;right&quot; |1,31
|-
|style=height:2em| [[Армяндар]]
| align=&quot;right&quot; |4195
| align=&quot;right&quot; |0,96
|-
|style=height:2em| [[Украиндар]]
| align=&quot;right&quot; |4141
| align=&quot;right&quot; |0,95
|-
|style=height:2em| [[Ноғайлар]]
| align=&quot;right&quot; |3777
| align=&quot;right&quot; |0,87
|-
|style=height:2em| [[Аварлар]]
| align=&quot;right&quot; |3693
| align=&quot;right&quot; |0,85
|-
|style=height:2em| [[Лезгиндер]]
| align=&quot;right&quot; |3255
| align=&quot;right&quot; |0,75
|-
|style=height:2em| [[Сығандар]]
| align=&quot;right&quot; |2141
| align=&quot;right&quot; |0,49
|-
|style=height:2em| Басқалар
| align=&quot;right&quot; |11 080
| align=&quot;right&quot; |2,54
|-
|style=height:2em| Ұлтын ескерткен
| align=&quot;right&quot; |436 075
| align=&quot;right&quot; |100,00
|-
|style=height:2em| Ұлтын жазбаған
| align=&quot;right&quot; |84 264
|
|-
|-
|}
|}

==Білім және ғылым==

Қаладағы білім беру орталықтары:

* 35 жоғарғы оқу орны;
* 90 балабақша;
* 80 жалпы білім беру орталығы;
* 28 қосымша білім беру орны.

Негізгі жоғарғы оқу орындары:

* Астрахан мемлекеттік университеті;
* Астрахан мемлекеттік техникалық университеті;
* Астрахан мемлекеттік медициналық университеті;
* Астрахан мемлекеттік консерваториясы.

==Спорт==

Астрахан қаласының спорт клубтары:

* &quot;Волгарь&quot; футбол клубы. Әлемнің 1988 жылғы ең үздік қақпашысы Ринат Дасаев өзінің кәсіби футболдағы алғашқы қадамдарын осында бастаған.
* &quot;Динамо&quot; гандбол клубы. КСРО-ның 1990 жылғы чемпионы.
* &quot;Динамо&quot; ватерпол клубы. Ресей чемпионатының 2015 жылғы қола жүлдегері.
* &quot;Астраханочка&quot; гандбол клубы. 2015 жылғы әйелдер арасындағы Ресей біріншілігінің жеңімпазы.

== Бауырлас қалалар ==
* {{flagicon|United States}} [[Пемброк-Пайнс]]&lt;!-- ({{en|Pembroke Pines, Florida}}) --&gt;
* {{flagicon|United States}} [[Форт-Лодердейл]]
* {{flagicon|Benin}} [[Гран-Попо]]
* {{flagicon|Armenia}} [[Ереван]]
* {{flagicon|Slovenia}} [[Любляна]]
* {{flagicon|Bulgaria}} [[Русе]]
* {{flagicon|Kazakhstan}} [[Атырау]]

==Дереккөздер==

[[Санат:Ресей қалалары]]
[[Санат:Астрахан облысы қалалары]]
&lt;references /&gt;
[[Санат:Каспий теңізі айлақтары]]
[[Санат:Ресей облыс орталықтары]]</text>
      <sha1>h3e3djsofypllpoow9ro4w43pjnvzfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29197</id>
    <revision>
      <id>3653871</id>
      <parentid>3652815</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Құрылымы */</comment>
      <origin>3653871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25186" sha1="9u6h92fa597m5kceuiswbdk4wfethpv" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі
 |қысқартылған атауы    =
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]]
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             =
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]]
 |ізашары1          = ҚР Президентінің Аппараты
 |ізашары2          =
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = [[Қазақстан президенті]]
 |штаб-пәтері       = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]]
 |қызметкерлер      = 450 адам (2024)&lt;ref name=&quot;casp&quot;&gt;[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]&lt;/ref&gt;
 |бюджет            = 19,3 млрд теңге (2025)&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]&lt;/ref&gt;
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.akorda.kz/
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган.

Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510150035&amp;ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]&lt;/ref&gt;

== Қызметі == 
Негізгі міндеттері:
* Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету;
* мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау;
* Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету;
* Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету.

Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі:
* мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады;
* Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады;
* мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді;
* сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды
* Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады;
* құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді;
* мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. 

Қазақстан Республикасы Президентіне:
* [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы;
* Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру;
* [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі;
* мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді.

Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді.

Президент Әкімшілігі:
* елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады;
* мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады.

Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып:
* ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді;
* Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді;
* мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді.

Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында:
* Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді;
* Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді;
* Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді;
* Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады.

Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Президент Әкімшілігінің құрамына  Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ &lt;center&gt;'''2026 жылғы басшылық құрамы'''&lt;/center&gt;
! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды
|-
| [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026
|-
| [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025
|-
| Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі
| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026
|-
| Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі
| [[Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев|Эльдар Толғанбаев]] || 8 қыркүйек 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]]  || 8 сәуір 2019
|-
| Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]]  || 27 сәуір 2022
|-
| Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025
|-
| Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы
| [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025
|-
| Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]]  || 29 қыркүйек 2025
|-
| Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025
|-
| Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026
|-
| Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024
|-
| Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025
|-
| Жалпы бөлім меңгерушісі || Ринат Мұхаметқали || 31 тамыз 2026
|-
| Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026
|-
| Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025
|-
| Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025
|-
| Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов  || 25 қыркүйек 2025
|-
| Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов  || 6 қаңтар 2023
|-
| Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023
|-
| Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || —
|-
| Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026
|-
| Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025
|-
| Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024
|-
| Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Басқалары}}'''&lt;/center&gt;
|-
| Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022
|-
| Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026
|-
| Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023
|-
| Президенттің Құрылтайдағы өкілдігінің басшысы || Мұрат Қайырбек || 3 қыркүйек 2026
|-
| Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026
|-
| Вице-Президент Хатшылығының меңгерушісі || Жанна Нұржанова || 7 қыркүйек 2026
|-
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''&lt;/center&gt;
|-
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022
|-
| Орталық коммуникациялар қызметінің директоры
| [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022
|-
| [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер 
институтының]] директоры
| [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025
|}

== Басшылары ==
{{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]]</text>
      <sha1>9u6h92fa597m5kceuiswbdk4wfethpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астрахан облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36953</id>
    <revision>
      <id>3653969</id>
      <parentid>3511323</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28912" sha1="dgjej0vvhcvsjii0zuhiybdxpcirxvd" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Астрахан облысы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Астраханская область}}
 |Суреті          = Astrakhan Oblast Bokei Khan Mausoleum P5101050 2200.jpg
 |Сурет атауы     = Бөкей хан кесенесі
 |Елтаңба         = Coat of Arms of Astrakhan Oblast.svg
 |Ту              = Flag of Astrakhan Oblast.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 14|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 14|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресей Федерация субъекті]]
 |Кіреді          = [[Оңтүстік федералды өңірі]]&lt;br /&gt;[[Еділ экономикалық ауданы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Астрахан]]
  |Астана түрі    = Әкімшілік орталығы
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Игорь Юрьевич Бабушкин
  |Басшының түрі         = [[Астрахан облысы губернаторы|Губернатор]]
 |Басшысы2               = Игорь Александрович Мартынов
  |Басшының түрі2        = Дума төрағасы
 |ЖІӨ                    = 894,4 млрд руб.
  |ЖІӨ жылы              = 2024
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       = 944,9 мың руб.
  |ЖІӨ бойынша орны              = 46
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↗946 580
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 
  |Халық саны бойынша орны       = 55
  |Тығыздығы                     = 19,31
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = 
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 49 024
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 54
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Map of Russia (2014–2022) - Astrakhan Oblast (Crimea disputed).svg
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = https://www.astrobl.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Astrakhan Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Астрахан облысы''' ({{lang-ru|Астраха́нская о́бласть}}) — [[Ресей|Ресей Федерациясының]] оңтүстік-батысында, [[Каспий маңы ойпаты]]нда орналасқан әкімшілік субъект. [[Оңтүстік федералды округі]]не жатады.

== Географиясы ==
Батысы [[Қалмақстан]] (Хальмг-Тангч) Республикасымен, солтүстік-батысы және солтүстігі [[Волгоград облысы]]мен, шығысы [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Атырау облысы|Атырау]] және [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] облыстарымен шектеседі. Жерінің аумағы 44,1 мың км², тұрғыны 1006,6 мың адам (1991).

== Әкімшілік-аумақтық бөлінуі ==
Астрахань облысында 141 муниципалды құрылым бар, оның ішінде 2 қалалық округ (оның бірі Знаменск Астрахан облысының жабық әкімшілік аумақтық бірлігі), 11 муниципалды аудан, 11 қалалық кент, 117 ауылдық елді мекен.

=== Қалалық округтер ===
{| class=&quot;standard sortable&quot;
|-
! class=&quot;bright&quot; |№
! class=&quot;unsortable&quot; | Елтаңбасы
! class=&quot;unsortable&quot; | Қалалық округ
! class=&quot;bright&quot; | Тұрғындары&lt;br&gt;(2015), адам.
|-
| align=&quot;center&quot;| I
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Coat of Arms of Astrakhan.png|40px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Астрахан]] қ.
| align=&quot;right&quot;| ↘524 371
|-
| align=&quot;center&quot;| II
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Знаменск COA.gif|40px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Знаменск (Астрахан облысы)|Знаменск ЖӘАҚ]]
| align=&quot;right&quot; | 27 208&lt;ref&gt;[https://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar 2015 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ресей Федерациясының муниципалит құрылымдары бойынша халық саны.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200514143359/https://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar |date=2020-05-14 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== Муниципалды аудандар ===
[[Сурет:Admin-map-astrahan-region.gif|right|thumb|360px|Астрахан облысының әкімшілік бөлінісі]]
{| class=&quot;standard sortable&quot;
|-
! class=&quot;bright&quot; |№
! class=&quot;unsortable&quot; | Туы/Елтаңбасы
! class=&quot;unsortable&quot; | Муниципалды аудан
! class=&quot;unsortable&quot; | Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы
! class=&quot;bright&quot; | Ауданы,&lt;br&gt;км²
! class=&quot;bright&quot; | Тұрғындары,&lt;br&gt;адам
|-
| align=&quot;center&quot;| 1
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Ахтубинский район flag.jpg|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қ.
| align=&quot;center&quot;| 7 810
| align=right   | ↘60 973
|-
| align=&quot;center&quot;| 2
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Володарский район flag.gif|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Володар ауданы (Астрахан облысы)|Володар ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Володарский (Астрахан облысы)|Володарский]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 3 883
| align=right   | ↘45 974
|-
| align=&quot;center&quot;| 3
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Енотаевский район flag.gif|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Жантау ауданы (Астрахан облысы)|Жантау ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 6 300
| align=right   | ↘24 604
|-
| align=&quot;center&quot;| 4
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Икрянинский район COA.jpg|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Икряной ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Икряное]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 1 950
| align=right   | ↘45 917
|-
| align=&quot;center&quot;| 5
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Камызякский район COA.gif|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Қамысөзек ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Қамысөзек (қала)|Қамысөзек]] қ.
| align=&quot;center&quot;| 3 493
| align=right   | ↘45 893
|-
| align=&quot;center&quot;| 6
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Flag of Krasnoyarsky rayon (Astrakhan oblast).png|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Краснояр ауданы (Астрахан облысы)|Краснояр ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Красный Яр (Астрахан облысы)|Красный Яр]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 5 260
| align=right   | ↘36 565
|-
| align=&quot;center&quot;| 7
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Flag of Limansky rayon (Astrakhan oblast).png|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Лиман ауданы (Астрахан облысы)|Лиман ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Лиман (Астрахан облысы)|Лиман]] кенті
| align=&quot;center&quot;| 2 100
| align=right   | ↘28 840
|-
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:RUS Наримановский район COA.gif|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Нариман ауданы (Астрахан облысы)|Нариман ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Нариман (қала)|Нариман]] қ.
| align=&quot;center&quot;| 6 100
| align=right   | ↘46 954
|-
| align=&quot;center&quot;| 9
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Coat of Arms of Privolzhsky rayon (Astrakhan oblast).png|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Приволжский ауданы (Астрахан облысы)|Приволжский ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Началово]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 841
| align=right   | ↗53 945
|-
| align=&quot;center&quot;| 10
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Flag of Kharabalinsky rayon (Astrakhan oblast).png|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Қарабайлы ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Қарабайлы]] қ.
| align=&quot;center&quot;| 7 100
| align=right   | ↘39 050
|-
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| [[Сурет:Coat of Arms of Chyorny Yar rayon (Astrakhan oblast).png|60px]]
| align=&quot;center&quot;| [[Чернояр ауданы]]
| align=&quot;center&quot;| [[Черный Яр]] ауылы
| align=&quot;center&quot;| 4 200
| align=right   | ↘18 331
|}

;Аудандық маңызы бар қалалар
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Қалалық елді мекеннің атауы
!Халық саны
|-
|Ақтөбе қ.
|38507
|-
|Нариман қ.
|11196
|-
|Қамысөзек қ.
|16219
|-
|Қарабайлы қ.
|18041
|}

;5 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендер

== Табиғаты ==
Облыстың жер бедері тегіс және көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен (2,7 м-ден — 27,5 м-ге дейін) жатыр. Жер бедеріне [[Каспий маңы ойпаты]]ның тұзды күмбездер көтерілімі тән. Астрахан облысының ең биік жері Боғда тауы (150 м). Климаты катаң континенттік, құрғақ болып келеді. Орташа температура қаңтарда — 9,70-6,9°С, шілдеде 25°С шамасында. Жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм. Аумағынан ағатын ең ірі өзен — [[Еділ]]. Өзен төменгі ағысында тармақталып кетеді. Тармақтарының ең ірілері: [[Ахтуба]] (Ақтөбе), Бақтемір, Бола, Бозан. Облыс аумағында тұзды көлдер көп. Ең ірілері: [[Баскүнжақ]], Бас, Искрянин т.б. Тұщы көлдер (илмендер) Еділдің жайылмасы мен атырауында кездеседі. Астрахан облысын шөлейт белдем алып жатыр. Топырағы ашық қызыл қоңыр және сортаңды топырақтан шөл даланың сұр топырағына дейін дейін өзгереді. Өзен жайылмаларында [[Аллювий топырақ|аллювийлі топырақ]] басым. Онда шалғындық шөптесін өсімдіктер, өзен аңғарларында тоғайлар мен бұталар, қамыс, құрақ өседі. Өзендегі 50-дей балық түрінің 30-ының кәсіптік маңызы бар.

== Шаруашылығы ==
Балық өңдеу және консервілеу, ас тұзын өндіру, машина жасау, ағаш өңдеу мен целлюлоза-қағаз өнеркәсібі дамыған. Сонымен қатар овощ пен бақша дақылдарын егу, мал шаруашылығы дамыған облыстардың бірі. 
Балық өңдеу және консервілеу кәсіпорындары Астрахан қаласында және теңіз жағалауы поселкелерінде орналасқан. Тұз өндіру және тазалау өнеркәсібінің орталықтары Төм.Басқұншақ поселкасы мен Ахтуба қаласында. Егіншілікте овощ, бау-бақша дақылдары үлкен орын алады. Егістік негізінен Еділ-Ахтуба (Ақтөбе) атырабында.

== Халқы ==
Тұрғындарының негізін [[орыстар]] құрайды (77%). Астрахан облысында [[қазақтар]] да жиі қоныстанған. Олар облыс тұрғындарының 10%-дан астамын құрайды. Тығызд. 1 км²-ге 23 адамнан келеді. Қалаларда тұрғындардың 70%-ға жуығы тұрады. Ірі қалалары: Астрахан, [[Ахтуба]] (Ақтөбе), [[Харабали]]. Астрахан облысында тамақ жасау (балық, ет, тұздықтар), [[машина жасау]] (кеме), [[Химия өнеркәсібі|химия]], [[Газ өнеркәсібі|газ өндіру және өңдеу]], [[ағаш өңдеу]], целлюлоза-қағаз өнеркәсіптері, сондай-ақ астық, көкөніс, етті-жүнді қой ш. мен етті-сүтті ірі қара мал шаруашылықтары дамыған. [[Басқұншақ]] кенінен ас тұзын өндіреді.

=== Ұлттық құрамы ===
Облыстың ең көп халқы – орыстар, олар ондағы халықтың абсолютті көпшілігін құрайды (2002 жылғы мәліметтер бойынша – 69,9%, 2010 жылғы мәліметтер бойынша – 67,6%). Халық саны бойынша екінші орында қазақтар (2010 жылғы мәліметтер бойынша – 16,3%), бұл Ресейдегі ең ірі қазақ қауымы. Астрахан облысы татарлардың (оның ішінде астрахандық және жұрт татарлары, сондай-ақ ноғайлар, негізінен басқа диалекттерде сөйлейтін қарағаштар (8,5%), бірақ санақтарда татарлар деп есептеледі); қалмақтар мен Астрахан түрікмендерінің де тарихи тұрғылықты жері болып табылады.

Бүкілресейлік және бүкілодақтық санақ мәліметтері бойынша облыс халқының ұлттық құрамындағы өзгерістер (1926-2010):
{| class=&quot;standard&quot;
!Халық ||[[1926 жыл]]&lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=468 |title=Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы |access-date=2013-04-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111239/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=468 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;||[[1959 жыл]]&lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=19 |title=Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы |access-date=2013-04-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131017/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=19 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;||[[1970 жыл]]&lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=35 |title=Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы |access-date=2013-04-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210544/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=35 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;||[[1979 жыл]]&lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=35 |title=Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы |access-date=2013-04-20 |archive-date=2017-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907062635/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=35 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;||[[1989 жыл]]&lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=35 |title=Демоскоп Weekly — Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы |access-date=2013-04-20 |archive-date=2017-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907022959/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=35 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;||[[2002 жыл]] &lt;br&gt; мың адам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=40|title=Демоскоп Weekly - Қосымша. Статистикалық көрсеткіштер анықтамалығы|accessdate=2013-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120092409/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=40|archivedate=2012-01-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;||[[2010 жыл]] &lt;br&gt;мың адам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |title=2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағының қорытынды нәтижелері туралы ақпараттық мәліметтер |access-date=2019-12-03 |archive-date=2020-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501193326/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;

|-
|[[Орыстар]]
| 380,0 (74,5 %)
| {{Өсім}} 544,1 (77,5 %)
| {{Өсім}} 654,9 (75,5 %)
| {{Өсім}} 684,3 (74,7 %)
| {{Өсім}} 713,6 (71,9 %
| {{Құлдырау}} 700,6 (69,3 %)
| {{Құлдырау}} 618,2 (67,6 %)
|-
|[[Қазақтар]]
| 45,7 (8,7 %)
| {{Өсім}} 68,9 (9,8 %)
| {{Өсім}} 96,7 (11,2 %)
| {{Өсім}} 106,0 (11,6 %)
| {{Өсім}} 136,5 (12,8 %)
| {{Өсім}} 142,6 (14,1 %)
| {{Өсім}} 149,4 (16,3 %)
|-
|[[Татарлар]]
| 48,5 (9,5 %)
| {{Өсім}} 57,2 (8,1 %)
| {{Өсім}} 67,1 (7,7 %)
| {{Өсім}} 70,8 (7,7 %)
| {{Өсім}} 71,7 (7,2 %)
| {{Өсім}} 80,6 (7,9 %)
| {{Өсім}} 90,5 (8,8 %)
|-
|[[Украиндар]]
| 13,9 (2,7 %)
| {{Құлдырау}} 6,5 (0,9 %)
| {{Өсім}} 14,0 (1,6 %)
| {{Өсім}} 15,8 (1,7 %)
| {{Өсім}} 18,7 (1,9 %)
| {{Құлдырау}} 12,6 (1,2 %)
| {{Құлдырау}} 1,1 (0,2 %)
|-
|[[әзербайжандар]]
|
|
|
|
| {{Өсім}} 4,5 (0,45 %)
| {{Өсім}} 8,2 (0,8 %)
| {{Құлдырау}} 7,8 (0,9 %)
|-
|[[Шешендер]]
|
|
|
| {{Өсім}} 4,6 (0,5 %)
| {{Өсім}} 7,9 (0,8 %)
| {{Өсім}} 10,0 (1,0 %)
| {{Құлдырау}} 7,2 (0,8 %)
|-
|[[Қалмақтар]]
| 4,4 (0,9 %)
| {{Өсім}} 12,7 (1,8 %)
| {{Құлдырау}} 11,4 (1,3 %)
| {{Құлдырау}} 8,7 (0,95 %)
| {{Құлдырау}} 8,2 (0,8 %)
| {{Құлдырау}} 7,2 (0,7 %)
| {{Құлдырау}} 6,7 (0,7 %)
|-
|[[Армяндар]]
| 3,1 (0,6 %)
|
|
|
| {{Өсім}} 2,8 (0,3 %)
| {{Өсім}} 6,3 (0,6 %)
| {{Құлдырау}} 5,8 (0,6 %)
|-

|[[Сығандар]]
|
|
|
| {{Өсім}} 2,2 (0,2 %)
| {{Өсім}} 2,5 (0,25 %)
| {{Өсім}} 7,3 (0,7 %)
| {{Құлдырау}} 5,2 (0,6 %)
|-
|[[Аварлар]]
|
|
|
|
|
| {{Өсім}} 4,2 (0,4 %)
| {{Өсім}} 4,7 (0,5 %)
|-
|[[Лезгиндер]]
|
|
|
|
|
| {{Өсім}} 3,0 (0,3 %)
| {{Өсім}} 4,2 (0,5 %)
|-
|[[Даргиндер]]
|
|
|
|
| {{Өсім}} 2,7 (0,3 %)
| {{Өсім}} 3,6 (0,4 %)
| {{Өсім}} 4,2 (0,5 %)
|-
|[[Корейлер|Кәрістер]]
|
|
|
|
|
| {{Өсім}} 2,0 (0,2 %)
| {{Өсім}} 2,9 (0,3 %)
|-
|[[Түрікмендер]]
| 1,2 (0,2 %)
| {{Құлдырау}} 1,1
| {{Өсім}} 1,4
| {{Өсім}} 1,6
| {{Өсім}} 2,3 (0,3 %)
| {{Құлдырау}} 2,2 (0,3 %)
|
|-
|[[Еврейлер|Яһудилер]]
| 6,1 (1,2 %)
| {{Құлдырау}} 3,8 (0,5 %)
| {{Құлдырау}} 3,4 (0,4 %)
| {{Құлдырау}} 2,8 (0,3 %)
| {{Құлдырау}} 2,1 (0,2 %)
|
|
|-
|[[Беларустар]]
|
|
|
| {{Өсім}} 3,2 (0,3 %)
| {{Өсім}} 4,0 (0,4 %)
| {{Құлдырау}} 2,7 (0,3 %)
|
|-
|[[Немістер]]
| 2,8 (0,5 %)
|
|
|
|
|
|
|-
| Ұлты туралы&lt;br /&gt; деректер жоқ адамдар
|
|
|
|
|
| 3,0
| 22,1
|-
| colspan=&quot;20&quot; | &lt;small&gt;2000-нан астам халқы бар&lt;br /&gt; ұлттар көрсетілген (түрікмендерді қоспағанда) &lt;/small&gt;
|-
|}

==== Қазақтар ====
{{main|Астрахандық қазақтар}}
Қазақтар халықтың 16,3%-дан астамын құрайды және Астрахан облысының барлық дерлік аудандары мен қалаларында тұрады, бұл жалпы Ресейдегі ең үлкен көрсеткіш. Ресейдің қазақтар тұратын басқа аймақтарындағы сияқты қазақ мәдени орталығы жұмыс істейді, ал қазақтар тығыз орналасқан аймақтарда орта мектептерде қазақ тілі оқытылады. Астрахань облысында қазақтың ірі мәдени орталығы – «Жолдастық». Астрахан ([[Астрахан мемлекеттік техникалық университеті|АМТУ]]) жоғары оқу орындарында қазақ тілі оқытылады. 2016-19 жылдары жер шарының ең қарт тұрғындарының бірі Астрахан облысы Красноярск ауданы Исламғазы ауылының тұрғыны Астрахандық қазақ Тәнзиля Бисембеева болды. 2016 жылдың наурыз айында 120 жасқа толды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2752836|title=Распутиннен Путинге дейін: планетадағы ең қарт әйел Астрахан маңында тұрады|publisher=vesti.ru|accessdate=2018-04-02|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225916/http://www.vesti.ru/doc.html?id=2752836|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Володар аудан орталығында «Астрахан облысының қазақтары» қазақ ұлттық мәдениетін сақтау және дамыту облыстық қоғамдық ұйымы, [[Кіші Арал (Астрахан облысы)|Кіші Арал]] ауылында «Астрахан аймақтық Сейіт баба мен Бөкей ханның мәдени-тарихи кешенін сақтау» қоғамдық қоры жұмыс істейді.

== Облыстық билік органдары ==
=== Заң шығарушы орган ===
Астрахан облысының өкілді билігінің органы 1994-2001 жылдар аралығында Астрахан облыстық өкілді жиналысы деп аталатын Астрахан облысының Думасы болып табылады.

Астрахан облысының Думасының құрылымы келесідей:
* Астрахан облысы Думасының төрағасы;
* Астрахан облысы Дума төрағасының бірінші орынбасары;
* Астрахан облысы Дума төрағасының орынбасары;
* Астрахан облысы Думасының аппараты;
* Комитеттер мен саяси фракциялар.

2006 жылдан бастап аймақтық заң шығарушы органның төрағасы «Единая Россия» партиясының облыстық филиалының басшысы Александр Борисович Клыканов болды, оның кандидатурасы 2009 жылы облыс губернаторы лауазымына қаралды. 2016 жылы Игорь Александрович Мартынов Астрахан облысы Думасының алтыншы шақырылым төрағасы болып сайланды.

2006 жылға дейін облыстық заң шығарушы орган мажоритарлық сайлау жүйесі арқылы құрылды. 2006 жылы сайлау заңнамасының өзгеруіне байланысты сайлау аралас сайлау жүйесі бойынша өткізілді.

=== Атқарушы билік ===
Губернатор — Астрахан облысының атқарушы билігін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлғасы болып табылады.

Астрахань облысының губернаторлары:
* Гужвин Анатолий Петрович — 1991-2004 жылдары облыс губернаторы болды.
* Жилкин Александр Александрович — 2004-2018 жылдары облыс губернаторы болды.
* Морозов Сергей Петрович — 2018 жылдың 26 қыркүйегінен 2019 жылдың 5 маусымына дейін губернатор м. а. болды.
* Бабушкин Игорь Юрьевич — 2019 жылғы 17 қыркүйектен бастап облыс губернаторы, 2019 жылдың 5 маусымы мен 17 қыркүйегі аралығында облыс губернаторы м. а. болды.

1996 және 2000 жылдардағы сайлауда жеңіске жеткен Анатолий Петрович Гужвин 1991 жылдан бастап 2004 жылға дейін облыс губернаторы болды. 2004 жылы тамызда Гужвин қайтыс болғаннан кейін 2004 жылдың 5 желтоқсанында өткен Астрахан облысы басшысының кезектен тыс сайлауында аймақ басшысының міндетін атқарушы Александр Александрович Жилкин жеңіске жетті. Жеңімпаз «Единая Россияның» қолдауына ие болды. Губернатор облыстық атқарушы билік пен Астрахан облысы Үкіметінің жұмысына басшылық жасайды. 2004 жылдан бастап 2017 жылға дейін Астрахан облысы Үкіметінің төрағасы Маркелов Константин Алексеевич болды. 2017 жылдан бастап Астрахан облысы Үкіметінің төрағасы Сұлтанов Расул Жәнібекұлы болып табылады.

== Экономикасы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан облысы]]</text>
      <sha1>dgjej0vvhcvsjii0zuhiybdxpcirxvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ла-Манш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46619</id>
    <revision>
      <id>3653898</id>
      <parentid>3649603</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3653898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="dogl6x4nhqpnm6dr22szfk7qof3wj7a" xml:space="preserve">{{Бұғаз
 |Атауы             = Ла-Манш
  |Төл атауы        = en/the English Channel/fr/la Manche/br/Mor Breizh/kw/Mor Bretannek
 |Сурет             = EnglishChannel.jpg
  |Сурет тақырыбы   = Ла-Манштың ғарыштан көрінісі
 |Координаттары     = 50/N/02/W
  |CoordScale       = 
 |Ел       = Франция/Ұлыбритания
  |Аймақ     = О-де-Франс/Нормандия/Бретань/Англия
  |Аудан     = 
 |Шеткі мүйістер           = 
 |Өзінен жоғары акватория  = Солтүстік теңізі/Атлант мұхиты
 |Арасын бөліп тұр         = Францияның солтүстігінде және Британ аралдарының оңтүстік-шығысы
 |Судың орташа көтерілуі       = 9,1—18
 |Ені        = 240
 |Ұзындығы      = 560
 |Тереңдігі   = 174
  |Орташа тереңдігі      = 
 |Позициялық карта       = Ла-Манш
 |Ортаққордағы санаты    = English Channel
}}
'''Ла-Манш бұғазы''', '''Ағылшын каналы''' ({{lang-fr|la Manche}} [&lt;small&gt;ХФӘ{{ref-fr}}:&lt;/small&gt; {{IPA|[la mɑ̃ʃ]}}], {{lang-en|English Channel}} [&lt;small&gt;ХФӘ:&lt;/small&gt; {{IPA|[ˈɪŋ.glɪʃ ˈtʃæn.(ə)l]}}]) — [[Батыс Еуропа]]ның солтүстік жағалауы мен [[Британия]] аралығындағы бұғаздарымен [[Па-де-Кале]] бұғазымен бірге [[Солтүстік теңіз]]бен, [[Атлант мұхиты]]мен жалғастырады. 

''Ұзындығы'' 578 км, ''ені'' батысында 250 км, ''шығысында'' 32 км. [[Фарватер]]дегі ''тереңдігі'' 23,5 м, ең терең жері 172 м. Бұғаздың шығыс бөлігі қайраңды келеді. Батыстан соққан желдер (''жылдамдығы 3 км/сағ'') бұғаздың шығыс ағысына өз әсерін тигізіп отырады. Солтүстік және [[Балтық теңізі|Балтық]] теңіздері жағалауларындағы елдерден [[Солтүстік Америка]], [[Оңтүстік Америка]], [[Африка]], [[Азия]] және [[Австралия]]ға баратын жолдар осы бұғаз арқылы өтеді. Бұғаз астынан автомобиль және поезд жүретін Лондон — Париж су асты жолы (''туннель'') салынған (''1994''). Басты порттары — [[Портсмут]], [[Саутхемптон]], [[Плимут]] (''Ұлыбритания''), [[Гавр]], [[Шербур]] (''Франция'').

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons|La Manche - English Channel}}
* [http://www.dover.uk.com/channelswimming/  Full Channel swim lists and swimmer information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ |date=2011-03-06 }}
* [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg Oceanus Britannicus or British Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307064119/http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg |date=2008-03-07 }}
* [http://www.thechannelswimmers.com Channel swimmers website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614050912/http://www.thechannelswimmers.com/ |date=2006-06-14 }}
* [http://www.soloswims.com Archives of long distance swimming]
* [http://www.channelswimming.net/ Channel Swimming and Piloting Federation]
* [http://www.channelswimmingassociation.com/ Channel Swimming Association]
* [http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm World War II Eye Witness Account – Audio Recording] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113105607/http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm |date=2010-11-13 }} Air Battle over the English Channel (1940)

[[Санат:Ла-Манш]]
[[Санат:Атлант мұхиты бұғаздары]]
[[Санат:Франция бұғаздары]]
[[Санат:Ұлыбритания бұғаздары]]</text>
      <sha1>dogl6x4nhqpnm6dr22szfk7qof3wj7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бөгембай батыр (жыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48864</id>
    <redirect title="Бөгенбай батыр (жыр)" />
    <revision>
      <id>3653917</id>
      <parentid>945491</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Бөгенбай батыр (жыр)]]</comment>
      <origin>3653917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="sia3nnyveteva2nk228oxoecei8k5oi" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Бөгенбай батыр (жыр)]]</text>
      <sha1>sia3nnyveteva2nk228oxoecei8k5oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кінәрат-талап</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54123</id>
    <revision>
      <id>3653822</id>
      <parentid>2138460</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3653822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="rfec54akoeh87k1a6x04n02v6m68l94" xml:space="preserve">'''Кінәрат-талап''' – шарт міндеттемелерінің бұзылуына байланысты дауды ерікті түрде‚ [[сот]]қа жеткізбей реттеу туралы несиегердің борышқорға қоятын талабы. [[Міндет]]ті түрде қуыну мәлімдемесінен бұрын қойылады. Кінәрат-талапта несиегерге тиесілі соманың есебі (өсімақы‚ айыппұл‚ тұрақсыздық айыбы) және [[міндет]]темелердің орындалу [[мерзім]]і көрсетіледі.
&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том&lt;/ref&gt;

==Сілтемелер==
*[http://e.gov.kz/wps/wcm/connect/b241b38044f46623a1d0e94af0f9acb8/%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%B0+%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BE%D0%B1+%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7.html?MOD=AJPERES&amp;CACHEID=b241b38044f46623a1d0e94af0f9acb8&amp;useDefaultText=0&amp;useDefaultDesc=0 Қазақстан Республикасы]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Суретсіз мақала}}

==Дереккөздер==
&lt;references /&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Сот]]


{{stub}}</text>
      <sha1>rfec54akoeh87k1a6x04n02v6m68l94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65776</id>
    <revision>
      <id>3654042</id>
      <parentid>3539953</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3654042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9009" sha1="rb0trf0l2hwu03e68viermj40q2elin" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет = {{KAZ}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = 
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[1 қыркүйек]] [[2000 жыл]] (алғаш рет) &lt;br /&gt;[[2022 жыл]] (қазіргі түрінде)
 |ізашары1          = 
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = 
 |штаб-пәтері       = 010000, Астана қаласы, Қонаев көшесі, 39, Жоғарғы сот ғимараты
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Наиль Рафисович Ахметзакиров]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://sud.gov.kz/kaz/content/sot-kimshiligi
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі''' — соттардың қызметін ұйымдастырушылық-құқықтық, ақпараттық-талдамалық және материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуді жүзеге асыратын мемлекеттік орган.

== Тарихы ==
ҚР Президентінің 2000 жылғы 1 қыркүйектегі № 440 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанынан Сот әкімшілігі комитеті құрылды. Оған дейін соттардың қызметін қамтамасыз ету міндеті Әділет министрлігінің құзыретіне кірді. Комитет төрағасын Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуымен Президент қызметке тағайындады. 

Президенттің 2001 жылғы 22 қаңтардағы № 536 Жарлығымен Әділет министрлігінің Сот қаулыларын атқару комитеті таратылып, Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетіне қосылды. 

Президенттің 2010 жылғы 22 қыркүйектегі № 1066 Жарлығымен комитет ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (ҚР Жоғарғы Соты аппараты) ҚР Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті болып екіге бөлінді. Департамент басшысын Президент әкімшілігінің басшысы және Жоғары сот кеңесінің келісімімен Жоғарғы Сот төрағасы тағайындады. ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 14 тамыздағы № 933 қаулысымен Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті таратылды.

Президенттің 2022 жылғы 8 қыркүйектегі № 1002 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті ҚР Сот әкімшілігі болып қайта құрылды. Сот әкімшілігінің басшысын Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуымен және Жоғары Сот Кеңесімен келісу бойынша Президент лауазымға тағайындайды.

== Міндеттері ==
# Сот әкімшілігі саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыру
# Сот төрелігін тәуелсіз жүзеге асыру үшін қажетті әрі жеткілікті жағдайлар жасау
# Сот жүйесін және соттардың қызметін жетілдіруге бағытталған жүйелі реформаларды әзірлеу&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000106 Қазақстан Республикасы Сот әкімшілігінің кейбір мәселелері туралы]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
; Орталық аппарат
* Жоғарғы сот төрағасының хатшылығы
* Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Сот әкімшілігі басшысының хатшылығы
* Ақпараттық қауіпсіздік бөлімі
* Баспасөз қызметі
* Жалпы бөлім
* Жергілікті соттардың жұмысын үйлестіру бөлімі
* Қаржы бөлімі
* Құқықтық бөлім
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және жұмылдыру жұмысы бөлімі
* Мемлекеттік тілді дамыту бөлімі
* Персоналды басқару бөлімі (Кадр қызметі)
* Сот төрелігі сапасының мониторингі бөлімі
* Соттардың инфрақұрылымын дамыту бөлімі
* Стратегиялық даму және ақпараттық-талдамалық жұмыс бөлімі
* Халықаралық байланыстар бөлімі
* Цифрландыру бөлімі
* Ішкі аудит бөлімі
* Iшкі қауіпсіздік бөлімі&lt;ref&gt;[https://sud.gov.kz/kaz/content/bolimsheler Сот әкімшілігі. Бөлімшелер]&lt;/ref&gt;

; Аумақтық бөлімшелері
* Сот әкімшілігінің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері
* Сот әкімшілігінің әскери сотының департаменті
* Сот әкімшілігінің кассациялық соттар департаменті

== Басшылары ==
; Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитеті
# [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (2000)
# Серік Байбатыров (2001—2002)
# Владимир Борисов (2002—2004)
# Зейнолла Мақашев (2004—2007)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007)
# [[Ирак Қасымұлы Елекеев|Ирак Елекеев]] (2008—2009)
# [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] (2009—2010)

; Жоғарғы Сот жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Жоғарғы Сот аппараты)
# Жазбек Әбдиев (2010—2011)
# Бауыржан Жұмағұлов (2011—2012)
# Марат Жұмағұлов (2012—2013)
# Ілияс Іспанов (2013—2016)
# Абай Тоқсаба (2016—2017)
# [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2017—2019)
# [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2019—2023)

; Сот әкімшілігі
# [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2023 жылғы 23 қаңтардан бері)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]]</text>
      <sha1>rb0trf0l2hwu03e68viermj40q2elin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654050</id>
      <parentid>3654042</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басшылары */</comment>
      <origin>3654050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9009" sha1="hd9y6hflnqhtmb7ohb15jb2butke8pd" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет = {{KAZ}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = 
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[1 қыркүйек]] [[2000 жыл]] (алғаш рет) &lt;br /&gt;[[2022 жыл]] (қазіргі түрінде)
 |ізашары1          = 
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = 
 |штаб-пәтері       = 010000, Астана қаласы, Қонаев көшесі, 39, Жоғарғы сот ғимараты
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = [[Наиль Рафисович Ахметзакиров]]
 |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://sud.gov.kz/kaz/content/sot-kimshiligi
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі''' — соттардың қызметін ұйымдастырушылық-құқықтық, ақпараттық-талдамалық және материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етуді жүзеге асыратын мемлекеттік орган.

== Тарихы ==
ҚР Президентінің 2000 жылғы 1 қыркүйектегі № 440 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанынан Сот әкімшілігі комитеті құрылды. Оған дейін соттардың қызметін қамтамасыз ету міндеті Әділет министрлігінің құзыретіне кірді. Комитет төрағасын Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуымен Президент қызметке тағайындады. 

Президенттің 2001 жылғы 22 қаңтардағы № 536 Жарлығымен Әділет министрлігінің Сот қаулыларын атқару комитеті таратылып, Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетіне қосылды. 

Президенттің 2010 жылғы 22 қыркүйектегі № 1066 Жарлығымен комитет ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (ҚР Жоғарғы Соты аппараты) ҚР Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті болып екіге бөлінді. Департамент басшысын Президент әкімшілігінің басшысы және Жоғары сот кеңесінің келісімімен Жоғарғы Сот төрағасы тағайындады. ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 14 тамыздағы № 933 қаулысымен Әділет министрлігінің Сот актілерін орындау комитеті таратылды.

Президенттің 2022 жылғы 8 қыркүйектегі № 1002 Жарлығымен ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті ҚР Сот әкімшілігі болып қайта құрылды. Сот әкімшілігінің басшысын Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуымен және Жоғары Сот Кеңесімен келісу бойынша Президент лауазымға тағайындайды.

== Міндеттері ==
# Сот әкімшілігі саласында мемлекеттік саясатты қалыптастыру
# Сот төрелігін тәуелсіз жүзеге асыру үшін қажетті әрі жеткілікті жағдайлар жасау
# Сот жүйесін және соттардың қызметін жетілдіруге бағытталған жүйелі реформаларды әзірлеу&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2300000106 Қазақстан Республикасы Сот әкімшілігінің кейбір мәселелері туралы]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
; Орталық аппарат
* Жоғарғы сот төрағасының хатшылығы
* Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының хатшылығы
* Сот әкімшілігі басшысының хатшылығы
* Ақпараттық қауіпсіздік бөлімі
* Баспасөз қызметі
* Жалпы бөлім
* Жергілікті соттардың жұмысын үйлестіру бөлімі
* Қаржы бөлімі
* Құқықтық бөлім
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және жұмылдыру жұмысы бөлімі
* Мемлекеттік тілді дамыту бөлімі
* Персоналды басқару бөлімі (Кадр қызметі)
* Сот төрелігі сапасының мониторингі бөлімі
* Соттардың инфрақұрылымын дамыту бөлімі
* Стратегиялық даму және ақпараттық-талдамалық жұмыс бөлімі
* Халықаралық байланыстар бөлімі
* Цифрландыру бөлімі
* Ішкі аудит бөлімі
* Iшкі қауіпсіздік бөлімі&lt;ref&gt;[https://sud.gov.kz/kaz/content/bolimsheler Сот әкімшілігі. Бөлімшелер]&lt;/ref&gt;

; Аумақтық бөлімшелері
* Сот әкімшілігінің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері
* Сот әкімшілігінің әскери сотының департаменті
* Сот әкімшілігінің кассациялық соттар департаменті

== Басшылары ==
; Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитеті
# [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] (2000)
# Серік Байбатыров (2001—2002)
# Владимир Борисов (2002—2004)
# Зейнолла Мақашев (2004—2007)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007)
# [[Ирак Қасымұлы Елекеев|Ирак Елекеев]] (2008—2009)
# [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] (2009—2010)

; Жоғарғы Сот жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Жоғарғы Сот аппараты)
# Жазбек Әбдиев (2010—2011)
# Бауыржан Жұмағұлов (2011—2012)
# Марат Жұмағұлов (2012—2013)
# Ілияс Іспанов (2013—2016)
# Абай Тоқсаба (2016—2017)
# [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] (2017—2018)
# [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2019—2023)

; Сот әкімшілігі
# [[Наиль Рафисович Ахметзакиров|Наиль Ахметзакиров]] (2023 жылғы 23 қаңтардан бері)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы сот жүйесі]]</text>
      <sha1>hd9y6hflnqhtmb7ohb15jb2butke8pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чикаго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101135</id>
    <revision>
      <id>3653990</id>
      <parentid>3506099</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3653990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8301" sha1="qci46b1yigl6g0fbvhucyvd6n5g3xda" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Чикаго
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Chicago}}
 |сурет                  = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
  | photo1a = Chicago from North Avenue Beach June 2015 panorama 1.jpg
  | photo2a = Sears Tower, Wacker Drive and Jackson Boulevard, Chicago, IL - 54189600901 (cropped).jpg
  | photo2b = The Chicago Theatre at night (49606398196).jpg
  | photo2c = L-Train Arriving at Station - Chicago - Illinois - USA.jpg
  | photo3a = Navy Pier Summer.jpg
  | photo3b = Field museum (cropped).jpg
  | photo4a = Jay Pritzker Pavilion, Chicago, Illinois, Estados Unidos, 2012-10-20, DD 08.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
 | foot_montage =}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 =
 |ту                      = Flag of Chicago, Illinois.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 54|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 87|lon_min = 39|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(2862244)_region:US
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Иллинойс
 |кестедегі аймақ         = Иллинойс
 |аудан түрі              = аймақ
 |ауданы                   = Кук
 |кестедегі аудан         = Кук (аймақ){{!}}Кук
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                   = Рам И. Эмануэль
 |құрылған уақыты         = 1795
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 1837
 |жер аумағы                  = 606,1
 |биiктiктiң түрi         = биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 179
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↘2 731 585
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4528,825
  |шоғырлануы             = 9 618 502 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 312, 773, 872
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 60601, 60602, 60603, 60604, 60605, 60606, 60607, 60608, 60609, 60610, 60611, 60612, 60613, 60614, 60615, 60616, 60617, 60618, 60619, 60620, 60621, 60622, 60623, 60624, 60625, 60626, 60628, 60629, 60630, 60631, 60632, 60633, 60634, 60636, 60637, 60638, 60639, 60640, 60641, 60642, 60643, 60644, 60645, 60646, 60647, 60649, 60651, 60652, 60653, 60654, 60655, 60656, 60657, 60659, 60660, 60661, 60664, 60666, 60668, 60669, 60670, 60673, 60674, 60675, 60677, 60678, 60680, 60681, 60682, 60684, 60685, 60686, 60687, 60688, 60689, 60690, 60691, 60693, 60694, 60695, 60696, 60697, 60699 и 60701
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chicago
 |сайты                   = http://cityofchicago.org/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Чикаго''' — ({{IPAc-en|audio=En-us-Chicago.ogg|ʃ|ɪ|ˈ|k|ɑː|ɡ|oʊ}}, [[Ағылшын тілі|ағылш]]. оқылуы &quot;''Щикагоу''&quot;, ресми түрде '''Чикаго қаласы''' ({{lang-en|City of Chicago}}) — [[Иллинойс|Иллинойс штатының]] ең көп қоныстанған қаласы және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] халық саны бойынша [[Нью-Йорк]] пен [[Лос Анджелес|Лос Анджлестен]] кейінгі үшінші қала. [[2020 жыл|2020 жылы]] 2 746 388 халқы бар, бұл сонымен қатар [[АҚШ]]-тың Орта-Батыстағы регионының ең үлкен қаласы. Чикаго-Кук округінің округтік орталығы, АҚШ-тың екінші ауданы, Қаланың кішкене бөлігі Ду-Пейдж округінде орналасқан. Чикаго-Чикагодағы агломерацияның басты қаласы, кейде &quot;Чикаго қаласы&quot; деп аталады. 10 миллионға жуық халқы бар бұл агломерация АҚШ-тағы халық саны бойынша үшінші болып табылады.

Қала территориясы - 606.6 шақырым².

[[1780 жыл|1780 жылы]] бұрын жергілікті [[Үндістер|үнді америкалықтар]] мекендеген жері еді. Отарлау саясаты жүргізінде қазіргі қала пайда болды. Атауы жергілікті тайпаларының тілінен алынған еді. Мағынасы &quot;жабайы сарымсақ&quot;.

[[Мичиган (көл)|Мичиган көлінің]]  жағасында орналасқан Чикаго [[1837 жыл|1837 жылы]] [[Ұлы көлдер]] мен [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи өзенінің]] арасындағы тармақтың жанында қала болды және [[XIX ғасыр|XIX ғасырдың]] ортасында қарқынды өсті. Бірнеше шаршы мильді жойып, 100 000-нан астам адамды үйсіз қалдырған ұлы өрттен кейін қала қайта құру үшін айтарлықтай күш жұмсады. Құрылыстың күрт өсуі халықтың өсуін бірнеше онжылдықтарға жеделдетті, ал [[1900 жыл|1900 жылы]], өрттен отыз жыл өткен соң, Чикаго әлемдегі бесінші ірі қала болды. Чикаго қала құрылысы мен аудандастыруды, соның ішінде құрылыстың жаңа стильдерін, Әдемі қалалардың қозғалысын және болат көктіреген ғимараттарды дамытуға өз үлесін қосты.

Чикаго - халықаралық [[қаржы]], [[мәдениет]], коммерциялық қызмет, [[Индустрияландыру|индустрия]], [[оқыту]], [[технология]], [[телекоммуникация]] және транспорт орталығы. Мұнда Чикаго сауда палатасы құрылды, ол деривативтердің ең үлкен және әр түрлі нарықтарының бірі болып табылады. Жылына байланысты О'Хара халықаралық әуежайы әлемдегі бесінші немесе алтыншы әуежай болып табылады. Бұл аймақта федералды тас жолдардың ең көп саны бар. Globalization and World Cities Research Network мәліметтеріне сәйкес, Чикаго-әлемдегі альфа-Ғаламдық қала және 12-ші жаһандық қала. Чикаго ауданы әлемдегі ең үлкен ЖІӨ-нің біріне ие-[[2018 жыл|2018 жылы]] ол 689 миллиард долларға тең болды.

[[Санат:Миллионер қалалар]]
[[Санат:Иллинойс қалалары]]

{{stub}}</text>
      <sha1>qci46b1yigl6g0fbvhucyvd6n5g3xda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653991</id>
      <parentid>3653990</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3653991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8301" sha1="fbfmyymhf3crhofs944xtn7de1hx535" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Чикаго
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Chicago}}
 |сурет                  = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
  | photo1a = Chicago from North Avenue Beach June 2015 panorama 1.jpg
  | photo2a = Sears Tower, Wacker Drive and Jackson Boulevard, Chicago, IL - 54189600901 (cropped).jpg
  | photo2b = The Chicago Theatre at night (49606398196).jpg
  | photo2c = L-Train Arriving at Station - Chicago - Illinois - USA.jpg
  | photo3a = Navy Pier Summer.jpg
  | photo3b = Field museum (cropped).jpg
  | photo4a = Jay Pritzker Pavilion, Chicago, Illinois, Estados Unidos, 2012-10-20, DD 08.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
 | foot_montage =}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 =
 |ту                      = Flag of Chicago, Illinois.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 54|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 87|lon_min = 39|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(2862244)_region:US
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Иллинойс
 |кестедегі аймақ         = Иллинойс
 |аудан түрі              = аймақ
 |ауданы                   = Кук
 |кестедегі аудан         = Кук (аймақ){{!}}Кук
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = Брэндон Джонсон
 |құрылған уақыты         = 1795
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 1837
 |жер аумағы                  = 606,1
 |биiктiктiң түрi         = биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 179
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↘2 731 585
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4528,825
  |шоғырлануы             = 9 618 502 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 312, 773, 872
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 60601, 60602, 60603, 60604, 60605, 60606, 60607, 60608, 60609, 60610, 60611, 60612, 60613, 60614, 60615, 60616, 60617, 60618, 60619, 60620, 60621, 60622, 60623, 60624, 60625, 60626, 60628, 60629, 60630, 60631, 60632, 60633, 60634, 60636, 60637, 60638, 60639, 60640, 60641, 60642, 60643, 60644, 60645, 60646, 60647, 60649, 60651, 60652, 60653, 60654, 60655, 60656, 60657, 60659, 60660, 60661, 60664, 60666, 60668, 60669, 60670, 60673, 60674, 60675, 60677, 60678, 60680, 60681, 60682, 60684, 60685, 60686, 60687, 60688, 60689, 60690, 60691, 60693, 60694, 60695, 60696, 60697, 60699 и 60701
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chicago
 |сайты                   = http://cityofchicago.org/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Чикаго''' — ({{IPAc-en|audio=En-us-Chicago.ogg|ʃ|ɪ|ˈ|k|ɑː|ɡ|oʊ}}, [[Ағылшын тілі|ағылш]]. оқылуы &quot;''Щикагоу''&quot;, ресми түрде '''Чикаго қаласы''' ({{lang-en|City of Chicago}}) — [[Иллинойс|Иллинойс штатының]] ең көп қоныстанған қаласы және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] халық саны бойынша [[Нью-Йорк]] пен [[Лос Анджелес|Лос Анджлестен]] кейінгі үшінші қала. [[2020 жыл|2020 жылы]] 2 746 388 халқы бар, бұл сонымен қатар [[АҚШ]]-тың Орта-Батыстағы регионының ең үлкен қаласы. Чикаго-Кук округінің округтік орталығы, АҚШ-тың екінші ауданы, Қаланың кішкене бөлігі Ду-Пейдж округінде орналасқан. Чикаго-Чикагодағы агломерацияның басты қаласы, кейде &quot;Чикаго қаласы&quot; деп аталады. 10 миллионға жуық халқы бар бұл агломерация АҚШ-тағы халық саны бойынша үшінші болып табылады.

Қала территориясы - 606.6 шақырым².

[[1780 жыл|1780 жылы]] бұрын жергілікті [[Үндістер|үнді америкалықтар]] мекендеген жері еді. Отарлау саясаты жүргізінде қазіргі қала пайда болды. Атауы жергілікті тайпаларының тілінен алынған еді. Мағынасы &quot;жабайы сарымсақ&quot;.

[[Мичиган (көл)|Мичиган көлінің]]  жағасында орналасқан Чикаго [[1837 жыл|1837 жылы]] [[Ұлы көлдер]] мен [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи өзенінің]] арасындағы тармақтың жанында қала болды және [[XIX ғасыр|XIX ғасырдың]] ортасында қарқынды өсті. Бірнеше шаршы мильді жойып, 100 000-нан астам адамды үйсіз қалдырған ұлы өрттен кейін қала қайта құру үшін айтарлықтай күш жұмсады. Құрылыстың күрт өсуі халықтың өсуін бірнеше онжылдықтарға жеделдетті, ал [[1900 жыл|1900 жылы]], өрттен отыз жыл өткен соң, Чикаго әлемдегі бесінші ірі қала болды. Чикаго қала құрылысы мен аудандастыруды, соның ішінде құрылыстың жаңа стильдерін, Әдемі қалалардың қозғалысын және болат көктіреген ғимараттарды дамытуға өз үлесін қосты.

Чикаго - халықаралық [[қаржы]], [[мәдениет]], коммерциялық қызмет, [[Индустрияландыру|индустрия]], [[оқыту]], [[технология]], [[телекоммуникация]] және транспорт орталығы. Мұнда Чикаго сауда палатасы құрылды, ол деривативтердің ең үлкен және әр түрлі нарықтарының бірі болып табылады. Жылына байланысты О'Хара халықаралық әуежайы әлемдегі бесінші немесе алтыншы әуежай болып табылады. Бұл аймақта федералды тас жолдардың ең көп саны бар. Globalization and World Cities Research Network мәліметтеріне сәйкес, Чикаго-әлемдегі альфа-Ғаламдық қала және 12-ші жаһандық қала. Чикаго ауданы әлемдегі ең үлкен ЖІӨ-нің біріне ие-[[2018 жыл|2018 жылы]] ол 689 миллиард долларға тең болды.

[[Санат:Миллионер қалалар]]
[[Санат:Иллинойс қалалары]]

{{stub}}</text>
      <sha1>fbfmyymhf3crhofs944xtn7de1hx535</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653992</id>
      <parentid>3653991</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3653992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8331" sha1="54mr20ibujf17w9ckyci31ljas8aikt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Чикаго
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Chicago}}
 |сурет                  = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
  | photo1a = Chicago from North Avenue Beach June 2015 panorama 1.jpg
  | photo2a = Sears Tower, Wacker Drive and Jackson Boulevard, Chicago, IL - 54189600901 (cropped).jpg
  | photo2b = The Chicago Theatre at night (49606398196).jpg
  | photo2c = L-Train Arriving at Station - Chicago - Illinois - USA.jpg
  | photo3a = Navy Pier Summer.jpg
  | photo3b = Field museum (cropped).jpg
  | photo4a = Jay Pritzker Pavilion, Chicago, Illinois, Estados Unidos, 2012-10-20, DD 08.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
 | foot_montage =}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 = Seal of Chicago, Illinois.svg
 |ту                      = Flag of Chicago, Illinois.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 54|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 87|lon_min = 39|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(2862244)_region:US
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Иллинойс
 |кестедегі аймақ         = Иллинойс
 |аудан түрі              = аймақ
 |ауданы                   = Кук
 |кестедегі аудан         = Кук (аймақ){{!}}Кук
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = Брэндон Джонсон
 |құрылған уақыты         = 1795
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 1837
 |жер аумағы                  = 606,1
 |биiктiктiң түрi         = биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 179
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↘2 731 585
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4528,825
  |шоғырлануы             = 9 618 502 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 312, 773, 872
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 60601, 60602, 60603, 60604, 60605, 60606, 60607, 60608, 60609, 60610, 60611, 60612, 60613, 60614, 60615, 60616, 60617, 60618, 60619, 60620, 60621, 60622, 60623, 60624, 60625, 60626, 60628, 60629, 60630, 60631, 60632, 60633, 60634, 60636, 60637, 60638, 60639, 60640, 60641, 60642, 60643, 60644, 60645, 60646, 60647, 60649, 60651, 60652, 60653, 60654, 60655, 60656, 60657, 60659, 60660, 60661, 60664, 60666, 60668, 60669, 60670, 60673, 60674, 60675, 60677, 60678, 60680, 60681, 60682, 60684, 60685, 60686, 60687, 60688, 60689, 60690, 60691, 60693, 60694, 60695, 60696, 60697, 60699 и 60701
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chicago
 |сайты                   = http://cityofchicago.org/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Чикаго''' — ({{IPAc-en|audio=En-us-Chicago.ogg|ʃ|ɪ|ˈ|k|ɑː|ɡ|oʊ}}, [[Ағылшын тілі|ағылш]]. оқылуы &quot;''Щикагоу''&quot;, ресми түрде '''Чикаго қаласы''' ({{lang-en|City of Chicago}}) — [[Иллинойс|Иллинойс штатының]] ең көп қоныстанған қаласы және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] халық саны бойынша [[Нью-Йорк]] пен [[Лос Анджелес|Лос Анджлестен]] кейінгі үшінші қала. [[2020 жыл|2020 жылы]] 2 746 388 халқы бар, бұл сонымен қатар [[АҚШ]]-тың Орта-Батыстағы регионының ең үлкен қаласы. Чикаго-Кук округінің округтік орталығы, АҚШ-тың екінші ауданы, Қаланың кішкене бөлігі Ду-Пейдж округінде орналасқан. Чикаго-Чикагодағы агломерацияның басты қаласы, кейде &quot;Чикаго қаласы&quot; деп аталады. 10 миллионға жуық халқы бар бұл агломерация АҚШ-тағы халық саны бойынша үшінші болып табылады.

Қала территориясы - 606.6 шақырым².

[[1780 жыл|1780 жылы]] бұрын жергілікті [[Үндістер|үнді америкалықтар]] мекендеген жері еді. Отарлау саясаты жүргізінде қазіргі қала пайда болды. Атауы жергілікті тайпаларының тілінен алынған еді. Мағынасы &quot;жабайы сарымсақ&quot;.

[[Мичиган (көл)|Мичиган көлінің]]  жағасында орналасқан Чикаго [[1837 жыл|1837 жылы]] [[Ұлы көлдер]] мен [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи өзенінің]] арасындағы тармақтың жанында қала болды және [[XIX ғасыр|XIX ғасырдың]] ортасында қарқынды өсті. Бірнеше шаршы мильді жойып, 100 000-нан астам адамды үйсіз қалдырған ұлы өрттен кейін қала қайта құру үшін айтарлықтай күш жұмсады. Құрылыстың күрт өсуі халықтың өсуін бірнеше онжылдықтарға жеделдетті, ал [[1900 жыл|1900 жылы]], өрттен отыз жыл өткен соң, Чикаго әлемдегі бесінші ірі қала болды. Чикаго қала құрылысы мен аудандастыруды, соның ішінде құрылыстың жаңа стильдерін, Әдемі қалалардың қозғалысын және болат көктіреген ғимараттарды дамытуға өз үлесін қосты.

Чикаго - халықаралық [[қаржы]], [[мәдениет]], коммерциялық қызмет, [[Индустрияландыру|индустрия]], [[оқыту]], [[технология]], [[телекоммуникация]] және транспорт орталығы. Мұнда Чикаго сауда палатасы құрылды, ол деривативтердің ең үлкен және әр түрлі нарықтарының бірі болып табылады. Жылына байланысты О'Хара халықаралық әуежайы әлемдегі бесінші немесе алтыншы әуежай болып табылады. Бұл аймақта федералды тас жолдардың ең көп саны бар. Globalization and World Cities Research Network мәліметтеріне сәйкес, Чикаго-әлемдегі альфа-Ғаламдық қала және 12-ші жаһандық қала. Чикаго ауданы әлемдегі ең үлкен ЖІӨ-нің біріне ие-[[2018 жыл|2018 жылы]] ол 689 миллиард долларға тең болды.

[[Санат:Миллионер қалалар]]
[[Санат:Иллинойс қалалары]]

{{stub}}</text>
      <sha1>54mr20ibujf17w9ckyci31ljas8aikt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654001</id>
      <parentid>3653992</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3654001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7758" sha1="gcwwdh0cykrx9a82dh17z8m52p6f7xe" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Чикаго
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Chicago}}
 |сурет                  = {{Photomontage|
 |color=#ffffff
  | photo1a = Chicago from North Avenue Beach June 2015 panorama 1.jpg
  | photo2a = Sears Tower, Wacker Drive and Jackson Boulevard, Chicago, IL - 54189600901 (cropped).jpg
  | photo2b = The Chicago Theatre at night (49606398196).jpg
  | photo2c = L-Train Arriving at Station - Chicago - Illinois - USA.jpg
  | photo3a = Navy Pier Summer.jpg
  | photo3b = Field museum (cropped).jpg
  | photo4a = Jay Pritzker Pavilion, Chicago, Illinois, Estados Unidos, 2012-10-20, DD 08.jpg
 | position = center
 | spacing = 2
 | border = 0
 | size = 275
 | foot_montage =}}
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 = Seal of Chicago, Illinois.svg
 |ту                      = Flag of Chicago, Illinois.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 54|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 87|lon_min = 39|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(2862244)_region:US
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 300
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Иллинойс
 |кестедегі аймақ         = Иллинойс
 |аудан түрі              = аймақ
 |ауданы                   = Кук
 |кестедегі аудан         = Кук (аймақ){{!}}Кук
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = Брэндон Джонсон
 |құрылған уақыты         = 1795
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 1837
 |жер аумағы                  = 606,1
 |биiктiктiң түрi         = биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 179
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↘2 731 585
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4528,825
  |шоғырлануы             = 9 618 502 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 312, 773, 872
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 60601 — 60701
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chicago
 |сайты                   = http://cityofchicago.org/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Чикаго''' — ({{IPAc-en|audio=En-us-Chicago.ogg|ʃ|ɪ|ˈ|k|ɑː|ɡ|oʊ}}, [[Ағылшын тілі|ағылш]]. оқылуы &quot;''Щикагоу''&quot;, ресми түрде '''Чикаго қаласы''' ({{lang-en|City of Chicago}}) — [[Иллинойс|Иллинойс штатының]] ең көп қоныстанған қаласы және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] халық саны бойынша [[Нью-Йорк]] пен [[Лос Анджелес|Лос Анджлестен]] кейінгі үшінші қала. [[2020 жыл|2020 жылы]] 2 746 388 халқы бар, бұл сонымен қатар [[АҚШ]]-тың Орта-Батыстағы регионының ең үлкен қаласы. Чикаго-Кук округінің округтік орталығы, АҚШ-тың екінші ауданы, Қаланың кішкене бөлігі Ду-Пейдж округінде орналасқан. Чикаго-Чикагодағы агломерацияның басты қаласы, кейде &quot;Чикаго қаласы&quot; деп аталады. 10 миллионға жуық халқы бар бұл агломерация АҚШ-тағы халық саны бойынша үшінші болып табылады.

Қала территориясы - 606.6 шақырым².

[[1780 жыл|1780 жылы]] бұрын жергілікті [[Үндістер|үнді америкалықтар]] мекендеген жері еді. Отарлау саясаты жүргізінде қазіргі қала пайда болды. Атауы жергілікті тайпаларының тілінен алынған еді. Мағынасы &quot;жабайы сарымсақ&quot;.

[[Мичиган (көл)|Мичиган көлінің]]  жағасында орналасқан Чикаго [[1837 жыл|1837 жылы]] [[Ұлы көлдер]] мен [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи өзенінің]] арасындағы тармақтың жанында қала болды және [[XIX ғасыр|XIX ғасырдың]] ортасында қарқынды өсті. Бірнеше шаршы мильді жойып, 100 000-нан астам адамды үйсіз қалдырған ұлы өрттен кейін қала қайта құру үшін айтарлықтай күш жұмсады. Құрылыстың күрт өсуі халықтың өсуін бірнеше онжылдықтарға жеделдетті, ал [[1900 жыл|1900 жылы]], өрттен отыз жыл өткен соң, Чикаго әлемдегі бесінші ірі қала болды. Чикаго қала құрылысы мен аудандастыруды, соның ішінде құрылыстың жаңа стильдерін, Әдемі қалалардың қозғалысын және болат көктіреген ғимараттарды дамытуға өз үлесін қосты.

Чикаго - халықаралық [[қаржы]], [[мәдениет]], коммерциялық қызмет, [[Индустрияландыру|индустрия]], [[оқыту]], [[технология]], [[телекоммуникация]] және транспорт орталығы. Мұнда Чикаго сауда палатасы құрылды, ол деривативтердің ең үлкен және әр түрлі нарықтарының бірі болып табылады. Жылына байланысты О'Хара халықаралық әуежайы әлемдегі бесінші немесе алтыншы әуежай болып табылады. Бұл аймақта федералды тас жолдардың ең көп саны бар. Globalization and World Cities Research Network мәліметтеріне сәйкес, Чикаго-әлемдегі альфа-Ғаламдық қала және 12-ші жаһандық қала. Чикаго ауданы әлемдегі ең үлкен ЖІӨ-нің біріне ие-[[2018 жыл|2018 жылы]] ол 689 миллиард долларға тең болды.

[[Санат:Миллионер қалалар]]
[[Санат:Иллинойс қалалары]]

{{stub}}</text>
      <sha1>gcwwdh0cykrx9a82dh17z8m52p6f7xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болат Жұмабекұлы Бақауов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101840</id>
    <revision>
      <id>3654034</id>
      <parentid>3554093</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7484" sha1="60ywvzm64cjnp05po688lks29jtwjnd" xml:space="preserve">[[Сурет:Bolat Baqauov.jpg|нобай|оңға|Бақауов, 2019 жыл]]
'''Болат Жұмабекұлы Бақауов''' ([[27 маусым]] [[1971 жыл|1971]], [[Жаңа Жұлдыз|Новокузьминка]] ауылы, [[Железин ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — [[қазақстан]]дық саяси қайраткер және [[Павлодар облысы]]ның бұрынғы [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] (2016–2020).

[[Уақ]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап
 |авторы         = Дәйкенов Темірболат
 |бөлімі         = 
 |бөлім сілтемесі  = 
 |тақырыбы         = 
 |шынайы атауы     = Уақ шежіресі
 |сілтеме          = 
 |уикитека         = 
 |жауапты     = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет
 |басылым     = 2
 |орны        = Астана
 |баспасы     = Фолиант
 |жыл         = 2021
 |томы        = 
 |беттері     = 
 |барлық беті    = 992
 |сериясы      = 
 |isbn         = 978-601-338-848-9
 |тиражы       = 1000
}}&lt;/ref&gt; Павлодар облысының әкімі болуынан бұрын ол [[Қашыр ауданы]] (2008–2011) және [[Ақсу]] (2011–2024) мен [[Павлодар]] (2014–2016) қалаларының әкімі болған.

2020 жылы Бақауов «билігін асыра пайдаланды» айыпымен қамауға алынып, сотталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newtimes.kz/eksklyuziv/138883-ili-v-tiurmu-ili-v-astanu-o-prikliucheniiakh-akimov-pavlodarskoi-oblasti|title=Или в тюрьму, или в Астану: О «приключениях» акимов Павлодарской области|author=ОРАЗБЕКОВА, Айнұр|lang=kk|date=2021-10-29|access-date=2023-03-02|lang=ru}}&lt;/ref&gt; 2020 жылдың 27 мамырында сот нәтижесінде Болат Бақауов үш жарым жылға бас бостандығынан айырылды&lt;ref name=&quot;kazinform&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/oglashen-prigovor-byvshemu-akimu-pavlodarskoy-oblasti-bulatu-bakauovu_a3654706|title=Оглашен приговор бывшему акиму Павлодарской области Булату Бакауову|lang=ru|publisher=kazinform|date=2020-03-27|access-date=2023-03-02|author=ГАГАРИН, Антон}}&lt;/ref&gt; және мемлекеттік қызметте және өзге де мемлекеттік органдарда жұмыс істеу құқығынан айырылды.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20200527/Eks-akim-Pavlodarskoy-oblasti-Bakauov-izbezhal-kolonii-po-korruptsionnoy-state-14078650.html|title=Экс-аким Павлодарской области Бакауов избежал колонии по коррупционной статье|lang=ru|publisher=SPUTNIK|date=2020-03-27|access-date=2023-03-02}}&lt;/ref&gt;

== Білімі ==
* Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтын (2003) «Заң ғылымдары» мамандығы бойынша;
* Халықаралық бизнес, экономика және кәсіпорындарды басқару академиясын (2005) бітірген.
== Өмірбаяны ==

* 1988 жылдан - [[Павлодар облысы]] Железин ауданының ''«Кеңестік Қазақстан»'' кеңшары автогаражының жұмысшысы.
* 1989 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
* 1991 жылдан - Павлодар облысы Железин ауданының ''«Кеңестік Қазақстан»'' кеңшары автогаражының жүргізушісі.
* 1993 жылдан - Павлодар облысы Железин ауданы «Әділет» шағын кәсіпорынының директоры.
* 1996 жылдан - [[Павлодар облысы]] Железин ауданы ''«Бақауов»'' КШ жетекшісі.
* 1998 жылдан - жеке кәсіпкер.
* 2007 жылдан - ''«Толымбек»'' КШ ЖШС директоры.
* 2008 жылдың 19 желтоқсанынан - [[Павлодар облысы]] [[Тереңкөл ауданы]]ның әкімі.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;
* 2011 жылдың қазаны - 2014 жылдың сәуірі аралығында - ақсу қаласының әкімі.
* 2016 жылғы 25 наурыздан - Павлодар облысының әкімі.
== Бас бостандығынан айырылуы ==
Тексеріс барысында 200 миллион теңгеден астам сомаға салық төлеуден жалтару анықталды, Бақауовқа қарсы шыққан Рүстем Садуақасовтың айтуы бойынша Бақауов мемлекеттік қызметін пайдаланып, Мемлекеттік кірістер департаментінің басшылығынан тексерудің шынайы нәтижелерін жасыруды және анықталған салық төлеуден жалтару сомасын 5 миллион теңгеге дейін азайтуды талап ете бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20200118/akim-bakauov-sud-12571662.html|title=Аким Павлодарской области Бакауов арестован с санкции суда: как это было|lang=ru|publisher=SPUTNIK|date=2020-01-18|access-date=2023-03-02}}&lt;/ref&gt;

2020 жылдың 27 мамырында сот нәтижесінде Болат Бақауов үш жарым жылға бас бостандығынан айырылды&lt;ref name=&quot;kazinform&quot;/&gt; және мемлекеттік қызметте және өзге де мемлекеттік органдарда жұмыс істеу құқығынан айырылды.&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt;

== Марапаттары ==

* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2002).
* «Облыс алдында сіңірген еңбегі үшін» төс белгісі
* [[Құрмет ордені]] (2015).&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/kk/1081202-bolat-baqauov-pavlodar-oblysynynh-aki.html Болат Бақауов Павлодар облысының әкімі болды]&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Бақауов, Болат Жұмабекұлы}}
[[Санат:27 маусымда туғандар]]
[[Санат:1971 жылы туғандар]]
[[Санат:Железин ауданында туғандар]]
[[Санат:Тереңкөл ауданының әкімдері]]
[[Санат:Ақсу әкімдері]]
[[Санат:Павлодар облысының әкімдері]]
[[Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Павлодар әкімдері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>60ywvzm64cjnp05po688lks29jtwjnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самат Сапарбекұлы Ескендіров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101989</id>
    <revision>
      <id>3654037</id>
      <parentid>3491013</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="8xrtqfenhhw9jb81tfim7sk30vc3xoi" xml:space="preserve">[[Сурет:Samat Eskendirov.jpg|thumb|right|Ескендіров, 2013 жыл]]

'''Самат Сапарбекұлы Ескендіров'''  - [[1966]] жылы 24 шілдеде [[Көкшетау облысы]] Көкшетау ауданының Симферополь ауылында туған. Қазақ. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
== Хронологиясы ==
*Целиноград ауылшаруашылық институтын (1990) инженер-механик мамандығы бойынша; 
*Көкшетау экономика және менеджмент институтының магистратурасын (2005) бітірген.
*[[1983]] жылдан - [[Көкшетау облысы]]ның Келлер ауданы Подлесное аулының Димитров атындағы ұжымшарының мүшесі. 
*[[1983]] жылдың тамызынан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. 
*[[1990]] жылдан - Димитров атындағы ұжымшардың егіншілік бригадасының механигі, пайдалану жөніндегі инженері, ұжымшардың бас инженері. 
*[[1994]] жылдан -«Есіл»ЖШСбасдиректоры (Ақмола облысы Щучинск қаласы). 
*[[2004]] жылдың тамызынан - СҚО Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары департаменті бастығының орынбасары. 
*[[2004]] жылдың қазанынан - СҚО [[Жамбыл ауданы]]ның әкімі. 
*[[2007]] жылдың сәуірінен - СҚО Қызылжар ауданының әкімі. 
*[[2007]] жылдың қазанынан - СҚО әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары. 
*[[2008]] жылдан - СҚО әкімінің ауыл шаруашылығы және экономика мәселелері жөніндегі орынбасары.
*[[2010]] жылдың сәуірінен бері - Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары.
*[[2011]] жылдан - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты.
*[[2013]]—[[2014]] жж. — Солтүстік Қазақстан облысының әкімі.

== Жетістіктері ==
*«Құрмет» (2007) орденімен; 
*«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» ([[2001]]), 
*«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» ([[2005]]), 
*«Астананың 10 жылдығы» ([[2008]]) медальдарымен марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Ескендірова Гуля Маратқызы (1968 жылы туған). Үлдары - Ескендіров Қанат (1990 жылы туған), Ескендіров Алмат (1995 жылы туған); қызы - Ескендірова Салтанат (2001 жылы туған).&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{DEFAULTSORT:Ескендіров, Самат Сапарбекұлы}}

[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]]


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>8xrtqfenhhw9jb81tfim7sk30vc3xoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118170</id>
    <revision>
      <id>3654033</id>
      <parentid>3600419</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15796" sha1="cff2g4kbuiiznorpppce7zlggeyfh8a" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = губернатор
 | Қазақша есімі        = Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Jenis Qasymbek (2022-07-08) (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Қасымбек, 2022 жыл
 | Титулы               = 11-[[Астана әкімі]]
 | Ту                   = Emblem of Astana (latin).svg
 | Ту2                  = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg
 | Басқара бастады      = 8 желтоқсан 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    =
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]
 | Ізбасары             =

 | Титулы_2             =  [[Қарағанды облысы]]ның&lt;br&gt;10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]]
 | Ту_2                 = Flag of Karagandy Oblast.svg
 | Ту2_2                = Coat of Arms of Karagandy Province.svg
 | Басқара бастады_2    = 18 қыркүйек 2019
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8 желтоқсан 2022
 | Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2            = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | Ізбасары_2           = [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Ермағанбет Бөлекпаев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/330396-ermaghanbet-bolekpaev-qaraghandy-oblysynynh-akimi-bolyp-taghayyndaldy|title=Ермағанбет Бөлекпаев Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-17|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

 | Титулы_3             = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]]
 | Ту_3                 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Ту2_3                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3    = 25 ақпан
 | Басқаруын аяқтады_3  = 18 қыркүйек 2019
 | Президент_3          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3            = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
 | Ізашары_3            = бірінші орынбасары ретінде [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
 | Ізбасары_3           = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]

 | Титулы_4             = 1-[[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]]
 | Ту_4                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_4                = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_4    = 27 желтоқсан 2018
 | Басқаруын аяқтады_4  = 25 ақпан 2019
|Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Премьер_4            = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
 | Ізашары_4            = ''лауазым пайда болды; Инвестициялар және даму министрі ретінде өзі''
 | Ізбасары_4           =[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]

 | Титулы_5             = 2-[[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]]
 | Ту_5                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Басқара бастады_5    = 21 маусым 2016
 | Басқаруын аяқтады_5  = 27 желтоқсан 2018
|Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Премьер_5            = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] &lt;br&gt;[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
 | Ізашары_5            = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] 
 | Ізбасары_5           = ''лауазым жойылды; Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі ретінде өзі''

 | Титулы_6             = 11-[[Қазақстан Республикасының көлiк және коммуникациялар министрлiгi|Көлiк және коммуникациялар министрі]] 
 | Ту_6                 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Ту2_6                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_6    = 7 наурыз
 | Басқаруын аяқтады_6  = 6 тамыз 2014
|Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Премьер_6            = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt;[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
 | Ізашары_6            = [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] 
 | Ізбасары_6           = ''лауазымы жойылды, [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]] ретінде [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]''

 | Туған күні         = 07.05.1975
 | Туған жері         = {{Туғанжері|Шу|Шуда}}, [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 1) [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]&lt;br&gt;2) [[Еуразия ұлттық университеті]] 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Парасат ордені}}
  |{{Құрмет ордені}}
  |{{Астанаға 10 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
  |{{Астанаға 20 жыл медалі}}
  |{{2 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
}}
}}
'''Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек''' ([[7 мамыр]] [[1975 жыл]], [[Шу]]) — қазақстандық саясаткер, 2022 жылғы желтоқсаннан бергі [[Астана әкімі]].

Қасымбек — мемлекеттік қайраткер [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]]тың ұлы, бұрын [[Қарағанды облысы]]ның әкімі (2019–2022), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|премьер-министр орынбасары]] (2019), [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] (2018–2019), [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]] (2016–2018), [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрі]] (2014) лауазымдарына ие болған.

== Өмірбаяны ==
1975 жылғы 7 мамырда Қасымбек [[Жамбыл облысы]]ның [[Шу]] қаласында туған. [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Шұбыртпалы]] бөлімінен шыққан. Әкесі — [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков]], мемлекеттік қайраткер.

Қасымбек [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы|Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясының]] сәулеттік орта дизайны факультетін (1997), Еуразия университетінің мемлекеттік және муниципалдық басқару ісі факультетін (2001) экономист мамандығы бойынша бітірген.

* 1998 жылдан - [[Темірбанк|«ТемірБанк» ААҚ]] бас маманы. 
* 1998 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау агенттігінде теміржол көлігі және порттар бөлімінің бастығы. 
* 1999 жылғы қарашадан желтоқсанына дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Үйлестіру департаментінде көлік саясаты бөлімінің бастығы. 
* 1999 жылғы желтоқсаннан ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінде Келіктегі тарифтік саясат басқармасының бастығы. 
* 2000 жылғы сәуірден мамырға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінде Көліктегі тарифтік саясат департаменті директорының орынбасары. 
* 2000 жылғы мамырдан қазанға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Көліктегі тарифтік саясат департаменті директорының орынбасары. 
* 2000 жылғы қазаннан желтоқсанға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Су көлігі департаменті директорының м.а. 2000 жылғы желтоқсаннан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігінде Су көлігі департаментінің директоры. 
* 2004 жылдан - [[Ақтау теңіз сауда айлағы|«Ақтау халықаралық теңіз сауда порты»]] РМК директоры. 
* 2005 жылдан - ҚР көлік және коммуникациялар вице-министрі. 
* 2009 жылдан - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің жауапты хатшысы. 
* 2014 жылғы наурыз-маусым айларда - ҚР Көлік және коммуникациялар министрі. 
* 2014-2016 жылдары ҚР Инвестициялар және даму министрінің бірінші орынбасары болды. 
* 2016-2018 жылдары ҚР Инвестициялар және даму министрі. 
* 2018-2019 жылдары - ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі. 
* 2019 жылғы ақпаннан — [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|ҚР Премьер-Министрінің]] орынбасары.
* 2019 жылғы 19 қыркүйекте Қарағанды облысының әкімі қызметіне тағайындалды.
* 2022 жылғы 8 желтоқсаннан [[Астана әкімі]].

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]]
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астанаға 10 жыл медалі]]
* II дәрежелі «Еуразиялық экономикалық одақты құруға қосқан үлесі үшін» ордені (8 мамыр 2015)
* [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның грамотасы (17 шілде 2017)&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30100661#sub_id=0 Касымбек Женис Махмудулы. Автобиография. online.zakon.kz]&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Қасымбек үйленген, жұбайы — Ақжан Әдіханқызы Қасымбек. Жұптың үш қыз баласы бар: Ақерке (1997 жылы туған), Жансая (2000 жылы туған), Ләйлім (2003 жылы туған) Махмұдтар.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.inform.kz/kz/zhenis-kasymbek-karagandy-oblysynyn-akimi-bolyp-tagayyndaldy_a3567382 Жеңіс Қасымбек Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды]

{{Қазақстан облыс әкімдері}}
{{Асқар Маминның министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}
{{Серік Ахметовтің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Қасымбек, Жеңіс Махмұдұлы}}
[[Санат:Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы түлектері]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан көлік және коммуникациялар министрлері]]
[[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]]
[[Санат:Астана әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]</text>
      <sha1>cff2g4kbuiiznorpppce7zlggeyfh8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аққорған (Ташкент облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157404</id>
    <revision>
      <id>3654164</id>
      <parentid>3510611</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6454" sha1="jw1g87ckhtgbosncg9xn1c70ojptlmx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Аққорған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}
 |сурет                   = Toshkent viloyati.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =52 |lat_sec =35 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec =43 
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Аққорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1935	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1980
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 300
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 900
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 998 370 55
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аққорған}}
'''Аққорған''' ({{lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ның оңтүстігіндегі [[қала]]. [[Аққорған ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

==Географиялық орны==
Қала Ангрен өзенінің бойында Күшлік темір жол стансасынан 16 км қашықтықта орналасқан. Ташкент қаласының оңтүстігінен 55 км қашықтықта жатыр. 

== Халқы ==
1991 жылғы санақ көрсеткіштері бойынша Аққорған қаласының халық саны — 10,8 мың.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Аққорған — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 152-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 21-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 24 544-ші орында.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Досабат]] (9 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (14 км), [[Алмазар]] (19 км), [[Гүлбахар]] (21 км), [[Шыназ]] (24 км), [[Сайқұн]] (25 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (26 км), [[Піскент]] (26 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (32 км), [[Нұрафшан]] (32 км), [[Бахт]] (34 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (45 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Бустон]] (46 км, [[Тәжікстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (47 км), [[Баяут]] (49 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (50 км), [[Ташкент]] (51 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (51 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Oqqorgon&amp;id=35687&amp;ysclid=mftgnhy6bj30301902|title=Аққорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұл атау өзбек тілінен аударғанда  «ақ тау (төбе)» деп аударылады.
1935 жылы ұжымдастыру кезінде колхоз орталығы ретінде құрылды. 1991 жылы қала мәртебесін алды. Өзен бойында балық өсіру зауыты қызметін атқаратын жасанды су қоймалары жүйесі құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10577-Akkurgan.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Аққорған ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Сондай-ақ қалада азық-түлік және өңдеу кәсіпорындары жұмыс жасайды. 1980 жылдан кейін қала ретінде дами түсіп, қалаға тән сипат пайда болды, мәдени ошақтар ашыла бастады.
Жалпы білім беретін мектептер, кәсіптік лицей, арнайы мектеп-интернат, орталық кітапхана, клубтар, тарихи-өлкетану мұражайы бар. Бассейн, стадион, теннис корты, аурухана, дәріхана жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jw1g87ckhtgbosncg9xn1c70ojptlmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654165</id>
      <parentid>3654164</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6724" sha1="j7e7kuyhrzsden9kxg4d7jawxzwo3he" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Аққорған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}
 |сурет                   = Toshkent viloyati.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =52 |lat_sec =35 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec =43 
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Аққорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1935	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1980
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 300
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 900&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_248.pdf|title=Численность постоянного населения (город)|lang=ru/en/uz|website=Milly statistika qo`mitasi|date=2025|publisher=www.stat.uz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 998 370 55
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
{{мағына|Аққорған}}
'''Аққорған''' ({{lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ның оңтүстігіндегі [[қала]]. [[Аққорған ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

==Географиялық орны==
Қала Ангрен өзенінің бойында Күшлік темір жол стансасынан 16 км қашықтықта орналасқан. Ташкент қаласының оңтүстігінен 55 км қашықтықта жатыр. 

== Халқы ==
1991 жылғы санақ көрсеткіштері бойынша Аққорған қаласының халық саны — 10,8 мың.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Аққорған — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 152-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 21-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 24 544-ші орында.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Досабат]] (9 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (14 км), [[Алмазар]] (19 км), [[Гүлбахар]] (21 км), [[Шыназ]] (24 км), [[Сайқұн]] (25 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (26 км), [[Піскент]] (26 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (32 км), [[Нұрафшан]] (32 км), [[Бахт]] (34 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (45 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Бустон]] (46 км, [[Тәжікстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (47 км), [[Баяут]] (49 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (50 км), [[Ташкент]] (51 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (51 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Oqqorgon&amp;id=35687&amp;ysclid=mftgnhy6bj30301902|title=Аққорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұл атау өзбек тілінен аударғанда  «ақ тау (төбе)» деп аударылады.
1935 жылы ұжымдастыру кезінде колхоз орталығы ретінде құрылды. 1991 жылы қала мәртебесін алды. Өзен бойында балық өсіру зауыты қызметін атқаратын жасанды су қоймалары жүйесі құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10577-Akkurgan.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Аққорған ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Сондай-ақ қалада азық-түлік және өңдеу кәсіпорындары жұмыс жасайды. 1980 жылдан кейін қала ретінде дами түсіп, қалаға тән сипат пайда болды, мәдени ошақтар ашыла бастады.
Жалпы білім беретін мектептер, кәсіптік лицей, арнайы мектеп-интернат, орталық кітапхана, клубтар, тарихи-өлкетану мұражайы бар. Бассейн, стадион, теннис корты, аурухана, дәріхана жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j7e7kuyhrzsden9kxg4d7jawxzwo3he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангрен (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157413</id>
    <revision>
      <id>3654136</id>
      <parentid>3552505</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8036" sha1="27vl66vrci5a73j0j003b7aja1ktfbp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Ангрен
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Angren, Ангрен}}
 |сурет                   = Angren.jpg
 |сурет атауы             = 1999 жылғы суреті
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 01|lat_sec = 00 
  |lon_dir = E|lon_deg = 70|lon_min = 08|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = Ташкент облысы{{!}}Ташкент
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1940 жыл|1940 жылы]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Ангреншахтстрой
 |статус алуы             = [[1946 жыл|1946 жылы]]
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 961 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 191 300
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 1 300
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7066
 |пошта индексі           = 110200
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Angren
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ангрен''' ({{lang-uz|Angren, Ангрен}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала. Халық саны — 126 мың адам ([[2005 жыл]]).

==Географиялық орны==
Ангрен қаласы Ахангаран өзенінің бойында Шатқал және Шығыс-Курамин үстірттерінің аралығында Ташкенттің оңтүстік-шығысынан 78 км қашықтықта орналасқан. 
Қала Ахангаран жазығының сол жағалауында орын тепкен. Ол бірнеше бытыраңқы бөліктерден тұрады. 
Ангрен қаласы арқылы [[Ташкент]]-[[Қоқан (қала)|Қоқан]] [[автомагистраль]]і кесіп өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Ангрен — үлкен қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 14-ші және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 2-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 3545-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (42 км), [[Шайдон]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Адрасман]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (44 км), [[Паркент]] (49 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (50 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (61 км), Истиклол (65 км, [[Тәжікстан]]), [[Нұрафшан]] (65 км), [[Бурчмулла]] (65 км), [[Піскент]] (67 км), [[Ғазалкент]] (67 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (70 км), [[Қыбрай]] (70 км), [[Ескендір (кент)|Ескендір]] (70 км), [[Шарбақ (Ташкент облысы)|Шарбақ]] (70 км), [[Бесарық (қала)|Бесарық]] (75 км), [[Салар (кент)|Салар]] (77 км), [[Ташкент]] (81 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Angren&amp;id=2757&amp;ysclid=mfuo99drue568019215|title=Ангрен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
1940 жылдың 29 қыркүйегінде Джигирстан қыстағында Ангреншахстрой аталатын жұмысшылар поселкесі пайда болады. Осы кезден бастап Шығыстағы ең ірі көмір бассейнінің жұмысы басталады. 1946 жылдың 13 маусымындағы Жоғарғы Кеңестің шешімі бойынша Ангреншахстрой жұмысшылар поселкесінің атауы Ангрен болып өзгертіліп, оған қала дәрежесі беріледі. 
Оның аумағында Ташкент-Ангрен темір жол желісінің стансасы орналасқан. Қала арқылы Ферғана алқабын республиканың басқа елді мекендерімен байланыстыратын Ташкент-Қоқан тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2629-Angren.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Экономикасы және инфрақұрылымы==
Ангрен — Өзбекстанның [[көмір]] өндірісінің орталығы. Қалада қоңыр көмір өндіріледі («Ангренкөмір АҚ»), «Шахта № 9»).
Құрылыс материалдарын шығаратын бірнеше кәсіпорын, оның ішінде цемент-асфальт-бетон зауыты, темір-бетон өндірісі, керамика зауыты, каолин зауыты, үй құрылысы комбинаты бар.

Ангрен мемлекеттік техникалық колледжі, тау-кен геологиялық колледжі, Ангрен педагогикалық колледжі, Медицина мектебі, Тұрмыстық қызмет көрсету колледжі, құрылыс колледждері жұмыс жасайды. Қалада өлке тарихына қатысты көптеген материалдар жинақталған тарихи-өлкетану мұражайы бар.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Qorabov.JPG|Ангрен қаласына кіріс жолы
A-373 near Angren.JPG|Ангрен қаласыдан Қоқанға шығатын жол
Angren river.JPG|Ангрен өзені (2014 жыл сүреті)
Ангрен1.jpg|Мұражай
Angren JST.jpg|қоғамдық денсаулық сақтау техникалық мектебі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>27vl66vrci5a73j0j003b7aja1ktfbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654137</id>
      <parentid>3654136</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8163" sha1="hwbbfbt9s40yli6q6olse6jb6mw7fw2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Ангрен
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Angren, Ангрен}}
 |сурет                   = {{Photomontage
| photo1a = Angren JST.jpg
| photo2a = Angren.jpg
| photo2b = Dukentsoy in Angren.JPG
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 01|lat_sec = 00 
  |lon_dir = E|lon_deg = 70|lon_min = 08|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = Ташкент облысы{{!}}Ташкент
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1940 жыл|1940 жылы]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Ангреншахтстрой
 |статус алуы             = [[1946 жыл|1946 жылы]]
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 961 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 191 300
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 1 300
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7066
 |пошта индексі           = 110200
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Angren
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ангрен''' ({{lang-uz|Angren, Ангрен}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала. Халық саны — 126 мың адам ([[2005 жыл]]).

==Географиялық орны==
Ангрен қаласы Ахангаран өзенінің бойында Шатқал және Шығыс-Курамин үстірттерінің аралығында Ташкенттің оңтүстік-шығысынан 78 км қашықтықта орналасқан. 
Қала Ахангаран жазығының сол жағалауында орын тепкен. Ол бірнеше бытыраңқы бөліктерден тұрады. 
Ангрен қаласы арқылы [[Ташкент]]-[[Қоқан (қала)|Қоқан]] [[автомагистраль]]і кесіп өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Ангрен — үлкен қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 14-ші және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 2-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 3545-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (42 км), [[Шайдон]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Адрасман]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (44 км), [[Паркент]] (49 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (50 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (61 км), Истиклол (65 км, [[Тәжікстан]]), [[Нұрафшан]] (65 км), [[Бурчмулла]] (65 км), [[Піскент]] (67 км), [[Ғазалкент]] (67 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (70 км), [[Қыбрай]] (70 км), [[Ескендір (кент)|Ескендір]] (70 км), [[Шарбақ (Ташкент облысы)|Шарбақ]] (70 км), [[Бесарық (қала)|Бесарық]] (75 км), [[Салар (кент)|Салар]] (77 км), [[Ташкент]] (81 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Angren&amp;id=2757&amp;ysclid=mfuo99drue568019215|title=Ангрен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
1940 жылдың 29 қыркүйегінде Джигирстан қыстағында Ангреншахстрой аталатын жұмысшылар поселкесі пайда болады. Осы кезден бастап Шығыстағы ең ірі көмір бассейнінің жұмысы басталады. 1946 жылдың 13 маусымындағы Жоғарғы Кеңестің шешімі бойынша Ангреншахстрой жұмысшылар поселкесінің атауы Ангрен болып өзгертіліп, оған қала дәрежесі беріледі. 
Оның аумағында Ташкент-Ангрен темір жол желісінің стансасы орналасқан. Қала арқылы Ферғана алқабын республиканың басқа елді мекендерімен байланыстыратын Ташкент-Қоқан тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2629-Angren.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Экономикасы және инфрақұрылымы==
Ангрен — Өзбекстанның [[көмір]] өндірісінің орталығы. Қалада қоңыр көмір өндіріледі («Ангренкөмір АҚ»), «Шахта № 9»).
Құрылыс материалдарын шығаратын бірнеше кәсіпорын, оның ішінде цемент-асфальт-бетон зауыты, темір-бетон өндірісі, керамика зауыты, каолин зауыты, үй құрылысы комбинаты бар.

Ангрен мемлекеттік техникалық колледжі, тау-кен геологиялық колледжі, Ангрен педагогикалық колледжі, Медицина мектебі, Тұрмыстық қызмет көрсету колледжі, құрылыс колледждері жұмыс жасайды. Қалада өлке тарихына қатысты көптеген материалдар жинақталған тарихи-өлкетану мұражайы бар.

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Qorabov.JPG|Ангрен қаласына кіріс жолы
A-373 near Angren.JPG|Ангрен қаласыдан Қоқанға шығатын жол
Angren river.JPG|Ангрен өзені (2014 жыл сүреті)
Ангрен1.jpg|Мұражай
Angren JST.jpg|қоғамдық денсаулық сақтау техникалық мектебі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hwbbfbt9s40yli6q6olse6jb6mw7fw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахангаран (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157454</id>
    <revision>
      <id>3654138</id>
      <parentid>3510932</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="2yjt0nqb0rpzyolhg7n2xvc5u5wq4zx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ахангаран
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Ohangaron/Оҳaнгарон}}
 |сурет                   = Street in Ohangaron00.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min =54 |lat_sec = 22
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =38 |lon_sec = 40
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ахангаран ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1960	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1960
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 300 м и 567 м
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 40 700
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 70
 |пошта индексі           = 110300
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аханғаран''' ({{lang-uz|Ohangaron/Оҳaнгарон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала. [[Ахангаран ауданы]]ның орталығы. Халық саны — 35 мың адам.

== Географиялық орны ==
Ол Ташкент-Ангрен теміржол желісіндегі Курамин тау жотасының тау сілемдерінде, Ахангаран өзенінің бойында орналасқан.  

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Аханғаран — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 48-орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 7-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 11 646-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (7 км), [[Піскент]] (23 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (27 км), [[Нұрафшан]] (28 км), [[Истиклол]] (37 км, [[Тәжікстан]]), [[Бөке (қала)|Бөке]] (38 км), [[Адрасман]] (40 км, [[Тәжікстан]]), [[Паркент]] (43 км), [[Ангрен (қала)|Ангрен]] (44 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (46 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (50 км), [[Бустон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (54 км), [[Гүлбахар]] (54 км), [[Ташкент]] (55 км), [[Қыбрай]] (55 км), [[Салар (кент)|Салар]] (57 км), [[Досабат]] (59 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (64 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Ohangaron&amp;id=35587&amp;ysclid=mfusr206lt463067139|title=Ахангаран|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Кенттің негізі 1960 жылы мұнда ірі цемент зауытының құрылысына байланысты қаланған, 1966 жылы қала дәрежесіне қол жеткізген.

Алайда елді мекен негізінен тәжіктер қоныстанған көмір және кеншілердің ежелгі қонысының орнында пайда болды. «Ахангаран» топонимі тәжік тілінен аударғанда «ұсталар» дегенді білдіреді. Қала облыстың маңызды өнеркәсіп орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10578-Ahangaran.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Аханғаран ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада цемент зауыты (1966 жылы ашылған), шифер зауыты, темір-бетон зауыты, асбест-цемент және жылу оқшаулағыш зауыттары, құрылыс материалдары және пластмасса зауыттары, кірпіш зауыттары, резеңке бұйымдары, мақта, иірілген жіп және қалайы шығаратын зауыттар сияқты ірі кәсіпорындар орналасқан.

Қалада сондай-ақ тұрғын үйлер, коммуналдық нысандар, балабақшалар, мектептер, қонақ үйлер және банк мекемелері бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2yjt0nqb0rpzyolhg7n2xvc5u5wq4zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654139</id>
      <parentid>3654138</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6686" sha1="01nmkxctqzn0mipysbgu9xu0yekv4lo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ахангаран
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Ohangaron/Оҳaнгарон}}
 |сурет                   = Street in Ohangaron00.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min =54 |lat_sec = 22
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =38 |lon_sec = 40
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ахангаран ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1960	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1960
 |жер аумағы              = 51	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 300 м и 567 м
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 40 700
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 70
 |пошта индексі           = 110300
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Аханғаран''' ({{lang-uz|Ohangaron/Оҳaнгарон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала. [[Ахангаран ауданы]]ның орталығы. Халық саны — 35 мың адам.

== Географиялық орны ==
Ол Ташкент-Ангрен теміржол желісіндегі Курамин тау жотасының тау сілемдерінде, Ахангаран өзенінің бойында орналасқан.  

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Аханғаран — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 48-орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 7-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 11 646-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (7 км), [[Піскент]] (23 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (27 км), [[Нұрафшан]] (28 км), [[Истиклол]] (37 км, [[Тәжікстан]]), [[Бөке (қала)|Бөке]] (38 км), [[Адрасман]] (40 км, [[Тәжікстан]]), [[Паркент]] (43 км), [[Ангрен (қала)|Ангрен]] (44 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (46 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (50 км), [[Бустон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (54 км), [[Гүлбахар]] (54 км), [[Ташкент]] (55 км), [[Қыбрай]] (55 км), [[Салар (кент)|Салар]] (57 км), [[Досабат]] (59 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (64 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Ohangaron&amp;id=35587&amp;ysclid=mfusr206lt463067139|title=Ахангаран|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Кенттің негізі 1960 жылы мұнда ірі цемент зауытының құрылысына байланысты қаланған, 1966 жылы қала дәрежесіне қол жеткізген.

Алайда елді мекен негізінен тәжіктер қоныстанған көмір және кеншілердің ежелгі қонысының орнында пайда болды. «Ахангаран» топонимі тәжік тілінен аударғанда «ұсталар» дегенді білдіреді. Қала облыстың маңызды өнеркәсіп орталығы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10578-Ahangaran.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Аханғаран ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-22 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада цемент зауыты (1966 жылы ашылған), шифер зауыты, темір-бетон зауыты, асбест-цемент және жылу оқшаулағыш зауыттары, құрылыс материалдары және пластмасса зауыттары, кірпіш зауыттары, резеңке бұйымдары, мақта, иірілген жіп және қалайы шығаратын зауыттар сияқты ірі кәсіпорындар орналасқан.

Қалада сондай-ақ тұрғын үйлер, коммуналдық нысандар, балабақшалар, мектептер, қонақ үйлер және банк мекемелері бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>01nmkxctqzn0mipysbgu9xu0yekv4lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бекабат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157463</id>
    <revision>
      <id>3654140</id>
      <parentid>3510934</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7403" sha1="12hsojlitsftyjo9jaqu7tykadt64e9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Бекабат
 |шынайы атауы            = {{lang-uz| Бекобод, Bekobod}}
 |сурет                   = Kyzyl mazar mausoleum near Bekabad.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg= 40|lat_min= 13|lat_sec=33
  |lon_dir = |lon_deg= 69|lon_min= 13|lon_sec=45
  |CoordScale = 50000
 |аймақ түрі              = Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі{{!}}Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = Ташкент облысы{{!}}Ташкент
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1899
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Хилково, Беговат ([[1964]] дейін)
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 305
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 101 292
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +99870
 |пошта индексі           =  110516
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bekobod
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Бекабат''' ({{lang-uz|Бекобод, Bekobod}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы [[қала]].

== Географиялық орны ==
Қала [[Ташкент]]тің оңтүстігінен 115 км қашықтықта, [[Сырдария өзені]]нің бойында орналасқан. Қаланы Хаваст-Коқан темір жол торабы кесім өтеді.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 101,2 адам ([[2025 жыл|2025]])&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://kartami.ru/naselenie/bekabaduz?ysclid=mfvcpry2il696026242|title=2025 жылдың қыркүйегіндегі Бекабад халқының саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;; 
* 82,8 адам ([[1991 жыл|1991]]).

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Бекабат — үлкен қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 20-шы және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 4-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 4606-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Шырын (қала)|Шырын]] (9 км), [[Жаңаабат]] (15 км), [[Спитамен]] (17 км, [[Тәжікстан]]), [[Пролетарск]] (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Баяут]] (28 км), [[Хожант]] (33 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафаробод]] (33 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (34 км), [[Бустон]] (34 км, [[Тәжікстан]]), [[Жаңажер]] (36 км), [[Истаравшан]] (41 км, [[Тәжікстан]]), [[Сулюкта]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Гафуров]] (41 км, [[Тәжікстан]]), [[Гулистан]] (46 км, [[Тәжікстан]]), [[Чкаловск]] (47 км, [[Тәжікстан]]), [[Восточный]] (47 км, [[Қырғызстан]]), [[Исфана]] (48 км, [[Қырғызстан]]), [[Истиклол]] (51 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (52 км), [[Балашаһар]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Bekabad&amp;id=35584&amp;ysclid=mfvco19zbp755571783|title=Бекабат|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қала [[1899 жыл]]ы шағын кент ретінде &quot;Хилков&quot; темір жол стансасының құрылысы кезінде пайда болған. Нәтижесінде кент құрамына жақын маңда орналасқан &quot;Бекова&quot; қыстағы енді. 
1929 жылдың 26 маусымында қалада цемент зауытының іргесі тұрғызылды. Аталған зауыт өз жұмысын бүгінге дейін жасғастыруда. 
1899 жылы теміржол желісі тартылып, Хилково стансасы ашылғанда вокзал маңында елді мекен пайда болды. Елді мекенге құрылыс басшыларының бірі Хилков есімі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2630-Bekabad.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада су электр станциясы және өнеркәсіптік кәсіпорындар, соның ішінде құрылыс материалдары мен азық-түлік өнімдерін шығаратын кәсіпорындар бар. Мақта өңдеу зауыты да бар. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары да жұмыс істейді. 

2000 жылы Бекабатта өндірістік техникум, медициналық училище, 17 жалпы білім беретін мектеп, 2 музыка және спорт мектебі, 11 қоғамдық кітапхана, 1 клуб, 4 мәдениет үйі, металлургтер мәдениет сарайы болды.

Сондай-ақ, қаланың саябақ аймағында медициналық және музыкалық мектептер, колледж, спорт кешені, жүзу бассейні бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>12hsojlitsftyjo9jaqu7tykadt64e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654141</id>
      <parentid>3654140</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7618" sha1="m5v0yo8pbjak5b53f4ly53esd9ztqtr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Бекабат
 |шынайы атауы            = {{lang-uz| Бекобод, Bekobod}}
 |сурет                   = Kyzyl mazar mausoleum near Bekabad.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg= 40|lat_min= 13|lat_sec=33
  |lon_dir = |lon_deg= 69|lon_min= 13|lon_sec=45
  |CoordScale = 50000
 |аймақ түрі              = Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі{{!}}Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = Ташкент облысы{{!}}Ташкент
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1899
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Хилково, Беговат ([[1964]] дейін)
 |статус алуы             = 1945
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 305
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 101 292
  |санақ жылы             = 2009
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]] және басқалар
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +99870
 |пошта индексі           =  110516
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Bekobod
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Бекабат''' ({{lang-uz|Бекобод, Bekobod}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы [[қала]].

== Географиялық орны ==
Қала [[Ташкент]]тің оңтүстігінен 115 км қашықтықта, [[Сырдария өзені]]нің бойында орналасқан. Қаланы Хаваст-Коқан темір жол торабы кесім өтеді.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 101,2 адам ([[2025 жыл|2025]])&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://kartami.ru/naselenie/bekabaduz?ysclid=mfvcpry2il696026242|title=2025 жылдың қыркүйегіндегі Бекабад халқының саны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;; 
* 82,8 адам ([[1991 жыл|1991]]).

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Бекабат — үлкен қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 20-шы және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 4-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 4606-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Шырын (қала)|Шырын]] (9 км), [[Жаңаабат]] (15 км), [[Спитамен]] (17 км, [[Тәжікстан]]), [[Пролетарск]] (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Баяут]] (28 км), [[Хожант]] (33 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафаробод]] (33 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (34 км), [[Бустон]] (34 км, [[Тәжікстан]]), [[Жаңажер]] (36 км), [[Истаравшан]] (41 км, [[Тәжікстан]]), [[Сулюкта]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Гафуров]] (41 км, [[Тәжікстан]]), [[Гулистан]] (46 км, [[Тәжікстан]]), [[Чкаловск]] (47 км, [[Тәжікстан]]), [[Восточный]] (47 км, [[Қырғызстан]]), [[Исфана]] (48 км, [[Қырғызстан]]), [[Истиклол]] (51 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (52 км), [[Балашаһар]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Bekabad&amp;id=35584&amp;ysclid=mfvco19zbp755571783|title=Бекабат|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қала [[1899 жыл]]ы шағын кент ретінде &quot;Хилков&quot; темір жол стансасының құрылысы кезінде пайда болған. Нәтижесінде кент құрамына жақын маңда орналасқан &quot;Бекова&quot; қыстағы енді. 
1929 жылдың 26 маусымында қалада цемент зауытының іргесі тұрғызылды. Аталған зауыт өз жұмысын бүгінге дейін жасғастыруда. 
1899 жылы теміржол желісі тартылып, Хилково стансасы ашылғанда вокзал маңында елді мекен пайда болды. Елді мекенге құрылыс басшыларының бірі Хилков есімі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2630-Bekabad.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-23 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада су электр станциясы және өнеркәсіптік кәсіпорындар, соның ішінде құрылыс материалдары мен азық-түлік өнімдерін шығаратын кәсіпорындар бар. Мақта өңдеу зауыты да бар. Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары да жұмыс істейді. 

2000 жылы Бекабатта өндірістік техникум, медициналық училище, 17 жалпы білім беретін мектеп, 2 музыка және спорт мектебі, 11 қоғамдық кітапхана, 1 клуб, 4 мәдениет үйі, металлургтер мәдениет сарайы болды.

Сондай-ақ, қаланың саябақ аймағында медициналық және музыкалық мектептер, колледж, спорт кешені, жүзу бассейні бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>m5v0yo8pbjak5b53f4ly53esd9ztqtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қаған (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157578</id>
    <revision>
      <id>3654113</id>
      <parentid>3512258</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7875" sha1="d4k8luvlk1zhgjk1xl9pe92ot9w1byt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Қаған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Kogon, Когон}}
 |сурет                   = Travel Palace front Kogon.jpg
 |сурет атауы             = Бұхара әмірінің сарайы. 2015 жыл.
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 43|lat_sec = 23
  |lon_dir = E|lon_deg = 64|lon_min = 32|lon_sec = 52
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі{{!}}Облыс
 |аймағы                  = Бұхара облысы
 |кестедегі аймақ         = Бұхара облысы{{!}}Бұхара
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = Қаған ауданы
 |кестедегі аудан         = Қаған ауданы{{!}}Қаған
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1888 жыл|1888]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = [[1935 жыл|1935]] дейін — ''Жаңа Бұхара''
 |статус алуы             = [[1929 жыл|1929]]
 |жер аумағы              = 15
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 235
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 63 800
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 3773,3
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]] — 77,1%, [[Орыстар|орыстар]] — 10,2%, [[Тәжіктер|тәжіктер]] — 4,5%, басқалары — 4,7%
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +8 365-52
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 200701, 200702, 200703, 200705, 200707
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Kagan
 |сайты                   = kagan.uz
 |сайт тілі               = uz
}}
'''Қаған''' ({{lang-uz|Kogon, Когон}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Бұхара облысы]]нда орналасқан қала, Қаған ауданының орталығы. Қаланың негізі [[1888 жыл]]ы қаланған. Халық саны — 56 000 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/kagan-uzbekistan|title=Қаған қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігінде, Зеравшан өзенінің жағасында орналасқан. Қаған теңіз деңгейінен 235 метр биіктікте орналасқан. Қала Өзбекстанның Бұхара, Самарқанд және Ташкент сияқты басқа қалаларымен байланыстыратын екі ірі магистральдың қиылысында орналасқан. Қала аумағында Бұхара-1 теміржол стансасы орналасқан. 
Климаты континенттік, жазы ыстық, қысы жұмсақ. Қала орналасқан аймақ құрғақ және құрғақ ауа райы аймағына жатады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаған – шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 24-ші орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Бұхара облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 5367 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бұхара]] (9 км), [[Галаасия]] (17 км), [[Ромитан]] (27 км), [[Қарауылбазар]] (31 км), [[Жондор]] (31 км), [[Уәбкент]] (33 км), [[Ғыждуан]] (43 км), [[Қызылтөбе (қала)|Қызылтөбе]] (43 км), [[Шафырқан]] (44 км), [[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]] (65 км), [[Алат]] (72 км), [[Мүбарак]] (73 км), [[Тыныштық (Науаи облысы)|Тыныштық]] (77 км), [[Канимех]] (79 км), [[Науаи]] (81 км), [[Қарман]] (83 км), [[Зафарабат]] (98 км), [[Түрікменабат]] (108 км, [[Түрікменстан]]), [[Мұғлан]] (115 км), [[Жаңа Мырышкер]] (115 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kogon&amp;id=35518|title=Қаған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1888 жылы Закаспий темір жолының Бұхара стансасы маңында орыс елді мекені ретінде құрылған. 1935 жылға дейін Жаңа Бұхара деп аталды. 1929 жылдан бастап қала. Қазіргі уақытта қала өзінің тарихы мен мәдени көрікті жерлерінің арқасында әлемнің әр түкпірінен туристерді тартуды жалғастыруда және дамып келеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2031793|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2611-Kagan.html|title=Өзбекстан. Бұхара облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Қағанда құрылыс материалдарын, жеңіл өнеркәсіп өнімдерін, тамақ өнімдерін шығаратын өнеркәсіп орындары бар. Қалада 3 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын – «Каган Йог» акционерлік қоғамы, «Золотое волокнор» ашық акционерлік қоғамы, «Кагандонпродукт» ашық акционерлік қоғамы бар. Сонымен қатар, 3 бірлескен кәсіпорын құрылған: өзбек-ресей ынтымақтастығындағы «Петромарузгаз», өзбек-түрік ынтымақтастығындағы «Бухарогенч» және неміс KNAUF компаниясымен бірлесіп құрылған «Бухарожипс».

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Бұхара облысы қалалары}}
[[Санат:Бұхара облысы қалалары]]</text>
      <sha1>d4k8luvlk1zhgjk1xl9pe92ot9w1byt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654114</id>
      <parentid>3654113</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7875" sha1="k8130u1sydx18zt83ojihkxavphq3nr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Қаған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Kogon, Когон}}
 |сурет                   = Travel Palace front Kogon.jpg
 |сурет атауы             = Бұхара әмірінің сарайы. 2015 жыл.
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 43|lat_sec = 23
  |lon_dir = E|lon_deg = 64|lon_min = 32|lon_sec = 52
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі{{!}}Облыс
 |аймағы                  = Бұхара облысы
 |кестедегі аймақ         = Бұхара облысы{{!}}Бұхара
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = Қаған ауданы
 |кестедегі аудан         = Қаған ауданы{{!}}Қаған
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1888 жыл|1888]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = [[1935 жыл|1935]] дейін — ''Жаңа Бұхара''
 |статус алуы             = [[1929 жыл|1929]]
 |жер аумағы              = 15
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 235
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 63 800
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 3773,3
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]] — 77,1%, [[Орыстар|орыстар]] — 10,2%, [[Тәжіктер|тәжіктер]] — 4,5%, басқалары — 4,7%
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +8 365-52
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 200701, 200702, 200703, 200705, 200707
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Kagan
 |сайты                   = kagan.uz
 |сайт тілі               = uz
}}
'''Қаған''' ({{lang-uz|Kogon, Когон}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Бұхара облысы]]нда орналасқан қала, Қаған ауданының орталығы. Қаланың негізі [[1888 жыл]]ы қаланған. Халық саны — 63 800 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/kagan-uzbekistan|title=Қаған қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігінде, Зеравшан өзенінің жағасында орналасқан. Қаған теңіз деңгейінен 235 метр биіктікте орналасқан. Қала Өзбекстанның Бұхара, Самарқанд және Ташкент сияқты басқа қалаларымен байланыстыратын екі ірі магистральдың қиылысында орналасқан. Қала аумағында Бұхара-1 теміржол стансасы орналасқан. 
Климаты континенттік, жазы ыстық, қысы жұмсақ. Қала орналасқан аймақ құрғақ және құрғақ ауа райы аймағына жатады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаған – шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 24-ші орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Бұхара облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 5367 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бұхара]] (9 км), [[Галаасия]] (17 км), [[Ромитан]] (27 км), [[Қарауылбазар]] (31 км), [[Жондор]] (31 км), [[Уәбкент]] (33 км), [[Ғыждуан]] (43 км), [[Қызылтөбе (қала)|Қызылтөбе]] (43 км), [[Шафырқан]] (44 км), [[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]] (65 км), [[Алат]] (72 км), [[Мүбарак]] (73 км), [[Тыныштық (Науаи облысы)|Тыныштық]] (77 км), [[Канимех]] (79 км), [[Науаи]] (81 км), [[Қарман]] (83 км), [[Зафарабат]] (98 км), [[Түрікменабат]] (108 км, [[Түрікменстан]]), [[Мұғлан]] (115 км), [[Жаңа Мырышкер]] (115 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kogon&amp;id=35518|title=Қаған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1888 жылы Закаспий темір жолының Бұхара стансасы маңында орыс елді мекені ретінде құрылған. 1935 жылға дейін Жаңа Бұхара деп аталды. 1929 жылдан бастап қала. Қазіргі уақытта қала өзінің тарихы мен мәдени көрікті жерлерінің арқасында әлемнің әр түкпірінен туристерді тартуды жалғастыруда және дамып келеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2031793|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2611-Kagan.html|title=Өзбекстан. Бұхара облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-14|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өндіріс орындары ==
Қағанда құрылыс материалдарын, жеңіл өнеркәсіп өнімдерін, тамақ өнімдерін шығаратын өнеркәсіп орындары бар. Қалада 3 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын – «Каган Йог» акционерлік қоғамы, «Золотое волокнор» ашық акционерлік қоғамы, «Кагандонпродукт» ашық акционерлік қоғамы бар. Сонымен қатар, 3 бірлескен кәсіпорын құрылған: өзбек-ресей ынтымақтастығындағы «Петромарузгаз», өзбек-түрік ынтымақтастығындағы «Бухарогенч» және неміс KNAUF компаниясымен бірлесіп құрылған «Бухарожипс».

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Бұхара облысы қалалары}}
[[Санат:Бұхара облысы қалалары]]</text>
      <sha1>k8130u1sydx18zt83ojihkxavphq3nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоқан (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157617</id>
    <revision>
      <id>3654020</id>
      <parentid>3529585</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11017" sha1="9ka8f21itr2s2amnkwkv215g3u3mhoo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Қоқан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Qo‘qon/Қўқон}}
 |сурет                   ={{Фотомонтаж
| photo1a = Khudayar Khan Palace, Kokand, Uzbekistan (Дворец Худояр-хана, Коканд, Узбекистан).jpg
| photo2a = Kokand Teahouse (495833).jpg
| photo2b = Amin Beg Madrassah, Kokand (495828).jpg
| photo3a = Church 01 01.JPG
| photo3c = TDTUKokand.jpg
| photo4a = Kokandmix.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}} 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 31|lat_sec = 43
  |lon_dir = E|lon_deg = 70|lon_min = 56|lon_sec = 33
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ферғана облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = [[X ғасыр|X ғасыры]]
 |бұрынғы атаулары        = Хоуакент (Хауокан), Хоқан (Хуқан)
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 57,2
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 409
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{өсім}} 313 600
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Қырғыздар|қырғыздар]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]], [[Армяндар|армяндар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 73
 |пошта индексі           = 150700
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 40
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Kokand
 |сайты                   = http://qoqon.uz/
 |сайт тілі               = 
}}
'''Қоқан''' ({{lang-uz|Qo‘qon/Қўқон}}) — [[Өзбекстан]]ның шығысында орналасқан [[Ферғана облысы]]ндағы қала. Халық саны — 274 700 (2020) мың адам.

== Этимологиясы ==
Қала атауы соғды және басқа иран тілдеріндегі «қала» дегенді білдіретін канд/кент/канд/джанд элементін қолданатын Орталық Азияның басқа қалаларымен сәйкес келеді. Хорезмдік нұсқасы кат болды, ол Өзбекстанның Ферғана алқабындағы ескі Ахсикат/Ахсикат қаласының атауында әлі де кездеседі. Иран тіліндегі ху/ху префиксі «жақсы» дегенді білдіруі мүмкін (қазіргі тәжік хуба тіліндегідей), сондықтан «жақсы қала» деп аударылады. 
Тағы бір түсіндірме түркі текті екенін айтады және «өзбектердің конграт тайпасына жататын қоқан тайпалық тобына» қатысты болуы мүмкін.

== Географиялық орны ==
Ферғана жазығының батыс бөлігінде орын тепкен. Қала [[Ташкент]]тің оңтүстік-батысынан 228 км, Ферғана қаласынан 88 км қашықтықта орналасқан. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қоқан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 8-орында және өз аймағында ([[Ферғана облысы]]) көшбасшы. Оның жаһандық рейтингі шамамен 2232-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Даңғара (Өзбекстан)|Даңғара]] (4 км), [[Үшкөпір (Ферғана облысы)|Үшкөпір]] (10 км), [[Ибрат]] (18 км), [[Йайпан]] (20 км), [[Бағдат (Ферғана облысы)|Бағдат]] (25 км), [[Бесарық (қала)|Бесарық]] (29 км), [[Шорсу]] (29 км), [[Риштан]] (35 км), [[Пап (қала)|Пап]] (40 км), [[Шайдон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Канибадам]] (51 км, [[Тәжікстан]]), [[Исфара]] (52 км, [[Тәжікстан]]), [[Тыныштық (қала)|Тыныштық]] (52 км), [[Баткен]] (54 км, [[Қырғызстан]]), [[Шуст]] (57 км), [[Жамашой]] (57 км), [[Рауан (Ферғана облысы)|Рауан]] (64 км), [[Шураб]] (64 км, [[Тәжікстан]]), [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (65 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kokand&amp;id=2759|title=Қоқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
Қоқан туралы алғашқы деректер қытай дипломаты әрі саяхатшысы [[Чжан Цзян]]ның жазбаларында ұшырасады. Бұл жазбалардан басқа Қоқан қаласы [[Ұлы Жібек жолы]]ның бойында орналасқан &quot;Кавакенд&quot; қаласының орнында бой көтерген. Ол кезде бұл Үндістан мен Қытай, Парсы және Таяу Шығыс арасындағы Ұлы Жібек жолында орналасқан ірі сауда орталығы болды. Қоқан атауы 10-ғасырдан бастап танылды. Алайда 13 ғасырда моңғолдар қаланы қиратты.

16 ғасырдың аяғы мен 17 ғасырдың бірінші ширегінде болашақ қаланың орнын Бұхара әмірлігінің құрамындағы елді мекен алып жатты. Аңыз бойынша Қоқан Калвак, Актепе, Ескі Корған, Қоқан Қорған секілді шағын  ауылдардың орнына тұрғызылған. 18 ғасырдың басында Шахрук-би әмірліктен тәуелсіз ел құрды, оның ұлы кейінірек Қала-и Рахим-би қаласының негізін қалады. 18 ғасырда Қоқан хандығы құрылғаннан кейін қала жаңа тыныс алып, қарқынды дами бастады.

Қазіргі қала 1732 жылы бұрынғы Ескі-Қорған бекінісінің орнында бекініс ретінде де қаланған. Хандық биліктің күшеюімен қала Ферғана облысының діни орталығы ретінде қызмет етіп, өзінің гүлдену кезеңін өткізді. Онда 300-ге жуық мешіт бар. 1876 ​​жылы ақпан айының ортасында генерал Скобелев бастаған орыс әскерлері Қоқанды басып алып, хандық жойылды. Нәтижесінде қала Түркістан генерал-губернаторлығының құрамына кірді. 1917-18 жылдары қала Түркістан автономиялық облысының орталығы қызметін атқарды. 1918 жылы ақпанда қалаға Қызыл Армия шабуыл жасады, оған қала тұрғындары келесі жылдары «басмашы» деп аталатын күшті партизандық қозғалыспен жауап берді. Қала 1924 жылы Өзбекстанның құрамына енді.

Бүгінде Қоқан қаласы өзінің ежелгі құрылымын сақтап қалған, ол ескі және жаңа бөліктерден тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2634-Kokand.html|title=Өзбекстан. Ферғана облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қоқан — Ферғана облысының екінші ірі өнеркәсіп, көлік және мәдени орталығы (Ферғанадан кейін). Қалада 22 өндірістік кәсіпорын орналасқан.

Қалада педагогикалық институт, 14 кәсіптік колледж, академиялық лицейлер, музыка және өнер мектептері және 44 жалпы білім беретін мектептер, 12 аурухана, 2 амбулатория, емхана, дәріхана, 2 санаторий бар. Сондай-ақ 4 балалар спорт мектебі, 3 стадион, спорт залдары және басқа да спорт нысандары жұмыс жасайды.

== Көрнекті орындары ==
*Гиштлик мешіті
*Джами мешіті
*Худояр хан сарайы
*Мадари хан кесенесі
*Нарбута би медресесі
*Патшалардың қабірі – Дахма-и-Шахан

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ферғана облысы қалалары}}
[[Санат:Ферғана облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9ka8f21itr2s2amnkwkv215g3u3mhoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654021</id>
      <parentid>3654020</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10961" sha1="a8wpitkcwmvwa22iej5q5xw8trhswr8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Қоқан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Qo‘qon/Қўқон}}
 |сурет                   ={{Фотомонтаж
| photo1a = Khudayar Khan Palace, Kokand, Uzbekistan (Дворец Худояр-хана, Коканд, Узбекистан).jpg
| photo2a = Kokand Teahouse (495833).jpg
| photo2b = Amin Beg Madrassah, Kokand (495828).jpg
| photo3a = Church 01 01.JPG
| photo3c = TDTUKokand.jpg
| photo4a = Kokandmix.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}} 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 31|lat_sec = 43
  |lon_dir = E|lon_deg = 70|lon_min = 56|lon_sec = 33
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ферғана облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = [[X ғасыр|X ғасыры]]
 |бұрынғы атаулары        = Хоуакент (Хауокан), Хоқан (Хуқан)
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 57,2
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 409
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{өсім}} 313 600
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Қырғыздар|қырғыздар]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]], [[Армяндар|армяндар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 73
 |пошта индексі           = 150700
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 40
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Kokand
 |сайты                   = http://qoqon.uz/
 |сайт тілі               = 
}}
'''Қоқан''' ({{lang-uz|Qo‘qon/Қўқон}}) — [[Өзбекстан]]ның шығысында орналасқан [[Ферғана облысы]]ндағы қала.

== Этимологиясы ==
Қала атауы соғды және басқа иран тілдеріндегі «қала» дегенді білдіретін канд/кент/канд/джанд элементін қолданатын Орталық Азияның басқа қалаларымен сәйкес келеді. Хорезмдік нұсқасы кат болды, ол Өзбекстанның Ферғана алқабындағы ескі Ахсикат/Ахсикат қаласының атауында әлі де кездеседі. Иран тіліндегі ху/ху префиксі «жақсы» дегенді білдіруі мүмкін (қазіргі тәжік хуба тіліндегідей), сондықтан «жақсы қала» деп аударылады. 
Тағы бір түсіндірме түркі текті екенін айтады және «өзбектердің конграт тайпасына жататын қоқан тайпалық тобына» қатысты болуы мүмкін.

== Географиялық орны ==
Ферғана жазығының батыс бөлігінде орын тепкен. Қала [[Ташкент]]тің оңтүстік-батысынан 228 км, Ферғана қаласынан 88 км қашықтықта орналасқан. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қоқан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 8-орында және өз аймағында ([[Ферғана облысы]]) көшбасшы. Оның жаһандық рейтингі шамамен 2232-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Даңғара (Өзбекстан)|Даңғара]] (4 км), [[Үшкөпір (Ферғана облысы)|Үшкөпір]] (10 км), [[Ибрат]] (18 км), [[Йайпан]] (20 км), [[Бағдат (Ферғана облысы)|Бағдат]] (25 км), [[Бесарық (қала)|Бесарық]] (29 км), [[Шорсу]] (29 км), [[Риштан]] (35 км), [[Пап (қала)|Пап]] (40 км), [[Шайдон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Канибадам]] (51 км, [[Тәжікстан]]), [[Исфара]] (52 км, [[Тәжікстан]]), [[Тыныштық (қала)|Тыныштық]] (52 км), [[Баткен]] (54 км, [[Қырғызстан]]), [[Шуст]] (57 км), [[Жамашой]] (57 км), [[Рауан (Ферғана облысы)|Рауан]] (64 км), [[Шураб]] (64 км, [[Тәжікстан]]), [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (65 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kokand&amp;id=2759|title=Қоқан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
Қоқан туралы алғашқы деректер қытай дипломаты әрі саяхатшысы [[Чжан Цзян]]ның жазбаларында ұшырасады. Бұл жазбалардан басқа Қоқан қаласы [[Ұлы Жібек жолы]]ның бойында орналасқан &quot;Кавакенд&quot; қаласының орнында бой көтерген. Ол кезде бұл Үндістан мен Қытай, Парсы және Таяу Шығыс арасындағы Ұлы Жібек жолында орналасқан ірі сауда орталығы болды. Қоқан атауы 10-ғасырдан бастап танылды. Алайда 13 ғасырда моңғолдар қаланы қиратты.

16 ғасырдың аяғы мен 17 ғасырдың бірінші ширегінде болашақ қаланың орнын Бұхара әмірлігінің құрамындағы елді мекен алып жатты. Аңыз бойынша Қоқан Калвак, Актепе, Ескі Корған, Қоқан Қорған секілді шағын  ауылдардың орнына тұрғызылған. 18 ғасырдың басында Шахрук-би әмірліктен тәуелсіз ел құрды, оның ұлы кейінірек Қала-и Рахим-би қаласының негізін қалады. 18 ғасырда Қоқан хандығы құрылғаннан кейін қала жаңа тыныс алып, қарқынды дами бастады.

Қазіргі қала 1732 жылы бұрынғы Ескі-Қорған бекінісінің орнында бекініс ретінде де қаланған. Хандық биліктің күшеюімен қала Ферғана облысының діни орталығы ретінде қызмет етіп, өзінің гүлдену кезеңін өткізді. Онда 300-ге жуық мешіт бар. 1876 ​​жылы ақпан айының ортасында генерал Скобелев бастаған орыс әскерлері Қоқанды басып алып, хандық жойылды. Нәтижесінде қала Түркістан генерал-губернаторлығының құрамына кірді. 1917-18 жылдары қала Түркістан автономиялық облысының орталығы қызметін атқарды. 1918 жылы ақпанда қалаға Қызыл Армия шабуыл жасады, оған қала тұрғындары келесі жылдары «басмашы» деп аталатын күшті партизандық қозғалыспен жауап берді. Қала 1924 жылы Өзбекстанның құрамына енді.

Бүгінде Қоқан қаласы өзінің ежелгі құрылымын сақтап қалған, ол ескі және жаңа бөліктерден тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2634-Kokand.html|title=Өзбекстан. Ферғана облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қоқан — Ферғана облысының екінші ірі өнеркәсіп, көлік және мәдени орталығы (Ферғанадан кейін). Қалада 22 өндірістік кәсіпорын орналасқан.

Қалада педагогикалық институт, 14 кәсіптік колледж, академиялық лицейлер, музыка және өнер мектептері және 44 жалпы білім беретін мектептер, 12 аурухана, 2 амбулатория, емхана, дәріхана, 2 санаторий бар. Сондай-ақ 4 балалар спорт мектебі, 3 стадион, спорт залдары және басқа да спорт нысандары жұмыс жасайды.

== Көрнекті орындары ==
*Гиштлик мешіті
*Джами мешіті
*Худояр хан сарайы
*Мадари хан кесенесі
*Нарбута би медресесі
*Патшалардың қабірі – Дахма-и-Шахан

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ферғана облысы қалалары}}
[[Санат:Ферғана облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a8wpitkcwmvwa22iej5q5xw8trhswr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марғылан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157646</id>
    <revision>
      <id>3654022</id>
      <parentid>3528196</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8532" sha1="eqe5zyp1lcxuu5z4q2103yd4m7kvfnv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Марғылан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Marg‘ilon/Марғилон}}
 |сурет                   = Margilan_.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 28|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 43|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ферғана облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = [[IX ғасыр|IX ғасыры]]
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 40,83
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 487
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 246 700
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 73
 |пошта индексі           = 151100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 40
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Margilan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Марғылан''' ({{lang-uz|Marg‘ilon/Марғилон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ферғана облысы]]ндағы қала. Марғұлан облыстағы үш ірі қаланың бірінен саналады. Қалада 30-дан астам ұлт өкілдері тұрады.

== Географиялық орны ==
Қала [[Ферғана аңғары|Ферғана жазығы]]ның оңтүстік-шығысында [[Алай жотасы]] тау сілемдерінің бөктерінде, [[Ферғана]] қаласының солтүстік-батысынан 9 км қашықтықта. Оның аумағында Әндіжан-Қоқан желісіндегі теміржол стансасы орналасқан.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Марғылан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 10-шы орында және өз аймағында ([[Ферғана облысы]]) 3-ші орында. Оның әлемдік рейтингі шамамен 2780-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ташлақ]] (5 км), [[Ферғана]] (13 км), [[Тыныштық (қала)|Тыныштық]] (14 км), [[Жазжауан]] (20 км), [[Қуасай]] (27 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (28 км), [[Қуа]] (29 км), [[Қадамжай]] (38 км, [[Қырғызстан]]), [[Шаһрихан]] (38 км), [[Риштан]] (40 км), [[Қызылқия (қала)|Қызылқия]] (42 км, [[Қырғызстан]]), [[Сарытас (Алай ауданы)|Сарытас]] (43 км, [[Қырғызстан]]), [[Бағдат (Ферғана облысы)|Бағдат]] (43 км), [[Палванташ]] (44 км), [[Асака]] (46 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (47 км), [[Жамашой]] (47 км), [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (50 км), [[Ибрат]] (50 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Margilan&amp;id=2760&amp;ysclid=mg6o03uoq249347049|title=Марғылан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-30 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
Ферғана жазығындағы ежелгі қалалардың бірі. Бұған республиканың Археология институты жүргізген археологиялық зерттеулері дәлел. Суармалы егіншілік біздің дәуірімізге дейінгі 4-3 ғасырларда болғаны дәлелденген. 
Қала атауы 8-ғасырдағы тарихи деректерде ұшырасады. 
[[1710 жыл]]дан [[1876 жыл]]ға дейін қала Қоқан хандығының құрамында болып, бектіктің орталығы болған.

1875 жылы Ресей империясының құрамына кіріп, Ферғана облысындағы Марғылан ауданының орталығына айналды.
Кеңес билігі тұсында қалада жібек өндіру комбинаты, көркем-тігін фабрикасы, ағаш өңдеу, сүт зауыттары салынған. [[2007 жыл]]ы қаланың 2000-жылдығы салтанатты түрде атап өтілді.  

==Экономикасы және инфрақұрылымы== 
Жібек мата өндірісі — дәстүрлі сала. Қазіргі қалада сұранысқа ие тауарларды шығаратын кәдесый фабрикалары табысты жұмыс істейді. Шеберлер өз бұйымдарын жасайды. Қала экономикасы ең алдымен ірі нарықтарға негізделген. Марғыланда екі үлкен базар бар: көтерме киім базары және азық-түлік базары. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі – мемлекеттік жұмыс, сауда, қолөнер. Кейбір тұрғындардың жеке бизнесі бар, оның ішінде шағын және орта компаниялар мен фирмалар бар.

Қалада Түркиямен бірлескен кәсіпорын тоқыма бұйымдарын шығарады. Трактор жөндеу зауыттары, наубайхана, ағаш өңдеу цехтары, банк бөлімшелері де жұмыс істейді. Көлік тасымалдаушы компаниялардың көпшілігі жекеменшік. Қала жолдарының тар болуына байланысты тұрғындардың көбі велосипедпен жүріп-тұрады.

Қаланың мәдени-ағарту мекемелеріне отыздан астам орта мектеп, оның ішінде шет тілін тереңдетіп оқытатын мамандандырылған мектептер мен медициналық, банк, құрылыс, политехникалық колледждер кіреді. Дарынды балалар үшін арнайы мектептер ашылды. Сондай-ақ музыка және спорт мектептері, жас техниктер мектебі бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2635-Margilan.html|title=Өзбекстан. Ферғана облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-30 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ферғана облысы қалалары}}
[[Санат:Ферғана облысы қалалары]]</text>
      <sha1>eqe5zyp1lcxuu5z4q2103yd4m7kvfnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654023</id>
      <parentid>3654022</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8592" sha1="9fdor7v1iu53lyepxi7cng08u4rjlae" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Марғылан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Marg‘ilon/Марғилон}}
 |сурет                   = Margilan_.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 28|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 43|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ферғана облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Рустамов Элбек Рустамович
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = [[IX ғасыр|IX ғасыры]]
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 40,83
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 487
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 246 700
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 73
 |пошта индексі           = 151100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 40
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Margilan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Марғылан''' ({{lang-uz|Marg‘ilon/Марғилон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ферғана облысы]]ндағы қала. Марғұлан облыстағы үш ірі қаланың бірінен саналады. Қалада 30-дан астам ұлт өкілдері тұрады.

== Географиялық орны ==
Қала [[Ферғана аңғары|Ферғана жазығы]]ның оңтүстік-шығысында [[Алай жотасы]] тау сілемдерінің бөктерінде, [[Ферғана]] қаласының солтүстік-батысынан 9 км қашықтықта. Оның аумағында Әндіжан-Қоқан желісіндегі теміржол стансасы орналасқан.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Марғылан — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 10-шы орында және өз аймағында ([[Ферғана облысы]]) 3-ші орында. Оның әлемдік рейтингі шамамен 2780-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ташлақ]] (5 км), [[Ферғана]] (13 км), [[Тыныштық (қала)|Тыныштық]] (14 км), [[Жазжауан]] (20 км), [[Қуасай]] (27 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (28 км), [[Қуа]] (29 км), [[Қадамжай]] (38 км, [[Қырғызстан]]), [[Шаһрихан]] (38 км), [[Риштан]] (40 км), [[Қызылқия (қала)|Қызылқия]] (42 км, [[Қырғызстан]]), [[Сарытас (Алай ауданы)|Сарытас]] (43 км, [[Қырғызстан]]), [[Бағдат (Ферғана облысы)|Бағдат]] (43 км), [[Палванташ]] (44 км), [[Асака]] (46 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (47 км), [[Жамашой]] (47 км), [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (50 км), [[Ибрат]] (50 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Margilan&amp;id=2760&amp;ysclid=mg6o03uoq249347049|title=Марғылан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-30 |lang=}}&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
Ферғана жазығындағы ежелгі қалалардың бірі. Бұған республиканың Археология институты жүргізген археологиялық зерттеулері дәлел. Суармалы егіншілік біздің дәуірімізге дейінгі 4-3 ғасырларда болғаны дәлелденген. 
Қала атауы 8-ғасырдағы тарихи деректерде ұшырасады. 
[[1710 жыл]]дан [[1876 жыл]]ға дейін қала Қоқан хандығының құрамында болып, бектіктің орталығы болған.

1875 жылы Ресей империясының құрамына кіріп, Ферғана облысындағы Марғылан ауданының орталығына айналды.
Кеңес билігі тұсында қалада жібек өндіру комбинаты, көркем-тігін фабрикасы, ағаш өңдеу, сүт зауыттары салынған. [[2007 жыл]]ы қаланың 2000-жылдығы салтанатты түрде атап өтілді.  

==Экономикасы және инфрақұрылымы== 
Жібек мата өндірісі — дәстүрлі сала. Қазіргі қалада сұранысқа ие тауарларды шығаратын кәдесый фабрикалары табысты жұмыс істейді. Шеберлер өз бұйымдарын жасайды. Қала экономикасы ең алдымен ірі нарықтарға негізделген. Марғыланда екі үлкен базар бар: көтерме киім базары және азық-түлік базары. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі – мемлекеттік жұмыс, сауда, қолөнер. Кейбір тұрғындардың жеке бизнесі бар, оның ішінде шағын және орта компаниялар мен фирмалар бар.

Қалада Түркиямен бірлескен кәсіпорын тоқыма бұйымдарын шығарады. Трактор жөндеу зауыттары, наубайхана, ағаш өңдеу цехтары, банк бөлімшелері де жұмыс істейді. Көлік тасымалдаушы компаниялардың көпшілігі жекеменшік. Қала жолдарының тар болуына байланысты тұрғындардың көбі велосипедпен жүріп-тұрады.

Қаланың мәдени-ағарту мекемелеріне отыздан астам орта мектеп, оның ішінде шет тілін тереңдетіп оқытатын мамандандырылған мектептер мен медициналық, банк, құрылыс, политехникалық колледждер кіреді. Дарынды балалар үшін арнайы мектептер ашылды. Сондай-ақ музыка және спорт мектептері, жас техниктер мектебі бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2635-Margilan.html|title=Өзбекстан. Ферғана облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-30 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Ферғана облысы қалалары}}
[[Санат:Ферғана облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9fdor7v1iu53lyepxi7cng08u4rjlae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оклахома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162340</id>
    <revision>
      <id>3653993</id>
      <parentid>3528964</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26042" sha1="j4nrgg8k8cikwvjpv16l2elbr3uye63" xml:space="preserve">{{АҚШ штаты
 |атауы = Оклахома
 |шынайы атауы = Oklahoma
 |ту = Flag of Oklahoma.svg
 |белгісі = Seal of Oklahoma.svg
 |карта = Oklahoma in United States.svg{{!}}300px
 |лақапаты = «Ептілер штаты»
 |ұраны = Labor omnia vincit (Еңбек бәрінде жеңеді)
 |әні = 
 |астанасы = [[Оклахома-сити]]
 |ірі қаласы = [[Оклахома-сити]]
 |ірі қалалары = 
 |тұрғыны = 3 963 516
 |санақ жылы = 2020
 |тығыздығы = 21,3
 |тұрғыныОрны = 28
 |ауданы = 181 196
 |құрлық ауданы = 
 |су ауданы = 
 |су пайызы = 1,8
 |ауданыОрны = 20
 |ені = 
 |ұзындығы = 
 |ендік1 = 33°35'
 |ендік2 = 37°0
 |бойлық1 = 94°29'
 |бойлық2 = 103°0'
 |максимал биіктігі = 
 |орташа биіктігі = 
 |минимал биіктігі = 
 |штат реті = 46
 |штат стасусы = [[16 қараша]] [[1907]]
 |штатқа дейін = [[Оклахома жері]]
 |губернаторы = [[Мэри Феллин]] ([[Республикалық партия (АҚШ)|Р]])
 |вице губернаторы = [[Тодд Лэмб]]
 |заң шығару органы = Оклахома легислатурасы
 |жоғарғы палатасы = Оклахома сенаты
 |төменгі палатасы = Өкілдер палатасы
 |сенат мүшелері = [[Джим Инхоф]] &lt;br /&gt; [[Джеймс Лэнкфорд]]
 |уақыт белдеуі = Тынық мұхит уақыты: [[Гринвичтік уақыт|GMT]]-6/[[Жазғы уақыт|-5]]
 |автомобиль коды = 
 |домені =
 |сайты = [http://www.ok.gov ok.gov]
 |ортаққордағы санаты=
 |түсініктемелер = 
}}

'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma}} [[Аббревиатура|аббр]]. ''OK'') — Оңтүстік-Орталық [[АҚШ|АҚШ-тағы]] орналасқан [[штат]]. [[2010 жыл]]ғы санақ бойынша бұл штаттың 177,847 шаршы километр аумағында 3,751,351 халық өмір сүрген. Оклахома штаты [[АҚШ]] штаттары рейтингінде 28-орында, ал жер аумағы бойынша 20-орында тұрады. Оклахома сөзі [[чоктау тілі|чоктау]] тайпасының &quot;окла&quot; және &quot;хома&quot; сөздерінен алынған болып, &quot;қызыл адамдар&quot; дегенді білдіреді. Оңтүстікте [[Техас]], солтүстікте [[Канзас]] пен [[Колорадо]], шығыста [[Арканзас (штат)|Арканзас]] пен [[Миссури (штат)|Миссури]], батыста [[Нью-Мексико]]мен шекаралас.

[[Штаттар мен АҚШ территориясындағы ұрандар тізімі|Штаттың ресми ұраны]] - Еңбек бәрінде жеңеді ([[Латын тілі|лат]]. ''Labor omnia vincit''). [[АҚШ штаттарының лақап аты тізімі|Ресми лақап аты]] - «Асыққыш штат» немесе «Ерте штат» ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Sooner State'')

== Этимология ==

Оклахома деген атау Okla Humma сөзінен шыққан, [[чоктау тілі]]нен аударғанда «қызыл адамдар» немесе үндістер. Бұл атау 1866 жылы [[чоктау (халық)|чоктау]] тайпасының басшысы Аллен Райт федералды үкіметпен үндістердің мәртебесі туралы келіссөздер кезінде ұсынды. «Үндіс» сөзінің баламасы ретінде Okla Humma сөзі барша үндістерді сипаттау үшін чоктау тілінде қолданылады. Чоктау үнділері бұл жерлердің түбегейлі тұрғындары емес еді. Олар [[бес өркениетті тайпалар]] құрамында болып, күштеп қоныстандырылды. Үндістердің жері де-факто Оклахома аумағы атала бастады, ресми түрде «Оклахома» деп 1890 жылы бекітілді.

== География ==

[[Сурет:Oklahoma.JPG|thumb|right|220px|Нью-Мексико штаты мен Оклахома штатының арасындағы қош келдіңіз белгісі]]
Оклахома АҚШ-та 181,035 км² ауданымен 20-шы орын алатын ірі штат (69 898 миль квадрат). Шығыста [[Арканзас (штат)|Арканзас]] пен [[Миссури (штат)|Миссури]], оңтүстікте - [[Техас]], батыста - [[Нью-Мексико|Нью-Мексика]], солтүстікте - [[Колорадо]] мен [[Канзас]].

Табиғи ерекшеліктер, әсіресе атмосфералық майдандардың өтуі кезінде температураның күрт өзгеруі, күшті жел мен дауылдың пайда болуына қолайлы жағдайлар жасайды. Бұл штатта қиратқыш [[торнадо]]лар сирек емес. [[20 мамыр]]да [[2013 жыл]]ы торнадо штатқа үлкен залал келтірді.

=== Топография ===
[[Сурет:Black Mesa, Oklahoma high point.jpg|thumb|right|220px|Блэк-Меса тауы]]

Оклахома Ұлы жазықтардың оңтүстігінде орналасқан. Оклахома рельефі солтүстік-батысғы биік үстірттерден оңтүстік-шығыстағы батпақты алқаптарға дейін біртіндеп төмендеп келеді. Осы үрдісті ескере отырып, штаттың ең биік нүктесі - Блэк-Мезаның шыңы (1 516 м) «шелек ұстағышы» деп аталатын - штаттың солтүстік-батысында, ең шетінде орналасқан. Ең төменгі нүктесі оңтүстік-шығысында, штаттың шекарасындағы Айдабел қаласына жақын Литл-Ривер өзеннің маңында орналасқан (теңіз деңгейінен 88 м). Штаттың рельефі негізінен тегіс, батыстағы жалпақ жазықтан төбелі шығысқа және орталыққа қарай өзгереді, батыстан шығысқа қарай еңіс тегістелген. Жазықтар оңтүстік-батыста [[Уичито (тау)|Уичито]] және Оклахоманың орталығының оңтүстігіндегі [[Арбакл (тау)|Арбакл]] таулы аймақтарға бөлінген. [[Уошито (тау)|Уошито]] таулары штаттың оңтүстік-шығысында басым, теңіз деңгейінен 1500 м дейін биік шыңдары бар. Штаттың солтүстік-шығыс аудандары [[Озарк]] жазығында орналасқан. Үлкен жазықтар мен төбелерді терең тасты өзен алқаптары кеседі.

Оклахома толығымен [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]] өзенінің бассейнінде орналасқан. [[Арканзас (өзен)|Арканзас өзендерінің]] бассейні штаттың үштен екі бөлігін, [[Ред-Ривер (Миссисипи ағыны)|Ред-Ривер]] бассейні - аумақтың үштен бір бөлігін қамтиды. Ред-Ривер өзені штаттың оңтүстік шекарасы.

Оклахома арқылы 500-ден астам өзен мен ағымдар ағып жатыр. Штаттың аумағында 200-ден астам жасанды су қоймалары бар (АҚШ штаттарының арасында ең көп).
[[Сурет:Grand Lake in Oklahoma.jpg|thumb|right|220px|Гранд-Лейк, Оклахома]]

=== Климат ===

Оклахома климаты қалыпты континентальды. Климатқа [[Мексика шығанағы]]ндағы ылғал ауа ағымы елеулі ықпал етеді. Штаттың көп бөлігі суық және жылы ауа массаларының жиі өзара әрекетесетін [[Торнадо аллеясы]]нда орналасқан. Орташа алғанда, Оклахома штатында жылына 54 [[торнадо]] өтеді. Штаттың ауа-райы қысқа қашықтықта қысқа уақыт аралығында өзгеруі мүмкін. Мысалы, [[1911 жыл]]дың [[11 қараша]]сында [[Оклахома-Сити|Оклахома-ситиде]] температура түстен кейін 28&amp;nbsp;°C(83&amp;nbsp;°F) болды (бұл күн үшін өте жоғары), алайда, суық майданның өтуі түн ортасында температураның -8&amp;nbsp;°C (17&amp;nbsp;°F) дейін төмендеуіне әкелді (бұл күн үшін өте төмен). Осылайша, 11 қарашада температураның рекордтық жоғары және рекордтық төмен деңгейі сол күні байқалды.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot; &quot;text-align:center;font-size:90%;&quot; |
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;background:#E5AFAA;&quot;|'''Штаттың ірі қалалары үшін орташа айлық температурасы'''
|- style=&quot;background: #E5AFAA;text-align:center;&quot;
! Қала
! Қаң
! Ақп
! Нау
! Сәу
! Мам
! Мау
! Шіл
! Там
! Қыр
! Қаз
! Қар
! Жел
|- style=&quot;background: #F8F3CA;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000;&quot;| [[Оклахома-Сити]]
| 47/26
| 54/31
| 62/39
| 71/48
| 79/58
| 87/66
| 93/71
| 92/70
| 84/62
| 73/51
| 60/38
| 50/29
|- style=&quot;background: #C5DFE1;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#c5dfe1; color:#000;&quot;| [[Талса]]
| 46/26
| 53/31
| 62/40
| 72/50
| 80/59
| 88/68
| 94/73
| 93/71
| 84/63
| 74/51
| 60/39
| 50/30
|- style=&quot;background: #F8F3CA;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000;&quot;| [[Лотон (Оклахома)|Лотон]]
| 50/26
| 56/31
| 65/40
| 73/49
| 82/59
| 90/68
| 96/73
| 95/71
| 86/63
| 76/51
| 62/39
| 52/30
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%; background:#e8eafa; text-align:center; font-size:90%; background:#e8eafa;&quot;| ''Орташа максимум/минимум температурысы ''°F-та''&lt;ref&gt;{{cite web |year=2007|publisher=UStravelweather.com | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.ustravelweather.com/weather-oklahoma| title=Oklahoma Weather And Climate|archiveurl = http://web.archive.org/web/20070927001532/http://www... |archivedate = September 27, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=MSN Weather|accessdate=2007-08-13|url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocat..|title=Weather Averages: Lawton, Oklahoma|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HTcoBDZo|archivedate=2013-06-19}}&lt;/ref&gt;''
|}

== Тарихы ==

Оклахомаға еуропалықтар келер алдында бұнда -  [[уичита (халық)|уичита]], [[куапо]], [[кэддо (халық)|кэддо]] және [[осейджи]] үндіс тайпалары өмір сүрді. [[XVI ғасыр]]да бұл жерлерді картаға енгізген испандықтар пайда болды. [[XVII ғасыр|XVII]] - [[XVIII ғасыр|XVIII]] ғасырларда [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] [[Француз Луизанасы|Француз Луизананың]] ([[1803]]) бөлігі ретінде [[АҚШ|АҚШ-қа]] [[Луизиананы сатып алу|сатпайынша]] [[Испания]] мен [[Франция]] бұл жер үшін таласты.

[[1830 жыл]]ы [[үндістердің жері]] мәртебесіне Оклахома штатына [[үндістердің қоныстануы туралы заң]] бойынша елдің шығысындағы [[АҚШ-тың байырғы халықтары|үндістерді]] қоныстанды. Халықтардың бұл қоныс аударуы көптеген адамдардың қазасына әкелді.

[[Америка Азаматтық соғысы|Американдық Азаматтық соғысы]] кезінде (1861-1865), көптеген [[Негр|қара]] [[Құлдық|құлдары]] болған үндістердің көптеген тайпалары [[Конфедеративті Америка Штаттары|Құл иеленгіш Оңтүстік штаттарды]] қолдады. 1861 жылы [[чероки]], [[чоктау (халық)|чоктау]], [[семино]] және тағы басқа тайпалар конфедераттармен одақтастық келісімдер жасасты. Бөліну тайпалардың ішінде де болды, бұл үндіс ішілік азаматтық соғысына әкелді. Соғыс аяқталған соң, федералдық үкімет үндістерді жаңа жер келісімдерін жасауға мәжбүр еткізді ([[1866]]). Үндістер жерінің басым бөлігі АҚШ үкіметіне өтті.

Оклахома штатында бос және бұрынғы үндістердің жеріндегі жер учаскелерін иемдену құқығына ие болу үшін жеті рет [[АҚШ-тағы жер жарысы|жер жарысы]] болды ([[1889]]—[[1895]]). Оклахома [[1907 жыл]]дың [[16 қараша]]сында 46-шы штат ретінде Одаққа ресми түрде кірді. Оклахоманың қосылуына байланысты [[Мэн (штат)|Мэн штаты]] өкілдер палатасында тағы бір орын алды ([[жаңа штаттардың парадоксы]]).

== Тұрғыны ==

{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%;&quot;
! Жыл || Халық саны || +/- %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1890)|1890]] || 258&amp;nbsp;657	 || 40,3 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1900)|1900]] || 790&amp;nbsp;391   || 205.6 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1910)|1910]] || 1&amp;nbsp;657&amp;nbsp;155 || 109.7 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1920)|1920]] || 2&amp;nbsp;028&amp;nbsp;283 || 22.4 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1930)|1930]] || 2&amp;nbsp;396&amp;nbsp;040 || 18.1 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1940)|1940]] || 2&amp;nbsp;336&amp;nbsp;434 || -2.5 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1950)|1950]] || 2&amp;nbsp;233&amp;nbsp;351 || -4.4 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1960)|1960]] || 2&amp;nbsp;328&amp;nbsp;284 || 4.3 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1970)|1970]] || 2&amp;nbsp;559&amp;nbsp;229 || 9.9 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1980)|1980]] || 3&amp;nbsp;025&amp;nbsp;290 || 18.2 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (1990)|1990]] || 3&amp;nbsp;145&amp;nbsp;585 ||  4 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (2000)|2000]] || 3&amp;nbsp;450&amp;nbsp;654 || 9.7 %
|-
| [[АҚШ халық санағы (2010)|2010]] || 3&amp;nbsp;751&amp;nbsp;351 || 8.7 %
|}

АҚШ-тың Санақ бюросының мәліметі бойынша Оклахома штатында 2012 жылғы 1 шілдеде тұр,ындардың саны 3 814 820 адамды құрады, бұл 2010 жылғы санаққа қарағанда 1,7% -ға өсті. 2010 жылғы халық санағының деректері бойынша халықтың 68,7% -ы [[АҚШ-тың латынамерикалықтары|испандық емес]] ақтар(1970 жылы олар 88% болды), 7,3% [[афроамерикалықтар]], 8,2% [[үндістер]] мен [[Аляска]]нлық [[эскимостар]], 1,7% [[азиялықтар]], 0,1% Гавай аралдары мен басқа Тынық мұхиты аралдарының [[полинезиялықтар]], 5,1% - екі немесе одан көп нәсілдерге жатқызылған адамдар. Оклахома халқының 8,9% -ы латынамерикасы немесе испандардан тарайды.

2011 жылы Оклахомадағы 1 жасқа дейінгі сәбилердің 47,3% -ы нәсілдік және этникалық аздардың балалары болды. Штат американдық үндістердің саны бойынша екінші орын алады, 2002 жылы олардың саны 395 219 адамға жеткен. 2006 жылы Оклахома халқының 4,7% шет елдердің тұрғындары болды.

2006 жылы Оклахома АҚШ-тың 50 штаттың ішінде жан басына шаққандағы жылдық табыс бойынша 37-ші орынға ие болды ($32 210).

2011 жылы Оклахома штатында 7,0% 5 жасқа толмаған, 24,7% 18 жасқа толмаған, 13,7% 65 жас және одан жоғары жастағы тұрғындар болды. Халықтың 50,5% әйелдер құрады.

== Қалалары ==

[[Сурет:Skyline of Oklahoma City.jpg|thumb|left|250px|Оклахома-сити]]  
Оклахома штатында 2010 жылы 598 қалалық елді мекен болды, оның ішінде халық саны 100 000-нан асатын 4 қала және халық саны 10 000-нан астатын 43 қалашық.

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin:0 2em&quot;
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | '''Тұрғын саны 20 мыңнан асатын қалалар'''&lt;br /&gt;1 шілде 2004 жылғы деректер бойынша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009-4.html|title=Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau, Population Division|language=en|accessdate=2011-04-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|
&lt;table width=&quot;600&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot;&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; 
[[Оклахома-Сити]]&lt;/td&gt;
&lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}528,0&lt;/td&gt;
&lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Талса]]&lt;/td&gt;
&lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}383,8&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Норман (Оклахома)|Норман]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}100,9&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Лотон (Оклахома)|Лотон]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}88,2&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Броукэн Арроу (Оклахома)|Броукэн Арроу]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}84,4&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Эдмонд (Оклахома)|Эдмонд]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}73,1&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Мидвэст Сити (Оклахома)|Мидвэст Сити]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}54,8&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Энид (Оклахома)|Энид]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}46,6&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Мур (Оклахома)|Мур]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}46,2&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Стиллуотер (Оклахома)|Стиллуотер]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}40,7&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Маскоги (Оклахома)|Маскодж]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}38,8&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Бартлэсвилл (Оклахома)|Бартлэсвилл]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}34,6&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Шавни (Оклахома)|Шавни]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}29,7&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Понка Сити (Оклахома)|Понка Сити]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}25,2&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Ардмор (Оклахома)|Ардмор]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}24,3&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Овассо (Оклахома)|Овассо]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{decrease}}22,6&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Данкан (Оклахома)|Дункан]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}22,2
&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Дэл Сити (Оклахома)|Дэл Сити]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}22,0&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Юкон (Оклахома)|Юкон]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}21,6&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold&quot;&gt; [[Алтус (Оклахома)|Алтус]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px&quot;&gt;{{gain}}20,4&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
|}
&lt;/div&gt;

== Экономика ==

Штаттың негізгі экономикалық салалары: [[Авиация өнеркәсібі|әуе кемелерін жасау]], [[энергетика]], көлік жабдықтары, [[тамақ өнеркәсібі]], [[электроника]] және [[телекоммуникация]]. Оклахома [[табиғи газ]], [[ұшақ]]тар мен азық-түліктерді шығаратын маңызды өндіруші болып табылады. Штат АҚШ-та табиғи газ өндіруден екінші орында, [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] өнімділігі бойынша 27-ші штат, сондай-ақ [[Бидай (астық)|бидай]] өндіруден бесінші болып табылады. Fortune 500 тізіміндегі төрт компания және Fortune 1000 тізімінен алты компанияның штаб-пәтерлері Оклахомада орналасқан.

Оклахоманың ЖІӨ 2006 жылы 131,9 миллиард доллардан 2010 жылы 147,5 миллиард долларға дейін өсті  (+10,6 процент).

[[Мұнай|Мұнай өндіру]] және мұнай өңдеу штаттың экономикасында басым болғанымен, 1980-жылдардағы энергетикалық саладағы құлдырау 1980-2000 жылдар аралығындағы энергиямен байланысты 90 мың жұмыс орнын жоғалтуға әкелді және жергілікті экономикаға елеулі зиян келтірді. 2011 жылғы тамызда жұмыссыздық деңгейі 5,6% құрды.

== Спорт ==

Штаттың астанасында [[Ұлттық баскетбол қауымдастығы]]нда ойнайтын «[[Оклахома-Сити Тандер]]» баскетбол командасы негізделген.

== Оклахома мәдениетте ==

Штатқа арналған көптеген туындылар бар, олардың арасында 1943 жылғы «[[Оклахома!]]» мюзиклінен [[Оклахома (өлең)|өлең]] мен «[[Оклахома, дәл сол сияқты]]» фильмі содан алынды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.ok.gov Oklahoma’s Official Web Site]
* [http://www.oktourism.com Oklahoma Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812230345/http://www.oktourism.com/ |date=2016-08-12 }}
* [https://www.chayka.org/node/3762 Оклахома.] «Чайка» журналындағы очерк

{{АҚШ әкімшілік бөлінуі}}

[[Санат:АҚШ штаттары]]</text>
      <sha1>j4nrgg8k8cikwvjpv16l2elbr3uye63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хань</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165510</id>
    <redirect title="Хань империясы" />
    <revision>
      <id>3653925</id>
      <parentid>2847430</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Хань империясы]]</comment>
      <origin>3653925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хань империясы]]</text>
      <sha1>9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хань әулеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165513</id>
    <redirect title="Хань империясы" />
    <revision>
      <id>3653927</id>
      <parentid>2847432</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Хань империясы]]</comment>
      <origin>3653927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хань империясы]]</text>
      <sha1>9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оклахома-Сити</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178860</id>
    <revision>
      <id>3653994</id>
      <parentid>2567839</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="l8uayg8a6ds3wscymjd91x4wp4tgtj7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Оклахома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Oklahoma City}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
  | photo1a = Downtown_Oklahoma_City_skyline_at_twilight.jpg
  | photo2a = Oklahoma_City_Municipal_Hall.jpg
  | photo2b = Field_of_Chairs_OKC.jpg
  | photo4a = Skydance_Bridge_OKC.jpg
  | photo3a = Oklahoma State Capitol 2024.jpg
  | photo3b = Oklahoma City Streetcar on Hudson Ave near 5th during testing (2018).jpg
  | color        = white
  | color_border = white
  | position     = center
  | spacing      = 2
  | size         = 266
  | foot_montage =
  }}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =28 |lat_sec =56.28
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =32 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Canadian 
 |кестедегі аудан         = Canadian (округ, Оклахома){{!}}Canadian 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = Дэвид Холт
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1608.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 579 999 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-55000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma City}}) — [[Оклахома]] штатының Canadian округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 579 999 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1608.8 км² шамасында. FIPS коды — 40-55000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>l8uayg8a6ds3wscymjd91x4wp4tgtj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653995</id>
      <parentid>3653994</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="ojhno9hoscqecpvuxwtmp6i32f7cmpv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Оклахома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Oklahoma City}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
  | photo1a = Downtown_Oklahoma_City_skyline_at_twilight.jpg
  | photo2a = Oklahoma_City_Municipal_Hall.jpg
  | photo2b = Field_of_Chairs_OKC.jpg
  | photo4a = Skydance_Bridge_OKC.jpg
  | photo3a = Oklahoma State Capitol 2024.jpg
  | photo3b = Oklahoma City Streetcar on Hudson Ave near 5th during testing (2018).jpg
  | color        = white
  | color_border = white
  | position     = center
  | spacing      = 2
  | size         = 266
  | foot_montage =
  }}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =28 |lat_sec =56.28
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =32 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Canadian 
 |кестедегі аудан         = Canadian (округ, Оклахома){{!}}Canadian 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = Дэвид Холт
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1608.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 396
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 681 054
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 423
  |шоғырлануы             = 1 278 053
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-55000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma City}}) — [[Оклахома]] штатының Canadian округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 579 999 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1608.8 км² шамасында. FIPS коды — 40-55000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>ojhno9hoscqecpvuxwtmp6i32f7cmpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653996</id>
      <parentid>3653995</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="aw967y4gyp32s1qsyfs45iisg6j5m16" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Оклахома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Oklahoma City}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
  | photo1a = Downtown_Oklahoma_City_skyline_at_twilight.jpg
  | photo2a = Oklahoma_City_Municipal_Hall.jpg
  | photo2b = Field_of_Chairs_OKC.jpg
  | photo4a = Skydance_Bridge_OKC.jpg
  | photo3a = Oklahoma State Capitol 2024.jpg
  | photo3b = Oklahoma City Streetcar on Hudson Ave near 5th during testing (2018).jpg
  | color        = white
  | color_border = white
  | position     = center
  | spacing      = 2
  | size         = 266
  | foot_montage =
  }}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = Seal of Oklahoma City, Oklahoma.png
 |ту                      = Flag of Oklahoma City, Oklahoma.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =28 |lat_sec =56.28
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =32 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Canadian 
 |кестедегі аудан         = Canadian (округ, Оклахома){{!}}Canadian 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = Дэвид Холт
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1608.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 396
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 681 054
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 423
  |шоғырлануы             = 1 278 053
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = +1 405
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 73101, 73102, 73103, 73104, 73105, 73106, 73107, 73108, 73109, 73110, 73111, 73112, 73113, 73114, 73115, 73116, 73117, 73118, 73119, 73120, 73121, 73122, 73123, 73124, 73125, 73126, 73127, 73128, 73129, 73130, 73131, 73132, 73134, 73135, 73136, 73137, 73139, 73140, 73141, 73142, 73143, 73144, 73145, 73146, 73147, 73148, 73149, 73150, 73151, 73152, 73153, 73154, 73155, 73156, 73157, 73159, 73160, 73162, 73163, 73164, 73165, 73167, 73169, 73170, 73172, 73173, 73175, 73178, 73179, 73184, 73189, 73190, 73194, 73195 и 73196
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-55000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma City}}) — [[Оклахома]] штатының Canadian округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 579 999 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1608.8 км² шамасында. FIPS коды — 40-55000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>aw967y4gyp32s1qsyfs45iisg6j5m16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653999</id>
      <parentid>3653996</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3912" sha1="kcvxlc1pemndk26xx3fz4d11r5nn0n4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Оклахома 
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Oklahoma City}}
 |сурет                   = {{Фотомонтаж
  | photo1a = Downtown_Oklahoma_City_skyline_at_twilight.jpg
  | photo2a = Oklahoma_City_Municipal_Hall.jpg
  | photo2b = Field_of_Chairs_OKC.jpg
  | photo4a = Skydance_Bridge_OKC.jpg
  | photo3a = Oklahoma State Capitol 2024.jpg
  | photo3b = Oklahoma City Streetcar on Hudson Ave near 5th during testing (2018).jpg
  | color        = white
  | color_border = white
  | position     = center
  | spacing      = 2
  | size         = 266
  | foot_montage =
  }}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ 
 |елтаңба                 = Seal of Oklahoma City, Oklahoma.png
 |ту                      = Flag of Oklahoma City, Oklahoma.png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =28 |lat_sec =56.28
  |lon_dir =W |lon_deg =97 |lon_min =32 |lon_sec =6
  |CoordAddon             = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Штат{{!}}Штаты 
 |аймағы                  = Оклахома 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Округ{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Canadian 
 |кестедегі аудан         = Canadian (округ, Оклахома){{!}}Canadian 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі 
 |басшысы                 = Дэвид Холт
 |құрылған уақыты         =   
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 1608.8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 396
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 681 054
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 423
  |шоғырлануы             = 1 278 053
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -6 
 |DST                     = -5 
 |телефон коды            = +1 405
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 73101 — 73196
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS коды 
 |сандық идентификаторы   = 40-55000 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma City}}) — [[Оклахома]] штатының Canadian округіне жататын [[АҚШ]] қаласы.

Қала тұрғындарының саны 579 999 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1608.8 км² шамасында. FIPS коды — 40-55000.

== Сыртқы cілтемелер ==
* [http://www.city-data.com/ АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар]
* [http://www.census.gov/ U.S. Census Bureau.]

{{US-geo-stub}}
{{Оклахома штаты}}

[[Санат:Оклахома қалалары]]</text>
      <sha1>kcvxlc1pemndk26xx3fz4d11r5nn0n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әндіжан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198419</id>
    <revision>
      <id>3654014</id>
      <parentid>3527367</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9715" sha1="mcjofv234wtrjc392j7fac7ld7gxkbc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Әндіжан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Andijon, Андижон}}
 |сурет                  ={{Фотомонтаж
| photo1a = Devonaboy Jome Mosque in Andijan.jpg
| photo2a = Navoi Square (Formerly Bobur Square) - Where 2005 Massacre Took Place - Andijon - Uzbekistan (7544000842).jpg
| photo2b =
| photo3a = Andijan state university.jpg
| photo3c = Last Friday of Ramadan, Andijan.jpg
| photo4a = Panorama of Navoi Square (Formerly Bobur Square) - Where 2005 Massacre Took Place - Andijon - Uzbekistan - 01 (7543269364).jpg
| photo4c = 
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}} 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 42|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 21|lon_sec = 0
  |CoordAddon             = type:city_region:UZ
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = облыс
 |аймағы                   = Әндіжан облысы
 |кестедегі аймақ         = Әндіжан облысы{{!}}Әндіжан
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                   = Шухрат Құшақбаев&lt;ref&gt;[http://andijan.uz/regional_government/hokimlik-rahbariyati Әндіжан хәкімінің ресми сайты]&lt;/ref&gt;
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 9 ғасыр
 |бұрынғы атаулары        = Андукан, Андигон
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 76
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек тілі
  |тұрғыны                = 441 700
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 5750
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[өзбектер]], [[қырғыздар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +99874
 |пошта индексі           = 170100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 60 – 69
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Andijan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Әндіжан''' ({{lang-uz|Andijon, Андижон}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Әндіжан облысы]]ның әкімшілік орталығы. Халық саны — 425 500 мың адам ([[2017 жыл]]).

==Географиясы==
[[File:33 Улица в Андижане.jpg|thumb|left|300px|Әндіжан, түсірілген жылы белгісіз]]
Қала [[Ферғана жазығы]]ның шығыс бөлігінде, [[Андижансай]] өзенінің бойында орналасқан. [[Ташкент]]тің оңтүстігінен 260 км қашықтықта, Ош қаласының солтүстік-батысынан 40 км қашықтықта жатыр.

Әндіжан Тянь-Шань мен Памирге дейін созылып жатқан Алай жотасының таулы қыраттарымен қоршалған Ферғана алқабының құнарлы үстіртінде салынған. Тау беткейлерінде қылқан жапырақты ормандар, аршалар, жаңғақ тоғайлары өседі.
Ферғана алқабының қолайлы ауа-райы мен құнарлы топырақтары шырынды жемістерді, цитрус жемістерін, тәтті қауындарды өсіруге мүмкіндік береді. Алқап сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан. Қаланы қоршап тұрған төбелер желден қорғайды. Мұнда қыс қысқа және жылы, ал жазда күн соншалықты ыстық емес

==Тарихы==
Андижан [[Ферғана жазығы]]ндағы ежелгі қалалардың бірі. Оның негізі қаланған уақыт белгісіз. Тарихи жазбаларда оның атауы 9-ғасырдан бастап &quot;'''Андукан'''&quot; атауымен кездесе бастады. XV ғасырдан бастап қала атауы '''Андиган''' болып өзгеріп, [[Феодализм|феодалды]] мелекеттің астанасы болды. 

[[1483 жыл]]ы Андижанда Ұлы моғолдар мелкетінің негізін салушы және &quot;Бабыр-наменің&quot; авторы Бабыр хан өмірге келген. Әндіжан Қоқан хандығының құрамында болды. 20 ғасырдың басында мұнда темір жол салынуымен Әндіжан бүкіл Ферғана алқабының экономикалық өмірінің орталығына айналды.

1902 жылы желтоқсанда Әндіжанда Рихтер шкаласы бойынша 6,7-ден 9 баллға дейінгі жер сілкінісі болды, ол Әндіжан трагедиясы деп аталды. Жер асты дүмпулері бір ай бойы жалғасты. Мәліметтер бойынша, 30 мың үй қирап, 4500 адам қаза тапты.

Бүгінде Әндіжан Өзбекстанның ауыл шаруашылығы мен өнеркәсібі дамыған ірі қалаларының бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://adrastravel.com/ru/uzbekistan/andizhan/|title=Әндіжан, Өзбекстан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-4|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Әндіжан – үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 4-ші орында, аймақта ([[Әндіжан облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1259 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Асака]] (10 км), [[Бұлақбасы]] (12 км), [[Палванташ]] (14 км), [[Мархамат]] (16 км), [[Қожабат]] (17 км), [[Құйғанжар]] (22 км), [[Жалаңқұдық]] (24 км), [[Оңтүстік Аламысық]] (24 км), [[Шаһрихан]] (25 км), [[Пайтұғ]] (28 км), [[Қуа]] (28 км), [[Сарытас (Алай ауданы)|Сарытас]] (32 км, [[Қырғызстан]]), [[Пахтабат]] (32 км), [[Қорғантөбе]] (35 км), [[Хаққұлабат]] (35 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (36 км), [[Айым]] (37 км), [[Ош]] (41 км,  [[Қырғызстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Andijon&amp;id=2748|title=Әндіжан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-4|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада өнеркәсіптік кәсіпорындар және 3000-ға жуық шағын және орта кәсіпорындар орналасқан. Қалада химиялық заттар, тұрмыстық техника, электроника, азық-түлік өнімдері, жиһаздар, сорғыштар, аяқ киімдер, ауыл шаруашылығы техникасының қосалқы бөлшектері, әртүрлі инженерлік құралдар мен мүгедектер арбалары шығарылады.

Әндіжан қаласында төрт жоғары оқу орны бар. 2022 жылы Әндіжан мемлекеттік шет тілдер институты құрылды, ол шет тілдерін оқытатын жалғыз мемлекеттік институт болып табылады. Сондай-ақ қалада төрт колледж, бір академиялық лицей, 21 кәсіптік лицей, 47 орта мектеп, үш музыка және өнер мектебі, тоғыз спорт мектебі, 86 балабақша бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Әндіжан облысы қалалары}}
[[Санат:Әндіжан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mcjofv234wtrjc392j7fac7ld7gxkbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654015</id>
      <parentid>3654014</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9622" sha1="7jowf8n8uw5xxpxthds6bfzof6bu9pu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Әндіжан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Andijon, Андижон}}
 |сурет                  ={{Фотомонтаж
| photo1a = Devonaboy Jome Mosque in Andijan.jpg
| photo2a = Navoi Square (Formerly Bobur Square) - Where 2005 Massacre Took Place - Andijon - Uzbekistan (7544000842).jpg
| photo2b =
| photo3a = Andijan state university.jpg
| photo3c = Last Friday of Ramadan, Andijan.jpg
| photo4a = Panorama of Navoi Square (Formerly Bobur Square) - Where 2005 Massacre Took Place - Andijon - Uzbekistan - 01 (7543269364).jpg
| photo4c = 
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}} 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 42|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 72|lon_min = 21|lon_sec = 0
  |CoordAddon             = type:city_region:UZ
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = облыс
 |аймағы                   = Әндіжан облысы
 |кестедегі аймақ         = Әндіжан облысы{{!}}Әндіжан
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Гофуржон Гуламжанович Абдурахмонов
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = IX ғасыр
 |бұрынғы атаулары        = Андукан, Андигон
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 76
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек тілі
  |тұрғыны                = 441 700
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 5750
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[өзбектер]], [[қырғыздар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +99874
 |пошта индексі           = 170100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 60 – 69
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Andijan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Әндіжан''' ({{lang-uz|Andijon, Андижон}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Әндіжан облысы]]ның әкімшілік орталығы. Халық саны — 425 500 мың адам ([[2017 жыл]]).

==Географиясы==
[[File:33 Улица в Андижане.jpg|thumb|left|300px|Әндіжан, түсірілген жылы белгісіз]]
Қала [[Ферғана жазығы]]ның шығыс бөлігінде, [[Андижансай]] өзенінің бойында орналасқан. [[Ташкент]]тің оңтүстігінен 260 км қашықтықта, Ош қаласының солтүстік-батысынан 40 км қашықтықта жатыр.

Әндіжан Тянь-Шань мен Памирге дейін созылып жатқан Алай жотасының таулы қыраттарымен қоршалған Ферғана алқабының құнарлы үстіртінде салынған. Тау беткейлерінде қылқан жапырақты ормандар, аршалар, жаңғақ тоғайлары өседі.
Ферғана алқабының қолайлы ауа-райы мен құнарлы топырақтары шырынды жемістерді, цитрус жемістерін, тәтті қауындарды өсіруге мүмкіндік береді. Алқап сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан. Қаланы қоршап тұрған төбелер желден қорғайды. Мұнда қыс қысқа және жылы, ал жазда күн соншалықты ыстық емес

==Тарихы==
Андижан [[Ферғана жазығы]]ндағы ежелгі қалалардың бірі. Оның негізі қаланған уақыт белгісіз. Тарихи жазбаларда оның атауы 9-ғасырдан бастап &quot;'''Андукан'''&quot; атауымен кездесе бастады. XV ғасырдан бастап қала атауы '''Андиган''' болып өзгеріп, [[Феодализм|феодалды]] мелекеттің астанасы болды. 

[[1483 жыл]]ы Андижанда Ұлы моғолдар мелкетінің негізін салушы және &quot;Бабыр-наменің&quot; авторы Бабыр хан өмірге келген. Әндіжан Қоқан хандығының құрамында болды. 20 ғасырдың басында мұнда темір жол салынуымен Әндіжан бүкіл Ферғана алқабының экономикалық өмірінің орталығына айналды.

1902 жылы желтоқсанда Әндіжанда Рихтер шкаласы бойынша 6,7-ден 9 баллға дейінгі жер сілкінісі болды, ол Әндіжан трагедиясы деп аталды. Жер асты дүмпулері бір ай бойы жалғасты. Мәліметтер бойынша, 30 мың үй қирап, 4500 адам қаза тапты.

Бүгінде Әндіжан Өзбекстанның ауыл шаруашылығы мен өнеркәсібі дамыған ірі қалаларының бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://adrastravel.com/ru/uzbekistan/andizhan/|title=Әндіжан, Өзбекстан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-4|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Әндіжан – үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 4-ші орында, аймақта ([[Әндіжан облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1259 орын.

Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Асака]] (10 км), [[Бұлақбасы]] (12 км), [[Палванташ]] (14 км), [[Мархамат]] (16 км), [[Қожабат]] (17 км), [[Құйғанжар]] (22 км), [[Жалаңқұдық]] (24 км), [[Оңтүстік Аламысық]] (24 км), [[Шаһрихан]] (25 км), [[Пайтұғ]] (28 км), [[Қуа]] (28 км), [[Сарытас (Алай ауданы)|Сарытас]] (32 км, [[Қырғызстан]]), [[Пахтабат]] (32 км), [[Қорғантөбе]] (35 км), [[Хаққұлабат]] (35 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (36 км), [[Айым]] (37 км), [[Ош]] (41 км,  [[Қырғызстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Andijon&amp;id=2748|title=Әндіжан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-4|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада өнеркәсіптік кәсіпорындар және 3000-ға жуық шағын және орта кәсіпорындар орналасқан. Қалада химиялық заттар, тұрмыстық техника, электроника, азық-түлік өнімдері, жиһаздар, сорғыштар, аяқ киімдер, ауыл шаруашылығы техникасының қосалқы бөлшектері, әртүрлі инженерлік құралдар мен мүгедектер арбалары шығарылады.

Әндіжан қаласында төрт жоғары оқу орны бар. 2022 жылы Әндіжан мемлекеттік шет тілдер институты құрылды, ол шет тілдерін оқытатын жалғыз мемлекеттік институт болып табылады. Сондай-ақ қалада төрт колледж, бір академиялық лицей, 21 кәсіптік лицей, 47 орта мектеп, үш музыка және өнер мектебі, тоғыз спорт мектебі, 86 балабақша бар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Әндіжан облысы қалалары}}
[[Санат:Әндіжан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7jowf8n8uw5xxpxthds6bfzof6bu9pu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наманған</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198421</id>
    <revision>
      <id>3654016</id>
      <parentid>3527773</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10464" sha1="isvpx1vmpnzlvcrys1g8hjrvheceotx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Наманған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Namangan, Наманган}}
 |сурет                   = Moellah Kirigizmadrassa.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 58|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 34|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(341000)_region:UZ
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                   = Наманған облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1610
 |алғашқы дерек           = XV ғасыр
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 91
 |биiктiктiң түрi         = 476
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 766 мың
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4803
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 16 (1998—2008),&lt;br /&gt;50–59 (2008 жылдан)
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Namangan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Наманған''' ({{lang-uz|Namangan}}) — [[Өзбекстан]]дағы қала, [[Наманған облысы]]ның орталығы. Елдің астанасы [[Ташкент]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 200 км жерде [[Ферғана аңғары]]ның солтүстік бөлігінде орналасқан. 2025 жылғы мәлімет бойынша Наманган қаласының халқы 408 530 адамды құрайды. Наманган Өзбекстанда халық саны бойынша 17 қаланың ішінде 2-орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/uz/population_of_namangan_6865.html?ysclid=mf46it2xcb597680543|title=Наманган қаласының халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Ферғана алқабының солтүстігінде Ташкенттен 200 шақырым жерде 476 метр биіктікте орналасқан. Қазіргі қала мен бұрынғы Дәулетабат ауданының аумақтары бір аумақтық-әкімшілік бірлікке біріктірілген. Негізгі халқы – өзбектер, аз бөлігі орыс тілділер. Парсы тілінен аударғанда қала атауы «Тұз кеніші» деген атауды білдіреді. Археологиялық зерттеулер негізінде бұл жерлерде алғашқы ғасырларда адам қоныстарының болғаны дәлелденген.

== Халқы ==
Наманған қаласы халық саны бойынша Ташкенттен кейін Өзбекстанның екінші қаласы. Халықтың көпшілігі — [[өзбектер]].

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;  font-size: 95%;&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;)
|
|-
|'''Жыл'''
|1897
|1910
|1939
|1959
|1979
|1989
|1999
|2011
|2025
|-
|'''Халық саны, &lt;br /&gt; мың адам'''
|62
|75,5
|80
|123
|227
|308
|382
|449,2
|408,5
|}

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Наманған — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 2-орында, облыста ([[Наманған облысы]]) көшбасшы. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1066-орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (10 км), [[Төреқорған]] (13 км), [[Шартақ]] (14 км), [[Үйші (Өзбекстан)|Үйші]] (15 км), [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (15 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (17 км), [[Жаңақорған (Наманған облысы)|Жаңақорған]] (22 км), [[Жамашой]] (23 км), [[Қасансай (қала)|Қасансай]] (30 км), [[Үшқорған (қала)|Үшқорған]] (36 км), [[Шуст]] (37 км), [[Жазжауан]] (37 км), [[Хаққұлабат]] (38 км), [[Қызылжар (Жалалабат облысы)|Кызылжар]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Шаһрихан]] (45 км), [[Шамалды-Сай]] (48 км, [[Қырғызстан]]), [[Пайтұғ]] (49 км), [[Пап (қала)|Пап]] (49 км), [[Сұмсар]] (50 км, [[Қырғызстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Namangan&amp;id=2753&amp;ysclid=mf46j8ii9u453640058|title=Наманған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың тарихы XV ғасырдан басталады. Ол кезде 1610 жылы қалаға айналған шағын елді мекен еді. 1620 жылы Ахсыкент қаласында болған жойқын жер сілкінісінен кейін оның аман қалған тұрғындары Наманғанды ​​паналады. Қаланың дамуында 1819–1821 жылдар аралығында қазылған Жаңаарық каналы орасан зор рөл атқарды.

Ертеде Наманган қолөнершілерімен, оның ішінде мысшылар мен құмырашылар, тоқымашылар мен етікшілер, ұсталар мен бояушылар, зергерлер мен тоқыма баспагерлерімен бағаланған. Мұнда бағбандық, жібекшілік, Азияның басқа елдерімен және көшпелілермен сауда өте жақсы дамыған. Қала Қоқан хандығына қараған кезде оның тұрғындары жиі жойқын ішкі соғыстардан зардап шекті.

Аймақ [[Ресей империясы]]ның құрамына енгеннен кейін жағдай күрт өзгерді. Қала экономикасы дами бастады. Мақта тазалайтын зауыттар салынып, сауда орындары мен банктер жұмыс істеді. Сабын, былғары, май зауыттары, арақ зауыттары, шағын зауыттар, қыш, кірпіш, темір балқыту цехтары болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2620-Namangan.html|title=Өзбекстан. Наманған облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 36 бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді. Солардың ішінде ең маңыздысы Өзбекстан-Жапон, Өзбекстан–Швейцария, Өзбек–Түрік және басқа да бірлескен кәсіпорындар. Қалада 400-ден астам шағын және орта бизнес субъектілері бар.

Қала орталығында, көптеген шағын аудандарда жедел медициналық көмек орталығы, эндокринологиялық орталықтар, «Ана мен бала» орталықтары, емханалар ашылады. Қалада 21 автомобиль көлігі және 7 байланыс кәсіпорны, 48 ірі құрылыс кәсіпорны, сонымен қатар 38 ірі сауда кәсіпорны, көптеген сауда және халыққа қызмет көрсету орындары жұмыс істейді.

Қаладағы ең танымал спорт түрлерінің бірі — футбол. Республика чемпионатында қаланы 1974 жылы негізі қаланған «Текстильщик» клубы, 1988 жылы ол «Навбахор» болып өзгертілді. Клубтың Давлатабад шағын ауданында орналасқан жеке стадионы бар.

== Бауырлас қала ==
*{{ту|Оңтүстік Корея}} [[Соннам]], [[Оңтүстік Корея]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Наманған облысы қалалары}}
[[Санат:Наманған облысы қалалары]]</text>
      <sha1>isvpx1vmpnzlvcrys1g8hjrvheceotx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654017</id>
      <parentid>3654016</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10538" sha1="cyamcqeg71673t1o74et84z6v826gr3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Наманған
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Namangan, Наманган}}
 |сурет                   = Moellah Kirigizmadrassa.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 58|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 34|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city(341000)_region:UZ
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                   = Наманған облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкім
 |басшысы                 = Анваржон Хожаханович Отаходжаев
 |құрылған уақыты         = 1610
 |алғашқы дерек           = XV ғасыр
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 91
 |биiктiктiң түрi         = 476
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 766 мың
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 4803
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 160100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 16 (1998—2008),&lt;br /&gt;50–59 (2008 жылдан)
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Namangan
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Наманған''' ({{lang-uz|Namangan}}) — [[Өзбекстан]]дағы қала, [[Наманған облысы]]ның орталығы. Елдің астанасы [[Ташкент]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 200 км жерде [[Ферғана аңғары]]ның солтүстік бөлігінде орналасқан. 2025 жылғы мәлімет бойынша Наманган қаласының халқы 408 530 адамды құрайды. Наманган Өзбекстанда халық саны бойынша 17 қаланың ішінде 2-орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/uz/population_of_namangan_6865.html?ysclid=mf46it2xcb597680543|title=Наманган қаласының халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Ферғана алқабының солтүстігінде Ташкенттен 200 шақырым жерде 476 метр биіктікте орналасқан. Қазіргі қала мен бұрынғы Дәулетабат ауданының аумақтары бір аумақтық-әкімшілік бірлікке біріктірілген. Негізгі халқы – өзбектер, аз бөлігі орыс тілділер. Парсы тілінен аударғанда қала атауы «Тұз кеніші» деген атауды білдіреді. Археологиялық зерттеулер негізінде бұл жерлерде алғашқы ғасырларда адам қоныстарының болғаны дәлелденген.

== Халқы ==
Наманған қаласы халық саны бойынша Ташкенттен кейін Өзбекстанның екінші қаласы. Халықтың көпшілігі — [[өзбектер]].

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;  font-size: 95%;&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;)
|
|-
|'''Жыл'''
|1897
|1910
|1939
|1959
|1979
|1989
|1999
|2011
|2025
|-
|'''Халық саны, &lt;br /&gt; мың адам'''
|62
|75,5
|80
|123
|227
|308
|382
|449,2
|408,5
|}

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Наманған — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 2-орында, облыста ([[Наманған облысы]]) көшбасшы. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1066-орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (10 км), [[Төреқорған]] (13 км), [[Шартақ]] (14 км), [[Үйші (Өзбекстан)|Үйші]] (15 км), [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (15 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (17 км), [[Жаңақорған (Наманған облысы)|Жаңақорған]] (22 км), [[Жамашой]] (23 км), [[Қасансай (қала)|Қасансай]] (30 км), [[Үшқорған (қала)|Үшқорған]] (36 км), [[Шуст]] (37 км), [[Жазжауан]] (37 км), [[Хаққұлабат]] (38 км), [[Қызылжар (Жалалабат облысы)|Кызылжар]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Шаһрихан]] (45 км), [[Шамалды-Сай]] (48 км, [[Қырғызстан]]), [[Пайтұғ]] (49 км), [[Пап (қала)|Пап]] (49 км), [[Сұмсар]] (50 км, [[Қырғызстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Namangan&amp;id=2753&amp;ysclid=mf46j8ii9u453640058|title=Наманған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың тарихы XV ғасырдан басталады. Ол кезде 1610 жылы қалаға айналған шағын елді мекен еді. 1620 жылы Ахсыкент қаласында болған жойқын жер сілкінісінен кейін оның аман қалған тұрғындары Наманғанды ​​паналады. Қаланың дамуында 1819–1821 жылдар аралығында қазылған Жаңаарық каналы орасан зор рөл атқарды.

Ертеде Наманган қолөнершілерімен, оның ішінде мысшылар мен құмырашылар, тоқымашылар мен етікшілер, ұсталар мен бояушылар, зергерлер мен тоқыма баспагерлерімен бағаланған. Мұнда бағбандық, жібекшілік, Азияның басқа елдерімен және көшпелілермен сауда өте жақсы дамыған. Қала Қоқан хандығына қараған кезде оның тұрғындары жиі жойқын ішкі соғыстардан зардап шекті.

Аймақ [[Ресей империясы]]ның құрамына енгеннен кейін жағдай күрт өзгерді. Қала экономикасы дами бастады. Мақта тазалайтын зауыттар салынып, сауда орындары мен банктер жұмыс істеді. Сабын, былғары, май зауыттары, арақ зауыттары, шағын зауыттар, қыш, кірпіш, темір балқыту цехтары болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2620-Namangan.html|title=Өзбекстан. Наманған облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-3 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 36 бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді. Солардың ішінде ең маңыздысы Өзбекстан-Жапон, Өзбекстан–Швейцария, Өзбек–Түрік және басқа да бірлескен кәсіпорындар. Қалада 400-ден астам шағын және орта бизнес субъектілері бар.

Қала орталығында, көптеген шағын аудандарда жедел медициналық көмек орталығы, эндокринологиялық орталықтар, «Ана мен бала» орталықтары, емханалар ашылады. Қалада 21 автомобиль көлігі және 7 байланыс кәсіпорны, 48 ірі құрылыс кәсіпорны, сонымен қатар 38 ірі сауда кәсіпорны, көптеген сауда және халыққа қызмет көрсету орындары жұмыс істейді.

Қаладағы ең танымал спорт түрлерінің бірі — футбол. Республика чемпионатында қаланы 1974 жылы негізі қаланған «Текстильщик» клубы, 1988 жылы ол «Навбахор» болып өзгертілді. Клубтың Давлатабад шағын ауданында орналасқан жеке стадионы бар.

== Бауырлас қала ==
*{{ту|Оңтүстік Корея}} [[Соннам]], [[Оңтүстік Корея]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Наманған облысы қалалары}}
[[Санат:Наманған облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cyamcqeg71673t1o74et84z6v826gr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Шаяхметов Жұмабай</title>
    <ns>1</ns>
    <id>204036</id>
    <redirect title="Талқылау:Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов" />
    <revision>
      <id>3653931</id>
      <parentid>958758</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Талқылау:Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]</comment>
      <origin>3653931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="t5s5bzgu4curlrxvglk3dw4dzzl8016" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Талқылау:Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]</text>
      <sha1>t5s5bzgu4curlrxvglk3dw4dzzl8016</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хоэнфельс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210363</id>
    <revision>
      <id>3654076</id>
      <parentid>3429398</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:FileDEU Hohenfels (Oberpfalz) COA.svg]] → [[File:DEU Hohenfels (Oberpfalz) COA.svg]] [[c:COM:FR#FR6|Criterion 6]] · bug fix</comment>
      <origin>3654076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4885" sha1="oocdgvwrbflzq8xihxdwte8qu3px16o" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хоэнфельс 
 |шынайы атауы            = Hohenfels 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hohenfels (Oberpfalz) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=12 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=51 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц 
 |кестедегі аудан         = Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц (аудан){{!}}Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Бернхард Граф 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 137.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 390 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2064 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09472 
 |пошта индексі           = 92366 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = NM 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 3 73 134 
 |ортаққордағы санаты     = Hohenfels 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хоэнфельс''' ({{lang-de|Hohenfels}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Пфальц (округ)|Жоғарғы Пфальц]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц (аудан)|Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2064 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 137.1 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 3 73 134''. Муниципалитеттің басшысы — Бернхард Граф.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}


{{Германия:Ноймаркт-Жоғарғы-Пфальц ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>oocdgvwrbflzq8xihxdwte8qu3px16o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485570</id>
    <revision>
      <id>3653833</id>
      <parentid>3412160</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49557-57</username>
        <id>185596</id>
      </contributor>
      <comment>емле</comment>
      <origin>3653833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6336" sha1="6e19cx46nm9ewo93mx3qa542x12ehua" xml:space="preserve">{{Террорлық акт
| Атауы           = 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері
| Сурет        = September_11_Photo_Montaqe.jpg
| Сурет өлшемі = 250px
| Сурет атауы            = Үстіден астыға: [[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ндағы өрт. [[Пентагон]]ның бұзылған бөлігі. 175 рейстің Оңтүстік мұнарамен соқтығысу сәті. Өрт сөндіруші Граунд-Зирода көмек сұрауда. 93 рейстегі ұшақтың қозғалтқышының бөлігі. 77 рейстің [[Пентагон]]мен соқтығысу сәті.
| Шабуыл әдiсi       = [[Әуе кемесін айдап кету]]&lt;br&gt;[[Өзін-өзі өлтіру]]&lt;br&gt;[[Терроризм|Теракт]]
| Шабуыл орны        = [[АҚШ]]: [[Нью-Йорк]]&lt;br&gt;[[Дүниежүзілік сауда орталығы|ДСО]]&lt;br&gt;[[Пентагон]]&lt;br&gt;[[Ақ Үй]]/[[Капитолий (Вашингтон)|Капитолий]] (болжам бойынша)
| Координаттар         = 
| Шабуыл нысанасы         = 
| Дата               = сейсенбі&lt;br&gt;[[11 қыркүйек]] [[2001 жыл]]
| Уақыты              = 8:46 — 10:28
| Тұтқындар саны   = 
| Тұтқындар          =
| Қаза тапқандар саны           = 2977
| Жарақаттанғандар            = шамамен 6300
| Террористер саны  = 19
| Террористер         = 
| Ұйымдастырушылар       = 
| Ұйым түрі    =
| Күдіктілер      = [[Әл-Қағида]]&lt;br&gt;[[Усама бен Ладен]]
| Қару-жарақ             = ұшақ
}}
'''2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері''' (кейде жай ғана '''9/11''' деп аталады) — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та орын алған төрт өзара келісілген [[Өзін-өзі өлтіру|жанкешті]] [[лаңкестік]] шабуылдардың тізбегі&lt;ref&gt;[[11 қыркүйек]]тегі шабуылдар [[БҰҰ қауіпсіздік кеңесі]]мен «жантүршігерлік лаңкестік актілері» деп аталған. {{cite web|title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms' Terrorist Attacks on the United States|publisher=United Nations|date=September 12, 2001|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm|accessdate=2006-09-11|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DXEKRnU|archivedate=2011-08-26}}&lt;/ref&gt;. Бұл шабуылдардың жауапкершілігін «[[әл-Қағида]]» лаңкестік ұйымы өз мойнына алды&lt;ref&gt;{{cite news | title = Bin Laden claims responsibility for 9/11 | publisher = CBC News | date= 2004-10-29 | url = http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html|accessdate = 2010-03-14}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|right|[[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ның (ДСО) жарылыс сәті.]]
11 қыркүйектің таңында «әл-Қағидаға» қатысы бар он тоғыз лаңкес төрт топқа бөлініп төрт рейстік [[жолаушылар ұшағы]]н басып алды. Әрбір топ бастапқы ұшу дайындығынан өткен кем дегенде бір адамнан құралды.

Басқыншылар бұл лайнерлердің екеуін [[Нью-Йорк]]те, [[Манхэттен]]нің оңтүстік бөлігінде орналасқан [[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ның мұнараларына бағыттады. American Airlines 11 рейсі Дүниежүзілік сауда орталығының 1-ші мұнарасына соқтығысты ''(солтүстік)'', ал United Airlines 175 рейсі 2-ші мұнарасына ''(оңтүстік)'' соғысты. Соның нәтижесінде бұл екі мұнара қасындағы ғимараттарға үлкен нұқсан келтіріп, құлады&lt;ref&gt;{{cite book |author=National Construction Safety Team |url=http://wtc.nist.gov/NISTNCSTAR1CollapseofTowers.pdf |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=NIST |chapter=Executive Summary |date=September 2005}}&lt;/ref&gt;. Үшінші ұшақ (American Airlines 77 рейсі) [[Вашингтон]] маңында орналасқан [[Пентагон]] ғимаратына бағытталды. Төртінші авиалайнердің (United Airlines 93 рейсі) экипажы мен жолаушылары ұшақ басқаруын лаңкестерден тартып алуға әрекеттенді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/interactive/law/0604/transcript.flight93/index.html|title=Black Box Recordings|accessdate=2007-03-30|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;; ұшақ [[Пенсильвания]] штатындағы Шенксвилл қаласының маңындағы далада құлады.

== Шолу ==
19 лаңкестен басқа, шабуылдар нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 адам із-түссіз жоғалып кетті. Қаза тапқандардың көбісі азаматтық тұлғалар болған.

Қайғылы оқиғаның ресми нұсқасы бірқатар журналистер, ғалымдар мен куәгерлердің тарапынан сынға ұшырады. Тәуелсіз тергеулер өткізіліп, олардың кейбірінің желісі бойынша деректі фильмдер түсірілді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Лаңкестік]]
* [[Әл-Қағида]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{hist-stub}}

[[Санат:Лаңкестік]]
[[Санат:АҚШ тарихы]]
[[Санат:Дүниежүзілік Сауда Орталығы]]
[[Санат:Әл-Қағида]]</text>
      <sha1>6e19cx46nm9ewo93mx3qa542x12ehua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653834</id>
      <parentid>3653833</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An empty bliss beyond</username>
        <id>182686</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/~2026-49557-57|~2026-49557-57]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-49557-57|талқылауы]]) істеген нөмір 3653833 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] cross-wiki abuse</comment>
      <origin>3653834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6336" sha1="cspxhhxsw50iveko5204n9hlr1vqs5h" xml:space="preserve">{{Террорлық акт
| Атауы           = 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері
| Сурет        = September_11_Photo_Montage.jpg
| Сурет өлшемі = 250px
| Сурет атауы            = Үстіден астыға: [[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ндағы өрт. [[Пентагон]]ның бұзылған бөлігі. 175 рейстің Оңтүстік мұнарамен соқтығысу сәті. Өрт сөндіруші Граунд-Зирода көмек сұрауда. 93 рейстегі ұшақтың қозғалтқышының бөлігі. 77 рейстің [[Пентагон]]мен соқтығысу сәті.
| Шабуыл әдiсi       = [[Әуе кемесін айдап кету]]&lt;br&gt;[[Өзін-өзі өлтіру]]&lt;br&gt;[[Терроризм|Теракт]]
| Шабуыл орны        = [[АҚШ]]: [[Нью-Йорк]]&lt;br&gt;[[Дүниежүзілік сауда орталығы|ДСО]]&lt;br&gt;[[Пентагон]]&lt;br&gt;[[Ақ Үй]]/[[Капитолий (Вашингтон)|Капитолий]] (болжам бойынша)
| Координаттар         = 
| Шабуыл нысанасы         = 
| Дата               = сейсенбі&lt;br&gt;[[11 қыркүйек]] [[2001 жыл]]
| Уақыты              = 8:46 — 10:28
| Тұтқындар саны   = 
| Тұтқындар          =
| Қаза тапқандар саны           = 2977
| Жарақаттанғандар            = шамамен 6300
| Террористер саны  = 19
| Террористер         = 
| Ұйымдастырушылар       = 
| Ұйым түрі    =
| Күдіктілер      = [[Әл-Қағида]]&lt;br&gt;[[Усама бен Ладен]]
| Қару-жарақ             = ұшақ
}}
'''2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері''' (кейде жай ғана '''9/11''' деп аталады) — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та орын алған төрт өзара келісілген [[Өзін-өзі өлтіру|жанкешті]] [[лаңкестік]] шабуылдардың тізбегі&lt;ref&gt;[[11 қыркүйек]]тегі шабуылдар [[БҰҰ қауіпсіздік кеңесі]]мен «жантүршігерлік лаңкестік актілері» деп аталған. {{cite web|title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms' Terrorist Attacks on the United States|publisher=United Nations|date=September 12, 2001|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm|accessdate=2006-09-11|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DXEKRnU|archivedate=2011-08-26}}&lt;/ref&gt;. Бұл шабуылдардың жауапкершілігін «[[әл-Қағида]]» лаңкестік ұйымы өз мойнына алды&lt;ref&gt;{{cite news | title = Bin Laden claims responsibility for 9/11 | publisher = CBC News | date= 2004-10-29 | url = http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html|accessdate = 2010-03-14}}&lt;/ref&gt;.

[[Сурет:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|right|[[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ның (ДСО) жарылыс сәті.]]
11 қыркүйектің таңында «әл-Қағидаға» қатысы бар он тоғыз лаңкес төрт топқа бөлініп төрт рейстік [[жолаушылар ұшағы]]н басып алды. Әрбір топ бастапқы ұшу дайындығынан өткен кем дегенде бір адамнан құралды.

Басқыншылар бұл лайнерлердің екеуін [[Нью-Йорк]]те, [[Манхэттен]]нің оңтүстік бөлігінде орналасқан [[Дүниежүзілік сауда орталығы]]ның мұнараларына бағыттады. American Airlines 11 рейсі Дүниежүзілік сауда орталығының 1-ші мұнарасына соқтығысты ''(солтүстік)'', ал United Airlines 175 рейсі 2-ші мұнарасына ''(оңтүстік)'' соғысты. Соның нәтижесінде бұл екі мұнара қасындағы ғимараттарға үлкен нұқсан келтіріп, құлады&lt;ref&gt;{{cite book |author=National Construction Safety Team |url=http://wtc.nist.gov/NISTNCSTAR1CollapseofTowers.pdf |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=NIST |chapter=Executive Summary |date=September 2005}}&lt;/ref&gt;. Үшінші ұшақ (American Airlines 77 рейсі) [[Вашингтон]] маңында орналасқан [[Пентагон]] ғимаратына бағытталды. Төртінші авиалайнердің (United Airlines 93 рейсі) экипажы мен жолаушылары ұшақ басқаруын лаңкестерден тартып алуға әрекеттенді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/interactive/law/0604/transcript.flight93/index.html|title=Black Box Recordings|accessdate=2007-03-30|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;; ұшақ [[Пенсильвания]] штатындағы Шенксвилл қаласының маңындағы далада құлады.

== Шолу ==
19 лаңкестен басқа, шабуылдар нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 адам із-түссіз жоғалып кетті. Қаза тапқандардың көбісі азаматтық тұлғалар болған.

Қайғылы оқиғаның ресми нұсқасы бірқатар журналистер, ғалымдар мен куәгерлердің тарапынан сынға ұшырады. Тәуелсіз тергеулер өткізіліп, олардың кейбірінің желісі бойынша деректі фильмдер түсірілді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Лаңкестік]]
* [[Әл-Қағида]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{hist-stub}}

[[Санат:Лаңкестік]]
[[Санат:АҚШ тарихы]]
[[Санат:Дүниежүзілік Сауда Орталығы]]
[[Санат:Әл-Қағида]]</text>
      <sha1>cspxhhxsw50iveko5204n9hlr1vqs5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3654098</id>
      <parentid>3653746</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17099" sha1="tbjswb1mnpwt64z8saihqjfct6qrou7" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35586]||623||26||18||263||28||3||34441||8||0||176||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3082]||291||7||6||401||8||15||2338||0||6||10||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1195]||38||0||0||12||17||0||1116||0||0||12||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 497]||15||0||7||46||6||1||405||0||0||17||0||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>tbjswb1mnpwt64z8saihqjfct6qrou7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3653783</id>
      <parentid>3653452</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3653783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10876" sha1="gwsyhqes5blyz6n0a10ba9ofrwo5t0x" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2145}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1284}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:805}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 5 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:448}}]] || {{Permissions|Marksscheider}}
|-
| 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:440}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 7 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:233}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 8 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:225}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 9 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:194}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}}
|-
| 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}}
|-
| 12 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}}
|-
| 13 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 14 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 15 || [[User:~2026-48574-22|~2026-48574-22]] || [[Special:Contributions/~2026-48574-22|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|~2026-48574-22}}
|-
| 16 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|LCont5}}
|-
| 17 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Jako2588}}
|-
| 18 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurtenge}}
|-
| 19 || [[User:Asorev|Asorev]] || [[Special:Contributions/Asorev|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Asorev}}
|-
| 20 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}}
|-
| 21 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}}
|-
| 22 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 23 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}}
|-
| 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}}
|-
| 25 || [[User:Маржан Нурмаганбетовна|Маржан Нурмаганбетовна]] || [[Special:Contributions/Маржан Нурмаганбетовна|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Маржан Нурмаганбетовна}}
|-
| 26 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}}
|-
| 27 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}}
|-
| 28 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}}
|-
| 29 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|PushkinVko}}
|-
| 30 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Guka1996}}
|-
| 31 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}}
|-
| 32 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}}
|-
| 33 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}}
|-
| 34 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}}
|-
| 35 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 36 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 37 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 38 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 39 || [[User:Гүланар|Гүланар]] || [[Special:Contributions/Гүланар|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гүланар}}
|-
| 40 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Вилюс М}}
|-
| 41 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 42 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}}
|-
| 43 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}}
|-
| 44 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}}
|-
| 45 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|AlibekKS}}
|-
| 46 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}}
|-
| 47 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}}
|-
| 48 || [[User:Eldar Rakhatov|Eldar Rakhatov]] || [[Special:Contributions/Eldar Rakhatov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Eldar Rakhatov}}
|-
| 49 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}}
|-
| 50 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 51 || [[User:~2026-47856-93|~2026-47856-93]] || [[Special:Contributions/~2026-47856-93|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|~2026-47856-93}}
|-
| 52 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 53 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 54 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 55 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}}
|-
| 56 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}}
|-
| 57 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}}
|-
| 58 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}}
|-
| 59 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 60 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Мадикино}}
|-
| 61 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 62 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 63 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}}
|-
| 64 || [[User:Aidar basqarma|Aidar basqarma]] || [[Special:Contributions/Aidar basqarma|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aidar basqarma}}
|-
| 65 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}
|-
| 66 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Mtdi20}}
|-
| 67 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 68 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
{{/end}}</text>
      <sha1>gwsyhqes5blyz6n0a10ba9ofrwo5t0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Отарбаев Рахымжан</title>
    <ns>1</ns>
    <id>499954</id>
    <redirect title="Талқылау:Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев" />
    <revision>
      <id>3653930</id>
      <parentid>1956062</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Талқылау:Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]]</comment>
      <origin>3653930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="gyk06nqrboytalz7pcq5m28f50scg0p" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Талқылау:Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]]</text>
      <sha1>gyk06nqrboytalz7pcq5m28f50scg0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азади</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503140</id>
    <redirect title="Довлетмамед Азади" />
    <revision>
      <id>3653912</id>
      <parentid>1970233</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Довлетмамед Азади]]</comment>
      <origin>3653912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="8yiayxbrhtq19jnn2awm1t460elcfau" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Довлетмамед Азади]]</text>
      <sha1>8yiayxbrhtq19jnn2awm1t460elcfau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлмет (Татарстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504586</id>
    <revision>
      <id>3654004</id>
      <parentid>3086670</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14012" sha1="0eom997dplbc0gqdna6rk7t9faxlonj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Әлмет
 |шынайы атауы            = {{lang-tt|Әлмәт}}
 |сурет                   = Almetjewsk-Dramatheater-2006.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = Герб Альметьевского муниципального района.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg = 54|lat_min = 54|lat_sec = 00
  |lon_deg = 52|lon_min = 18|lon_sec = 00
  |CoordAddon = type:city(159000)_region:RU
  |CoordScale = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Татарстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = муниципалды аудан
 |ауданы                  = Әлмет ауданы
 |кестедегі аудан         = Әлмет ауданы{{!}}Әлмет
 |қауым түрі              = қалалық қоныс
 |қауым                   = Әлмет қаласы
 |кестедегі қауым         = Әлмет (Татарстан){{!}}Әлмет қаласы
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                  = Айрат Ринатұлы Хайруллин
 |құрылған уақыты         = XVIII ғ.
 |алғашқы дерек           = 1720
 |бұрынғы атаулары        = Әлметьево (Әл-Метьево)
 |статус алуы             = 1953
 |жер аумағы              = 118
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 110
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{Құлдырау}} 163 747
  |санақ жылы             = 2024
  |тығыздығы              = 1424,13
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = татарлар 55,2%, орыстар 37,1%, чуваштар 3,1%, мордвалықтар 1,9%
  |конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар
  |этнохороним            = әлметтіктер
 |уақыт белдеуі           = +3
 |DST                     = 
 |телефон коды            = (8553)
 |пошта индексі           = 423450 - 423465
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 16, 116
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 92405
 |ортаққордағы санаты     = Almetyevsk
 |сайты                   = https://almetyevsk.tatarstan.ru/tat/
 |сайт тілі               = tt
}}
'''Әлмет''' ({{lang-tt|Әлмәт}}) - [[Татарстан|Татарстандағы]] қала, аудан орталығы. Республикадағы халық санынан және маңыздылығынан төртінші қала. Темір жол стансасы бар. Автожолдар торабы.

== Географиясы ==
Қала Шолман аймағында, [[Бүгілме-Белебей үстірті|Бүгілме-Белебей үстіртінің]] баурайында, [[Зәй (өзен)|Зәй]] өзенінің сол жағалауында ([[Шолман|Шолманның]] саласы), [[Қазан|Қазаннан]] оңтүстік-шығысқа қарай 249 км жерде, Әлмет теміржол станциясынан 8 км жерде орналасқан.

Лениногорскіден және Татарстанның оңтүстігіндегі Еділ-Орал мұнай-газ аймағының ең үлкен Ромашкинское кен орнынан 39 км қашықтықта орналасқан.

Қаланың құрамына Красноармейка және Урсала шағын аудандары (2003 жылдан бастап), Яшлық, Агропоселок, Алсу, Биғаш (Бигаш), ДОСААФ, ДСРК, Дружба, Нагорный, РТС, СУ-2, Ескі Әлмет (Иске Әлмәт), Техснаб, Черемушки (М-4) кіреді.

== Климаты  ==
Климаты - континенталдық
* ауаның жылулығы жылына орта есеппен  — 4,4 °C
* желдің жылдамдығы  — 3,8 м/с

{{Қаланың ауа райы
 | Ені    = 
 | Жағдайы = 
 | Жер_ілік = Әлмет 
 | Дерекнама  = [http://tatarstan-meteo.ru/almetevsk/pivot/temperature Татарстанның метеорологиялық мәліметтері]

 | Қаң_ор = -10.9            | Қаң_ор_ж-ш = 
 | Ақп_ор = -10.8            | Ақп_ор_ж-ш = 
 | Нау_ор = -5.7            | Нау_ор_ж-ш = 
 | Сәу_ор = 4.8            | Сәу_ор_ж-ш = 
 | Мам_ор = 13.9            | Мам_ор_ж-ш = 
 | Мау_ор = 19.0            | Мау_ор_ж-ш = 
 | Шіл_ор = 20.7            | Шіл_ор_ж-ш = 
 | Там_ор = 18.2            | Там_ор_ж-ш = 
 | Қыр_ор = 12.6            | Қыр_ор_ж-ш = 
 | Қаз_ор = 4.6            | Қаз_ор_ж-ш = 
 | Қар_ор = -4.6            | Қар_ор_ж-ш = 
 | Жел_ор = -10.2            | Жел_ор_ж-ш = 
 | Жыл_ор = 4.4            | Жыл_ор_ж-ш = 

 | Қаң_ор_мин = -15.2        | Қаң_ор_макс = -7.2
 | Ақп_ор_мин = -15.2        | Ақп_ор_макс = -6.7
 | Нау_ор_мин = -10.4        | Нау_ор_макс = -0.9
 | Сәу_ор_мин = 0.2        | Сәу_ор_макс = 9.1
 | Мам_ор_мин = 8.3        | Мам_ор_макс = 18.3
 | Мау_ор_мин = 13.1        | Мау_ор_макс = 23.7
 | Шіл_ор_мин = 14.9        | Шіл_ор_макс = 25.2
 | Там_ор_мин = 13.3        | Там_ор_макс = 22.1
 | Қыр_ор_мин = 8.7        | Қыр_ор_макс = 16.2
 | Қаз_ор_мин = 1.8        | Қаз_ор_макс = 7.4
 | Қар_ор_мин = -7.5        | Қар_ор_макс = -1.9
 | Жел_ор_мин = -14.1        | Жел_ор_макс = -6.6
 | Жыл_ор_мин = -0.1        | Жыл_ор_макс = 8.3

 | Қаң_а_мин =          | Қаң_а_макс = 
 | Ақп_а_мин =          | Ақп_а_макс = 
 | Нау_а_мин =          | Нау_а_макс = 
 | Сәу_а_мин =          | Сәу_а_макс = 
 | Мам_а_мин =          | Мам_а_макс = 
 | Мау_а_мин =          | Мау_а_макс = 
 | Шіл_а_мин =          | Шіл_а_макс = 
 | Там_а_мин =          | Там_а_макс = 
 | Қыр_а_мин =          | Қыр_а_макс = 
 | Қаз_а_мин =          | Қаз_а_макс = 
 | Қар_а_мин =          | Қар_а_макс = 
 | Жел_а_мин =          | Жел_а_макс = 
 | Жыл_а_мин =          | Жыл_а_макс = 

 | Қаң_су = 
 | Ақп_су = 
 | Нау_су = 
 | Сәу_су = 
 | Мам_су = 
 | Мау_су = 
 | Шіл_су = 
 | Там_су = 
 | Қыр_су = 
 | Қаз_су = 
 | Қар_су = 
 | Жел_су = 
 | Жыл_су = 
}}

== Экономикасы ==
Қалада республикалық маңызы бар ірі өнеркәсіп орындары бар:
* ОАО «Татнефть»-тың кеңсесі
* «Татнефтепром» (Татарстандағы ең ірі мұнай компаниясы)
* «Булгарнефть» 
* «СМП-Нефтегаз» 
* «АТЗ» (Альметьевский трубный завод)- мұнай-газ құбарлар зауыты  т.б.

Халықаралық &quot;Дружба&quot; мұнай құбыры Альметьевсктен басталады.  Нижний Новгород, Пермь, Самараға мұнай құбырлары жүргізілген.

Мәскеудағы мұнай химиясы мен газ өнеркәсіптік институтының бөлімшесі, 6 орта арнаулы оқу орны, 7 жоғарғы оқу орны, драма театры, мұражайлар  ашылған.

== Тарихы ==
Әлмет ауылының негізі қаланған уақыттағы нақты деректер сақталған жоқ, бірақ бірқатар жанама дәлелдер бұл оқиға XVIII ғасырдың екінші немесе үшінші онжылдықтарының тоғысында болған деп болжайды. 1840 жылы аймақта жүргізілген сауалнама барысында әлметтіктер билікке олардың ауылы 121 жыл бұрын, яғни шамамен 1719 жылы құрылғанын хабарлады.

Ауылдың негізін қалаушы Әлмет молда болып саналады (Әл-Мұхаммедтің қысқартуы, {{lang-tt|Әлмәт - Әл-Мөхәммәт}}, башқұрттарда жеке аты-жөні Әлмет&lt;ref&gt;[http://federacia.ru/encyclopaedia/city/almetevsk/ Федерация. Ру — Большая энциклопедия о России]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кітап |авторы = Поспелов Е. М.|бөлімі = Альметьевск|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Географические названия мира : Топонимический словарь : Ок. 5000 единиц|шынайы атауы = |сілтеме = https://books.google.am/books?id=-tJFDQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=hy&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|уикитека = |жауапты = P. A. Агеева|басылым = 2-е изд., стереотип|орны = Мәскеу|баспасы = Русские словари, Астрель, АСТ|жыл = 2002|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-93259-014-9, 5-271-00446-5, 5-17-001389-2|тиражы = }}&lt;/ref&gt;). Жазба деректерде ауыл туралы алғашқы ескертулер [[1735-1740 жылдардағы башқұрлар көтерілісі|1735-1740 жылдардағы көтерілістің]] бастапқы кезеңіне қатысты құжаттарда кездеседі. Олардың ішінде Әлмет молданың полковник И. Н. Татищевке жазған хаты сақталды, онда бүлікшілердің «съездері мен ниеттері туралы» және олардың Чистай уезі Надыров болысының тұрғындарына қауіптілігі туралы айтылды Хат 1735 жылдың 24 маусымында жазылған және келесі сөздермен аяқталады: &lt;blockquote&gt;«Бұл хатты мен, Әлмет-молда, Әлмет ауылынан Зәйдан жаздым»&lt;ref&gt;[http://www.tataroved.ru/publication/almet/7/8/ КОГДА И КЕМ БЫЛО ОСНОВАНО СЕЛО АЛЬМЕТЬЕВО? (Р. Амирханов)]&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[1795 жыл|1795 жылы]] ауылда 700 [[Типтәрлар|типтәр]] мен башқұрт өмір сүрсе, 1834 жылы 123 башқұрт, 544 типтәр болған. 1859 жылғы аудит материалдары бойынша ауылдың 214 ауласында 1518 мемлекеттік шаруалар мен башқұрттар, сонымен қатар мешіт, пошта бекеті, жәрмеңке, базарлар мен 2 зауыт есепке алынды&lt;ref&gt;Асфандияров А. 3. Аулы мензелинских башкир. — Уфа: Китап, 2009 г. — 600с. (на с.574)&lt;/ref&gt;.

[[1920 жыл|1920 жылдан]] бастап Татар АКСР Бүгілме кантонының құрамында, 1930 жылдың 10 тамызынан бастап аудан орталығы болды.

1952 жылы 25 наурызда Әлмет ауылы Әлмет кентіне айналды, [[1953 жыл|1953 жылы]] [[3 қараша|3 қарашада]] РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен қала мәртебесін алды.

== Тұрғындары ==

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Almetyevsk.jpg|Әлмет Жастар орталығы
&lt;/gallery&gt;

== Туыстас қалалар ==
* {{Ту|Ресей}} [[Сургут]], [[Ресей]]
* {{Ту|Түрікменстан}} [[Балқанабат]], [[Түрікменстан]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://almetyevsk.tatar.ru/rus/index.htm  '''Портал администрации г'''. '''Альметьевска'''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204210330/http://almetyevsk.tatar.ru/rus/index.htm |date=2014-12-04 }}

== Дереккөздер ==
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
* Альметьевск // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6

[[Санат:Татарстан қалалары]]
[[Санат:Татарстан аудан орталықтары]]</text>
      <sha1>0eom997dplbc0gqdna6rk7t9faxlonj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654005</id>
      <parentid>3654004</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13992" sha1="k7cbbbpvpaiua4vaz7iv4o8t7h6crmr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Әлмет
 |шынайы атауы            = {{lang-tt|Әлмәт}}
 |сурет                   = Almetjewsk-Dramatheater-2006.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = Герб Альметьевского муниципального района.gif
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg = 54|lat_min = 54|lat_sec = 00
  |lon_deg = 52|lon_min = 18|lon_sec = 00
  |CoordAddon = type:city(159000)_region:RU
  |CoordScale = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Татарстан
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = муниципалды аудан
 |ауданы                  = Әлмет ауданы
 |кестедегі аудан         = Әлмет ауданы{{!}}Әлмет
 |қауым түрі              = қалалық қоныс
 |қауым                   = Әлмет қаласы
 |кестедегі қауым         = Әлмет (Татарстан){{!}}Әлмет қаласы
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = Гюзель Мударисовна Хабутдинова
 |құрылған уақыты         = XVIII ғ.
 |алғашқы дерек           = 1720
 |бұрынғы атаулары        = Әлметьево (Әл-Метьево)
 |статус алуы             = 1953
 |жер аумағы              = 118
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 110
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{Құлдырау}} 163 747
  |санақ жылы             = 2024
  |тығыздығы              = 1424,13
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = татарлар 56,6%, орыстар 36,2%, чуваштар 2,5%
  |конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар
  |этнохороним            = әлметтіктер
 |уақыт белдеуі           = +3
 |DST                     = 
 |телефон коды            = (8553)
 |пошта индексі           = 423450 - 423465
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 16, 116
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 92405
 |ортаққордағы санаты     = Almetyevsk
 |сайты                   = https://almetyevsk.tatarstan.ru/tat/
 |сайт тілі               = tt
}}
'''Әлмет''' ({{lang-tt|Әлмәт}}) - [[Татарстан|Татарстандағы]] қала, аудан орталығы. Республикадағы халық санынан және маңыздылығынан төртінші қала. Темір жол стансасы бар. Автожолдар торабы.

== Географиясы ==
Қала Шолман аймағында, [[Бүгілме-Белебей үстірті|Бүгілме-Белебей үстіртінің]] баурайында, [[Зәй (өзен)|Зәй]] өзенінің сол жағалауында ([[Шолман|Шолманның]] саласы), [[Қазан|Қазаннан]] оңтүстік-шығысқа қарай 249 км жерде, Әлмет теміржол станциясынан 8 км жерде орналасқан.

Лениногорскіден және Татарстанның оңтүстігіндегі Еділ-Орал мұнай-газ аймағының ең үлкен Ромашкинское кен орнынан 39 км қашықтықта орналасқан.

Қаланың құрамына Красноармейка және Урсала шағын аудандары (2003 жылдан бастап), Яшлық, Агропоселок, Алсу, Биғаш (Бигаш), ДОСААФ, ДСРК, Дружба, Нагорный, РТС, СУ-2, Ескі Әлмет (Иске Әлмәт), Техснаб, Черемушки (М-4) кіреді.

== Климаты  ==
Климаты - континенталдық
* ауаның жылулығы жылына орта есеппен  — 4,4 °C
* желдің жылдамдығы  — 3,8 м/с

{{Қаланың ауа райы
 | Ені    = 
 | Жағдайы = 
 | Жер_ілік = Әлмет 
 | Дерекнама  = [http://tatarstan-meteo.ru/almetevsk/pivot/temperature Татарстанның метеорологиялық мәліметтері]

 | Қаң_ор = -10.9            | Қаң_ор_ж-ш = 
 | Ақп_ор = -10.8            | Ақп_ор_ж-ш = 
 | Нау_ор = -5.7            | Нау_ор_ж-ш = 
 | Сәу_ор = 4.8            | Сәу_ор_ж-ш = 
 | Мам_ор = 13.9            | Мам_ор_ж-ш = 
 | Мау_ор = 19.0            | Мау_ор_ж-ш = 
 | Шіл_ор = 20.7            | Шіл_ор_ж-ш = 
 | Там_ор = 18.2            | Там_ор_ж-ш = 
 | Қыр_ор = 12.6            | Қыр_ор_ж-ш = 
 | Қаз_ор = 4.6            | Қаз_ор_ж-ш = 
 | Қар_ор = -4.6            | Қар_ор_ж-ш = 
 | Жел_ор = -10.2            | Жел_ор_ж-ш = 
 | Жыл_ор = 4.4            | Жыл_ор_ж-ш = 

 | Қаң_ор_мин = -15.2        | Қаң_ор_макс = -7.2
 | Ақп_ор_мин = -15.2        | Ақп_ор_макс = -6.7
 | Нау_ор_мин = -10.4        | Нау_ор_макс = -0.9
 | Сәу_ор_мин = 0.2        | Сәу_ор_макс = 9.1
 | Мам_ор_мин = 8.3        | Мам_ор_макс = 18.3
 | Мау_ор_мин = 13.1        | Мау_ор_макс = 23.7
 | Шіл_ор_мин = 14.9        | Шіл_ор_макс = 25.2
 | Там_ор_мин = 13.3        | Там_ор_макс = 22.1
 | Қыр_ор_мин = 8.7        | Қыр_ор_макс = 16.2
 | Қаз_ор_мин = 1.8        | Қаз_ор_макс = 7.4
 | Қар_ор_мин = -7.5        | Қар_ор_макс = -1.9
 | Жел_ор_мин = -14.1        | Жел_ор_макс = -6.6
 | Жыл_ор_мин = -0.1        | Жыл_ор_макс = 8.3

 | Қаң_а_мин =          | Қаң_а_макс = 
 | Ақп_а_мин =          | Ақп_а_макс = 
 | Нау_а_мин =          | Нау_а_макс = 
 | Сәу_а_мин =          | Сәу_а_макс = 
 | Мам_а_мин =          | Мам_а_макс = 
 | Мау_а_мин =          | Мау_а_макс = 
 | Шіл_а_мин =          | Шіл_а_макс = 
 | Там_а_мин =          | Там_а_макс = 
 | Қыр_а_мин =          | Қыр_а_макс = 
 | Қаз_а_мин =          | Қаз_а_макс = 
 | Қар_а_мин =          | Қар_а_макс = 
 | Жел_а_мин =          | Жел_а_макс = 
 | Жыл_а_мин =          | Жыл_а_макс = 

 | Қаң_су = 
 | Ақп_су = 
 | Нау_су = 
 | Сәу_су = 
 | Мам_су = 
 | Мау_су = 
 | Шіл_су = 
 | Там_су = 
 | Қыр_су = 
 | Қаз_су = 
 | Қар_су = 
 | Жел_су = 
 | Жыл_су = 
}}

== Экономикасы ==
Қалада республикалық маңызы бар ірі өнеркәсіп орындары бар:
* ОАО «Татнефть»-тың кеңсесі
* «Татнефтепром» (Татарстандағы ең ірі мұнай компаниясы)
* «Булгарнефть» 
* «СМП-Нефтегаз» 
* «АТЗ» (Альметьевский трубный завод)- мұнай-газ құбарлар зауыты  т.б.

Халықаралық &quot;Дружба&quot; мұнай құбыры Альметьевсктен басталады.  Нижний Новгород, Пермь, Самараға мұнай құбырлары жүргізілген.

Мәскеудағы мұнай химиясы мен газ өнеркәсіптік институтының бөлімшесі, 6 орта арнаулы оқу орны, 7 жоғарғы оқу орны, драма театры, мұражайлар  ашылған.

== Тарихы ==
Әлмет ауылының негізі қаланған уақыттағы нақты деректер сақталған жоқ, бірақ бірқатар жанама дәлелдер бұл оқиға XVIII ғасырдың екінші немесе үшінші онжылдықтарының тоғысында болған деп болжайды. 1840 жылы аймақта жүргізілген сауалнама барысында әлметтіктер билікке олардың ауылы 121 жыл бұрын, яғни шамамен 1719 жылы құрылғанын хабарлады.

Ауылдың негізін қалаушы Әлмет молда болып саналады (Әл-Мұхаммедтің қысқартуы, {{lang-tt|Әлмәт - Әл-Мөхәммәт}}, башқұрттарда жеке аты-жөні Әлмет&lt;ref&gt;[http://federacia.ru/encyclopaedia/city/almetevsk/ Федерация. Ру — Большая энциклопедия о России]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кітап |авторы = Поспелов Е. М.|бөлімі = Альметьевск|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Географические названия мира : Топонимический словарь : Ок. 5000 единиц|шынайы атауы = |сілтеме = https://books.google.am/books?id=-tJFDQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=hy&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|уикитека = |жауапты = P. A. Агеева|басылым = 2-е изд., стереотип|орны = Мәскеу|баспасы = Русские словари, Астрель, АСТ|жыл = 2002|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = 5-93259-014-9, 5-271-00446-5, 5-17-001389-2|тиражы = }}&lt;/ref&gt;). Жазба деректерде ауыл туралы алғашқы ескертулер [[1735-1740 жылдардағы башқұрлар көтерілісі|1735-1740 жылдардағы көтерілістің]] бастапқы кезеңіне қатысты құжаттарда кездеседі. Олардың ішінде Әлмет молданың полковник И. Н. Татищевке жазған хаты сақталды, онда бүлікшілердің «съездері мен ниеттері туралы» және олардың Чистай уезі Надыров болысының тұрғындарына қауіптілігі туралы айтылды Хат 1735 жылдың 24 маусымында жазылған және келесі сөздермен аяқталады: &lt;blockquote&gt;«Бұл хатты мен, Әлмет-молда, Әлмет ауылынан Зәйдан жаздым»&lt;ref&gt;[http://www.tataroved.ru/publication/almet/7/8/ КОГДА И КЕМ БЫЛО ОСНОВАНО СЕЛО АЛЬМЕТЬЕВО? (Р. Амирханов)]&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

[[1795 жыл|1795 жылы]] ауылда 700 [[Типтәрлар|типтәр]] мен башқұрт өмір сүрсе, 1834 жылы 123 башқұрт, 544 типтәр болған. 1859 жылғы аудит материалдары бойынша ауылдың 214 ауласында 1518 мемлекеттік шаруалар мен башқұрттар, сонымен қатар мешіт, пошта бекеті, жәрмеңке, базарлар мен 2 зауыт есепке алынды&lt;ref&gt;Асфандияров А. 3. Аулы мензелинских башкир. — Уфа: Китап, 2009 г. — 600с. (на с.574)&lt;/ref&gt;.

[[1920 жыл|1920 жылдан]] бастап Татар АКСР Бүгілме кантонының құрамында, 1930 жылдың 10 тамызынан бастап аудан орталығы болды.

1952 жылы 25 наурызда Әлмет ауылы Әлмет кентіне айналды, [[1953 жыл|1953 жылы]] [[3 қараша|3 қарашада]] РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен қала мәртебесін алды.

== Тұрғындары ==

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Almetyevsk.jpg|Әлмет Жастар орталығы
&lt;/gallery&gt;

== Туыстас қалалар ==
* {{Ту|Ресей}} [[Сургут]], [[Ресей]]
* {{Ту|Түрікменстан}} [[Балқанабат]], [[Түрікменстан]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://almetyevsk.tatar.ru/rus/index.htm  '''Портал администрации г'''. '''Альметьевска'''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204210330/http://almetyevsk.tatar.ru/rus/index.htm |date=2014-12-04 }}

== Дереккөздер ==
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
* Альметьевск // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6

[[Санат:Татарстан қалалары]]
[[Санат:Татарстан аудан орталықтары]]</text>
      <sha1>k7cbbbpvpaiua4vaz7iv4o8t7h6crmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талқылау:Болашақ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509957</id>
    <redirect title="Талқылау:Болашақ (стипендия)" />
    <revision>
      <id>3653929</id>
      <parentid>2018468</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Талқылау:Болашақ (стипендия)]]</comment>
      <origin>3653929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="d3bec9sf1960imbp7ukmfi0bamt0ef1" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Талқылау:Болашақ (стипендия)]]</text>
      <sha1>d3bec9sf1960imbp7ukmfi0bamt0ef1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақтөбе (Астрахан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510014</id>
    <revision>
      <id>3653977</id>
      <parentid>3575967</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7491" sha1="brnwx295b1mwv1zd5hfo4xp71pbr84y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ақтөбе
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = ПаркАхтубинск.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = Gerb-Akhtubinsk-new.jpg
 |ту                      = Flag of Akhtubinsk (Astrakhan oblast).png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lat_sec = 
  |lon_deg = 46 |lon_min = 10 |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(42600)_region:RU
  |CoordScale = 20000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Астрахан облысы
 |кестедегі аймақ         = Астрахан облысы
 |аудан түрі              =  
 |ауданы                  = Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы){{!}}Ақтөбе
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Муниципалды құрылымның басшысы
 |басшысы                  = Дмитрий Михайлович Шубин
 |құрылған уақыты         = 1959
 |алғашқы дерек           =  1793 
 |бұрынғы атаулары        =  Владимировка
 |статус алуы             = 1959
 |жер аумағы              = 17
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 130 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = орыс тілі{{!}}орысша
  |тұрғыны                = ↘34 873
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2051,35
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Орыстар|орыстар]], [[Қазақтар|қазақтар]]
  |конфессионалдық құрамы = православ христиандар, сунниттер. т.б.
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =
 |DST                     = 
 |телефон коды            =  85141
 |пошта индексі           = 416500 
 |пошта индекстері        =  416500 - 416507
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 12402 
 |ортаққордағы санаты     = Akhtubinsk
 |сайты                   =  http://www.adm-akhtubinsk.ru/
 |сайт тілі               = ru
}}
'''Ақтөбе''' ({{lang-ru|Ахтубинск}}) — [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]ндағы қала (1959 жылдан), [[Ахтубинск ауданы]]ның орталығы, [[темір жол]] стансасы.

Қаланың негізгі бөлігі [[Ахтуба]] өзенінің оң жағасында орналасқан. Халқы - 39 386 (санақ жылы 2013). 

Ет комбинаты, консервілеу зауыты, [[кеме]] жөндеу және [[кірпіш]] зауыттары бар. [[Басқұншақ]] көлінде өндірілген ас тұзы басқа аудандарға Ахтубинск арқылы жөнелтіледі&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамалары ==
=== Сағат белдеуі ===
Ақтөбе қаласы халықаралық стандарт бойынша Samara Time Zone (STZ) ретінде белгіленген уақыт белдеуінде орналасқан. UTC-ке қатысты жылжу +4:00 құрайды, Мәскеу уақытымен салыстырғанда +1 сағат құрайды. Ақтөбедегі уақыт географиялық уақыт белдеуіне сәйкес келеді.

=== Географиялық орны ===
Ақтөбе қаласы Астрахан облысының солтүстік-шығыс бөлігіндегі жартылай шөлді аймақта орналасқан Ақтөбе ауданының құрамына кіреді және Еділ өзенінің сол жағалауында созылып жатыр. Оның аумағы 781 мың га құрайды. Ақтөбе - Ақтөбе ауданының аудан орталығы және Астраханнан 292 км қашықтықта орналасқан. Облыс орталығымен байланыс автомобиль, су, темір жол және әуе көлігімен жүзеге асырылады. Аудан солтүстігінде Волгоград облысымен, шығысында Қазақстанмен, батысында Черноярскпен, оңтүстік-батысында Жантаумен, оңтүстігінде Қарабайлы аудандарымен шектеседі. Аумағы біркелкі, табақша тәрізді ойпаң-шұңқырлы жазық. Еділ және Ақтөбе өзендерінің аңғарларында терең, бірақ қысқа жыралар бар. Жалпы жайылма арналы-көлдері бар үлкен жоталы бедермен сипатталады.

=== Климаты ===

== Ұлттық құрамы ==
* [[орыстар]] — 35 937 (86,5 %); 
* [[қазақтар]] — 2 496 (6 %); 
* [[украиндар]] — 935 (2,2 %); 
* басқалар — 5,3 %&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|title=Итоги::Астраханьстат|accessdate=2013-03-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6F8y7sJag|archivedate=2013-03-15}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160px&quot;&gt;
Image:ПаркАхтубинск.jpg|Орталық қалалық саябағы
Image:Крыло.JPG|Мемориалдық комплекс 
Image:Мемориал Крыло Икара (Ахтубинск).jpg|Аллея
Image:ХрамАхтубинск.JPG|&quot;Владимирской Иконы Божьей Матери&quot; ғибдатханасы
Image:ПенсионныйФондАхтубинск.JPG|
Image:Памятник Су-17М2 (Ахтубинск).jpg| СУ-17 ескерткіш
Image:Мост в Заречье.JPG|Қалалық көпір
Image:Прищепка.JPG|Мемориалды комплекс
Image:Площадь Ленина Ахтубинск.JPG|Гүлзар
|
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Астрахан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>brnwx295b1mwv1zd5hfo4xp71pbr84y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653978</id>
      <parentid>3653977</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7504" sha1="p30dtsyhaz9poj43akbvp9sakpn8cg9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ақтөбе
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = ПаркАхтубинск.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = Gerb-Akhtubinsk-new.jpg
 |ту                      = Flag of Akhtubinsk (Astrakhan oblast).png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lat_sec = 
  |lon_deg = 46 |lon_min = 10 |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(42600)_region:RU
  |CoordScale = 20000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Астрахан облысы
 |кестедегі аймақ         = Астрахан облысы
 |аудан түрі              =  
 |ауданы                  = Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы){{!}}Ақтөбе
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Муниципалды құрылымның басшысы
 |басшысы                 = Сиваков Александр Александрович
 |құрылған уақыты         = 1959
 |алғашқы дерек           =  1793 
 |бұрынғы атаулары        =  Владимировка
 |статус алуы             = 1959
 |жер аумағы              = 17
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 130 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = орыс тілі{{!}}орысша
  |тұрғыны                = ↘34 873
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2051,35
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Орыстар|орыстар]], [[Қазақтар|қазақтар]]
  |конфессионалдық құрамы = православ христиандар, сунниттер. т.б.
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =
 |DST                     = 
 |телефон коды            =  85141
 |пошта индексі           = 416500 
 |пошта индекстері        =  416500 - 416507
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 12402 
 |ортаққордағы санаты     = Akhtubinsk
 |сайты                   =  http://www.adm-akhtubinsk.ru/
 |сайт тілі               = ru
}}
'''Ақтөбе''' ({{lang-ru|Ахтубинск}}) — [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]ндағы қала (1959 жылдан), [[Ахтубинск ауданы]]ның орталығы, [[темір жол]] стансасы.

Қаланың негізгі бөлігі [[Ахтуба]] өзенінің оң жағасында орналасқан. Халқы - 39 386 (санақ жылы 2013). 

Ет комбинаты, консервілеу зауыты, [[кеме]] жөндеу және [[кірпіш]] зауыттары бар. [[Баскүншақ]] көлінде өндірілген ас тұзы басқа аудандарға Ахтубинск арқылы жөнелтіледі&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамалары ==
=== Сағат белдеуі ===
Ақтөбе қаласы халықаралық стандарт бойынша Samara Time Zone (STZ) ретінде белгіленген уақыт белдеуінде орналасқан. UTC-ке қатысты жылжу +4:00 құрайды, Мәскеу уақытымен салыстырғанда +1 сағат құрайды. Ақтөбедегі уақыт географиялық уақыт белдеуіне сәйкес келеді.

=== Географиялық орны ===
Ақтөбе қаласы Астрахан облысының солтүстік-шығыс бөлігіндегі жартылай шөлді аймақта орналасқан Ақтөбе ауданының құрамына кіреді және Еділ өзенінің сол жағалауында созылып жатыр. Оның аумағы 781 мың га құрайды. Ақтөбе - Ақтөбе ауданының аудан орталығы және Астраханнан 292 км қашықтықта орналасқан. Облыс орталығымен байланыс автомобиль, су, темір жол және әуе көлігімен жүзеге асырылады. Аудан солтүстігінде Волгоград облысымен, шығысында Қазақстанмен, батысында Черноярскпен, оңтүстік-батысында Жантаумен, оңтүстігінде Қарабайлы аудандарымен шектеседі. Аумағы біркелкі, табақша тәрізді ойпаң-шұңқырлы жазық. Еділ және Ақтөбе өзендерінің аңғарларында терең, бірақ қысқа жыралар бар. Жалпы жайылма арналы-көлдері бар үлкен жоталы бедермен сипатталады.

=== Климаты ===

== Ұлттық құрамы ==
* [[орыстар]] — 35 937 (86,5 %); 
* [[қазақтар]] — 2 496 (6 %); 
* [[украиндар]] — 935 (2,2 %); 
* басқалар — 5,3 %&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|title=Итоги::Астраханьстат|accessdate=2013-03-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6F8y7sJag|archivedate=2013-03-15}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160px&quot;&gt;
Image:ПаркАхтубинск.jpg|Орталық қалалық саябағы
Image:Крыло.JPG|Мемориалдық комплекс 
Image:Мемориал Крыло Икара (Ахтубинск).jpg|Аллея
Image:ХрамАхтубинск.JPG|&quot;Владимирской Иконы Божьей Матери&quot; ғибдатханасы
Image:ПенсионныйФондАхтубинск.JPG|
Image:Памятник Су-17М2 (Ахтубинск).jpg| СУ-17 ескерткіш
Image:Мост в Заречье.JPG|Қалалық көпір
Image:Прищепка.JPG|Мемориалды комплекс
Image:Площадь Ленина Ахтубинск.JPG|Гүлзар
|
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Астрахан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>p30dtsyhaz9poj43akbvp9sakpn8cg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653979</id>
      <parentid>3653978</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7504" sha1="l6v4nrs111epejhd0698de9eynuf2o1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ақтөбе
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = ПаркАхтубинск.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Ресей
 |елтаңба                 = Gerb-Akhtubinsk-new.jpg
 |ту                      = Flag of Akhtubinsk (Astrakhan oblast).png
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_deg = 48 |lat_min = 17 |lat_sec = 
  |lon_deg = 46 |lon_min = 10 |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(42600)_region:RU
  |CoordScale = 20000
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Астрахан облысы
 |кестедегі аймақ         = Астрахан облысы
 |аудан түрі              =  
 |ауданы                  = Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы){{!}}Ақтөбе
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Муниципалды құрылымның басшысы
 |басшысы                 = Сиваков Александр Александрович
 |құрылған уақыты         = 1959
 |алғашқы дерек           =  1793 
 |бұрынғы атаулары        =  Владимировка
 |статус алуы             = 1959
 |жер аумағы              = 17
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 130 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = орыс тілі{{!}}орысша
  |тұрғыны                = ↘34 873
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 2051,35
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Орыстар|орыстар]], [[Қазақтар|қазақтар]]
  |конфессионалдық құрамы = православ христиандар, сунниттер. т.б.
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =
 |DST                     = 
 |телефон коды            =  85141
 |пошта индексі           = 416500 
 |пошта индекстері        =  416500 - 416507
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 12402 
 |ортаққордағы санаты     = Akhtubinsk
 |сайты                   =  http://www.adm-akhtubinsk.ru/
 |сайт тілі               = ru
}}
'''Ақтөбе''' ({{lang-ru|Ахтубинск}}) — [[Ресей]]дің [[Астрахан облысы]]ндағы қала (1959 жылдан), [[Ахтубинск ауданы]]ның орталығы, [[темір жол]] стансасы.

Қаланың негізгі бөлігі [[Ахтуба]] өзенінің оң жағасында орналасқан. Халқы - 39 386 (санақ жылы 2013). 

Ет комбинаты, консервілеу зауыты, [[кеме]] жөндеу және [[кірпіш]] зауыттары бар. [[Баскүнжақ]] көлінде өндірілген ас тұзы басқа аудандарға Ахтубинск арқылы жөнелтіледі&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том&lt;/ref&gt;.

== Физикалық-географиялық сипаттамалары ==
=== Сағат белдеуі ===
Ақтөбе қаласы халықаралық стандарт бойынша Samara Time Zone (STZ) ретінде белгіленген уақыт белдеуінде орналасқан. UTC-ке қатысты жылжу +4:00 құрайды, Мәскеу уақытымен салыстырғанда +1 сағат құрайды. Ақтөбедегі уақыт географиялық уақыт белдеуіне сәйкес келеді.

=== Географиялық орны ===
Ақтөбе қаласы Астрахан облысының солтүстік-шығыс бөлігіндегі жартылай шөлді аймақта орналасқан Ақтөбе ауданының құрамына кіреді және Еділ өзенінің сол жағалауында созылып жатыр. Оның аумағы 781 мың га құрайды. Ақтөбе - Ақтөбе ауданының аудан орталығы және Астраханнан 292 км қашықтықта орналасқан. Облыс орталығымен байланыс автомобиль, су, темір жол және әуе көлігімен жүзеге асырылады. Аудан солтүстігінде Волгоград облысымен, шығысында Қазақстанмен, батысында Черноярскпен, оңтүстік-батысында Жантаумен, оңтүстігінде Қарабайлы аудандарымен шектеседі. Аумағы біркелкі, табақша тәрізді ойпаң-шұңқырлы жазық. Еділ және Ақтөбе өзендерінің аңғарларында терең, бірақ қысқа жыралар бар. Жалпы жайылма арналы-көлдері бар үлкен жоталы бедермен сипатталады.

=== Климаты ===

== Ұлттық құрамы ==
* [[орыстар]] — 35 937 (86,5 %); 
* [[қазақтар]] — 2 496 (6 %); 
* [[украиндар]] — 935 (2,2 %); 
* басқалар — 5,3 %&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/|title=Итоги::Астраханьстат|accessdate=2013-03-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6F8y7sJag|archivedate=2013-03-15}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;160px&quot;&gt;
Image:ПаркАхтубинск.jpg|Орталық қалалық саябағы
Image:Крыло.JPG|Мемориалдық комплекс 
Image:Мемориал Крыло Икара (Ахтубинск).jpg|Аллея
Image:ХрамАхтубинск.JPG|&quot;Владимирской Иконы Божьей Матери&quot; ғибдатханасы
Image:ПенсионныйФондАхтубинск.JPG|
Image:Памятник Су-17М2 (Ахтубинск).jpg| СУ-17 ескерткіш
Image:Мост в Заречье.JPG|Қалалық көпір
Image:Прищепка.JPG|Мемориалды комплекс
Image:Площадь Ленина Ахтубинск.JPG|Гүлзар
|
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Астрахан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l6v4nrs111epejhd0698de9eynuf2o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аюдақ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510326</id>
    <revision>
      <id>3654102</id>
      <parentid>3653583</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14948" sha1="fg2w09u3lj454fi7v2w3crrleku44v8" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>fg2w09u3lj454fi7v2w3crrleku44v8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654103</id>
      <parentid>3654102</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15331" sha1="pr2emflf3pd9fevhh0mxf620xp85buj" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>pr2emflf3pd9fevhh0mxf620xp85buj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654104</id>
      <parentid>3654103</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Суреттеме */</comment>
      <origin>3654104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16338" sha1="13s0m1r6b1qt2pw834d28nnycynkhii" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>13s0m1r6b1qt2pw834d28nnycynkhii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654105</id>
      <parentid>3654104</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өнерде */</comment>
      <origin>3654105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16726" sha1="79i8mdmokfbkpbdrx5qupcsqt3kxrsu" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>79i8mdmokfbkpbdrx5qupcsqt3kxrsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654106</id>
      <parentid>3654105</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өнерде */</comment>
      <origin>3654106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16835" sha1="ela3x3z2jwo63f6p6ytu02a6aquh308" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>ela3x3z2jwo63f6p6ytu02a6aquh308</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654107</id>
      <parentid>3654106</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бару және тамашалау */</comment>
      <origin>3654107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16872" sha1="n0ifvw0rc2kpfv4r78ax1j9n9pn81t7" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>n0ifvw0rc2kpfv4r78ax1j9n9pn81t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654108</id>
      <parentid>3654107</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Флорасы мен фаунасы */</comment>
      <origin>3654108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17097" sha1="mcr3xzy55hvttijrrzes9phdez560zc" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
[[Сурет:Вид на Аю-Даг с Долины Привидений.jpg|thumb|right|200px|Аюдақтың [[Аруақтар аңғары|Аруақтар аңғарынан]] қарағандағы көрінісі]]
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>mcr3xzy55hvttijrrzes9phdez560zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654109</id>
      <parentid>3654108</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Флорасы мен фаунасы */</comment>
      <origin>3654109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17096" sha1="3v72usls45qhlddienqnx9v6vxxywcx" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
[[Сурет:Вид на Аю-Даг с Долины Привидений.jpg|thumb|left|200px|Аюдақтың [[Аруақтар аңғары|Аруақтар аңғарынан]] қарағандағы көрінісі]]
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>3v72usls45qhlddienqnx9v6vxxywcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654110</id>
      <parentid>3654109</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі */</comment>
      <origin>3654110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17336" sha1="ln2zb6bg0pmm6ia0xzoz34np8bzfaot" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
[[Сурет:Вид на Аю-Даг с Долины Привидений.jpg|thumb|left|200px|Аюдақтың [[Аруақтар аңғары|Аруақтар аңғарынан]] қарағандағы көрінісі]]
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
[[Сурет:Aivasovsky Ivan Constantinovich View Of The Ayu Dag Crimea.jpg|thumb|right|200px|[[Иван Константинович Айвазовский|И. К. Айвазовский]]. Аюдақтың көрінісі. 1868 жыл]]
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>ln2zb6bg0pmm6ia0xzoz34np8bzfaot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654111</id>
      <parentid>3654110</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі */</comment>
      <origin>3654111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17335" sha1="iwt9d750bmwox2b0nw0pfry2fp2g3zz" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
[[Сурет:Вид на Аю-Даг с Долины Привидений.jpg|thumb|left|200px|Аюдақтың [[Аруақтар аңғары|Аруақтар аңғарынан]] қарағандағы көрінісі]]
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
[[Сурет:Aivasovsky Ivan Constantinovich View Of The Ayu Dag Crimea.jpg|thumb|left|200px|[[Иван Константинович Айвазовский|И. К. Айвазовский]]. Аюдақтың көрінісі. 1868 жыл]]
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>iwt9d750bmwox2b0nw0pfry2fp2g3zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654112</id>
      <parentid>3654111</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі */</comment>
      <origin>3654112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17335" sha1="rank9msa0pw9ieh1jjipk6lc2hbne51" xml:space="preserve">{{Тау
 |Түрі            = Тау шыңы
 |Атауы           = Аюдақ
  |Шынайы атауы   = {{lang-crh|Ayuv Dağ}}&lt;br /&gt; {{lang-uk|Аю-Даг}}
 |Сурет           = Ayu-Dag (Medved-Gora) from Gurzuf.jpg
  |Сурет өлшемі   = 
  |Сурет атауы    = 
 |Пайда болған кезеңі    = 
 |Аумағы          = 
  |Ұзындығы       = 
  |Ені            = 
 |Ең биік шыңы    = 
  |Биіктігі       = 570,8
|Биіктік көзі     = 
  |Салыстырмалы биіктік   = 
  |Алғашқы шыңға шығу     = 
 |Орналасуы       = {{Байрақ|Ресей}} / {{Байрақ|Украина}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 44|lat_min = 33|lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 34|lon_min = 20|lon_sec = 00
  |region         = 
  |CoordScale     = 
 |Позициялық карта 1  = Қырым
  |ПозКарта 1 ені     = 
  |crosses180         = 
 |Позициялық карта 2  = 
  |ПозКарта 2 ені     = 
 |Ортаққордағы санаты = Ayu-Dag
}}
'''Аюдақ'''&lt;ref&gt;Аю-Даг // Словарь географических названий Украинской ССР : Том I / Сост.: М. К. Королёва, Г. П. Бондарук, С. А. Тюрин. Ред.: Г. Г. Кузьмина, А. С. Стрижак, Д. А. Шелягин. — М. : Наука, 1976. — С. 28. — 1000 экз.&lt;/ref&gt; ({{lang-crh|Ayuv Dağ, Аюв Дагъ}}, {{lang-uk|Аю-Даг}}) — Қырымның [[Қырымның оңтүстік жағалауы|Оңтүстік жағалауындағы]], Үлкен Алушта мен Үлкен Ялта шекарасында орналасқан тау. Ол [[Теңіз|теңізге]] қарай еңкейіп жатқан алып [[Аюлар|аюға]] ұқсайды. Аюдақ туралы аңыздардың барлығы осы жануармен байланысты&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |title = Восхождение на Аю-Даг |author = Ирина Тимофеева |website =  |date =  |publisher =  |lang = ru |access-date = 2018-12-05 |archive-date = 2018-12-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181206102322/https://mil-ru.ru/novosti/20-ekskursii/103-voskhozhdenie-na-ayu-dag |url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Таудың теңіз деңгейінен биіктігі — 570,8 м. Тау сілемі солтүстік-батыс бағытта сәл созылыңқы болып, ұзындығы 2400 метрге жетеді және теңізге 2—2,5 км сұғына еніп жатыр. Жалпы аумағы шамамен — 4 км². Аюдақ кешені [[Аюдақ (қорықша)|табиғи қорғау нысаны]] болып табылады&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 76&lt;/ref&gt;.

== Геологиялық шығу тегі ==
Аюдақ — классикалық [[Лакколит|лакколит]], яғни «іске аспай қалған» [[Жанартау|жанартау]] болады. Тау шамамен 150 миллион жыл бұрын орта юра дәуірінде [[Жер қыртысы|жер қыртысындағы]] жарықшақтарға [[Магма|магманың]] енуі нәтижесінде қалыптасқан. Аюдақ кешені біртекті [[Габбро-диабаз|габбродиабаздардан]] тұратын, кей жерлерде [[Мүйізтас|мүйізтастар]] мен мүйізтасқа айналған жыныстар қабаттары кезектесіп орналасқан тау сілемін құрайды. Қазіргі уақытта Аюдақта [[Минерал|минералдардың]] 18 түрі анықталған&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 77&lt;/ref&gt;.

== Флорасы мен фаунасы ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
[[Сурет:Вид на Аю-Даг с Долины Привидений.jpg|thumb|left|200px|Аюдақтың [[Аруақтар аңғары|Аруақтар аңғарынан]] қарағандағы көрінісі]]
Аюдақтың шыңы мен беткейлері шағын [[Қырым қарағайы]] тоғайлары араласқан шибляк орманымен көмкерілген. Шибляк орманын негізінен [[Күлтелі емен|күлтелі емен]] мен [[Жартасты емен|жартасты емен]], [[Шығыс қызылқайың|шығыс қызылқайың]], [[Кәдімгі шаған|кәдімгі шаған]], [[Кәдімгі шетен|кәдімгі шетен]] және [[Домалақ жемісті шетен|домалақ жемісті шетен]], [[Жидежапырақты алмұрт|жидежапырақты алмұрт]], [[Дала үйеңкісі|дала үйеңкісі]], [[Кәдімгі қызылтал|кәдімгі қызылтал]], [[Палиурус|палиурус]] және [[Итмұрын раушан|итмұрын раушан]] түзеді. Мұнда реликті өсімдіктер де кездеседі: [[Қызыл бүлдірген ағашы|қызыл бүлдірген ағашы]], [[Биік арша|биік арша]] және [[Тікенекті арша|тікенекті арша]], [[Доғалжапырақты пісте|доғалжапырақты пісте]], [[Понттық рускус|понттық рускус]], [[Бұталы ақжұпар|бұталы ақжұпар]], [[Қырым ладаннигі]] және басқа да өсімдіктер. Барлығы Аюдақ қорығының флорасында өсімдіктердің 577 түрі тіркелген, олардың 44 түрі Қызыл кітапқа енгізілген.

Аюдақта мекендейтін жануарлардың қатарында [[Түлкі|түлкі]], [[Борсықтар|борсық]], [[Сусарлар|тас сусар]], [[Кірпітәрізділер|кірпі]], [[Ор қоян|дала қояны]], [[Тиіндер|тиін]], ұсақ [[Кеміргіштер|кеміргіштер]], [[Жарқанаттар|жарқанаттар]] және басқа да сүтқоректілер кездеседі. Аюдақтың жартастарында [[Шағалалар|шағалалар]], сирегірек — [[Суқұзғындар туысы|Суқұзғындар]] ұялайды, ал орманда [[Түркептерлер|түркептерлер]], [[Жапалақтәрізділер|жапалақтар]], [[Тоқылдақ тұқымдастар|тоқылдақтар]], [[Шымшықтар туысы|шымшықтар]], [[Торғайлар|торғайлар]], [[Орманқарғалар туысы|жорғаторғайлар]], [[Нағыз сайрақтар туысы|сайрақтар]] және басқа да құстар мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан мұнда [[Сарыбас жыландар|сарыбас жыландар]], [[Сарыбас жыландартәрізділер|қарашұбар жыландар]], [[Кесірткелер|кесірткелер]], соның ішінде аяқсыз — [[Сарыжылан|сарыжылан]] кездеседі. Аюдақта мекендейтін жануарлардың 16 түрі Қызыл кітапқа енгізілген&lt;ref&gt;Ена В. Г. Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь: Таврия, 1989, с. 78&lt;/ref&gt;. 1974 жылдан бастап Аюдақ республикалық маңызы бар мемлекеттік қорықша болып табылады.

== Топонимиясы және сөздің дұрыс жазылу ережесі ==
[[Сурет:Aivasovsky Ivan Constantinovich View Of The Ayu Dag Crimea.jpg|thumb|left|250px|[[Иван Константинович Айвазовский|И. К. Айвазовский]]. Аюдақтың көрінісі. 1868 жыл]]
Аюдақ кешенінің қазіргі атауы қырымтатары тіліндегі екі сөзден тұрады: ''ayuv'' — аю, ''dağ'' — тау. Алайда Қырымды зерттеген көрнекті ғалым [[Петр Иванович Кеппен|Петр Иванович Кеппеннің]] мәліметіне қарағанда, XIX ғасырдың басында-ақ қырым татарлары бұл тауды Биік Қастел деп атаған, бұл «үлкен қамал» дегенді білдіреді. П. И. Кеппеннің пайымдауынша, орта ғасырларда тау Айя деп аталуы мүмкін, бұл грек тіліндегі «Ἁγία» — «қасиетті» деген сөзден шыққан&lt;ref&gt;Кеппен П. И. Крымский сборник, СПБ,1837, с. 167&lt;/ref&gt;, ал кейін грекше Айя атауы қырымтатары тіліндегі Аю атауына айналған&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 60&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық италиялық [[Портоландар|портолан]] карталарында Аютауы Camello («түйе») деп белгіленген&lt;ref&gt;Домбровский О. И. Столбунов А. А., Баранов И. А. Аю-Даг — «святая» гора, Симферополь: Таврия, 1975, с. 59&lt;/ref&gt;.

Таудың ежелгі дәуірдегі атауына қатысты мәселе анағұрлым күрделі. Аюдақ көбіне Парфенион немесе Партенион мүйісімен сәйкестендіріледі. Грек географы [[Страбон|Страбонның]] айтуынша, бұл жерде [[Тауырлар|тауырлардың]] құдайы Деваға арналған ғибадатхана орналасқан. Бұл нұсқаны тау етегінде орналасқан [[Партенит]] елді мекенінің атауы да қолдайды.

Кейбір зерттеушілер, мысалы, [[Иван Павлович Бларамберг]], ежелгі [[Перипл|периплдерде]] Аютауы Криуметопон мүйісі (грек. аударғанда — «Қошқар маңдай») ретінде көрсетілген деп есептейді. Алайда бұл екі тұжырым да даулы болып табылады.

Интернетте тау атауының дефис арқылы жазылуы кеңірек таралғанына қарамастан, сөздіктердегі нормаға сәйкес (Үлкен кеңестік энциклопедия, Үлкен энциклопедиялық сөздік, Жалқы есімдер сөздігі және т.б.) атау бірге жазылады.

== Тарихы ==
Аюдақ пен оның айналасындағы өңірлердің ерте тарихы туралы мәліметтер үзік-үзік әрі бір-біріне қайшы келеді. Археологтар Аютаудан [[Мезолит|мезолит]]—[[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жататын [[Шақпақ тас|шақпақтастан]] жасалған еңбек құралдарын тапқан&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Античные и средневековые памятники горы Аю-Даг//Алуштинский регион с древнейших времен до наших дней, Киев: Стилос, 2002., с. 63, 85&lt;/ref&gt;.

Б.з.б. IV ғасырдан б.з. IV ғасырына дейінгі кейінгі [[Қола|қола]] — ерте [[Темір дәуірі|темір]] дәуірінде Аюдақта қоныс болған, оны бірқатар зерттеушілер тауырларға тиесілі деп есептейді. Біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында тау мен оның айналасындағы өңір [[Боспор патшалығы|Боспор патшалығының]] ықпалына түскен болуы мүмкін&lt;ref&gt;Лысенко А. В., Тесленко И. Б. Указ. соч, с. 66-68&lt;/ref&gt;.

Ортағасырлық кезең әлдеқайда жақсы зерттелген және археологиялық ескерткіштермен кеңінен сипатталған. VIII ғасырда Аюдақта қасиетті Апостолдар Петр мен Павелдің ірі бекіністі монастыры пайда болды. Оның негізін қалаушы [[Иоанн (Гот епископы)|Гот епископы әулие Иоанн]] деп есептеледі. Иоанн епископтық кафедраны да Гот епархиясының осы монастырына көшірді. Агиографиялық деректерге сәйкес, Готтық әулие Иоаннның мүрдесі монастырь аумағында жатыр, алайда олар әлі күнге дейін жұртшылыққа көрсетілмеген. Аютаудың шығыс етегінде монастырдің басты ғибадатханасы — қасиетті Апостолдар Петр мен Павел базиликасы салынды. Базиликаның қалдықтары Партенит кентіндегі «Қырым» әскери санаторийінің аумағында сақталған. Монастырьдан бөлек, орта ғасырларда Аюдақта бірнеше шағын қоныс пайда болды.

Монастырь мен қоныстар XV ғасырдың соңына — XVI ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1475 жылы Қырымның оңтүстік жағалауын Осман империясы жаулап алғаннан кейін олар біртіндеп құлдырап, жойылып кетті. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, адамдардың Аюдақты тастап кетуіне 1423 жылғы жер сілкінісінен кейін басталған таудың сусыздануы негізгі себеп болған.

== Өнерде ==
[[Сурет:Аю-Даг ООПТ.jpg|thumb|right|200px|Аюдақ қорықшасындағы тақта]]
* Аюдақ тауы туралы аңыз [[Георгий Леонидович Северский|Георгий Леонидович Северскийдің]] «Барлаушылар соқпағымен» повесінде баяндалады.
* Аюдақ «[[Артек]]» пионер лагеріне арналған бірқатар әндерде аталады.
* Аюдақ А. С. Пушкиннің «[[Бақшасарай субұрқағы|Бақшасарай фонтаны]]» поэмасында аталады.
* Аюдақ тауы суретші Валентин Ваньковичтің «Адам Мицкевич Аюдақ тауында» картинасында бейнеленген.
* Аютауы туралы аңыз режиссер [[Алла Алексеевна Грачева|Алла Алексеевна Грачеваның]] 1969 жылы түсірген «Қырым аңызы» мультфильмінде баяндалады.

== Бару және тамашалау ==
{{main|Аюдақ (қорықша)}}
Аюдақ тауы ерекше қорғалатын табиғи аумақ болып табылады. Оған бару және көрікті жерлерін тамашалау үшін жаяу соқпақтар мен туристік бағыттар ұйымдастырылған. Бұл бағыттарға бару еркін.

== Суреттеме ==
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;29%&quot;|[[Сурет:Ayu Dag Cr-8.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| width=&quot;32%&quot;|[[Сурет:Кедрова роща на Аю-Даге.JPG|center|300px]]
| width=&quot;5%&quot;|
| [[Сурет:Аю-Даг - вершина.jpg|center|350px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақ»
|
| align=&quot;center&quot;|«Аюдақтағы самырсын орманы»
|
| align=&quot;center&quot;|«Таудың басында»
|}
[[Сурет:Медведь-гора Партенит.jpg|1000px|[[Эдо]] қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}&lt;references/&gt;

[[Санат:Қырым]]
[[Санат:Қырым тауларының шыңдары]]</text>
      <sha1>rank9msa0pw9ieh1jjipk6lc2hbne51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әндіжан облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515700</id>
    <revision>
      <id>3654024</id>
      <parentid>3163182</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="dwco9cm7ws7rcbj9aj29hdi2g510ycd" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Әндіжан облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Andijon viloyati}}
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 14 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Андижан]]
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            = Асака, Ханабад, Карасу
 |Құрылды                 = 1941 жыл 6 наурыз
 |Әкімі                   = Шухратбек Абдурахманов
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 3 394 000
 |Санақ жылы              = 2024
 |Халық саны бойынша орны        = 4
 |Тығыздығы               = 800
 |Тығыздығы бойынша орны         = 2
 |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы              =4 240
 |Жер аумағы бойынша орны        = 13
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Andijon Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-AN
 |Автомобиль коды         = 60 — 69
 |сайты = http://www.andijan.uz/
|Түс1={{түс|Өзбекстан}}}}

'''Әндіжан облысы''' ({{lang-uz|Andijon viloyati}}) — [[Ферғана аңғары]] өңіріндегі, елдіңшығыс бөлігінде орналасқан Өзбекстан облысы. Әкімшілік орталығы – [[Андижан]] қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Асака, Ханабад, Карасу. Облыстаң халық саны 2 672 330 (2011 жыл бойынша)-бұл ел ішінде төртінші көрсеткіш.

Қырғызстанмен, [[Ферғана облысы]]мен және Наманган облыстарымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 4 240 км².

==Әкімшілік бөлінуі==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облыс 14 әкімшілік ауданға бөлінген:
[[Сурет:Andijan districts.png|сүрмесіз|357x357 нүкте]]
!№
!Ауданы
!Орталығы
!Халық саны
|-
|1
|[[Әндіжан ауданы]]
|[[Күйганяр]]
|261 796
|-
|2
|[[Асака ауданы]]
|[[Асака (Өзбекстан)|Асака]]
|325 729
|-
|3
|[[Балықшы ауданы (Өзбекстан)|Балықшы ауданы]]
|[[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]]
|199 325
|-
|4
|[[Боз ауданы]]
|[[Боз (Өзбекстан)|Боз]]
|71 655
|-
|5
|[[Бұлақбасы ауданы]]
|[[Бұлақбасы (Өзбекстан)|Бұлақбасы]]
|141 905
|-
|6
|[[Ізбасқан ауданы]]
|[[Пайтуғ (Өзбекстан)|Пайтуғ]]
|236 401
|-
|7
|[[Жалақұдық ауданы]]
|[[Жалаңқұдық]]
|184 834
|-
|8
|[[Қожаабат ауданы]]
|[[Қожаабат]]
|109 481
|-
|9
|[[Қорғантепе ауданы]]
|[[Қорғантепе]]
|214 832
|-
|10
|[[Мархамат ауданы]]
|[[Мархамат]]
|172 116
|-
|11
|[[Алтынкөл ауданы]]
|[[Алтынкөл (Әндіжан облысы)|Алтынкөл]]
|176 665
|-
|12
|[[Пахтаабат ауданы]]
|[[Пахтаабат]]
|191 686
|-
|13
|[[Шаһрихан ауданы]]
|[[Шаһрихан]]
|297 642
|-
|14
|[[Ұлықнұр ауданы]]
|[[Ақалтын (Әндіжан облысы)|Ақалтын]]
|59 322
|}
Облыстың әкімшілік ауданы — [[Әндіжан|Әндіжан қаласы]], облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (400 мыңдай адам).
Облыста 12 қала, 5 қала тектес ауыл және 95 ауыл бар.

==Экономикасы==
Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары – мұнай және табиғи газ, әктас және озокерит өндіру.Қолайлы жылы климаттың арқасында бұнда мақта, жібек, қарбыз-қауын сияқты жеміс-дәндер өсіріледі.

==Дереккөздер==
1. [http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/andijanskaya_oblast/ Андижанская область – Географическое положение, территория, климат.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518173441/http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/andijanskaya_oblast/ |date=2014-05-18 }} &lt;/br&gt;
2. [http://www.andijan.uz/RUS/ – Информационный портал Андижанского областного хокимията] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518173722/http://www.andijan.uz/RUS/ |date=2014-05-18 }}

[[Санат:Әндіжан облысы]]
[[Санат:Өзбекстан облыстары]]</text>
      <sha1>dwco9cm7ws7rcbj9aj29hdi2g510ycd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654025</id>
      <parentid>3654024</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5735" sha1="jod1ibrp9au48hlgbf1dlk4jb8rds66" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Әндіжан облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Andijon viloyati}}
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 14 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Андижан]]
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            = Асака, Ханабад, Карасу
 |Құрылды                 = 1941 жыл 6 наурыз
 |Әкімі                   = Абдурахманов Шухратбек Кушакбаевич
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 3 394 000
 |Санақ жылы              = 2024
 |Халық саны бойынша орны        = 4
 |Тығыздығы               = 800
 |Тығыздығы бойынша орны         = 2
 |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы              =4 240
 |Жер аумағы бойынша орны        = 13
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Andijon Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-AN
 |Автомобиль коды         = 60 — 69
 |сайты = http://www.andijan.uz/
|Түс1={{түс|Өзбекстан}}}}

'''Әндіжан облысы''' ({{lang-uz|Andijon viloyati}}) — [[Ферғана аңғары]] өңіріндегі, елдіңшығыс бөлігінде орналасқан Өзбекстан облысы. Әкімшілік орталығы – [[Андижан]] қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Асака, Ханабад, Карасу. Облыстаң халық саны 2 672 330 (2011 жыл бойынша)-бұл ел ішінде төртінші көрсеткіш.

Қырғызстанмен, [[Ферғана облысы]]мен және Наманган облыстарымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 4 240 км².

==Әкімшілік бөлінуі==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облыс 14 әкімшілік ауданға бөлінген:
[[Сурет:Andijan districts.png|сүрмесіз|357x357 нүкте]]
!№
!Ауданы
!Орталығы
!Халық саны
|-
|1
|[[Әндіжан ауданы]]
|[[Күйганяр]]
|261 796
|-
|2
|[[Асака ауданы]]
|[[Асака (Өзбекстан)|Асака]]
|325 729
|-
|3
|[[Балықшы ауданы (Өзбекстан)|Балықшы ауданы]]
|[[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]]
|199 325
|-
|4
|[[Боз ауданы]]
|[[Боз (Өзбекстан)|Боз]]
|71 655
|-
|5
|[[Бұлақбасы ауданы]]
|[[Бұлақбасы (Өзбекстан)|Бұлақбасы]]
|141 905
|-
|6
|[[Ізбасқан ауданы]]
|[[Пайтуғ (Өзбекстан)|Пайтуғ]]
|236 401
|-
|7
|[[Жалақұдық ауданы]]
|[[Жалаңқұдық]]
|184 834
|-
|8
|[[Қожаабат ауданы]]
|[[Қожаабат]]
|109 481
|-
|9
|[[Қорғантепе ауданы]]
|[[Қорғантепе]]
|214 832
|-
|10
|[[Мархамат ауданы]]
|[[Мархамат]]
|172 116
|-
|11
|[[Алтынкөл ауданы]]
|[[Алтынкөл (Әндіжан облысы)|Алтынкөл]]
|176 665
|-
|12
|[[Пахтаабат ауданы]]
|[[Пахтаабат]]
|191 686
|-
|13
|[[Шаһрихан ауданы]]
|[[Шаһрихан]]
|297 642
|-
|14
|[[Ұлықнұр ауданы]]
|[[Ақалтын (Әндіжан облысы)|Ақалтын]]
|59 322
|}
Облыстың әкімшілік ауданы — [[Әндіжан|Әндіжан қаласы]], облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (400 мыңдай адам).
Облыста 12 қала, 5 қала тектес ауыл және 95 ауыл бар.

==Экономикасы==
Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары – мұнай және табиғи газ, әктас және озокерит өндіру.Қолайлы жылы климаттың арқасында бұнда мақта, жібек, қарбыз-қауын сияқты жеміс-дәндер өсіріледі.

==Дереккөздер==
1. [http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/andijanskaya_oblast/ Андижанская область – Географическое положение, территория, климат.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518173441/http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/andijanskaya_oblast/ |date=2014-05-18 }} &lt;/br&gt;
2. [http://www.andijan.uz/RUS/ – Информационный портал Андижанского областного хокимията] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518173722/http://www.andijan.uz/RUS/ |date=2014-05-18 }}

[[Санат:Әндіжан облысы]]
[[Санат:Өзбекстан облыстары]]</text>
      <sha1>jod1ibrp9au48hlgbf1dlk4jb8rds66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бұхара облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515863</id>
    <revision>
      <id>3654026</id>
      <parentid>2982520</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5237" sha1="3hrce9fhbjcxq12ueu8rzjsxh0o074h" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Бұхара облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Buxoro viloyati}}
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 11 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Бұхара]]
 |Ірі қаласы              = [[Бұхара]]
 |Ірі қалалары            = Гиждуван, Каган, Галаасия
 |Құрылды                 = 1938 жыл 15 қаңтар
 |Әкімі                   = Эсонов Мухиддин
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 2 044 000
 |Санақ жылы              = 2024
 |Халық саны бойынша орны        = 9
 |Тығыздығы               = 42,74
 |Тығыздығы бойынша орны         = 12
 |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы              =39 400
 |Жер аумағы бойынша орны        = 3
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Buxoro Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-BU
 |Автомобиль коды         = 80 — 84
 |сайты = http://www.bukhara.gov.uz/
|Суреті=Kalon-Ensemble Buchara.jpg|Сурет атауы=Бұхара қаласындағы Калян минареті}}

'''Бұхара облысы''' ({{lang-uz|Buxoro viloyati}}) — Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Бұқара қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Ғиждуван, Қаған, Галаасия. Облыстаң халық саны – 1 683 800 (2011 жыл бойынша) – бұл ел ішінде тоғызыншы көрсеткіш.

Түрікменстанмен, Науаи және Қашқадария облыстарымен, және Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 39 400 км².

Облыстың көп бөлігін құмды дала (шөл) алып жатыр.Климаты шөлді, шұғыл континетті.Негізгі өзендері – Заравшан және Әмудария.

==Әкімшілік бөлінуі==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облыс 11 әкімшілік ауданға бөлінген:[[Сурет:Bukhara districts.png|сүрмесіз|357x357 нүкте]]
!№
!Ауданы
!Орталығы
!Халық саны
|-
|1
|[[Алат ауданы]]
|[[Алат]]
|77 900
|-
|2
|[[Асака ауданы|Бұхара ауданы]]
|[[Галаасия]]
|108 400
|-
|3
|[[Ғиждуван ауданы]]
|[[Ғиждуван]]
|239 120
|-
|4
|[[Жандар ауданы]]
|[[Жандар]]
|123 700
|-
|5
|[[Қаған ауданы]]
|[[Қаған (қала)|Қаған]]
|67 000 
|-
|6
|[[Қаракөл ауданы]]
|[[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]]
|145 300
|-
|7
|[[Қарауылбазар ауданы]]
|[[Қарауылбазар]]
|18 900
|-
|8
|[[Пешку ауданы]]
|[[Янгибазар]]
|107 500
|-
|9
|[[Ромитан ауданы]]
|[[Ромитан]]
|105 500
|-
|10
|[[Шафиркан ауданы]]
|[[Шафиркан]]
|172 116
|-
|11
|[[Вабкент ауданы]]
|[[Вабкент]]
|123 600
|}

Облыстың әкімшілік ауданы — [[Бұхара]] қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (264 мыңдай адам).
Облыста 10 қала, 3 қала тектес ауыл және 107 ауыл бар.

==Экономикасы==
Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары — мұнай және табиғи газ, әктас, озокерит, бентонитом және графит өндіру.

==Дереккөздер==
1. [http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ Бухарская область - Географическое положение, территория, климат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519003546/http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ |date=2014-05-19 }}

[[Санат:Бұхара облысы]]


[[Санат:Өзбекстан облыстары]]</text>
      <sha1>3hrce9fhbjcxq12ueu8rzjsxh0o074h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654027</id>
      <parentid>3654026</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5252" sha1="dm7kq09e6fffbi3bc5bj48aqnkzjirp" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Бұхара облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Buxoro viloyati}}
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 11 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Бұхара]]
 |Ірі қаласы              = [[Бұхара]]
 |Ірі қалалары            = Гиждуван, Каган, Галаасия
 |Құрылды                 = 1938 жыл 15 қаңтар
 |Әкімі                   = Ботир Комилович Зарипов
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 2 044 000
 |Санақ жылы              = 2024
 |Халық саны бойынша орны        = 9
 |Тығыздығы               = 42,74
 |Тығыздығы бойынша орны         = 12
 |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы              =39 400
 |Жер аумағы бойынша орны        = 3
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Buxoro Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-BU
 |Автомобиль коды         = 80 — 84
 |сайты = http://www.bukhara.gov.uz/
|Суреті=Kalon-Ensemble Buchara.jpg|Сурет атауы=Бұхара қаласындағы Калян минареті}}

'''Бұхара облысы''' ({{lang-uz|Buxoro viloyati}}) — Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Бұқара қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Ғиждуван, Қаған, Галаасия. Облыстаң халық саны – 1 683 800 (2011 жыл бойынша) – бұл ел ішінде тоғызыншы көрсеткіш.

Түрікменстанмен, Науаи және Қашқадария облыстарымен, және Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 39 400 км².

Облыстың көп бөлігін құмды дала (шөл) алып жатыр.Климаты шөлді, шұғыл континетті.Негізгі өзендері – Заравшан және Әмудария.

==Әкімшілік бөлінуі==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облыс 11 әкімшілік ауданға бөлінген:[[Сурет:Bukhara districts.png|сүрмесіз|357x357 нүкте]]
!№
!Ауданы
!Орталығы
!Халық саны
|-
|1
|[[Алат ауданы]]
|[[Алат]]
|77 900
|-
|2
|[[Асака ауданы|Бұхара ауданы]]
|[[Галаасия]]
|108 400
|-
|3
|[[Ғиждуван ауданы]]
|[[Ғиждуван]]
|239 120
|-
|4
|[[Жандар ауданы]]
|[[Жандар]]
|123 700
|-
|5
|[[Қаған ауданы]]
|[[Қаған (қала)|Қаған]]
|67 000 
|-
|6
|[[Қаракөл ауданы]]
|[[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]]
|145 300
|-
|7
|[[Қарауылбазар ауданы]]
|[[Қарауылбазар]]
|18 900
|-
|8
|[[Пешку ауданы]]
|[[Янгибазар]]
|107 500
|-
|9
|[[Ромитан ауданы]]
|[[Ромитан]]
|105 500
|-
|10
|[[Шафиркан ауданы]]
|[[Шафиркан]]
|172 116
|-
|11
|[[Вабкент ауданы]]
|[[Вабкент]]
|123 600
|}

Облыстың әкімшілік ауданы — [[Бұхара]] қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (264 мыңдай адам).
Облыста 10 қала, 3 қала тектес ауыл және 107 ауыл бар.

==Экономикасы==
Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары — мұнай және табиғи газ, әктас, озокерит, бентонитом және графит өндіру.

==Дереккөздер==
1. [http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ Бухарская область - Географическое положение, территория, климат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519003546/http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ |date=2014-05-19 }}

[[Санат:Бұхара облысы]]


[[Санат:Өзбекстан облыстары]]</text>
      <sha1>dm7kq09e6fffbi3bc5bj48aqnkzjirp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654101</id>
      <parentid>3654027</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әкімшілік бөлінуі */</comment>
      <origin>3654101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5252" sha1="jxktwbxvxl1jr31s9d7ncouvbgknez9" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Бұхара облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Buxoro viloyati}}
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 11 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Бұхара]]
 |Ірі қаласы              = [[Бұхара]]
 |Ірі қалалары            = Гиждуван, Каган, Галаасия
 |Құрылды                 = 1938 жыл 15 қаңтар
 |Әкімі                   = Ботир Комилович Зарипов
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 2 044 000
 |Санақ жылы              = 2024
 |Халық саны бойынша орны        = 9
 |Тығыздығы               = 42,74
 |Тығыздығы бойынша орны         = 12
 |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы              =39 400
 |Жер аумағы бойынша орны        = 3
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Buxoro Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-BU
 |Автомобиль коды         = 80 — 84
 |сайты = http://www.bukhara.gov.uz/
|Суреті=Kalon-Ensemble Buchara.jpg|Сурет атауы=Бұхара қаласындағы Калян минареті}}

'''Бұхара облысы''' ({{lang-uz|Buxoro viloyati}}) — Өзбекстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі орналасқан облыс.Әкімшілік орталығы және ең үлкен қала — Бұқара қаласы. Облыстың басқа үлкен қалалары – Ғиждуван, Қаған, Галаасия. Облыстаң халық саны – 1 683 800 (2011 жыл бойынша) – бұл ел ішінде тоғызыншы көрсеткіш.

Түрікменстанмен, Науаи және Қашқадария облыстарымен, және Қарақалпақстан автономиялық республикасымен шектеседі.Облыстаң жер аумағы – 39 400 км².

Облыстың көп бөлігін құмды дала (шөл) алып жатыр.Климаты шөлді, шұғыл континетті.Негізгі өзендері – Заравшан және Әмудария.

==Әкімшілік бөлінуі==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Облыс 11 әкімшілік ауданға бөлінген:[[Сурет:Bukhara districts.png|сүрмесіз|357x357 нүкте]]
!№
!Ауданы
!Орталығы
!Халық саны
|-
|1
|[[Алат ауданы]]
|[[Алат]]
|77 900
|-
|2
|[[Асака ауданы|Бұхара ауданы]]
|[[Галаасия]]
|108 400
|-
|3
|[[Ғиждуван ауданы]]
|[[Ғиждуван]]
|239 120
|-
|4
|[[Жандар ауданы]]
|[[Жандар]]
|123 700
|-
|5
|[[Қаған ауданы]]
|[[Қаған (қала)|Қаған]]
|67 000 
|-
|6
|[[Қаракөл ауданы]]
|[[Қаракөл (қала, Өзбекстан)|Қаракөл]]
|145 300
|-
|7
|[[Қарауылбазар ауданы]]
|[[Қарауылбазар]]
|18 900
|-
|8
|[[Пешку ауданы]]
|[[Янгибазар]]
|107 500
|-
|9
|[[Ромитан ауданы]]
|[[Ромитан]]
|105 500
|-
|10
|[[Шафиркан ауданы]]
|[[Шафиркан]]
|172 116
|-
|11
|[[Уәбкент ауданы]]
|[[Уәбкент]]
|123 600
|}

Облыстың әкімшілік ауданы — [[Бұхара]] қаласы, облыстың ең үлкен қаласы болып табылады (264 мыңдай адам).
Облыста 10 қала, 3 қала тектес ауыл және 107 ауыл бар.

==Экономикасы==
Облыс экономикасының шикізат өндірудегі басты салалары — мұнай және табиғи газ, әктас, озокерит, бентонитом және графит өндіру.

==Дереккөздер==
1. [http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ Бухарская область - Географическое положение, территория, климат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519003546/http://www.uzinfoinvest.uz/rus/investiionnie_vozmojnosti/regioni/buxarskaya_oblast/ |date=2014-05-19 }}

[[Санат:Бұхара облысы]]


[[Санат:Өзбекстан облыстары]]</text>
      <sha1>jxktwbxvxl1jr31s9d7ncouvbgknez9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамега (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533065</id>
    <revision>
      <id>3653815</id>
      <parentid>2395828</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мықтыбек Оразтайұлы</username>
        <id>69223</id>
      </contributor>
      <origin>3653815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2290" sha1="jznd90d8wkfbqwapbpc40318rxn9cul" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Тамега
  |шынайы атауы           = {{lang-pt|Tâmega}}
 |сурет                  = Madalena.jpg
  |сурет ені             = 
  |сурет атауы           = Тамеганың [[Шавеш]] қаласынан көрінісі
 |карта                  = 
  |карта ені             = 
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 145
 |су алабының ауданы     = 3200
 |су алабы               = [[Дуэро]], [[Атлант мұхиты]]
 |өзендердің су алабы    = 
 |су шығыны              = 0.44
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = Кастиль қыраты
  |бастауының орны        = [[Сурет:Verín.svg|border|20px]] [[Верин]]
  |бастауының биіктігі    = 960
  |s_lat_dir = N|s_lat_deg =42 |s_lat_min = 07|s_lat_sec = 51
  |s_lon_dir = W|s_lon_deg =7 |s_lon_min =33 |s_lon_sec = 26
 |сағасы                 = [[Дуэро]], [[Португалия]]
  |сағасының орны        = [[Сурет:CPV-smartinhosardoura.png|border|20px]] [[Сан-Мартинью-де-Сардора]]
  |сағасының биіктігі    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = 41|m_lat_min = 04|m_lat_sec = 49
  |m_lon_dir = |m_lon_deg =8 |m_lon_min = 17|m_lon_sec = 22
 |еңістігі               = 
 |ел                     = [[Сурет:Flag of Portugal.svg|25px]] [[Португалия]] &lt;br&gt; [[Сурет:Flag of Spain.svg|25px]] [[Испания]]
  |аймақ                  = 
 |ортаққордағы санаты    = Tâmega river
}}
'''Тамега''' ({{lang-pt|Tâmega}}, {{lang-es|Támega}}) — [[Дуэро]] өзенінің саласы, бастауын Галисияда алады ([[Испания]]) сөйтіп ағысын Траз-уж-Монтеш, Дору-Литорал атты ежелгі провинцияларда жалғастырады. Су деңгейі онша жоғары емес, кішігірім бөгендер салынған, соған байланысты өзеннің көп бөлігі кеуіп кетпейді.

[[Санат:Португалия өзендері]]</text>
      <sha1>jznd90d8wkfbqwapbpc40318rxn9cul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3654053</id>
      <parentid>3653659</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T05:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61638" sha1="bjzy4u2qsix4p1vzhr79vc6gsqg5dks" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;96859&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 859]
| data-sort-value=&quot;1109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1109]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;87690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 87 690]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84063&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55567&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;49512&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 512]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;36907&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 36 907]
| data-sort-value=&quot;61&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;23803&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 803]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;23031&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 031]
| data-sort-value=&quot;230&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 230]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;20433&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 433]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;17262&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 262]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16073&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13769&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11631&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 631]
| data-sort-value=&quot;60&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10207&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 207]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8395&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8395]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8362&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8251&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;8244&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8244]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;8018&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7489&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7451&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6707&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4527]
| data-sort-value=&quot;24&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4458&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4458]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3786&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3786]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;3332&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3332]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3147&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2936&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2936]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2470&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2414&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;2157&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2157]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2027&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2027]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1613]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1560&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1560]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1540&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1218&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1181&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1181]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1098&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1098]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;1026&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1026]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}}
| data-sort-value=&quot;736&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 736]
| data-sort-value=&quot;17&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 17]
|2026-07-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 734]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;701&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;641&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;628&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 628]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;624&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;610&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 610]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}}
| data-sort-value=&quot;570&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 570]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|232
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|233
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>bjzy4u2qsix4p1vzhr79vc6gsqg5dks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мемлекеттік елтаңбалар тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546617</id>
    <revision>
      <id>3654099</id>
      <parentid>3632840</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg]]» деген «[[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3654099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31319" sha1="f4z1o6sewly51400dtaiycnz1qv4l4s" xml:space="preserve">Төменде әліпбилік ретпен '''[[елтаңба]]лар''' (немесе оған балама [[белгі]]лері) [[де-факто]] тәуелсіз [[мемлекет]]тер (оның ішінде [[мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер]] де бар).
__NOTOC__
{{compactTOC}}

== Тәуелсіз мемлекеттер елтаңбаларының тізімі ==
=== А ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|&lt;center&gt;[[Аустралия]] [[Аустралия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Austria Bundesadler.svg|&lt;center&gt;[[Аустрия]] [[Аустрия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Albania state emblem.svg|&lt;center&gt;[[Албания]] [[Албания елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Seal_of_Algeria.svg|&lt;center&gt;[[Алжир]] [[Алжир елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Angola.svg|&lt;center&gt;[[Ангола]] [[Ангола елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Andorra.svg|&lt;center&gt;[[Андорра]] [[Андорра елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg|&lt;center&gt;[[Антигуа және Барбуда]] [[Антигуа және Барбуда елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Argentina.svg|&lt;center&gt;[[Аргентина]] [[Аргентина елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Armenia.svg|&lt;center&gt;[[Армения]] [[Армения елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ә ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Azerbaijan.svg|&lt;center&gt;[[Әзірбайжан]] [[Әзірбайжан елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Б ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Bahamas.svg|&lt;center&gt;[[Багам аралдары]]ның [[Багам аралдарының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Bangladesh.svg|&lt;center&gt;[[Бангладеш]] [[Бангладеш елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Barbados (2).svg|&lt;center&gt;[[Барбадос]] [[Барбадос елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Bahrain.svg|&lt;center&gt;[[Бахрейн]] [[Бахрейн елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Belarus.svg|&lt;center&gt;[[Беларусь Республикасы]]ның [[Белорусь елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Belize.svg|&lt;center&gt;[[Белиз]] [[Белиз елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Great Coat of Arms of Belgium.svg|&lt;center&gt;[[Бельгия]] [[Бельгия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Benin.svg|&lt;center&gt;[[Бенин]] [[Бенин елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Bulgaria.svg|&lt;center&gt;[[Болгария]] [[Болгария елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Bolivia.svg|&lt;center&gt;[[Боливия]] [[Боливия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|&lt;center&gt;[[Босния және Герцеговина]] [[Боснии және Герцеговина елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat_of_arms_of_Botswana.svg|&lt;center&gt;[[Ботсвана]] [[Ботсвана елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Brazil.svg|&lt;center&gt;[[Бразилия]] [[Бразилия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem_of_Brunei.svg|&lt;center&gt;[[Бруней]] [[Бруней елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|&lt;center&gt;[[Буркина-Фасо]] [[Буркина-Фасо елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Burundi.svg|&lt;center&gt;[[Бурунди]] [[Бурунди елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem_of_Bhutan.svg|&lt;center&gt;[[Бутан]] [[Бутан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the United Arab Emirates.svg|&lt;center&gt;[[Біріккен Араб Әмірліктері]]нің [[Біріккен Араб Әмірліктері елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== В ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat_of_arms_of_Vanuatu.svg|&lt;center&gt;[[Вануату]] [[Вануату елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Vatican City CoA.svg|&lt;center&gt;[[Ватикан]] [[Ватикан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Hungary.svg|&lt;center&gt;[[Венгрия]] [[Венгрия елтаңбасы|елтаңбасы]]
|&lt;center&gt;[[Венесуэла]] [[Венесуэла елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Vietnam.svg|&lt;center&gt;[[Вьетнам]] [[Вьетнам елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Г ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Gabon.svg|&lt;center&gt;[[Габон]] [[Габон елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Haiti.svg|&lt;center&gt;[[Гаити]]ның [[Гаити елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Guyana.svg|&lt;center&gt;[[Гайана]] [[Гайана елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_The_Gambia.svg|&lt;center&gt;[[Гамбия]] [[Гамбия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Ghana.svg|&lt;center&gt;[[Гана]] [[Гана елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Guatemala.svg|&lt;center&gt;[[Гватемала]] [[Гватемала елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Guinea crest01.png|&lt;center&gt;[[Гвинея]] [[Гвинея елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem_of_Guinea-Bissau.svg|&lt;center&gt;[[Гвинея-Бисау]] [[Гвинея-Бисау елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Germany.svg|&lt;center&gt;[[Германия]] [[Германия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Honduras.svg|&lt;center&gt;[[Гондурас]] [[Гондурас елтаңбасы|елтаңбасы]]
|&lt;center&gt;[[Гренада]] [[Гренада елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Greece.svg|&lt;center&gt;[[Грекия]] [[Грекия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Greater coat of arms of Georgia.svg|&lt;center&gt;[[Грузия]] [[Грузия елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Д ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:National coat of arms of Denmark.svg|&lt;center&gt;[[Дания]] [[Дания елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Djibouti.svg|&lt;center&gt;[[Джибути]] [[Джибути елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat-of-arms-of-Dominica.svg|&lt;center&gt;[[Доминика]] [[Доминика елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the Dominican Republic.svg|&lt;center&gt;[[Доминикан Республикасы|Доминикан]] [[Доминикан Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]] 
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ж ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Imperial Seal of Japan.svg|&lt;center&gt;[[Жапония]] [[Жапония Императорлық мөрі|Императорлық мөрі]] 
&lt;/gallery&gt;

{{compactTOC}}

=== З ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat_of_arms_of_Zambia.svg|&lt;center&gt;[[Замбия]] [[Замбия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg|&lt;center&gt;[[Зимбабве]] [[Зимбабве елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== И ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Israel.svg|&lt;center&gt;[[Израиль]] [[Израиль елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg|&lt;center&gt;[[Индонезия]] [[Индонезия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Jordan.svg|&lt;center&gt;[[Иордания]] [[Иордания елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Iraq.svg|&lt;center&gt;[[Ирак]] [[Ирак елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Iran.svg|&lt;center&gt;[[Иран]] [[Иран елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Ireland.svg|&lt;center&gt;[[Ирландия]] [[Ирландия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Iceland.svg|&lt;center&gt;[[Исландия]] [[Исландия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Escudo de España.svg|&lt;center&gt;[[Испания]] [[Испания елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Italy-Emblem.svg|&lt;center&gt;[[Италия]] [[Италия елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Й ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Emblem_of_Yemen.svg|&lt;center&gt;[[Йемен]] [[Йемен елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== К ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Cape Verde.svg|&lt;center&gt;[[Кабо-Верде]] [[Кабо-Верде елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Cambodia.svg|&lt;center&gt;[[Камбоджа]] [[Камбоджа елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Cameroon COA.svg|&lt;center&gt;[[Камерун]] [[Камерун елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Royal Coat of Arms of Canada.svg|&lt;center&gt;[[Канада]] [[Канада елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|&lt;center&gt;[[Катар]] [[Катар елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Alternate Coat of arms of Kenya.svg|&lt;center&gt;[[Кения]] [[Кения елтаңбасы|елтаңбасы]]
|&lt;center&gt;[[Кипр Республикасы]]ның [[Кипр Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Kiribati.svg|&lt;center&gt;[[Кирибати]] [[Кирибати елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Colombia.svg|&lt;center&gt;[[Колумбия]] [[Колумбия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Comoros.svg|&lt;center&gt;[[Коморлар]] [[Коморлар елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg|&lt;center&gt;[[Конго Демократиялық Республикасы]]ның [[Демократиялық Республикасы Конго елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the Republic of the Congo.svg|&lt;center&gt;[[Конго Республикасы]]ның [[Конго Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem_of_North_Korea.svg|&lt;center&gt;[[Корей Халық Демократиялық Республикасы]]ның [[Корей Халық Демократиялық Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of South Korea.svg|&lt;center&gt;[[Корея Республикасы]]ның [[Корея Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Costa Rica.svg|&lt;center&gt;[[Коста-Рика|Коста-Рики]] [[Коста-Рика елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Ivory Coast.svg|&lt;center&gt;[[Кот-д’Ивуар]] [[Кот-д’Ивуар елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Cuba.svg|&lt;center&gt;[[Куба]] [[Куба елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat_of_arms_of_Kuwait.svg|&lt;center&gt;[[Кувейт]] [[Кувейт елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Қ ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Kazakhstan.svg|&lt;center&gt;[[Қазақстан]] [[Қазақстан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:National emblem of Kyrgyzstan.svg|&lt;center&gt;[[Қырғызстан]] [[Қырғызстан елтаңбасы|елтаңбасы]]&lt;ref&gt;17 тамыз 1995 года вышло распоряжение Администрации президента
Россий Федерации № 1495, где был утверждён список наименований бывших советских республик. В распоряжении данная Республикасы значилась под именем «Қырғыз Республикасы » (полная форма), «Киргизия» (краткая форма). Данное название используется в официальных документах МИД России. В самой Киргизии, где русский язык имеет официальный статус, в документах употребляется название «Кыргызстан» или «Кыргызская Республика»&lt;/ref&gt;
Сурет:中華人民共和國國徽.svg|&lt;center&gt;[[ҚХР]] [[Қытай Халық Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]] 
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Л ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Laos.svg|&lt;center&gt;[[Лаос]] [[Лаос елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Latvia.svg|&lt;center&gt;[[Латвия]] [[Латвия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Lesotho.svg|&lt;center&gt;[[Лесото]] [[Лесото елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Liberia.svg|&lt;center&gt;[[Либерия]] [[Либерия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Lebanon.svg|&lt;center&gt;[[Ливан]] [[Ливан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:The emblem on the passport of Libya.svg|&lt;center&gt;[[Ливия]] паспорттарындағы [[Ливия эмблемасы|эмблемасы]]
Сурет:Coat of Arms of Lithuania.svg|&lt;center&gt;[[Литва]] [[Литва елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Liechtenstein.svg|&lt;center&gt;[[Лихтенштейн]] [[Лихтенштейн елтаңбасы|елтаңбасы]]
|&lt;center&gt;[[Люксембург]] [[Люксембург елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== М ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Mauritius.svg|&lt;center&gt;[[Маврикий]] [[Маврикий елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Seal of Mauritania.svg|&lt;center&gt;[[Мавритания]] [[Мавритания елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Seal_of_Madagascar.svg|&lt;center&gt;[[Мадагаскар]] [[Мадагаскар елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg|&lt;center&gt;[[Македония Республикасы|Македония]] [[Македония елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Malawi.svg|&lt;center&gt;[[Малави]] [[Малави елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Malaysia.svg|&lt;center&gt;[[Малайзия]] [[Малайзия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Mali.svg|&lt;center&gt; [[Мали]] [[Мали эмблемасы|эмблемасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Maldives.svg|&lt;center&gt;[[Мальдив аралдары]]ның [[Мальдив аралдарының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Malta.svg|&lt;center&gt;[[Мальта]] [[Мальта елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Morocco.svg|&lt;center&gt;[[Марокко]] [[Марокко елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Seal_of_the_Marshall_Islands.svg|&lt;center&gt;[[Маршалл аралдары]]ның [[Маршалл аралдарының мөрі|мөрі]]
Сурет:Coat of arms of Mexico.svg|&lt;center&gt;[[Мексика]] [[Мексика елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Seal_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|&lt;center&gt;[[Микронезия Федерациялық Штаттары]] [[Микронезия Федерациялық Штаттарының мөрі|мөрі]]
Сурет:Emblem of Mozambique.svg|&lt;center&gt;[[Мозамбик]] [[Мозамбик елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Moldova.svg|&lt;center&gt;[[Молдавия]] [[Молдавия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Monaco.svg|&lt;center&gt;[[Монако]] [[Монако елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:State_emblem_of_Mongolia.svg|&lt;center&gt;[[Моңғолия]] [[Моңғолия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|&lt;center&gt;[[Мьянма]] [[Мьянма елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Egypt (Official).svg|&lt;center&gt;[[Мысыр]] [[Мысыр елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Н ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat_of_arms_of_Namibia.svg|&lt;center&gt;[[Намибия]] [[Намибия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Nauru.svg|&lt;center&gt;[[Науру]] [[Науру елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Nepal.svg|&lt;center&gt;[[Непал]] [[Непал елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat_of_arms_of_Niger.svg|&lt;center&gt;[[Нигер]] [[Нигер елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Nigeria.svg|&lt;center&gt;[[Нигерия]] [[Нигерия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg|&lt;center&gt;[[Нидерланд]] [[Нидерланд елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Nicaragua.svg|&lt;center&gt;[[Никарагуа]] [[Никарагу елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of New Zealand.svg|&lt;center&gt;[[Жаңа Зеландия]] [[Жаңа Зеландия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Norway.svg|&lt;center&gt;[[Норвегия]] [[Норвегия елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== О ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:National_emblem_of_Oman.svg|&lt;center&gt;[[Оман]] [[Оман елтаңбасы|елтаңбасы]]
|&lt;center&gt;[[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның [[Оңтүстік Африка Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|&lt;center&gt;[[Оңтүстік Судан]]ның [[Оңтүстік Суданның елтаңбасы|елтаңбасы]] 
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ө ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of Arms of Uzbekistan.svg|&lt;center&gt;[[Өзбекстан]] [[Өзбекстан елтаңбасы|елтаңбасы]] 
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== П ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:State_emblem_of_Pakistan.svg|&lt;center&gt;[[Пәкістан]] [[Пәкістан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Panama.svg|&lt;center&gt;[[Панама]] [[Панама елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:National Emblem of Papua New Guinea.svg|&lt;center&gt;[[Папуа — Жаңа Гвинея]] [[Папуа — Жаңа Гвинея эмблемасы|эмблемасы]]
Сурет:Coat of arms of Paraguay.svg|&lt;center&gt;[[Парагвай]] [[Парагвай елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Escudo nacional del Perú.svg|&lt;center&gt;[[Перу]] [[Перу елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Poland-official.svg|&lt;center&gt;[[Польша]] [[Польша елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Portugal.svg|&lt;center&gt;[[Португалия]] [[Португалия елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Р ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|&lt;center&gt;[[Ресей]] [[Ресей Федерациясы елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Rwanda.svg|&lt;center&gt;[[Руанда]] [[Руанда елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Romania.svg|&lt;center&gt;[[Румыния]] [[Румыния елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== С ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of El Salvador.svg|&lt;center&gt; [[Сальвадор]] [[Сальвадор елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Public Seal of Samoa.svg|&lt;center&gt; [[Самоа]] [[Само елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of San Marino.svg|&lt;center&gt;[[Сан-Марино]] [[Сан-Марино елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|&lt;center&gt;[[Сан-Томе және Принсипи]] [[Сан-Томе және Принсипи елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Saudi Arabia.svg|&lt;center&gt;[[Сауд Арабиясы]] [[Сауд Арабиясы елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Swaziland.svg|&lt;center&gt;[[Эсватини]] [[Эсватини елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg|&lt;center&gt;[[Сейшель аралдары]]ның [[Сейшель аралдарының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Senegal.svg|&lt;center&gt;[[Сенегал]] [[Сенегал елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg|&lt;center&gt;[[Сент-Винсент және Гренадиндер]] [[Сент-Винсент және Гренадиндердің елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat_of_arms_of_Saint_Kitts_and_Nevis_(variant).svg|&lt;center&gt;[[Сент-Китс және Невис]] [[Сент-Китс және Невистің елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat_of_arms_of_Saint_Lucia.svg|&lt;center&gt;[[Сент-Люсия]] [[Сент-Люсия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Serbia.svg|&lt;center&gt;[[Сербия]] [[Сербия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Singapore (blazon).svg|&lt;center&gt;[[Сингапур]] [[Сингапур елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem of Syria (1980–2024).svg|&lt;center&gt;[[Сирия]] [[Сирия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Slovakia.svg|&lt;center&gt;[[Словакия]] [[Словакия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Slovenia.svg|&lt;center&gt; [[Словения]] [[Словения елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:US-GreatSeal-Obverse.svg|&lt;center&gt;[[Америка Құрама Штаттары]] [[АҚШ Үлкен мөрі|Үлкен мөрі]]
Сурет:Coat of arms of the Solomon Islands.svg|&lt;center&gt;[[Соломон аралдары]]ның [[Соломон аралдары елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Somalia.svg|&lt;center&gt;[[Сомали]] [[Сомали елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem of Sudan.svg|&lt;center&gt;[[Судан]] [[Судан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Suriname.svg|&lt;center&gt;[[Суринам]] [[Суринам елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Sierra Leone.svg|&lt;center&gt;[[Сьерра-Леоне]] [[Сьерра-Леоне елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Т ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Tajikistan.svg|&lt;center&gt;[[Тәжікстан]] [[Тәжікстан елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Garuda Emblem of Thailand.svg|&lt;center&gt;[[Тайланд]] [[Тайланд елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Tanzania.svg|&lt;center&gt;[[Танзания]] [[Танзания елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Togo.svg|&lt;center&gt;[[Того]] [[Того елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Tonga.svg|&lt;center&gt;[[Тонга]] [[Тонга елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Trinidad and Tobago.svg|&lt;center&gt;[[Тринидад және Тобаго]] [[Тринидад жәнеТобаго елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Tuvalu.svg|&lt;center&gt;[[Тувалу]] [[Тувалу елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Tunisia.svg|&lt;center&gt;[[Тунис]] [[Тунис елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|&lt;center&gt;[[Түрікменстан]] [[Түрікменстан елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem of Turkey.svg|&lt;center&gt;[[Түркия]]ның [[Түркия эмблемасы|жартылай ресми эмблемасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== У ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Uganda.svg|&lt;center&gt;[[Уганда]] [[Уганда елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Uruguay.svg|&lt;center&gt;[[Уругвай]] [[Уругвай елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|&lt;center&gt;[[Украина]] [[Украина елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ұ ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|&lt;center&gt;[[Ұлыбритания]] [[Ұлыбритания елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ү ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Emblem of India.svg|&lt;center&gt;[[Үндістан]] [[Үндістан елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ф ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat_of_arms_of_Fiji.svg|&lt;center&gt;[[Фиджи]] [[Фиджи елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of Arms of the Philippines.svg|&lt;center&gt;[[Филиппиндер]] [[Филиппиндер елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Finland.svg|&lt;center&gt;[[Финляндия]] [[Финляндия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Armoiries république française.svg|&lt;center&gt;[[Франция]] [[Франция Эмблемасы|эмблемасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Х ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Croatia.svg|&lt;center&gt;[[Хорватия]] [[Хорватия елтаңбасы|елтаңбасы]] 
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ц ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of the Central African Republic.svg|&lt;center&gt;[[Орталық Африка Республикасы]]ның [[Орталық Африка Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ч ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Chad.svg|&lt;center&gt;[[Чад]] [[Чад елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Montenegro.svg|&lt;center&gt;[[Черногория]] [[Черногория елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the Czech Republic.svg|&lt;center&gt;[[Чехия]] [[Чехия елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Chile.svg|&lt;center&gt;[[Чили]] [[Чили елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Ш ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of Arms of Switzerland.svg|&lt;center&gt;[[Швейцария]] [[Швейцария елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Great coat of arms of Sweden.svg|&lt;center&gt;[[Швеция]] [[Швеция елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Sri Lanka.svg|&lt;center&gt;[[Шри-Ланка]] [[Шри-Ланка елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of East Timor.svg|&lt;center&gt;[[Шығыс Тимор]] [[Шығыс Тимор елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Э ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Ecuador.svg|&lt;center&gt;[[Эквадор]] [[Эквадор елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|&lt;center&gt;[[Экваторлық Гвинея]] [[Экваторлық Гвинея елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Eritrea (or-argent-azur).svg|&lt;center&gt;[[Эритрея]] [[Эритрея елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Estonia.svg|&lt;center&gt;[[Эстония]] [[Эстония елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of Ethiopia.svg|&lt;center&gt;[[Эфиопия]] [[Эфиопия елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

=== Я ===
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat_of_arms_of_Jamaica.svg|&lt;center&gt;[[Ямайка]] [[Ямайка елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;

== Мойындалмаған, де-факто тәуелсіз болып есептелетін елдерің елтаңбаларының тізімі ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Coat of arms of Abkhazia.svg|&lt;center&gt; [[Абхазия]] [[Абхазия Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Republic of China National Emblem.svg|&lt;center&gt;[[Қытай Республикасы]]ның [[Қытай Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Kosovo.svg|&lt;center&gt; [[Косово|Косово Республикасы]]ның [[Косово Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Nagorno-Karabakh.svg|&lt;center&gt;[[Таулы Карабах|Таулы Карабах Республикасының]]&lt;br /&gt;[[Таулы Карабах Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of Palestine.svg|&lt;center&gt;[[Палестина мемлекеті]]нің [[Палестина мемлекетінің елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Transnistria-coa.svg|&lt;center&gt;[[Транснистрия|Транснистрия Молдов Республикасының]] [[Транснистрия Молдов Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]] 
Сурет:Coat of arms of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|&lt;center&gt;[[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]]ның [[Сахара Араб Демократиялық Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Emblem of Somaliland.svg|&lt;center&gt;[[Сомалиленд]] [[Сомалиленд елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|&lt;center&gt;[[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]ның [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
Сурет:Coat of arms of South Ossetia.svg|&lt;center&gt;[[Оңтүстік Осетия]] [[Оңтүстік Осетия Республикасының елтаңбасы|елтаңбасы]]
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Тәуелсіз мемлекеттердің тулары]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.ngw.nl Геральдикаға арналған әлемдік сайт]{{ref-en}}
* [http://geraldic.taba.ru/Geraldika_mira Әлем геральдикасы]{{ref-ru}}

[[Санат:Мемлекеттік елтаңбалар]]</text>
      <sha1>f4z1o6sewly51400dtaiycnz1qv4l4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>548761</id>
    <revision>
      <id>3653934</id>
      <parentid>3645622</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3653934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13611" sha1="06rrf5pw3xetm6llbwjhx9j5do4m8h9" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты                       = Химия саласындағы Нобель сыйлығы
| тақырып                 = [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия саласындағы Нобель сыйлығының]] [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|лауреаттары]]
| бөлім1 = [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1901—1925|1901—1925]]
| тізім1    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Гофф]] (1901) •}}
{{nowrap|[[Герман Эмиль Фишер|Э. Фишер]] (1902) •}}
{{nowrap|[[Сванте Аррениус|Аррениус]] (1903) •}}
{{nowrap|[[Уильям Рамзай|Рамзай]] (1904) •}}
{{nowrap|[[Адольф Байер|Байер]] (1905) •}}
{{nowrap|[[Анри Муассан|Муассан]] (1906) •}}
{{nowrap|[[Эдуард Бухнер|Бухнер]] (1907) •}}
{{nowrap|[[Эрнест Резерфорд|Резерфорд]] (1908) •}}
{{nowrap|[[Вильгельм Фридрих Оствальд|Оствальд]] (1909) •}}
{{nowrap|[[Отто Валлах|Валлах]] (1910) •}}
{{nowrap|[[Мария Склодовская-Кюри|Кюри]] (1911) •}}
{{nowrap|[[Виктор Гриньяр|Гриньяр]] / [[Поль Сабатье (химик)|Сабатье]] (1912) •}}
{{nowrap|[[Альфред Вернер|Вернер]] (1913) •}}
{{nowrap|[[Теодор Уильям Ричардс|Ричардс]] (1914) •}}
{{nowrap|[[Рихард Мартин Вильштеттер|Вильштеттер]] (1915) •}}
{{nowrap|[[Фриц Габер|Габер]] (1918) •}}
{{nowrap|[[Вальтер Герман Нернст|Нернст]] (1920) •}}
{{nowrap|[[Фредерик Содди|Содди]] (1921) •}}
{{nowrap|[[Фрэнсис Уильям Астон|Астон]] (1922) •}}
{{nowrap|[[Фриц Прегль|Прегль]] (1923) •}}
{{nowrap|[[Рихард Зигмонди|Зигмонди]] (1925)}}
&lt;/div&gt;

| бөлім2 = [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950|1926—1950]]
| тізім2    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}}
{{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}}
{{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}}
{{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}}
{{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}}
{{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}}
{{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}}
{{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}}
{{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}}
{{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}}
{{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}}
{{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}}
{{nowrap|[[Адольф Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}}
{{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}}
{{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}}
{{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}}
{{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}}
{{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}}
{{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}}
{{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}}
{{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}}
&lt;/div&gt;

| бөлім3 = [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975|1951—1975]]
| тізім3    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Эдвин Маттисон Макмиллан|Макмиллан]] / [[Гленн Теодор Сиборг|Сиборг]] (1951) •}}
{{nowrap|[[Арчер Джон Портер Мартин|Мартин]] / [[Ричард Лоуренс Миллингтон Синг|Синг]] (1952) •}}
{{nowrap|[[Герман Штаудингер|Штаудингер]] (1953) •}}
{{nowrap|[[Лайнус Полинг|Полинг]] (1954) •}}
{{nowrap|[[Винсент дю Виньо|дю Виньо]] (1955) •}}
{{nowrap|[[Сирил Норман Хиншелвуд|Хиншелвуд]] / [[Николай Николаевич Семенов|Семенов]] (1956) •}}
{{nowrap|[[Александер Робертус Тодд|Тодд]] (1957) •}}
{{nowrap|[[Фредерик Сенгер|Сенгер]] (1958) •}}
{{nowrap|[[Ярослав Гейровский|Гейровский]] (1959) •}}
{{nowrap|[[Уиллард Франк Либби|Либби]] (1960) •}}
{{nowrap|[[Мелвин Калвин|Калвин]] (1961) •}}
{{nowrap|[[Макс Фердинанд Перуц|Перуц]] / [[Джон Коудери Кендрю|Кендрю]] (1962) •}}
{{nowrap|[[Карл Вальдемар Циглер|Циглер]] / [[Джулио Натта|Натта]] (1963) •}}
{{nowrap|[[Дороти Кроуфут-Ходжкин|Ходжкин]] (1964) •}}
{{nowrap|[[Роберт Бернс Вудворд|Вудворд]] (1965) •}}
{{nowrap|[[Роберт Сандерсон Малликен|Малликен]] (1966) •}}
{{nowrap|[[Манфред Эйген|Эйген]] / [[Рональд Джордж Рейфорд Норриш|Норриш]] / [[Джордж Портер|Портер]] (1967) •}}
{{nowrap|[[Ларс Онзагер|Онзагер]] (1968) •}}
{{nowrap|[[Дерек Бартон|Бартон]] / [[Одд Хассель|Хассель]] (1969) •}}
{{nowrap|[[Луис Федерико Лелуар|Лелуар]] (1970) •}}
{{nowrap|[[Герхард Херцберг|Херцберг]] (1971) •}}
{{nowrap|[[Кристиан Бемер Анфинсен|Анфинсен]] / [[Станфорд Мур|Мур]] / [[Уильям Говард Стайн|Стайн]] (1972) •}}
{{nowrap|[[Эрнст Отто Фишер|Э. О. Фишер]] / [[Джефри Уилкинсон|Уилкинсон]] (1973) •}}
{{nowrap|[[Пол Джон Флори|Флори]] (1974) •}}
{{nowrap|[[Джон Уоркап Корнфорт|Корнфорт]] / [[Владимир Прелог|Прелог]] (1975)}}
&lt;/div&gt;

| бөлім4 = [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000|1976—2000]]
| тізім4    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Уильям Нанн Липскомб|Липскомб]] (1976) •}}
{{nowrap|[[Илья Романович Пригожин|Пригожин]] (1977) •}}
{{nowrap|[[Питер Деннис Митчелл|Митчелл]] (1978) •}}
{{nowrap|[[Герберт Чарлз Браун|Браун]] / [[Георг Виттиг|Виттиг]] (1979) •}}
{{nowrap|[[Пол Берг|Берг]] / [[Уолтер Гилберт|Гилберт]] / [[Фредерик Сенгер|Сенгер]] (1980) •}}
{{nowrap|[[Кэнъити Фукуи|Фукуи]] / [[Роалд Хоффман|Хоффман]] (1981) •}}
{{nowrap|[[Аарон Клуг|Клуг]] (1982) •}}
{{nowrap|[[Генри Таубе|Таубе]] (1983) •}}
{{nowrap|[[Роберт Брюс Меррифилд|Меррифилд]] (1984) •}}
{{nowrap|[[Херберт Аарон Хауптман|Хауптман]] / [[Джером Карле|Карле]] (1985) •}}
{{nowrap|[[Дадли Роберт Хершбах|Хершбах]] / [[Ли Юаньчжэ|Ли]] / [[Джон Чарлз Полани|Полани]] (1986) •}}
{{nowrap|[[Дональд Джеймс Крам|Крам]] / [[Жан-Мари Лен|Лен]] / [[Чарлз Педерсен|Педерсен]] (1987) •}}
{{nowrap|[[Иоганн Дайзенхофер|Дайзенхофер]] / [[Роберт Хубер|Хубер]] / [[Хартмут Михель|Михель]] (1988) •}}
{{nowrap|[[Сидней Олтмен|Олтмен]] / [[Томас Роберт Чек|Чек]] (1989) •}}
{{nowrap|[[Элайс Джеймс Кори|Кори]] (1990) •}}
{{nowrap|[[Рихард Эрнст|Эрнст]] (1991) •}}
{{nowrap|[[Рудольф Артур Маркус|Маркус]] (1992) •}}
{{nowrap|[[Кэри Муллис|Муллис]] / [[Майкл Смит (биохимик)|Смит]] (1993) •}}
{{nowrap|[[Джордж Олах|Олах]] (1994) •}}
{{nowrap|[[Пауль Крутцен|Крутцен]] / [[Марио Молина|Молина]] / [[Шервуд Роуланд|Роуланд]] (1995) •}}
{{nowrap|[[Роберт Керл|Керл]] / [[Харольд Крото|Крото]] / [[Ричард Смолли|Смолли]] (1996) •}}
{{nowrap|[[Пол Бойер|Бойер]] / [[Джон Эрнст Уокер|Уокер]] / [[Йенс Скоу|Скоу]] (1997) •}}
{{nowrap|[[Вальтер Кон|Кон]] / [[Джон Попл|Попл]] (1998) •}}
{{nowrap|[[Ахмед Зевейл|Зевейл]] (1999) •}}
{{nowrap|[[Алан Хигер|Хигер]] / [[Алан Макдиармид|Мак-Диармид]] / [[Хидэки Сиракава|Сиракава]] (2000)}}
&lt;/div&gt;

| бөлім5 = [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025|2001-ден бері]] 
| тізім5    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Уильям Ноулз|Ноулз]] / [[Редзи Ноери|Ноери]] / [[Барри Шарплесс|Шарплесс]] (2001) •}}
{{nowrap|[[Джон Беннетт Фенн|Фенн]] / [[Коити Танака|Танака]] / [[Курт Вютрих|Вютрих]] (2002) •}}
{{nowrap|[[Питер Агре|Агре]] / [[Родерик Маккинон|Маккинон]] (2003) •}}
{{nowrap|[[Аарон Чехановер|Чехановер]] / [[Аврам Гершко|Гершко]] / [[Ирвин Роуз|Роуз]] (2004) •}}
{{nowrap|[[Роберт Граббс|Граббс]] / [[Ричард Шрок|Шрок]] / [[Ив Шовен|Шовен]] (2005) •}}
{{nowrap|[[Роджер Корнберг|Корнберг]] (2006) •}}
{{nowrap|[[Герхард Эртль|Эртль]] (2007) •}}
{{nowrap|[[Осаму Симомура|Симомура]] / [[Мартин Чалфи|Чалфи]] / [[Роджер Тсиен|Тсиен]] (2008) •}}
{{nowrap|[[Венкатраман Рамакришнан|Рамакришнан]] / [[Томас Стейц|Стейц]] / [[Ада Йонат|Йонат]] (2009) •}}
{{nowrap|[[Ричард Хек|Хек]] / [[Эйити Нэгиси|Нэгиси]] / [[Акира Судзуки|Судзуки]] (2010) •}}
{{nowrap|[[Дан Шехтман|Шехтман]] (2011) •}}
{{nowrap|[[Роберт Лефковиц|Лефковиц]] / [[Брайан Кобилка|Кобилка]] (2012) •}}
{{nowrap|[[Мартин Карплус|Карплус]] / [[Арье Варшель|Варшель]] / [[Майкл Левитт|Левитт]] (2013) •}}
{{nowrap|[[Эрик Бетциг|Бетциг]] / [[Штефан Хелль|Хелль]] / [[Уильям Мернер|Мернер]] (2014) •}}
{{nowrap|[[Томас Линдаль|Линдаль]] / [[Азиз Санджар|Санджар]] / [[Пол Модрич|Модрич]] (2015) •}}
{{nowrap|[[Жан-Пьер Соваж|Соваж]] / [[Бернард Феринга|Феринга]] / [[Джеймс Фрейзер Стоддарт|Стоддарт]] (2016) •}}
{{nowrap|[[Ричард Хендерсон|Хендерсон]] / [[Жак Дюбоше|Дюбоше]] / [[Иоахим Франк|Франк]] (2017) •}}
{{nowrap|[[Фрэнсис Арнольд|Арнольд]] / [[Грег Уинтер|Уинтер]] / [[Джордж Смит|Смит]] (2018) •}}
{{nowrap|[[Джон Гуденаф|Гуденаф]] / [[Стэнли Уиттингем|Уиттингем]] / [[Акира Ёсино|Ёсино]] (2019) •}}
{{nowrap|[[Эмманюэль Шарпантье|Шарпантье]] / [[Дженнифер Даудна|Даудна]] (2020) •}}
{{nowrap|[[Беньямин Лист|Лист]] / [[Дэвид Макмиллан|Макмиллан]] (2021) •}}
{{nowrap|[[Каролина Бертоцци|Бертоцци]] / [[Мортен Мельдаль|Мельдаль]] / [[Барри Шарплесс|Шарплесс]] (2022) •}}
{{nowrap|[[Муни Бавенди|Бавенди]] / [[Луис Брюс|Брюс]] / [[Алексей Иванович Екимов|Екимов]] (2023) •}}
{{nowrap|[[Дэвид Бейкер|Бейкер]] / [[Демис Хассабис|Хассабис]] / [[Джон Джампер|Джампер]] (2024) •}}
{{nowrap|[[Сусуму Китагава|Китагава]] / [[Ричард Робсон|Робсон]] / [[Омар Яги|Яги]] (2025) }}
&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>06rrf5pw3xetm6llbwjhx9j5do4m8h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550160</id>
    <revision>
      <id>3654035</id>
      <parentid>3650783</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>БАҚАУОВ Болат суреті</comment>
      <origin>3654035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57703" sha1="87dzov4uzl49uttf7v11kifhnzwakpk" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген.

== Абай облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 11 маусым&lt;br&gt;2022
| 14 ақпан&lt;br&gt;2025
|-
| 2
| [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Берік Уәли]]'''&lt;br&gt;{{small|(1977 туған)}}
| 17 ақпан&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ақмола облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Андрей Георгиевич Браун]]&lt;br&gt;{{small|(1937–2022)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|шілде&lt;br&gt;1997
|-
|2
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| шілде&lt;br&gt;1997
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 3
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Владимир Карлович Гартман]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| қыркүйек&lt;br&gt;1998
|-
| 4
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1998
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
|-
| 5
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
| 23 қаңтар&lt;br&gt;2008
|-
| 6 
| [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]]
| [[Альберт Павлович Рау]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|23 қаңтар&lt;br&gt;2008
|13 наурыз&lt;br&gt;2010
|-
| 7
| [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Сергей Александрович Дьяченко]]&lt;br&gt;{{small|(1952–2016)}}
|13 наурыз&lt;br&gt;2010
|21 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
| 8
| [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|21 қаңтар&lt;br&gt;2012
|21 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
| 9
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]]
| [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]&lt;br&gt;{{small|(1963–2020)}}
| 22 қаңтар&lt;br&gt;2013
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
|-
|10
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz-  Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}&lt;/ref&gt;
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|11
| [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 19 наурыз&lt;br&gt;2019
|-
|12
| [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]]
| [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|19 наурыз&lt;br&gt;2019
| 2 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
|13
| [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 4 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ақтөбе облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Савелий Тимофеевич Пачин]]&lt;br&gt;{{small|(1942 туған)}}
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]]
| [[Аслан Есболайұлы Мусин]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|4
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
| 10 шілде&lt;br&gt;2004
|-
|5
| [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]]
| [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
|10 шілде&lt;br&gt;2004
|22 шілде&lt;br&gt;2011
|-
|6
| [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]]
| [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1972 туған)}}&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864  Глава государства подписал Указ &quot;О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|22 шілде&lt;br&gt;2011
|11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
|-
| 7
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
| 25 ақпан&lt;br&gt;2019&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| 8
| [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
|-
| 9
| [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]]
| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 10
| [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|}

== Алматы облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]]
| [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қазан&lt;br&gt;1994
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|2
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
|қазан&lt;br&gt;1994
|наурыз&lt;br&gt;1996
|-
|3
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|наурыз&lt;br&gt;1996
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]&lt;br&gt;{{small|(1944–2005)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| мамыр&lt;br&gt;2001
|-
|5
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| 19 мамыр&lt;br&gt;2001
|11 тамыз&lt;br&gt;2005
|-
|6 
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|11 тамыз&lt;br&gt;2005
|13 сәуір&lt;br&gt;2011
|-
|7
| [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1966–2025)}}
|13 сәуір&lt;br&gt;2011
|20 тамыз&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|8
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 тамыз&lt;br&gt;2014
|24 қараша&lt;br&gt;2021
|-
|9
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|24 қараша&lt;br&gt;2021
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|4 қыркүйек&lt;br&gt;2026&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-marat-eleusizuly-sultangaziev-almaty-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-484933 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев Алматы облысының әкімі лауазымынан босатылды |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-04 |accessdate=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|11
| [[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|163x163px]]
| '''[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1983 туған)}}
|4 қыркүйек&lt;br&gt;2026 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/shs-arinovti-tagayyndau-turaly-483116 |title=Ш.С. Әріновті тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-04 |accessdate=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|}

== Атырау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қазан&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1940 туған)}}
|қазан&lt;br&gt;1994
|ақпан&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 18 ақпан&lt;br&gt;1999
| 15 желтоқсан&lt;br&gt;2000
|-
|4
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
|-
|5
| [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]]
| [[Аслан Есболайұлы Мусин]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
| 4 қазан&lt;br&gt;2006
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|6 
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|4 қазан&lt;br&gt;2006
|15 тамыз&lt;br&gt;2012
|-
|7
| [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|15 тамыз&lt;br&gt;2012
|26 наурыз&lt;br&gt;2016
|-
|8
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|26 наурыз&lt;br&gt;2016
|18 желтоқсан&lt;br&gt;2019
|-
|9
| [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|18 желтоқсан&lt;br&gt;2019
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]&lt;br&gt;{{small|(1979 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
| 17 шілде&lt;br&gt;2026
|-
|11
| [[Сурет:Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 17 шілде&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
| 
|-
|}

==  Батыс Қазақстан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2023)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
| 2
| [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1993
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
|-
| 3
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
| қараша&lt;br&gt;2003
|-
| 4
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]&lt;br&gt;{{small|(1959 туған)}}
| 18 қараша&lt;br&gt;2003
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
|-
| 5
| [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
| қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
| 6 
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 20 қаңтар&lt;br&gt;2012
| 26 наурыз&lt;br&gt;2016
|-
| 7
| [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 26 наурыз&lt;br&gt;2016
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
| 8
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
| 2 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 9
| [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 2 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Жамбыл облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Өмірбек Бәйгелді]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2024)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
| 2
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
| қаңтар&lt;br&gt;1998
|-
| 3
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2012)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1998
| ақпан&lt;br&gt;1999
|-
| 4
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1999
| 14 мамыр&lt;br&gt;2004
|-
| 5
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| 14 мамыр&lt;br&gt;2004
| 30 қараша&lt;br&gt;2009
|-
| 6 
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
| 30 қараша&lt;br&gt;2009
| 20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
| 7
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
| 30 желтоқсан&lt;br&gt;2013
| 18 қаңтар&lt;br&gt;2018
|-
| 8
| [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]]
| [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 18 қаңтар&lt;br&gt;2018
| 10 ақпан&lt;br&gt;2020
|-
| 9
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 10 ақпан&lt;br&gt;2020
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
| 10
| [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]]
| [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 11
| [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|}

== Жетісу облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қарағанды облысы‎ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Пётр Петрович Нефёдов]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2021)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|шілде&lt;br&gt;1997
|-
|2
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| шілде&lt;br&gt;1997
| қазан&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1999
|19 қаңтар&lt;br&gt;2006
|-
|4
| [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
|19 қаңтар&lt;br&gt;2006
|19 қараша&lt;br&gt;2009
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|5
| [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Нығметұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
|19 қараша&lt;br&gt;2009
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
|6
| [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]]
| [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|28 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|7
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
|29 қаңтар&lt;br&gt;2013
|20 маусым&lt;br&gt;2014
|-
|8
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
| 20 маусым&lt;br&gt;2014
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|9
| [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 18 қыркүйек&lt;br&gt;2019
|-
|10
| [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]]
| [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 18 қыркүйек&lt;br&gt;2019
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
|11
| [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қостанай облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]&lt;br&gt;{{small|(1940–2024)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]]
| [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1946–2022)}}
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|тамыз&lt;br&gt;1998
|-
|4
| [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| тамыз&lt;br&gt;1998
| наурыз&lt;br&gt;2004
|-
|5
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 наурыз&lt;br&gt;2004
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
|6
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
|-
| 7
| [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]]
| [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1972 туған)}}
| 11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 8
| [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қызылорда облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2018)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|2
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|шілде&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
|28 шілде&lt;br&gt;1999
|5 сәуір&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 5 сәуір&lt;br&gt;2004
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
|-
|5
| [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
| 12 наурыз&lt;br&gt;2008
|-
|6 
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|12 наурыз&lt;br&gt;2008
|17 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
|7
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|17 қаңтар&lt;br&gt;2013
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|8
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|27 сәуір&lt;br&gt;2020
|-
|9
| [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|28 сәуір&lt;br&gt;2020
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022 
| 6 мамыр&lt;br&gt;2026
|-
|11
| [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]]
| '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 8 мамыр&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
| 
|-
|}

== Маңғыстау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Фёдор Афанасьевич Новиков]]&lt;br&gt;{{small|(1935–2002)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|қараша&lt;br&gt;1993
|қараша&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Вячеслав Леонидович Левитин]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| қараша&lt;br&gt;1995
| қазан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Николай Иванович Баев]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1997
|ақпан&lt;br&gt;1999
|-
|5
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|18 ақпан&lt;br&gt;1999
|20 ақпан&lt;br&gt;2002
|-
|6 
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
| 20 ақпан&lt;br&gt;2002
| 24 қаңтар&lt;br&gt;2006
|-
|7
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|24 қаңтар&lt;br&gt;2006
|22 желтоқсан&lt;br&gt;2011
|-
|8
| [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]]
| [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|22 желтоқсан&lt;br&gt;2011
|18 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
|9
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|18 қаңтар&lt;br&gt;2013
|14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|10
| [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]]
| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|14 наурыз&lt;br&gt;2017
|13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
|11
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
|13 маусым&lt;br&gt;2019
| 7 қыркүйек&lt;br&gt;2021
|-
|12
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 қыркүйек&lt;br&gt;2021 
|16 мамыр&lt;br&gt;2024 
|-
|13
| [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 17 мамыр&lt;br&gt;2024 жылдан бастап 
| 
|-
|}

== Павлодар облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2023)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|қаңтар&lt;br&gt;1993
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|3
| [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]]
| [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| 21 қараша&lt;br&gt;2001
|-
|4
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|21 қараша&lt;br&gt;2001
|13 маусым&lt;br&gt;2003
|-
|5
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
|14 маусым&lt;br&gt;2003
|30 қыркүйек&lt;br&gt;2008
|-
|6
| [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 30 қыркүйек&lt;br&gt;2008
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot;
|7
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|-
|8
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|25 наурыз&lt;br&gt;2016
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|9
| [[Сурет:Bolat Baqauov.jpg|163x163px]]
| [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|25 наурыз&lt;br&gt;2016
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020&lt;ref&gt;[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|10
| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]]
| [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
|11
| [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1977 туған)}}
| 7 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Владимир Карлович Гартман]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 2
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| қазан&lt;br&gt;1999
|-
| 3
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
| қазан&lt;br&gt;1999
| 17 мамыр&lt;br&gt;2002
|-
| 4
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Анатолий Владимирович Смирнов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| 17 мамыр&lt;br&gt;2002
| 24 желтоқсан&lt;br&gt;2003
|-
| 5 
| [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]]
| [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 24 желтоқсан&lt;br&gt;2003
| 9 қазан&lt;br&gt;2007
|-
| 6
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 9 қазан&lt;br&gt;2007
| қаңтар&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
| 7
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 22 қаңтар&lt;br&gt;2013
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
|-
| 8
| [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
| 9
| [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 10
| [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]]
| [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
| 4 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 11
| [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]]
| '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
| 23 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап
|
|-
|}

== Түркістан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)'''
|-
| 1
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2012)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
| 2
| 
| [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1951 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 3
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]&lt;br&gt;{{small|(1942–2020)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| шілде&lt;br&gt;1999
|-
| 4
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| шілде&lt;br&gt;1999
| 29 тамыз&lt;br&gt;2002
|-
| 5
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2002
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|-
| 6 
| [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
|-
| 7
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]&lt;br&gt;{{small|(1959 туған)}}
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|-
| 8
| [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]]
| [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
| 8 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
| 9
| [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]]
| [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 8 тамыз&lt;br&gt;2015
| 7 қазан&lt;br&gt;2016
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Түркістан облысы (2018 бері)'''
|-
| 10
| [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]]
| [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 7 қазан&lt;br&gt;2016
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
|-
| 11
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
|-
| 12
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
| 6 қаңтар&lt;br&gt;2025
|-
|-
| 13
| [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''&lt;br&gt;{{small|(1984 туған)}}
| 6 қаңтар&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ұлытау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]]
| [[Берік Әбдіғалиұлы]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|9 қазан&lt;br&gt;2024
|-
|2
| [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дастан Адайұлы Рыспеков]]&lt;br&gt;{{small|(1984 туған)}}
|9 қазан&lt;br&gt;2024 
|17 шілде&lt;br&gt;2026
|-
|3
| [[Сурет:Eset Bayken (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Есет Берікұлы Байкен]]'''&lt;br&gt;{{small|(1986 туған)}}
|17 шілде&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
|
|-
|}

== Шығыс Қазақстан облысы‎ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]&lt;br&gt;{{small|(1945–2001)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
|17 маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Юрий Иванович Лавриненко]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
|17 маусым&lt;br&gt;1994
| 30 қараша&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Леонид Васильевич Десятник]]&lt;br&gt;{{small|(195? туған)}}
| 30 қараша&lt;br&gt;1995
|17 наурыз&lt;br&gt;1996&lt;ref&gt;[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]&lt;/ref&gt;
|-
|4
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
|10 сәуір&lt;br&gt;1996
|17 сәуір&lt;br&gt;1997
|-
|5
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Виталий Леонидович Метте]]&lt;br&gt;{{small|(1947–2003)}}
|17 сәуір&lt;br&gt;1997
|26 ақпан&lt;br&gt;2003
|-
|6
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|27 ақпан&lt;br&gt;2003
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|-
|7
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Виктор Вячеславович Храпунов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|11 қаңтар&lt;br&gt;2007
|-
|8
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
| 7 мамыр&lt;br&gt;2008
|-
|9
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] &lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 7 мамыр&lt;br&gt;2008
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|-
|10
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|11 қараша&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]&lt;/ref&gt;
|-
|11
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|11 қараша&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}&lt;/ref&gt;
|15 маусым&lt;br&gt;2023
|-
|12
| [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|16 маусым&lt;br&gt;2023 
|14 ақпан&lt;br&gt;2025&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
| [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
|17 ақпан&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Таратылған облыстардың әкімдері ==
=== Жезқазған облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Григорий Петрович Юрченко]]&lt;br&gt;{{small|(1937 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Альберт Гергардович Саламатин]]&lt;br&gt;{{small|(1941 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1994
| тамыз&lt;br&gt;1994
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
| тамыз&lt;br&gt;1994
| сәуір&lt;br&gt;1996
|-
|4
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]&lt;br&gt;{{small|(1951 туған)}}
| сәуір&lt;br&gt;1996
| наурыз&lt;br&gt;1997
|}

=== Көкшетау облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2023)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1993
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
| маусым&lt;br&gt;1996
|-
|4
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1996
| мамыр&lt;br&gt;1997
|}

=== Семей облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]&lt;br&gt;{{small|(1939 туған)}}&lt;ref&gt;[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1994
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|2
| [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]]
| [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1994
| наурыз&lt;br&gt;1997
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Виталий Леонидович Метте]]&lt;br&gt;{{small|(1947–2003)}}
| 10 наурыз&lt;br&gt;1997
| 17 сәуір&lt;br&gt;1997
|}

=== Талдықорған облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| сәуір&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| сәуір&lt;br&gt;1993
| наурыз&lt;br&gt;1996
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| наурыз&lt;br&gt;1996
| сәуір&lt;br&gt;1997
|}

=== Торғай облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2007)}}
| 22 маусым&lt;br&gt;1993
| 5 қазан&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Виталий Алексеевич Брынкин]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1995
| сәуір&lt;br&gt;1997
|}

== Республикалық маңызы бар қалалар==
=== Астана ===
{{main|Астана әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Ақмола қаласы (1992–1998)'''
|-
|1
| [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]]
| [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2013)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Астана қаласы (1998–2019)'''
|-
|2
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| 10 желтоқсан&lt;br&gt;1997
| 16 маусым&lt;br&gt;2003
|-
|3
| [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]]
| [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2021)}}
| 16 маусым&lt;br&gt;2003
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|-
|5
| [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]]
| [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 21 қыркүйек&lt;br&gt;2006
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|-
|6 
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|22 қазан&lt;br&gt;2014
|-
|7
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|22 қазан&lt;br&gt;2014
|21 маусым&lt;br&gt;2016
|-
|8
| [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|21 маусым&lt;br&gt;2016
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2018
|-
|9
| [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]]
| [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2018
|13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)'''
|-
|10
| [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
|13 маусым&lt;br&gt;2019
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)'''
|-
|11
| [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]]
| '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

=== Алматы ===
{{main|Алматы әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]]
| [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]&lt;br&gt;{{small|(1944–2005)}}
|8 ақпан&lt;br&gt;1992
|20 маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
|20 маусым&lt;br&gt;1994
|16 маусым&lt;br&gt;1997
|-
|3
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]]
| [[Виктор Вячеславович Храпунов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|16 маусым&lt;br&gt;1997
| 9 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 9 желтоқсан&lt;br&gt;2004
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|-
|5
| [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]]
| [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
| 9 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
|6 
| [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 9 тамыз&lt;br&gt;2015
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|-
|7
| [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|28 маусым&lt;br&gt;2019
| 31 қаңтар&lt;br&gt;2022
|-
|8
| [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
| 31 қаңтар&lt;br&gt;2022
| 24 мамыр&lt;br&gt;2025
|-
| 9
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 24 мамыр&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
| 
|-
|}

=== Шымкент ===
{{main|Шымкент әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
|21 ақпан&lt;br&gt;1992 
|15 қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|15 қараша&lt;br&gt;1993
|16 қазан&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|16 қазан&lt;br&gt;1995
|14 желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]&lt;br&gt;{{small|(1953 туған)}}
|14 қараша&lt;br&gt;1997
|14 мамыр&lt;br&gt;1999
|-
|5
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]]
|14 мамыр&lt;br&gt;1999
|17 қаңтар&lt;br&gt;2001
|-
|6
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
|15 наурыз&lt;br&gt;2001
| тамыз&lt;br&gt;2002
|-
|7
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2002
|17 ақпан&lt;br&gt;2006
|-
|8
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|27 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|19 ақпан&lt;br&gt;2008
|-
|9
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|19 ақпан&lt;br&gt;2008
|24 сәуір&lt;br&gt;2012
|-
|10
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|24 сәуір&lt;br&gt;2012
|27 мамыр&lt;br&gt;2013
|-
|11
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
|27 мамыр&lt;br&gt;2013
|19 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
|12
| [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]]
| [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
|19 тамыз&lt;br&gt;2015
| 31 қазан&lt;br&gt;2017&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]&lt;/ref&gt;
|-
|13
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 қараша&lt;br&gt;2017
|20 маусым&lt;br&gt;2018
|-
|14
| [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]]
| [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
|20 маусым&lt;br&gt;2018
| 30 шілде&lt;br&gt;2019
|-
|15
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 30 шілде&lt;br&gt;2019
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020
|-
|16
| [[Сурет:Murat Aitenov 2023.jpg|163x163px]]
| [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]&lt;br&gt;{{small|(1981 туған)}}
| 21 қаңтар&lt;br&gt;2020
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
|17
| [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''&lt;br&gt;{{small|(1980 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|}

=== Байқоңыр ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Виталий Алексеевич Брынкин]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
|17 ақпан&lt;br&gt;1992
|23 желтоқсан&lt;br&gt;1994&lt;ref&gt;[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]&lt;br&gt;{{small|(1950–2020)}}
|23 желтоқсан&lt;br&gt;1994
|16 мамыр&lt;br&gt;2002&lt;ref&gt;[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|3
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Александр Фёдорович Мезенцев]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2013)}}
|16 мамыр&lt;br&gt;2002
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2013
|-
|м.а.
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Анатолий Павлович Петренко]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
| 16 қыркүйек&lt;br&gt;2013
| 9 шілде&lt;br&gt;2015
|-
|4
| 9 шілде&lt;br&gt;2015
| 30 мамыр&lt;br&gt;2017
|-
|5
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 30 мамыр&lt;br&gt;2017 жылдан бастап
|
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
* [[Әкім]]
* [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]]
* [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан облыс әкімдері}}

[[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]]</text>
      <sha1>87dzov4uzl49uttf7v11kifhnzwakpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654036</id>
      <parentid>3654035</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57672" sha1="ahdja7z3xak7f3k4skkhepjf0dqhpbe" xml:space="preserve">{{toc-right}}
Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген.

== Абай облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 11 маусым&lt;br&gt;2022
| 14 ақпан&lt;br&gt;2025
|-
| 2
| [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Берік Уәли]]'''&lt;br&gt;{{small|(1977 туған)}}
| 17 ақпан&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ақмола облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Андрей Георгиевич Браун]]&lt;br&gt;{{small|(1937–2022)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|шілде&lt;br&gt;1997
|-
|2
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| шілде&lt;br&gt;1997
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 3
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Владимир Карлович Гартман]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| қыркүйек&lt;br&gt;1998
|-
| 4
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1998
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
|-
| 5
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]]
| [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
| 23 қаңтар&lt;br&gt;2008
|-
| 6 
| [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]]
| [[Альберт Павлович Рау]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|23 қаңтар&lt;br&gt;2008
|13 наурыз&lt;br&gt;2010
|-
| 7
| [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Сергей Александрович Дьяченко]]&lt;br&gt;{{small|(1952–2016)}}
|13 наурыз&lt;br&gt;2010
|21 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
| 8
| [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|21 қаңтар&lt;br&gt;2012
|21 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
| 9
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]]
| [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]&lt;br&gt;{{small|(1963–2020)}}
| 22 қаңтар&lt;br&gt;2013
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
|-
|10
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz-  Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}&lt;/ref&gt;
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|11
| [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 19 наурыз&lt;br&gt;2019
|-
|12
| [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]]
| [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|19 наурыз&lt;br&gt;2019
| 2 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
|13
| [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 4 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ақтөбе облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Савелий Тимофеевич Пачин]]&lt;br&gt;{{small|(1942 туған)}}
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]]
| [[Аслан Есболайұлы Мусин]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|4
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]]
| [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
| 10 шілде&lt;br&gt;2004
|-
|5
| [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]]
| [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
|10 шілде&lt;br&gt;2004
|22 шілде&lt;br&gt;2011
|-
|6
| [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]]
| [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1972 туған)}}&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864  Глава государства подписал Указ &quot;О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|22 шілде&lt;br&gt;2011
|11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
|-
| 7
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
| 25 ақпан&lt;br&gt;2019&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| 8
| [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
|-
| 9
| [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]]
| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 10
| [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|}

== Алматы облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]]
| [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қазан&lt;br&gt;1994
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|2
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
|қазан&lt;br&gt;1994
|наурыз&lt;br&gt;1996
|-
|3
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|наурыз&lt;br&gt;1996
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]&lt;br&gt;{{small|(1944–2005)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| мамыр&lt;br&gt;2001
|-
|5
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| 19 мамыр&lt;br&gt;2001
|11 тамыз&lt;br&gt;2005
|-
|6 
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
|11 тамыз&lt;br&gt;2005
|13 сәуір&lt;br&gt;2011
|-
|7
| [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1966–2025)}}
|13 сәуір&lt;br&gt;2011
|20 тамыз&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|8
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]]
| [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 тамыз&lt;br&gt;2014
|24 қараша&lt;br&gt;2021
|-
|9
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|24 қараша&lt;br&gt;2021
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|4 қыркүйек&lt;br&gt;2026&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-marat-eleusizuly-sultangaziev-almaty-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-484933 |title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев Алматы облысының әкімі лауазымынан босатылды |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-04 |accessdate=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|11
| [[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|163x163px]]
| '''[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1983 туған)}}
|4 қыркүйек&lt;br&gt;2026 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/shs-arinovti-tagayyndau-turaly-483116 |title=Ш.С. Әріновті тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-04 |accessdate=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|}

== Атырау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қазан&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1940 туған)}}
|қазан&lt;br&gt;1994
|ақпан&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 18 ақпан&lt;br&gt;1999
| 15 желтоқсан&lt;br&gt;2000
|-
|4
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
|-
|5
| [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]]
| [[Аслан Есболайұлы Мусин]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| 3 сәуір&lt;br&gt;2002
| 4 қазан&lt;br&gt;2006
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|6 
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]]
| [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|4 қазан&lt;br&gt;2006
|15 тамыз&lt;br&gt;2012
|-
|7
| [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|15 тамыз&lt;br&gt;2012
|26 наурыз&lt;br&gt;2016
|-
|8
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|26 наурыз&lt;br&gt;2016
|18 желтоқсан&lt;br&gt;2019
|-
|9
| [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|18 желтоқсан&lt;br&gt;2019
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]&lt;br&gt;{{small|(1979 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
| 17 шілде&lt;br&gt;2026
|-
|11
| [[Сурет:Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 17 шілде&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
| 
|-
|}

==  Батыс Қазақстан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2023)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
| 2
| [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1993
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
|-
| 3
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
| 18 желтоқсан&lt;br&gt;2000
| қараша&lt;br&gt;2003
|-
| 4
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]&lt;br&gt;{{small|(1959 туған)}}
| 18 қараша&lt;br&gt;2003
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
|-
| 5
| [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
| қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
| 6 
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 20 қаңтар&lt;br&gt;2012
| 26 наурыз&lt;br&gt;2016
|-
| 7
| [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 26 наурыз&lt;br&gt;2016
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
| 8
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]]
| [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
| 2 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 9
| [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 2 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Жамбыл облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Өмірбек Бәйгелді]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2024)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
| 2
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
| қыркүйек&lt;br&gt;1995
| қаңтар&lt;br&gt;1998
|-
| 3
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2012)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1998
| ақпан&lt;br&gt;1999
|-
| 4
| [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1999
| 14 мамыр&lt;br&gt;2004
|-
| 5
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| 14 мамыр&lt;br&gt;2004
| 30 қараша&lt;br&gt;2009
|-
| 6 
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
| 30 қараша&lt;br&gt;2009
| 20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
| 7
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]]
| [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
| 30 желтоқсан&lt;br&gt;2013
| 18 қаңтар&lt;br&gt;2018
|-
| 8
| [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]]
| [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 18 қаңтар&lt;br&gt;2018
| 10 ақпан&lt;br&gt;2020
|-
| 9
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 10 ақпан&lt;br&gt;2020
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
| 10
| [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]]
| [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 11
| [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|}

== Жетісу облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қарағанды облысы‎ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Пётр Петрович Нефёдов]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2021)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|шілде&lt;br&gt;1997
|-
|2
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| шілде&lt;br&gt;1997
| қазан&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1999
|19 қаңтар&lt;br&gt;2006
|-
|4
| [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
|19 қаңтар&lt;br&gt;2006
|19 қараша&lt;br&gt;2009
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|5
| [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Нығметұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
|19 қараша&lt;br&gt;2009
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
|6
| [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]]
| [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|28 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|7
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
|29 қаңтар&lt;br&gt;2013
|20 маусым&lt;br&gt;2014
|-
|8
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]]
| [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
| 20 маусым&lt;br&gt;2014
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|9
| [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 18 қыркүйек&lt;br&gt;2019
|-
|10
| [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]]
| [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 18 қыркүйек&lt;br&gt;2019
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
|11
| [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қостанай облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]&lt;br&gt;{{small|(1940–2024)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]]
| [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1946–2022)}}
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|тамыз&lt;br&gt;1998
|-
|4
| [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| тамыз&lt;br&gt;1998
| наурыз&lt;br&gt;2004
|-
|5
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|20 наурыз&lt;br&gt;2004
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-
|6
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]]
| [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
|-
| 7
| [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]]
| [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1972 туған)}}
| 11 қыркүйек&lt;br&gt;2015
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 8
| [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Қызылорда облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2018)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|-
|2
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
|қыркүйек&lt;br&gt;1995
|шілде&lt;br&gt;1999
|-
|3
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
|28 шілде&lt;br&gt;1999
|5 сәуір&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 5 сәуір&lt;br&gt;2004
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
|-
|5
| [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
| 12 наурыз&lt;br&gt;2008
|-
|6 
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|12 наурыз&lt;br&gt;2008
|17 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
|7
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|17 қаңтар&lt;br&gt;2013
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|8
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]]
| [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|27 сәуір&lt;br&gt;2020
|-
|9
| [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|28 сәуір&lt;br&gt;2020
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022
|-
|10
| [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]&lt;br&gt;{{small|(1976 туған)}}
| 7 сәуір&lt;br&gt;2022 
| 6 мамыр&lt;br&gt;2026
|-
|11
| [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]]
| '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 8 мамыр&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
| 
|-
|}

== Маңғыстау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Фёдор Афанасьевич Новиков]]&lt;br&gt;{{small|(1935–2002)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|қараша&lt;br&gt;1993
|қараша&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Вячеслав Леонидович Левитин]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| қараша&lt;br&gt;1995
| қазан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Николай Иванович Баев]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1997
|ақпан&lt;br&gt;1999
|-
|5
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|18 ақпан&lt;br&gt;1999
|20 ақпан&lt;br&gt;2002
|-
|6 
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
| 20 ақпан&lt;br&gt;2002
| 24 қаңтар&lt;br&gt;2006
|-
|7
| [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
|24 қаңтар&lt;br&gt;2006
|22 желтоқсан&lt;br&gt;2011
|-
|8
| [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]]
| [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1960 туған)}}
|22 желтоқсан&lt;br&gt;2011
|18 қаңтар&lt;br&gt;2013
|-
|9
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|18 қаңтар&lt;br&gt;2013
|14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
|10
| [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]]
| [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|14 наурыз&lt;br&gt;2017
|13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
|11
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]]
| [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
|13 маусым&lt;br&gt;2019
| 7 қыркүйек&lt;br&gt;2021
|-
|12
| [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]]
| [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 қыркүйек&lt;br&gt;2021 
|16 мамыр&lt;br&gt;2024 
|-
|13
| [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
| 17 мамыр&lt;br&gt;2024 жылдан бастап 
| 
|-
|}

== Павлодар облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2023)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|қаңтар&lt;br&gt;1993
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|3
| [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]]
| [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| 21 қараша&lt;br&gt;2001
|-
|4
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|21 қараша&lt;br&gt;2001
|13 маусым&lt;br&gt;2003
|-
|5
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
|14 маусым&lt;br&gt;2003
|30 қыркүйек&lt;br&gt;2008
|-
|6
| [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| 30 қыркүйек&lt;br&gt;2008
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot;
|7
| [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]]
| [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]&lt;br&gt;{{small|(1961 туған)}}
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|-
|8
| [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]]
| [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}}
|20 желтоқсан&lt;br&gt;2013
|25 наурыз&lt;br&gt;2016
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|9
| [[Сурет:Bolat Baqauov.jpg|163x163px]]
| [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|25 наурыз&lt;br&gt;2016
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020&lt;ref&gt;[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|10
| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]]
| [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
|11
| [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1977 туған)}}
| 7 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

== Солтүстік Қазақстан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| 1
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Владимир Карлович Гартман]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 2
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| қазан&lt;br&gt;1999
|-
| 3
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
| қазан&lt;br&gt;1999
| 17 мамыр&lt;br&gt;2002
|-
| 4
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]]
| [[Анатолий Владимирович Смирнов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| 17 мамыр&lt;br&gt;2002
| 24 желтоқсан&lt;br&gt;2003
|-
| 5 
| [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]]
| [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 24 желтоқсан&lt;br&gt;2003
| 9 қазан&lt;br&gt;2007
|-
| 6
| [[Сурет:Serik Bilalov.jpg|163x163px]]
| [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 9 қазан&lt;br&gt;2007
| қаңтар&lt;br&gt;2013
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
| 7
| [[Сурет:Samat Eskendirov.jpg|163x163px]]
| [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 22 қаңтар&lt;br&gt;2013
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
|-
| 8
| [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 27 мамыр&lt;br&gt;2014
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
|-
| 9
| [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 14 наурыз&lt;br&gt;2017
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| 10
| [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]]
| [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}}
| 1 желтоқсан&lt;br&gt;2022
| 4 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
| 11
| [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]]
| '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1968 туған)}}
| 23 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап
|
|-
|}

== Түркістан облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)'''
|-
| 1
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1939–2012)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
| 2
| 
| [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1951 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| 3
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]&lt;br&gt;{{small|(1942–2020)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| шілде&lt;br&gt;1999
|-
| 4
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| шілде&lt;br&gt;1999
| 29 тамыз&lt;br&gt;2002
|-
| 5
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2002
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|-
| 6 
| [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
|-
| 7
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]]
| [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]&lt;br&gt;{{small|(1959 туған)}}
| 28 тамыз&lt;br&gt;2007
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|-
| 8
| [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]]
| [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}}
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
| 8 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
| 9
| [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]]
| [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 8 тамыз&lt;br&gt;2015
| 7 қазан&lt;br&gt;2016
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Түркістан облысы (2018 бері)'''
|-
| 10
| [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]]
| [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 7 қазан&lt;br&gt;2016
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
|-
| 11
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 26 ақпан&lt;br&gt;2019
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
|-
| 12
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 31 тамыз&lt;br&gt;2022
| 6 қаңтар&lt;br&gt;2025
|-
|-
| 13
| [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''&lt;br&gt;{{small|(1984 туған)}}
| 6 қаңтар&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Ұлытау облысы ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]]
| [[Берік Әбдіғалиұлы]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|11 маусым&lt;br&gt;2022
|9 қазан&lt;br&gt;2024
|-
|2
| [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дастан Адайұлы Рыспеков]]&lt;br&gt;{{small|(1984 туған)}}
|9 қазан&lt;br&gt;2024 
|17 шілде&lt;br&gt;2026
|-
|3
| [[Сурет:Eset Bayken (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Есет Берікұлы Байкен]]'''&lt;br&gt;{{small|(1986 туған)}}
|17 шілде&lt;br&gt;2026 жылдан бастап
|
|-
|}

== Шығыс Қазақстан облысы‎ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]&lt;br&gt;{{small|(1945–2001)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
|17 маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Юрий Иванович Лавриненко]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
|17 маусым&lt;br&gt;1994
| 30 қараша&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Леонид Васильевич Десятник]]&lt;br&gt;{{small|(195? туған)}}
| 30 қараша&lt;br&gt;1995
|17 наурыз&lt;br&gt;1996&lt;ref&gt;[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]&lt;/ref&gt;
|-
|4
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
|10 сәуір&lt;br&gt;1996
|17 сәуір&lt;br&gt;1997
|-
|5
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Виталий Леонидович Метте]]&lt;br&gt;{{small|(1947–2003)}}
|17 сәуір&lt;br&gt;1997
|26 ақпан&lt;br&gt;2003
|-
|6
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|27 ақпан&lt;br&gt;2003
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|-
|7
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Виктор Вячеславович Храпунов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|11 қаңтар&lt;br&gt;2007
|-
|8
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| 11 қаңтар&lt;br&gt;2007
| 7 мамыр&lt;br&gt;2008
|-
|9
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]]
| [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] &lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
| 7 мамыр&lt;br&gt;2008
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|-
|10
| [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953–2023)}}
| 4 наурыз&lt;br&gt;2009
|11 қараша&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]&lt;/ref&gt;
|-
|11
| [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]]
| [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|11 қараша&lt;br&gt;2014&lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}&lt;/ref&gt;
|15 маусым&lt;br&gt;2023
|-
|12
| [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
|16 маусым&lt;br&gt;2023 
|14 ақпан&lt;br&gt;2025&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
| [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
|17 ақпан&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
|
|-
|}

== Таратылған облыстардың әкімдері ==
=== Жезқазған облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Григорий Петрович Юрченко]]&lt;br&gt;{{small|(1937 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Альберт Гергардович Саламатин]]&lt;br&gt;{{small|(1941 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1994
| тамыз&lt;br&gt;1994
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]&lt;br&gt;{{small|(1948–2022)}}
| тамыз&lt;br&gt;1994
| сәуір&lt;br&gt;1996
|-
|4
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]&lt;br&gt;{{small|(1951 туған)}}
| сәуір&lt;br&gt;1996
| наурыз&lt;br&gt;1997
|}

=== Көкшетау облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| қаңтар&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2023)}}
| қаңтар&lt;br&gt;1993
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1993
| маусым&lt;br&gt;1996
|-
|4
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]&lt;br&gt;{{small|(1955 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1996
| мамыр&lt;br&gt;1997
|}

=== Семей облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]&lt;br&gt;{{small|(1939 туған)}}&lt;ref&gt;[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}&lt;/ref&gt;
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1994
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|2
| [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]]
| [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
| маусым&lt;br&gt;1994
| наурыз&lt;br&gt;1997
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Виталий Леонидович Метте]]&lt;br&gt;{{small|(1947–2003)}}
| 10 наурыз&lt;br&gt;1997
| 17 сәуір&lt;br&gt;1997
|}

=== Талдықорған облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| сәуір&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
| сәуір&lt;br&gt;1993
| наурыз&lt;br&gt;1996
|-style=&quot;background:#FFC3CD;&quot; 
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1947 туған)}}
| наурыз&lt;br&gt;1996
| сәуір&lt;br&gt;1997
|}

=== Торғай облысы ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Сергей Витальевич Кулагин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
| ақпан&lt;br&gt;1992
| маусым&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2007)}}
| 22 маусым&lt;br&gt;1993
| 5 қазан&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]]
| [[Виталий Алексеевич Брынкин]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
| қазан&lt;br&gt;1995
| сәуір&lt;br&gt;1997
|}

== Республикалық маңызы бар қалалар==
=== Астана ===
{{main|Астана әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Ақмола қаласы (1992–1998)'''
|-
|1
| [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]]
| [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]&lt;br&gt;{{small|(1941–2013)}}
|ақпан&lt;br&gt;1992
|желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Астана қаласы (1998–2019)'''
|-
|2
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
| 10 желтоқсан&lt;br&gt;1997
| 16 маусым&lt;br&gt;2003
|-
|3
| [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]]
| [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2021)}}
| 16 маусым&lt;br&gt;2003
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}}
| 20 наурыз&lt;br&gt;2004
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|-
|5
| [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]]
| [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 21 қыркүйек&lt;br&gt;2006
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|-
|6 
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|22 қазан&lt;br&gt;2014
|-
|7
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}
|22 қазан&lt;br&gt;2014
|21 маусым&lt;br&gt;2016
|-
|8
| [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|21 маусым&lt;br&gt;2016
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2018
|-
|9
| [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]]
| [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2018
|13 маусым&lt;br&gt;2019
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)'''
|-
|10
| [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}}
|13 маусым&lt;br&gt;2019
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|-
| colspan=&quot;5&quot; | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)'''
|-
|11
| [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]]
| '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022 жылдан бастап
|
|-
|}

=== Алматы ===
{{main|Алматы әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]]
| [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]&lt;br&gt;{{small|(1944–2005)}}
|8 ақпан&lt;br&gt;1992
|20 маусым&lt;br&gt;1994
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]]
| [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1946 туған)}}
|20 маусым&lt;br&gt;1994
|16 маусым&lt;br&gt;1997
|-
|3
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]]
| [[Виктор Вячеславович Храпунов]]&lt;br&gt;{{small|(1948 туған)}}
|16 маусым&lt;br&gt;1997
| 9 желтоқсан&lt;br&gt;2004
|-
|4
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}
| 9 желтоқсан&lt;br&gt;2004
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|-
|5
| [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]]
| [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}}
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
| 9 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
|6 
| [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 9 тамыз&lt;br&gt;2015
|28 маусым&lt;br&gt;2019
|-
|7
| [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}
|28 маусым&lt;br&gt;2019
| 31 қаңтар&lt;br&gt;2022
|-
|8
| [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}}
| 31 қаңтар&lt;br&gt;2022
| 24 мамыр&lt;br&gt;2025
|-
| 9
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
| 24 мамыр&lt;br&gt;2025 жылдан бастап
| 
|-
|}

=== Шымкент ===
{{main|Шымкент әкімі}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]&lt;br&gt;{{small|(1943 туған)}}
|21 ақпан&lt;br&gt;1992 
|15 қараша&lt;br&gt;1993
|-
|2
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]&lt;br&gt;{{small|(1949 туған)}}
|15 қараша&lt;br&gt;1993
|16 қазан&lt;br&gt;1995
|-
|3
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|16 қазан&lt;br&gt;1995
|14 желтоқсан&lt;br&gt;1997
|-
|4
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]&lt;br&gt;{{small|(1953 туған)}}
|14 қараша&lt;br&gt;1997
|14 мамыр&lt;br&gt;1999
|-
|5
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]]
|14 мамыр&lt;br&gt;1999
|17 қаңтар&lt;br&gt;2001
|-
|6
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]&lt;br&gt;{{small|(1957 туған)}}
|15 наурыз&lt;br&gt;2001
| тамыз&lt;br&gt;2002
|-
|7
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2002
|17 ақпан&lt;br&gt;2006
|-
|8
| [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]]
| [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}
|27 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|19 ақпан&lt;br&gt;2008
|-
|9
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
|19 ақпан&lt;br&gt;2008
|24 сәуір&lt;br&gt;2012
|-
|10
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
|24 сәуір&lt;br&gt;2012
|27 мамыр&lt;br&gt;2013
|-
|11
| [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]]
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]&lt;br&gt;{{small|(1974 туған)}}
|27 мамыр&lt;br&gt;2013
|19 тамыз&lt;br&gt;2015
|-
|12
| [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]]
| [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
|19 тамыз&lt;br&gt;2015
| 31 қазан&lt;br&gt;2017&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]&lt;/ref&gt;
|-
|13
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1967 туған)}}
| 7 қараша&lt;br&gt;2017
|20 маусым&lt;br&gt;2018
|-
|14
| [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]]
| [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]&lt;br&gt;{{small|(1975 туған)}}
|20 маусым&lt;br&gt;2018
| 30 шілде&lt;br&gt;2019
|-
|15
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]]
| [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}
| 30 шілде&lt;br&gt;2019
|21 қаңтар&lt;br&gt;2020
|-
|16
| [[Сурет:Murat Aitenov 2023.jpg|163x163px]]
| [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]&lt;br&gt;{{small|(1981 туған)}}
| 21 қаңтар&lt;br&gt;2020
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023
|-
|17
| [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]]
| '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''&lt;br&gt;{{small|(1980 туған)}}
| 5 қыркүйек&lt;br&gt;2023 жылдан бастап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|}

=== Байқоңыр ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні
! colspan=&quot;2&quot; | Қызметі
|-
|1
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Виталий Алексеевич Брынкин]]&lt;br&gt;{{small|(1944 туған)}}
|17 ақпан&lt;br&gt;1992
|23 желтоқсан&lt;br&gt;1994&lt;ref&gt;[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
|2
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]&lt;br&gt;{{small|(1950–2020)}}
|23 желтоқсан&lt;br&gt;1994
|16 мамыр&lt;br&gt;2002&lt;ref&gt;[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|3
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| [[Александр Фёдорович Мезенцев]]&lt;br&gt;{{small|(1949–2013)}}
|16 мамыр&lt;br&gt;2002
|10 қыркүйек&lt;br&gt;2013
|-
|м.а.
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Анатолий Павлович Петренко]]&lt;br&gt;{{small|(1945 туған)}}
| 16 қыркүйек&lt;br&gt;2013
| 9 шілде&lt;br&gt;2015
|-
|4
| 9 шілде&lt;br&gt;2015
| 30 мамыр&lt;br&gt;2017
|-
|5
| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]]
| '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}
| 30 мамыр&lt;br&gt;2017 жылдан бастап
|
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
* [[Әкім]]
* [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]]
* [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан облыс әкімдері}}

[[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]]</text>
      <sha1>ahdja7z3xak7f3k4skkhepjf0dqhpbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сиэтл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558099</id>
    <revision>
      <id>3653998</id>
      <parentid>3370774</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3653998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="jgq9p2t1dj56j0ofr3vuyiwtidlgrbo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                  = Қала
 |қазақша атауы           = Сиэтл
 |шынайы атауы            = {{lang-en|Seattle}}
 |сурет              = [[Сурет:SeattleMontage.png|300px]]
 |ел                  = АҚШ
 |елтаңба                    = Seattle seal.png
 |ту                    = Flag of Seattle.svg
 |ту ені            = 100
 |ту ұзындығы            = 120
  |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 36|lat_sec = 
  |lon_dir = W|lon_deg = 122|lon_min = 19|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ЯндексКарта             = http://maps.yandex.ru/?text=США%2C%20Сиэтл&amp;sll=-122.323053%2C47.588197&amp;sspn=11.249998%2C5.70869&amp;l=map
 |ел картасының өлшемi    =300 
 |аймақ картасының өлшемi =300 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = штат
 |аймағы                   = Вашингтон (штат){{!}}Вашингтон 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = округ 
 |ауданы                   =  Кинг (округ, Вашингтон){{!}}Кинг
 |кестедегі аудан         =  Кинг (округ, Вашингтон){{!}}Кинг
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = мэр
 |басшысы                 = Кэти Уилсон
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              =  369,2
 |биiктiктiң түрi         = биiктiк
 |орталығының биiктігі    =  0–158
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}} 737 015 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = -8
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = +1 206 
 |пошта индексі           =  98101–98199
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                    = http://www.seattle.gov
 |сайт тілі               = en
}}

'''Сиэ́тл''' ({{lang-en|Seattle}}, тағыда '''Сиэттл, Сиетл, Сиатл''' деп кездеседі) — [[АҚШ]]-тың солтүстік батысындағы және [[Вашингтон (штат)|Вашингтон штатындағы]] ірі [[қала]], атап айтқанда, ірі теңіз порты. Қала [[Кинг (округ, Вашингтон)|Кинг округының]] әкімшілік [[Округ орталығы (США)|орталығы]]. [[Пьюджет-Саунд|Пьюджет]] ({{lang-en|Puget Sound}}) және [[Вашингтон (көл)|Вашингтон көлі]] шығанақтар жүйесінің арасында орналасқан.

Қаланың атауы, қаланың негізі қаланбай тұрып осы аймақтағы тұрған, кейін көшіп кеткен [[Қызылтерілі]] [[Дуамиш]] және [[Сугуамиш]] ру басылары басшысы [[Сиэтл (рубасы)|Сиэтл]] ([[:Dosya:Chief seattle.jpg|Si'ahl]])ден алынған.</text>
      <sha1>jgq9p2t1dj56j0ofr3vuyiwtidlgrbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кира Касс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558717</id>
    <revision>
      <id>3654096</id>
      <parentid>3625784</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:EYA75tCX0AYNEvk.jpg]]» деген «[[:File:Kiera_Cass.jpg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3654096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="9u0oihu8v3uz9p3khl4r0ydf5h8sola" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
 |Есімі                 = Кира Касс
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =Kiera Cass.jpg
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 1981 жыл 19 мамыр
 |Туған жері          =  Оңтүстік Каролина штаты
 |Мансабы               = жазуша
 |Азаматтығы            = АҚШ
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Кира Касс''' ([[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''Kiera Cass''; [[1981 жыл]] 19 мамыр, [[Оңтүстік Каролина]] штаты) – америкалық жазушы, «Іріктеу» романдар [[Трилогия|трилогиясымен]] танымал. Аталмыш романдар ''“New – York Times”'' баспасымен басылатын [[Бестселлер|бестселлерлер]] тізіміне кірген.

== Өмірбаяны ==
Кира Касс Жағалық Каролина Университетінен ауысып, Рэдфордс Университетің бітірді.
[[2009 жыл|2009 жылы]] ол «Сирена» романың жазды. «Іріктеу» трилогиясының бірінші романы, [[2012 жыл|2012 жылы]] ''HarperTeen'' баспасымен басылды. Осы роман, сыншылармен жөнді, көңілді қарсы алынған еді. [[2013 жыл|2013 жылы]] [[Трилогия|трилогияның]] жалғасы «Элита» романы шықса, [[2014 жыл|2014 жылы]] аталмыш кітаптар тобының соңғы бөлімі «Дара» басылды.
Ол өзі туралы: Менің әкем Пуэрто-Рико, ал анам ақ. Менде испан немесе Оңтүстік екпін жоқ. Неге түсінік жоқ. Мен әрқашан Маймақ болдым. Мен сәнде ешқашан ештеңе түсінбедім (иә, содан бері ештеңе өзгерген жоқ) және ол шын мәнінде танымал болғанша ешқашан салқын, ал ештеңе жоқ. Бірақ мен оған үлкен мән бермедім, өйткені менің жақсы достарым мен әдемі киім дүкендері болды. Жоғары мектептің аяқталуына қарай мен тәжірибелі биші, театрдың жарқын фанаты және елдегі финалдың үштен бір бөлігіне жеткен хор қатысушысы болдым. Театр орта мектепті бітіргеннен кейін менің басты арманым болды. Менің ойнау. Мен семестрді оқыдым, жергілікті концерттерге жиі қатысып, театр лагерінде оқыдым, көктемде музыкалық театр мамандығы бойынша Каролина жағалауындағы университетке бардым - деген.

[[2013 жыл|2013 жылдың]] мамыр айында Кира Касс жаңа кітап тобын жазып отырғаның жариялады. Осы кітаптар тобының жұмыстық аталуы «238» екендігі, тез арада белгілі болды.

== Кітапнама ==

=== «Іріктеу трилогиясы» ===
* 1.«Іріктеу»
* 2.«Элита»
* 3.«Дара»
* 4.«Мұрагер» ([[Қазақстан|Қазақстанда]] [[2016 жыл|2016 жылдың]] сәуір айында шығарылады)
* 5.«Тәж» ([[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарында]] [[2016 жыл|2016 жылдың]] 3 мамыр күні шығарылады)

==== Трилогияның қосымша кітаптары ====
* Ханзада (2013)
* Гвардияшы (2014)
* Ханшайым (2015)
* Әлпешті (2015)

=== Жеке романдары ===
* Сирена(2009)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1981 жылы туғандар]]
[[Санат:Жазушылар]]</text>
      <sha1>9u0oihu8v3uz9p3khl4r0ydf5h8sola</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561462</id>
    <revision>
      <id>3654031</id>
      <parentid>3653626</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48574-22</username>
        <id>185434</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды */ Альбулена Хаджиу</comment>
      <origin>3654031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58033" sha1="lwuy3tvk3gp36q0951p8saoki3jkegm" xml:space="preserve">Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие.

===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі===

{| style=&quot;font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;&quot;
! align=left |Түс пернесі
|-
| {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}}
|-
| {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}}
|}
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{USA}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]]
|-
|{{ALB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]]
|-
|{{DZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]]
|Премьер-министрі [[Сифи Гриб]]
|-
|{{AGO}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Жуан Лоренсу]]
|-
|{{AND}}
| [[Парламенттік монархия]]
|Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]&lt;br /&gt;''Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Лбанес]]''&lt;br /&gt;Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]&lt;br /&gt;''Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]]
|-
|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Гастон Браун]]
|-
|{{ARG}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]]
|-
|{{ARM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
|-
|[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]]
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]]
|Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]]
|-
|{{AUS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br&gt;Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]]
|-
|{{AUT}}
|[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]]
|[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]]
|-
|{{AZE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]
|Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]]
|-
|{{UAE}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]]
|-
|{{BAH}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт|Синтия Пратт]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]]
|-
|{{BGD}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Тарық Рахман]]
|-
|{{BRB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Миа Моттли]]
|-
|{{BHR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]]
|-
|{{BLR}}
|[[Президенттік республика]] 
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
|Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]]
|-
|{{BEL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]]
|-
|{{BEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрис Талон]]
|-
|{{BLZ}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]]
|-
|{{BGR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Илияна Йотова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Румен Радаев]]
|-
|{{BOL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{BIH}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue |&lt;div align=center&gt;[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&amp;nbsp;– [[Лук Кришок]]&lt;/div&gt;
|-
|'''Президиумының төрағасы'''&lt;br /&gt;[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)&lt;br /&gt;[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)&lt;br /&gt;[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде)
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]]
|-
|{{BWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]]
|-
|{{BRA}}
|[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]]
|-
|{{байрақ|Бруней}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{BFA}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]]&amp;nbsp;– [[Ибрагим Траоре]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Ибрагим Траоре]]
|Премьер-министрі [[Жан Эмманюэль Уэдраого]]
|-
|{{BDI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Эварист Ндайишимие]]
|Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]]
|-
|{{BTN}}
|[[Парламенттік монархия]]
| Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]]
|-
|{{VUT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Таллис Мозес]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Боб Лафман]]
|-
|{{VAT}}
|Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]]
|[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]]
|-
|{{VEN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Дельси Родригес]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{VNM}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Социалистік мемлекет]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы&amp;nbsp;– [[То Лам]]
|-
|Президенті [[То Лам]]
|Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]]
|-
|{{GAB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]]
|Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]]
|-
|{{HTI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]]
|-
|{{GUY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]]
|Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]]
|-
|{{GMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Адама Бэрроу]]
|-
|{{GHA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]]
|-
|{{GTM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]]
|-
|{{GIN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]]
|Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]]
|-
|{{GNB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]]
|Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]]
|-
|{{GER}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]]
|-
|[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]]
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сиомара Кастро]]
|-
|{{GRC}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Константинос Тасулас]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]]
|-
|{{GRD}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]]
|-
|{{GEO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]]
|-
|{{DNK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайымы [[Фредерик X]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]]
|-
|{{DJI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]]
|Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]]
|-
|{{DMA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Чарльз Саварин]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]]
|-
|{{DOM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Луис Абинадер]]
|-
|{{NZL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Синди Киро]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]]
|-
|{{JPN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]]
|-
|{{ZMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]]
|-
|{{ZWE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]]
|-
|{{ISR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ицхак Герцог]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]]
|-
|{{IDN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Прабово Субианто]]
|-
|{{JOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]]
|Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]]
|-
|{{IRN}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Иран жоғарғы көсемі|Рухани көшбасшы]] [[Моджтаба Хаменеи]]
|[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]]
|-
|{{IRQ}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Низар Амиди]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]]
|-
|{{IRL}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]]
|-
|{{ISL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]]
|-
|{{байрақ|Испания}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]]
|-
|{{ITA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Серджио Маттарелла]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]]
|-
|{{YEM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]]
|Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]]
|-
|{{CPV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Жозе Мария Невеш]]
|Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]]
|-
|{{KHM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Нородом Сиамони]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хун Манет]]
|-
|{{CMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]]
|Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]]
|-
|{{CAN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]]
|-
|{{KIR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Танети Маамау]]
|-
|{{QAT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]]
|Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]]
|-
|{{KEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]]
|-
|{{CYP}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Никос Христодулидис]]
|-
|{{COL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]]
|-
|{{COM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Азали Ассумани]]
|-
|{{COD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]]
|Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]]
|-
|{{COG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]]
|Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]]
|-
|{{KOR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]]
|[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]]
|-
|{{CRI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Дельгадо]]
|-
|{{CIV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]]
|Премьер-министрі [[Патрик Аши]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{CUB}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&amp;nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]]
|-
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;| Президенті [[Мигель Диас-Канель]]
|Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]]
|-
|{{KWT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]]
|Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]]
|-
|{{PRK}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]]
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]]
|-
|{{KAZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
|-
|{{KGZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]]
|[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{CHN}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]]&amp;nbsp;– [[Си Цзиньпин]]
|-
|[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ли Цян]]
|-
|{{LAO}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Тхонглун Сисулит]]
|Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]]
|-
|{{LVA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Эдгар Ринкевич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]]
|-
|{{LSO}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]]
|-
|{{LBR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Джозеф Боакаи]]
|-
|{{LBN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Жозеф Аун]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]]
|-
|{{LBY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]]
|-
|{{LTU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Гитанас Науседа]]
|Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{LIE}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Парламенттік монархия]]
|Кінәз [[II Ханс-Адам]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]]
|-
|{{LUX}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Ұлы герцог [[Анри]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]]
|-
|{{MUS}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Барлен Вьяпури]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]]
|-
|{{MRT}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]]
|-
|{{MDG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Андри Радзуэлина]]
|Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]]
|-
|{{HUN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Андраш Бака]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]]
|-
|{{MWI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лазарус Чаквера]]
|-
|{{MYS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]]
|-
|{{MLI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Ассими Гоита]]
|Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]]
|-
|{{MDV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Мұхамед Муиззу]]
|-
|{{MLT}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Абела]]
|-
|{{MAR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Патша [[VI Мұхаммед]]
|Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]]
|-
|{{MHL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]]
|-
|{{MEX}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]]
|-
|{{FSM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]]
|-
|{{MOZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Филипе Ньюси]]
|Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]]
|-
|{{MDA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]]
|-
|{{MCO}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]]
|Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]]
|-
|{{MNG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]
|Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]]
|-
|{{EGY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]]
|Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]]
|-
|{{MMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]]
|[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]]
|- 
|{{NAM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]]
|Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]]
|-
|{{NRU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]]
|-
|{{NPL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]]
|-
|{{NER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхамед Базум]]
|Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]]
|-
|{{NGA}}
|[[Федерация]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Бола Тинубу]]
|-
|{{NED}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]]
|-
|{{NIC}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Даниэль Ортега]]
|-
|{{NOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[VIII Хокон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]]
|-
|{{ZAF}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сирил Рамафоса]]
|-
|{{OMN}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]]
|Премьер-министрі Хайсам бен Тарық
|-
|{{SSD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]]
|-
|{{CAF}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]]
|Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]]
|-
|{{UZB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]
|[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]]
|-
|{{PLW}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]]
|-
|{{PAN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]]
|-
|{{PNG}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]]
|-
|{{PRY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Сантьяго Пенья]]
|-
|{{PAK}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]]
|[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{PER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Кейко Фухимори]]
|-
|{{POL}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Дональд Туск]]
|-
|{{PRT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]]
|-
|{{RUS}}
|[[Аралас республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
|[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
|-
|{{RWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Поль Кагаме]]
|Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]]
|-
|{{ROU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]]
|Премьер-министрі [[Илие Боложан]]
|-
|{{SLV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Найиб Букеле]]
|-
|{{WSM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]]
|-
|{{SMR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Капитан-регент [[Аличе Мина]] және [[Владимиро Сельва]]
|-
|{{STP}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]]
|Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{SAU}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue |&lt;div align=center&gt;Мұрагер ханзада &amp;nbsp;– [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]&lt;/div&gt;
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]
|-
|{{SYC}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрик Эрмини]]
|-
|{{SEN}}
|[[Президенттік республика]]
|[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ахмаду Аль Амину Ло]]
|-
|{{VCT}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Стенли Джон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]]
|-
|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Марселла Либурд]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Теренс Дрю]]
|-
|{{LCA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]]
|-
|{{SRB}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]]
|-
|{{SGP}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]]
|-
|{{SYR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед әл-Башир]]
|-
|{{SVK}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петер Пеллегрини]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]]
|-
|{{SVN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]]
|-
|{{SOM}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]]
|-
|{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]]
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]]
|-
|{{SLB}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]]
|-
|{{SDN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]]
|[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]]
|-
|{{SUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]]
|-
|{{SLE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Джулиус Маада Био]]
|Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]]
|-
|{{THA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша Маха [[Вачиралонгкорн]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]]
|-
|{{TZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]]
|Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]]
|-
|{{TJK}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]
|[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]]
|-
|{{TGO}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Фор Гнассингбе]]
|Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]]
|-
|{{TON}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]]
|-
|{{TTO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Пола-Мэй Уикс]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кит Роули]]
|-
|{{TUV}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Тофига Ваевалу Фалани]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]]
|-
|{{TUN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Каис Саид]]
|Премьер-министрі [[Нажла Буден]]
|-
|{{TUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]]
|-
|{{TKM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]]
|-
|{{UGA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]]
|Премьер-министрі [[Робина Наббанья]]
|-
|{{UKR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]&lt;/ref&gt;
|[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]
|-
|{{URY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Яманду Орси]]
|-
|{{GBR}} 
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]]
|-
|{{IND}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Драупади Мурму]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]]
|-
|{{FJI}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Найкама Лалабалаву]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]]
|-
|{{PHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маркос Бонгбонг]]
|-
|{{FIN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Александр Стубб]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]]
|-
|{{FRA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]]
|Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]]
|-
|{{HRV}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Зоран Миланович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]]
|-
|{{TCD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]]
|-
|{{MNE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Яков Милатович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]]
|-
|{{CZE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петр Павел]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]]
|-
|{{CHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Хосе Антонио Каст]]
|-
|{{CHE}}
|[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]&lt;br&gt; [[Ги Пармелен]] (президенті)&lt;br&gt; [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)&lt;br&gt;  [[Карин Келлер-Зуттер]]&lt;br&gt;[[Альберт Рёшти]]&lt;br&gt;[[Элизабет Бом-Шнайдер]]&lt;br&gt;[[Беат Янс]]&lt;br&gt;[[Мартин Пфистер]]
|-
|{{SWE}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша [[Карл XVI Густав]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]]
|-
|{{LKA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]]
|Премьер-министрі [[Харини Амарасурая]]
|-
|{{TLS}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]]
|Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]]
|-
|{{ECU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Гильермо Лассо]]
|-
|{{GNQ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]]
|Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ
|-
|{{ERI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Исаяс Афеворки]]
|-
|{{flag|Эсватини}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Патша [[III Мсвати]]
|Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]]
|-
|{{EST}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Юлле Мадизе]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кристен Михал]]
|-
|{{ETH}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]]
|-
|{{JAM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{ABK}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Владимир Валерьевич Делба|Владимир Делба]]
|-
|[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]]
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]]
|Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]]
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]]
|Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]]
|-
|{{COK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайым [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Патшайым өкілі Том Марстерс
|Премьер-министрі [[Генри Пуна]]
|-
|{{KOS}} 
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Альбулена Хаджиу]]
|Премьер-министрі [[Альбини Курти]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]]
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Аралас республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Полисарио]]&amp;nbsp;– [[Брагим Гали]]
|-
|Президенті [[Брагим Гали]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]]
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Махмұд Аббас]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]&lt;ref&gt;[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]
|[[Аралас республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]]
|Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]]
|-
|{{TWN}}
|[[Аралас республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Лай Циндэ]]
|Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]]
|Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]]
|-
|{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]]
|-
|[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]]
|[[Президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]]
|}

===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Үкімет]]
![[Мемлекет]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]]
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]]
|Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]]
|Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]]
|-
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]]
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]]
|Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]]
|Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]]
|-
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]]
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]]
|}

==Сыртқы сілтемелер==
* [[Билік басындағы монархтардың тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Елдер тізімі}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]]</text>
      <sha1>lwuy3tvk3gp36q0951p8saoki3jkegm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654061</id>
      <parentid>3654031</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49405-70</username>
        <id>185623</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды */</comment>
      <origin>3654061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58031" sha1="7gj3u9b6fjj101muz54qjaju2uylwax" xml:space="preserve">Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие.

===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі===

{| style=&quot;font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;&quot;
! align=left |Түс пернесі
|-
| {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}}
|-
| {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}}
|}
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{USA}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]]
|-
|{{ALB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]]
|-
|{{DZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]]
|Премьер-министрі [[Сифи Гриб]]
|-
|{{AGO}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Жуан Лоренсу]]
|-
|{{AND}}
| [[Парламенттік монархия]]
|Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]&lt;br /&gt;''Бірлескен князь өкілі [[Эдуард Лбанес]]''&lt;br /&gt;Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]&lt;br /&gt;''Бірлескен ханзада өкілі [[Фредерих Роси]]''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]]
|-
|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Гастон Браун]]
|-
|{{ARG}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]]
|-
|{{ARM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]]
|-
|[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]]
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]]
|Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]]
|-
|{{AUS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br&gt;Генерал-губернаторы [[Саманта Мостин]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]]
|-
|{{AUT}}
|[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]]
|[[Аустрия президенті|Федералды президенті]] [[Александр Ван дер Беллен]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Аустрия федералдық канцлері|Федералды канцлері]] [[Кристиан Штокер]]
|-
|{{AZE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]
|Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]]
|-
|{{UAE}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]]
|-
|{{BAH}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Синтия Пратт|Синтия Пратт]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]]
|-
|{{BGD}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мирза Фахрул Ислам Аламгир]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Тарық Рахман]]
|-
|{{BRB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Миа Моттли]]
|-
|{{BHR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]]
|-
|{{BLR}}
|[[Президенттік республика]] 
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Беларусь президенті|Президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
|Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]]
|-
|{{BEL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]]
|-
|{{BEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрис Талон]]
|-
|{{BLZ}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]]
|-
|{{BGR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Илияна Йотова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Румен Радаев]]
|-
|{{BOL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{BIH}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue |&lt;div align=center&gt;[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&amp;nbsp;– [[Лук Кришок]]&lt;/div&gt;
|-
|'''Президиумының төрағасы'''&lt;br /&gt;[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)&lt;br /&gt;[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)&lt;br /&gt;[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде)
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]]
|-
|{{BWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дума Гидеон Боко|Дума Боко]]
|-
|{{BRA}}
|[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Инасиу Лула да Силва]]
|-
|{{байрақ|Бруней}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{BFA}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Патриоттық қорғау және қалпына келтіру қозғалысы|Қозғалыс]]&amp;nbsp;– [[Ибрагим Траоре]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Ибрагим Траоре]]
|Премьер-министрі [[Жан Эмманюэль Уэдраого]]
|-
|{{BDI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Эварист Ндайишимие]]
|Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]]
|-
|{{BTN}}
|[[Парламенттік монархия]]
| Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Церинг Тобгай]]
|-
|{{VUT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Таллис Мозес]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Боб Лафман]]
|-
|{{VAT}}
|Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]]
|[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]]
|-
|{{VEN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Дельси Родригес]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{VNM}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Социалистік мемлекет]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue|Коммунистік партияның бас хатшысы&amp;nbsp;– [[То Лам]]
|-
|Президенті [[То Лам]]
|Премьер-министрі [[Ле Минь Хынг]]
|-
|{{GAB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]]
|Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]]
|-
|{{HTI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]]
|-
|{{GUY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]]
|Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]]
|-
|{{GMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Адама Бэрроу]]
|-
|{{GHA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]]
|-
|{{GTM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]]
|-
|{{GIN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]]
|Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]]
|-
|{{GNB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]]
|Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]]
|-
|{{GER}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Фридрих Мерц]]
|-
|[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]]
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сиомара Кастро]]
|-
|{{GRC}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Константинос Тасулас]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]]
|-
|{{GRD}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]]
|-
|{{GEO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]]
|-
|{{DNK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайымы [[Фредерик X]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]]
|-
|{{DJI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]]
|Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]]
|-
|{{DMA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Чарльз Саварин]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]]
|-
|{{DOM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Луис Абинадер]]
|-
|{{NZL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Синди Киро]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]]
|-
|{{JPN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Жапония императоры|Императоры]] [[Нарухито]]&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Жапония премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Санаэ Такаити]]
|-
|{{ZMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]]
|-
|{{ZWE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]]
|-
|{{ISR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ицхак Герцог]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]]
|-
|{{IDN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Прабово Субианто]]
|-
|{{JOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]]
|Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]]
|-
|{{IRN}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Иран жоғарғы көсемі|Рухани көшбасшы]] [[Моджтаба Хаменеи]]
|[[Иран президенті|Президенті]] [[Масуд Пезешкиан]]
|-
|{{IRQ}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Низар Амиди]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Әли әз-Зейди]]
|-
|{{IRL}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Ирландия президенті|Президенті]] [[Кэтрин Коннолли]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]]
|-
|{{ISL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]]
|-
|{{байрақ|Испания}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]]
|-
|{{ITA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Серджио Маттарелла]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржиа Мелони]]
|-
|{{YEM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]]
|Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]]
|-
|{{CPV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Жозе Мария Невеш]]
|Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]]
|-
|{{KHM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Нородом Сиамони]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хун Манет]]
|-
|{{CMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]]
|Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]]
|-
|{{CAN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Марк Карни]]
|-
|{{KIR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Танети Маамау]]
|-
|{{QAT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]]
|Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]]
|-
|{{KEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]]
|-
|{{CYP}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Никос Христодулидис]]
|-
|{{COL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Абелардо де ла Эсприэлья]]
|-
|{{COM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Азали Ассумани]]
|-
|{{COD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]]
|Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]]
|-
|{{COG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]]
|Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]]
|-
|{{KOR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]]
|[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]]
|-
|{{CRI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лаура Фернандес Дельгадо|Лаура Дельгадо]]
|-
|{{CIV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]]
|Премьер-министрі [[Патрик Аши]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{CUB}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&amp;nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]]
|-
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;| Президенті [[Мигель Диас-Канель]]
|Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]]
|-
|{{KWT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]]
|Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]]
|-
|{{PRK}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]]
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]]
|-
|{{KAZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қазақстан президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
|-
|{{KGZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]]
|[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{CHN}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightblue&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[ҚКП ОК Бас хатшысы|Бас хатшы]]&amp;nbsp;– [[Си Цзиньпин]]
|-
|[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төраға]] [[Си Цзиньпин]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ли Цян]]
|-
|{{LAO}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Тхонглун Сисулит]]
|Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]]
|-
|{{LVA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Эдгар Ринкевич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрис Кулбергс]]
|-
|{{LSO}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]]
|-
|{{LBR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Джозеф Боакаи]]
|-
|{{LBN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Жозеф Аун]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]]
|-
|{{LBY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]]
|-
|{{LTU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Гитанас Науседа]]
|Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{LIE}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Парламенттік монархия]]
|Кінәз [[II Ханс-Адам]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]]
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]]
|-
|{{LUX}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Ұлы герцог [[Анри]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]]
|-
|{{MUS}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Барлен Вьяпури]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]]
|-
|{{MRT}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]]
|-
|{{MDG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Андри Радзуэлина]]
|Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]]
|-
|{{HUN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Андраш Бака]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петер Мадияр]]
|-
|{{MWI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лазарус Чаквера]]
|-
|{{MYS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Анвар Ибраһим]]
|-
|{{MLI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Ассими Гоита]]
|Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]]
|-
|{{MDV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Мұхамед Муиззу]]
|-
|{{MLT}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мириам Спитери Дебоно|Мириам Дебоно]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Абела]]
|-
|{{MAR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Патша [[VI Мұхаммед]]
|Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]]
|-
|{{MHL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хильда Хайн]]
|-
|{{MEX}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Клаудия Шейнбаум]]
|-
|{{FSM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]]
|-
|{{MOZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Филипе Ньюси]]
|Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]]
|-
|{{MDA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]]
|-
|{{MCO}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]]
|Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]]
|-
|{{MNG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]
|Премьер-министрі [[Ням-Осорын Учрал]]
|-
|{{EGY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]]
|Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]]
|-
|{{MMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]]
|[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]]
|- 
|{{NAM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]]
|Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]]
|-
|{{NRU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Науру президенті|Президенті]] [[Дэвид Аданг]]
|-
|{{NPL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]]
|-
|{{NER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Мұхамед Базум]]
|Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]]
|-
|{{NGA}}
|[[Федерация]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Бола Тинубу]]
|-
|{{NED}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]]
|-
|{{NIC}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Даниэль Ортега]]
|-
|{{NOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[VIII Хокон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]]
|-
|{{ZAF}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сирил Рамафоса]]
|-
|{{OMN}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]]
|Премьер-министрі Хайсам бен Тарық
|-
|{{SSD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]]
|-
|{{CAF}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]]
|Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]]
|-
|{{UZB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]
|[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Нығметұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]]
|-
|{{PLW}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]]
|-
|{{PAN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]]
|-
|{{PNG}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]]
|-
|{{PRY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Сантьяго Пенья]]
|-
|{{PAK}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]]
|[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Әсиф Әли Зардари]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{PER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Кейко Фухимори]]
|-
|{{POL}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Польша президенті|Президенті]] [[Кароль Навроцкий]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Дональд Туск]]
|-
|{{PRT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Антониу Жозе Сегуру]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Луиш Монтенегру]]
|-
|{{RUS}}
|[[Аралас республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
|[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
|-
|{{RWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Поль Кагаме]]
|Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]]
|-
|{{ROU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Никушор Дан]]
|Премьер-министрі [[Илие Боложан]]
|-
|{{SLV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Найиб Букеле]]
|-
|{{WSM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]]
|-
|{{SMR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Капитан-регент [[Аличе Мина]] және [[Владимиро Сельва]]
|-
|{{STP}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]]
|Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{SAU}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=lightblue |&lt;div align=center&gt;Мұрагер ханзада &amp;nbsp;– [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]&lt;/div&gt;
|-
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Мәлік]] [[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Салман-Әл Сауд|Мұхаммед ибн Салман]]
|-
|{{SYC}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрик Эрмини]]
|-
|{{SEN}}
|[[Президенттік республика]]
|[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Бассиру Диомай Фай]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Ахмаду Аль Амину Ло]]
|-
|{{VCT}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Стенли Джон]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Годвин Фрайдей]]
|-
|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Марселла Либурд]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Теренс Дрю]]
|-
|{{LCA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]]
|-
|{{SRB}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Джуро Мацут]]
|-
|{{SGP}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тарман Шанмугаратнам]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Лоуренс Вонг]]
|-
|{{SYR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Ахмед әл-Шараа]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед әл-Башир]]
|-
|{{SVK}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петер Пеллегрини]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Фицо]]
|-
|{{SVN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Наташа Пирц-Мусар]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Янез Янша]]
|-
|{{SOM}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]]
|-
|{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]]
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гордана Силяновская-Давкова]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Үкімет төрағасы [[Христиан Мицкоски]]
|-
|{{SLB}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]]
|-
|{{SDN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]]
|[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]]
|-
|{{SUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]]
|-
|{{SLE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Джулиус Маада Био]]
|Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]]
|-
|{{THA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша Маха [[Вачиралонгкорн]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Анутхин Чанвиракун]]
|-
|{{TZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]]
|Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]]
|-
|{{TJK}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]
|[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Қоһир Расулзода]]
|-
|{{TGO}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Фор Гнассингбе]]
|Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]]
|-
|{{TON}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]]
|-
|{{TTO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Пола-Мэй Уикс]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кит Роули]]
|-
|{{TUV}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Тофига Ваевалу Фалани]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]]
|-
|{{TUN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Каис Саид]]
|Премьер-министрі [[Нажла Буден]]
|-
|{{TUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]]
|-
|{{TKM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]]
|-
|{{UGA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]]
|Премьер-министрі [[Робина Наббанья]]
|-
|{{UKR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Украина президенті|Президенті]] [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]&lt;/ref&gt;
|[[Украина премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]
|-
|{{URY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Яманду Орси]]
|-
|{{GBR}} 
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Ұлыбритания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Энди Бёрнем]]
|-
|{{IND}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Драупади Мурму]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]]
|-
|{{FJI}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Найкама Лалабалаву]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Ситивени Рабука]]
|-
|{{PHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маркос Бонгбонг]]
|-
|{{FIN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Александр Стубб]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Петтери Оппо]]
|-
|{{FRA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]]
|Премьер-министрі [[Себастьен Лекорню]]
|-
|{{HRV}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Зоран Миланович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]]
|-
|{{TCD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]]
|-
|{{MNE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Яков Милатович]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Милойко Спаич]]
|-
|{{CZE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Петр Павел]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Андрей Бабиш]]
|-
|{{CHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Хосе Антонио Каст]]
|-
|{{CHE}}
|[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgreen&quot; align=&quot;center&quot; |[[Швейцарияның федералдық кеңесі|Федералдық кеңесі]]&lt;br&gt; [[Ги Пармелен]] (президенті)&lt;br&gt; [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)&lt;br&gt;  [[Карин Келлер-Зуттер]]&lt;br&gt;[[Альберт Рёшти]]&lt;br&gt;[[Элизабет Бом-Шнайдер]]&lt;br&gt;[[Беат Янс]]&lt;br&gt;[[Мартин Пфистер]]
|-
|{{SWE}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша [[Карл XVI Густав]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]]
|-
|{{LKA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Анура Кумара Диссанаяке]]
|Премьер-министрі [[Харини Амарасурая]]
|-
|{{TLS}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]]
|Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]]
|-
|{{ECU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Гильермо Лассо]]
|-
|{{GNQ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]]
|Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ
|-
|{{ERI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Исаяс Афеворки]]
|-
|{{flag|Эсватини}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Патша [[III Мсвати]]
|Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]]
|-
|{{EST}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Юлле Мадизе]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Кристен Михал]]
|-
|{{ETH}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Тайе Ацке-Селассие]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]]
|-
|{{JAM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{ABK}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Бадра Зурабович Гунба|Бадра Гунба]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Премьер-министрі [[Владимир Валерьевич Делба|Владимир Делба]]
|-
|[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]]
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]]
|Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]]
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]]
|Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]]
|-
|{{COK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайым [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Патшайым өкілі Том Марстерс
|Премьер-министрі [[Генри Пуна]]
|-
|{{KOS}} 
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Альбулена Хаджиу]]
|Премьер-министрі [[Альбин Курти]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]]
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Аралас республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Полисарио]]&amp;nbsp;– [[Брагим Гали]]
|-
|Президенті [[Брагим Гали]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]]
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Махмұд Аббас]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]&lt;ref&gt;[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]
|[[Аралас республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]]
|Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]]
|-
|{{TWN}}
|[[Аралас республика]]
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot;|Президенті [[Лай Циндэ]]
|Премьер-министрі [[Чжо Жунтай]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]]
|Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]]
|-
|{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]]
|-
|[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]]
|[[Президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Әбдірахман Мұхамед Абдуллахи]]
|}

===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Үкімет]]
![[Мемлекет]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]]
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]]
|Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]]
|Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]]
|-
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]]
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]]
|Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]]
|Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]]
|-
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]]
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]]
|}

==Сыртқы сілтемелер==
* [[Билік басындағы монархтардың тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Елдер тізімі}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]]</text>
      <sha1>7gj3u9b6fjj101muz54qjaju2uylwax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динамо (футбол клубы, Киев)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>562093</id>
    <revision>
      <id>3654097</id>
      <parentid>3613660</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:Dynamo_logo.svg]]» деген «[[:File:Futbolny_Klub_Dynamo_Kyiv_logo.svg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3654097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12208" sha1="8w2rjjo5s5qtq10n6042its1y8afoe3" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{flagicon|Ukraine}} Киев
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Украина чемпионаты 2020/21]]
 |логотипі        = Futbolny Klub Dynamo Kyiv logo.svg
 |сурет ені = 150px
 |толық атауы     = Футбольний клуб &quot;Динамо&quot; Київ
 |лақап аты       = {{nowrap|''Біло-блакитні''}} 
 |құрылған        = 13 мамыр, 1927 жыл
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Олимпиада стадионы (Киев)|ҰСК Олимпиада]]
 |сыйымдылығы     = 70,050
 |иесі            = 
 |президенті      ={{ flagicon | Ukraine}} [[Игорь Суркис]] 
 |Вице-президент     = 
 |Спорт директоры   ={{ flagicon | Italy}} [[Резо Шотаевич]] 
 |Даму директоры =
 |жаттықтырушы    ={{ flagicon | Romania}} [[Мирча Луческу]] 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        =УЕФА коэффициент таблицасында 39 орын 
 |бюджеті         =35 млн$ 
 |жарыс           = [[Футболдан Украина чемпионаты|Украинаның Премьер-лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Украина чемпионаты 2025/26|2025/26]]
 |орын            = 4. 
 |сайты           = [http://www.fcdynamo.kiev.ua/ua/ www.fcdynamo.kiev.ua]
| pattern_la1 = _dynamo2021h
| pattern_b1 = _dynamo2021h
| pattern_ra1 = _dynamo2021h
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = _dkyiv2021h
| leftarm1 = ffffff
| body1 = ffffff
| rightarm1 = ffffff
| shorts1 = ffffff
| socks1 = ffffff
| pattern_la2 = _dynamo2021a
| pattern_b2 = _dynamo2021a
| pattern_ra2 = _dynamo2021a
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _dkyiv2021a
| leftarm2 = 001EC4
| body2 = 001EC4
| rightarm2 = 001EC4
| shorts2 = 001EC4
| socks2 = 001EC4
|pattern_la3        = 
|pattern_b3         = 
|pattern_ra3        = 
|pattern_sh3        = 
|pattern_so3        = 
|leftarm3           = 
|body3              = 
|rightarm3          = 
|shorts3            = 
|socks3             = 
}}

'''Динамо Киев''' '''(футбол клубы)''' — кәсіби Украиндық футбол клубы, базасы [[Киев]] қалада орналасқан. Өз алаңындағы ойындарын өткізетін арена —  жергілікті [[Олимпиада стадионы (Киев)|Олимпиада]] стадионы, 70,050 адамдық.

Украина мен КСРО-ның ең титулды клубтарының бірі. КСРО чемпионатында 13 рет алтын жүлдегер атанған. КСРО футбол клубтары арасында бірінші болып еурокубоктерде жеңімпаз атанды. 1975 және 1986 жылдары [[УЕФА Кубок иелері кубогы]]нда топ жарды.

ХХ ғасырдағы әлемдегі үздік сегіз клубтың бірі атанды.

== Статистикасы ==

=== КСРО (1936-1991) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Дивиз.
!Орын
!О
!Ұ
!Т
!Ж
!СД
!ЖД
!Ұ
|-
|1936 (көктем)
|I
|'''2''' 
|6
|4
|0
|2
|18
|11
|'''14'''
|-
|1936 (күз)
|I 
|'''6''' 
|7
|1
|3
|3
|16
|19
|'''12'''
|-
|1937
|I 
|'''3''' 
|16
|7
|6
|3
|33
|24
|'''36'''
|-
|1938
|I 
|'''4'''
|25
|15
|6
|4
|76
|35
|'''36'''
|-
|1939
|I 
|'''8'''
|26
|9
|8
|9
|39
|44
|'''26'''
|-
|1940
|I 
|'''8'''
|24
|6
|9
|9
|32
|49
|'''21'''
|-
|1941
|I 
|'''8'''
|9
|4
|2
|3
|16
|14
|'''10'''
|-
|1942—44
| colspan=&quot;9&quot; |
|-
|1945
|I 
|'''11'''
|22
|1
|6
|15
|13
|50
|'''8'''
|-
|1946
|I 
|'''12'''
|22
|4
|5
|13
|18
|39
|'''13'''
|-
|1947
|I 
|'''4'''
|24
|9
|9
|6
|27
|31
|'''27'''
|-
|1948
|I 
|'''10'''
|26
|7
|6
|13
|32
|50
|'''20'''
|-
|1949
|I 
|'''7'''
|34
|17
|6
|11
|48
|47
|'''40'''
|-
|1950
|I 
|'''13'''
|36
|10
|11
|15
|39
|53
|'''31'''
|-
|1951
|I 
|'''8'''
|28
|9
|9
|10
|43
|39
|'''27'''
|-
|1952
|I 
|'''2'''
|13
|7
|3
|3
|26
|14
|'''17'''
|-
|1953
|I 
|'''8'''
|20
|6
|5
|9
|21
|26
|'''17'''
|-
|1954
|I 
|'''5'''
|24
|8
|10
|6
|31
|29
|'''26'''
|-
|1955
|I 
|'''6'''
|22
|8
|6
|8
|31
|37
|'''22'''
|-
|1956
|I 
|'''4'''
|22
|7
|10
|5
|32
|31
|'''24'''
|-
|1957
|I 
|'''6'''
|22
|8
|7
|7
|30
|30
|'''23'''
|-
|1958
|I 
|'''6'''
|22
|7
|9
|6
|40
|33
|'''23'''
|-
|1959
|I 
|'''7'''
|22
|6
|8
|8
|26
|33
|'''20'''
|-
|1960 (көктем)
|I 
|'''1'''
|20
|13
|2
|5
|46
|23
|'''28'''
|-
|1960
|I 
|'''2'''
|10
|5
|1
|4
|19
|14
|'''11'''
|-
|1961 (көктем)
|I 
|2
|20
|12
|5
|3
|41
|19
|'''29'''
|-
|1961
|I 
|'''1''' 
|30
|18
|9
|3
|58
|28
|'''45'''
|-
|1962 (көктем)
|I 
|'''1''' 
|20
|14
|5
|1
|44
|20
|'''33'''
|-
|1962
|I 
|'''5''' 
|22
|8
|9
|5
|36
|28
|'''25'''
|-
|1963
|I 
|'''9''' 
|38
|16
|12
|10
|68
|48
|'''44'''
|-
|1964
|I 
|'''6''' 
|32
|10
|16
|6
|42
|29
|'''36'''
|-
|1965
|I 
|2
|32
|22
|6
|4
|58
|22
|'''50'''
|-
|1966
|I 
|'''1''' 
|36
|23
|10
|3
|66
|17
|'''56'''
|-
|1967
|I 
|'''1''' 
|36
|21
|12
|3
|51
|11
|'''54'''
|-
|1968
|I 
|'''1''' 
|38
|21
|15
|3
|58
|25
|'''57'''
|-
|1969 (көктем)
|I 
|'''1''' 
|18
|10
|8
|0
|25
|6
|'''28'''
|-
|1969
|I 
|'''2''' 
|26
|16
|7
|3
|37
|13
|'''39'''
|-
|1970
|I 
|'''7''' 
|32
|14
|5
|13
|36
|32
|'''33'''
|-
|1971
|Жоғары топ
|'''1''' 
|30
|17
|10
|3
|41
|17
|'''44'''
|-
|1972
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|12
|11
|7
|52
|38
|'''35'''
|-
|1973
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|16
|8
|6
|44
|23
|'''36'''
|-
|1974
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|14
|12
|4
|49
|24
|'''40'''
|-
|1975
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|17
|9
|4
|53
|30
|'''43'''
|-
|1976 (көкт)
|Жоғары топ
|'''8'''
|15
|5
|5
|5
|14
|12
|'''15'''
|-
|1976 (күз)
|Жоғары топ
|'''2'''
|15
|6
|6
|3
|22
|16
|'''18'''
|-
|1977
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|14
|15
|1
|51
|12
|'''43'''
|-
|1978
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|15
|9
|6
|42
|20
|'''38'''
|-
|1979
|Жоғары топ
|'''3'''
|34
|21
|5
|8
|51
|26
|'''47'''
|-
|1980
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|21
|9
|4
|63
|23
|'''51'''
|-
|1981
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|22
|9
|3
|58
|26
|'''53'''
|-
|1982
|Жоғары топ
|'''2'''
|34
|18
|10
|6
|58
|25
|'''46'''
|-
|1983
|Жоғары топ
|'''7'''
|34
|14
|10
|10
|50
|34
|'''38'''
|-
|1984
|Жоғары топ
|'''10'''
|34
|12
|13
|9
|46
|30
|'''34'''
|-
|1985
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|20
|8
|6
|64
|26
|'''48'''
|-
|1986
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|14
|11
|5
|53
|33
|'''39'''
|-
|1987
|Жоғары топ
|'''6'''
|30
|11
|10
|9
|37
|27
|'''32'''
|-
|1988
|Жоғары топ
|'''2''' 
|30
|17
|9
|4
|43
|19
|'''43'''
|-
|1989
|Жоғары топ
|'''3''' 
|30
|13
|12
|5
|44
|27
|'''38'''
|-
|1990
|Жоғары топ
|'''1''' 
|24
|14
|6
|4
|44
|20
|'''34'''
|-
|1991
|Жоғары топ
|'''5''' 
|30
|13
|9
|8
|43
|34
|'''35'''
|}

=== Украина (1992-...) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Маусым
!Дивиз.
!Орын
!О
!Ұ
!Т
!Ж
!СД
!ЖД
!Ұ
|-
|1992
|Жоғары топ
|'''2'''
|18
|13
|4
|1
|31
|13
|'''30'''
|-
|1992-93
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|18
|8
|4
|59
|14
|'''44'''
|-
|1993-94
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|23
|10
|1
|61
|21
|'''56'''
|-
|1994-95
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|25
|8
|1
|87
|24
|'''83'''
|-
|1995-96
|Жоғары топ
|'''1'''
|34
|24
|7
|3
|65
|17
|'''79'''
|-
|1996-97
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|23
|4
|3
|69
|20
|'''73'''
|-
|1997-98
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|23
|3
|4
|70
|15
|'''72'''
|-
|1998-99
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|23
|5
|2
|75
|17
|'''74'''
|-
|1999-00
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|27
|3
|0
|85
|18
|'''84'''
|-
|2000-01
|Жоғары топ
|'''1'''
|26
|20
|4
|2
|58
|17
|'''64'''
|-
|2001-02
|Жоғары топ
|'''2'''
|26
|20
|5
|1
|62
|9
|'''65'''
|-
|2002-03
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|23
|4
|3
|66
|20
|'''73'''
|-
|2003-04
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|23
|4
|3
|68
|20
|'''73'''
|-
|2004-05
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|23
|4
|3
|58
|14
|'''73'''
|-
|2005-06
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|23
|6
|1
|68
|20
|'''75'''
|-
|2006-07
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|22
|8
|0
|67
|23
|'''74'''
|-
|2007-08
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|22
|5
|3
|65
|26
|'''71'''
|-
|2008-09
|Жоғары топ
|'''1'''
|30
|26
|1
|3
|71
|19
|'''79'''
|-
|2009-10
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|22
|5
|3
|61
|16
|'''71'''
|-
|2010-11
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|20
|5
|5
|60
|24
|'''65'''
|-
|2011-12
|Жоғары топ
|'''2'''
|30
|23
|6
|1
|56
|12
|'''75'''
|}

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* '''[[Футболдан Украина чемпионаты|Украина чемпионы]]: 17 (рекорд)'''
**1992/1993, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2000/2001, 2002/2003, 2003/2004, 2006/2007, 2008/2009, 2014/2015, 2015/2016, 2020/2021, 2024/25
* ''' Украина Кубогы: 12'''
**1993/1994, 1995/1996, 1997/1998, 1998/1999, 1999/2000, 2002/2003, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016
* '''Украина Суперкубогы: 8'''
**2004, 2006, 2007, 2009, 2011, 2016, 2018, 2019

=== КСРО ===

* '''Чемпионат'''
** '''Чемпион''' ('''13''', '''''рекорд'''''): 1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990
** '''2-орын''' ('''11'''): 1936 (көктем), 1952, 1960, 1965, 1969, 1972, 1973, 1976 (күз), 1978, 1982, 1988
** '''3-орын''' ('''3'''): 1937, 1979, 1989
* '''КСРО кубогы'''
** '''Жеңімпаз''' ('''9'''): 1954, 1964, 1966, 1974, 1978, 1982, 1985, 1987, 1990
** '''Финалист''' ('''1'''): 1973
* '''Суперкубок''' 
** '''Жеңімпаз''' ('''3''', '''''рекорд'''''): 1981, 1986, 1987
** '''Финалист''' ('''1'''): 1977

=== Халықаралық ===
* '''Кубок иелерінің кубогы : 2'''
** 1975, 1986
* '''УЕФА Супер кубогы : 1'''
** 1975
*'''[[УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасы]] (жартылай финалист)'''
** 1977, 1987, 1999
**'''[[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА кубогы]] (жартылай финалист)'''
*2009

== Клубта ойнаған КСРО жыл футболшылары ==

* [[Андрей Биба]] — 1966
* [[Владимир Мунтян]] — 1969
* [[Евгений Рудаков]] — 1971
* [[Олег Владимирович Блохин|Олег Блохин]] — 1973, 1974, 1975
* [[Анатолий Васильевич Демьяненко|Анатолий Демьяненко]] — 1985
* [[Александр Анатольевич Заваров|Александр Заваров]] — 1986
* [[Олексій Олександрович Михайличенко|Алексей Михайличенко]] — 1988

== КСРО чемпионатының үздік мергендері ==

* Макар Гончаренко — 1938
* Андрей Зазроев — 1952
* Олег Блохин — 1972, 1973, 1974, 1975, 1977
* [[Олег Валерьевич Протасов|Олег Протасов]] — 1990

== Соңғы он жылдағы бапкерлері ==

* 2009—2010 — Валерий Газзаев
* 2010 — [[Олег Романович Лужный|Олег Лужный]]
* 2010—2012 — Юрий Семин 
* 2012—2014 — [[Олег Владимирович Блохин|Олег Блохин]]
* 2014—2017 — Сергей Ребров
* 2017—2019 — Александр Хацкевич
* 2019—2020 [[Олексій Олександрович Михайличенко|Алексей Михайличенко]]
* 2020 –    [[Мирча Луческу]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.fcdynamo.kiev.ua/ua/ Ресми сайты]

[[Санат:1927 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:Динамо Киев ФК]]
[[Санат:Динамо спорт қоғамы]]
[[Санат:Украина футбол клубтары]]</text>
      <sha1>8w2rjjo5s5qtq10n6042its1y8afoe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марал ишан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625486</id>
    <redirect title="Марал ишан Құрманұлы" />
    <revision>
      <id>3653923</id>
      <parentid>2709378</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Марал ишан Құрманұлы]]</comment>
      <origin>3653923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="rersrz8v3s17mpznc6dync9ci1pa1l3" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Марал ишан Құрманұлы]]</text>
      <sha1>rersrz8v3s17mpznc6dync9ci1pa1l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томирис ӘФК</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627011</id>
    <revision>
      <id>3653882</id>
      <parentid>2810196</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мықтыбек Оразтайұлы</username>
        <id>69223</id>
      </contributor>
      <origin>3653882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="0l2c72xs50sgatxnftr8k64vis5n32x" xml:space="preserve">''1998 жылы құрылған тағы бір [[Томирис (футбол клубы)|&quot;Томирис&quot; (Шымкент)]] футбол клубымен шатастырмаңыз''
{{Футбол клубы (формасыз)
 |атауы           = {{flagicon|Қазақстан}} Томирис ЛФК
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 2000
 |таратылды       = 2001
 |стадионы        = 
 |сыйымдылығы     = 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|2001]]
 |орын            = Чемпион
 |сайты           = 
}}
'''Томирис ЛФК''' (толық атауы — &quot;''Томирис&quot; әуесқой футбол клубы'') — 2001 жылы [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|Қазақстан бірінші лигасына]] қатысып, жеңімпаз атанған [[Шымкент]] қаласындағы футбол клубы. Клуб 2000 жылы құрылған болуы мүмкін. 

== Тарихы ==
1998 жылы &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Томирис]]&quot; деген атаумен құрылып, 2000 жылы &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]&quot; клубымен біріккен команданың орнына құрылды. 

[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|2001 жылы бірінші лигаға]] қатысты. &quot;А&quot; тобында ойнап, үш кездесуде жеңіске жетті. Қарсыластар қақпасына 12 гол соғып, өз қақпаларын аман сақтады да, бірінші орынмен финалға шықты. Финалда &quot;[[Іле-Бент]]&quot; клубын 2:1 есебімен ұтып, лига жеңімпазы атанды.

2002 жылы ешқандай жарысқа қатысқан жоқ. 2001 жылы-ақ тарап кеткен болуы мүмкін.
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/clubs/416457-lfk-tomiris-chimkent Профилі]
{{бастама}}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>0l2c72xs50sgatxnftr8k64vis5n32x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653883</id>
      <parentid>3653882</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мықтыбек Оразтайұлы</username>
        <id>69223</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мықтыбек Оразтайұлы [[Томирис ЛФК]] бетін [[Томирис ӘФК]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3653882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="0l2c72xs50sgatxnftr8k64vis5n32x" xml:space="preserve">''1998 жылы құрылған тағы бір [[Томирис (футбол клубы)|&quot;Томирис&quot; (Шымкент)]] футбол клубымен шатастырмаңыз''
{{Футбол клубы (формасыз)
 |атауы           = {{flagicon|Қазақстан}} Томирис ЛФК
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = 
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 2000
 |таратылды       = 2001
 |стадионы        = 
 |сыйымдылығы     = 
 |иесі            = 
 |президенті      = 
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = 
 |капитаны        = 
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|2001]]
 |орын            = Чемпион
 |сайты           = 
}}
'''Томирис ЛФК''' (толық атауы — &quot;''Томирис&quot; әуесқой футбол клубы'') — 2001 жылы [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|Қазақстан бірінші лигасына]] қатысып, жеңімпаз атанған [[Шымкент]] қаласындағы футбол клубы. Клуб 2000 жылы құрылған болуы мүмкін. 

== Тарихы ==
1998 жылы &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Томирис]]&quot; деген атаумен құрылып, 2000 жылы &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]&quot; клубымен біріккен команданың орнына құрылды. 

[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2001|2001 жылы бірінші лигаға]] қатысты. &quot;А&quot; тобында ойнап, үш кездесуде жеңіске жетті. Қарсыластар қақпасына 12 гол соғып, өз қақпаларын аман сақтады да, бірінші орынмен финалға шықты. Финалда &quot;[[Іле-Бент]]&quot; клубын 2:1 есебімен ұтып, лига жеңімпазы атанды.

2002 жылы ешқандай жарысқа қатысқан жоқ. 2001 жылы-ақ тарап кеткен болуы мүмкін.
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/clubs/416457-lfk-tomiris-chimkent Профилі]
{{бастама}}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>0l2c72xs50sgatxnftr8k64vis5n32x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хань мемлекеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647278</id>
    <redirect title="Хань империясы" />
    <revision>
      <id>3653926</id>
      <parentid>2847431</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Хань империясы]]</comment>
      <origin>3653926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Хань империясы]]</text>
      <sha1>9x4xkln2mrrh4q4pl523q7usqaauzie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652461</id>
    <revision>
      <id>3653967</id>
      <parentid>3653038</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49415-08</username>
        <id>185601</id>
      </contributor>
      <origin>3653967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8429" sha1="n1yad3kb3pqpa5onqudbs1wgwvmva6w" xml:space="preserve">{{Көне қалашық
|Атауы         = Ескер
|сурет         = 
|өлшемі        = 
|Сурет атауы   = Көшім қалашығы. Ремезовтың «Сібірдің хорографиялық кітабы»
|Мәртебесі     = 
|Мемлекет      = Ескер жұрты, [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]]
|Қазіргі жері  = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]]
|Қалануы       = 
|Қалаушы       = 
|Деректерде атала бастады = 1367 жыл
|Басқаша атаулары = Сибир, Сибер, Қашлық, Көшім қалашығы
|Халық саны    = 
|Қиралды       = XVII ғасыр
|Қиралу себебі = 
|Орналасуы     = 
|Облыс картасы       = 
|Ортаққордағы санаты = 
}}
'''Ескер''', кейде '''Көшім қалашығы, Қашлық, Сібір''' (''[[сыбырлар|сіб.-тат.]]'' Ҡышлыҡ, ''[[татар тілі|тат.]]'' Искәр, {{lang-ru|Кучюмово городище}}) — ортағасырлық қала, Ескер жұртының, кейіннен [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] астанасы. Қазіргі [[Ресей|Ресей Федерациясындағы]] Тобольск қаласынан 17 шақырым қашықтықта, [[Ертіс|Ертістің]] оң жақ жағалауында Сибирка өзеніне құятын жерінде орналасқан. Бүгінде «Көшім қалашығы» деп аталатын археологиялық ескерткіш орны.

== Тарихы ==
Ескер қаласы моңғол шапқыншылығына дейін пайда болды. XIII ғасырдың басына қарай қала ірі қоныс орнына айналды. Кей деректердің мәлімдеуінше, [[Шыңғыс хан]] Қашлықты 1224 жылы өзге иеліктермен қоса [[Алтын Орда|Жошы ұлысының]] құрамына қосты. Ш. Марджанидің тұжырымына сәйкес XIII ғасырда Қашлықта Жошының бесінші ұлы Шибанның ордасы орналасқан. Қала алғаш рет ''Sebur'' атауымен ағайынды Франциско және Доменико Пиццаганилердің 1367 жылғы картасында аталып өтті. 1375 жылы тура сол атаумен Каталон атласында кездеседі.
Сібір хандығында қоныстанған халықтардың алуан түрлілігі қала атауына әсер етті:
* Кашлык (түркі) - бекініс, нығайтылған елді-мекен. Сібір татарларының тілінде «Кышлык» сөзі «қысқы» немесе «қыстау» мағынасында қолданылады.
* Искер (об-угор) - ''ийс'' - «ескі» және ''кер (кар)'' - «қала» мағынасында. Мысалы, Сыктывкар, Кудымкар және т.б.
* Сибир - моңғолдың ''сибэр'' - «таза», «әдемі» немесе ''шибир'' - «батпақ» сөздерінен.
1582 жылдың 26 қазанында қаланы [[Көшім хан|Көшім ханның]] әскерін талқандаған атаман [[Ермак]] басып алды. Ермактың өлімінен кейін Қазақ хандығынан қолдау тапқан тайбұғалық Сейіт-Ахмет (Сейтек, Сейдақ) Қашлықта өз билігін орнатуды көздеді. Алайда, [[Сейтек (Сібір хандығы)|Сейіт-Ахмет]] пен «[[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасының]] ханзадасы» Ораз Мұхаммед 1588 жылы тұтқынға түсуі қаланың дағдарысы мен құлдырауына алып келді.

== Зерттеу жұмыстары ==
Қалашықтың тұңғыш сипаттасы 1675 жылға сәйкес келеді. Ал 1703 жылы археологиялық ескерткіштің сұлбасы дайындалды. Қалашықтың аумағындағы бұйымдар мен заттарды тобылдық суретші әрі өлкетанушы М.С. Знаменкий жинақтай бастады. 1880-жылдардың ортасында жүргізілген қазба жұмыстарынң қорытындысы бойынша табылған заттар Знаменскийдің өлімінен кейін сатылып, Фин ұлттық мұражайына түскен. Ескерде табылған заттардың бір бөлігі Тобыл губернилық мұражайында жинақтала бастады. 1915 жылдың мамырында В.Н. Пигнатти бастаған қазба жұмыстарының нәтижесі бойынша мұражай 334 данамен толықты. Ескер туралы ғылыми түсінікті қалыптастырудың келесі кезеңі Б.Б. Овчинникованың 1968 жылғы және А.П. Зыковтың 1988, 1993 дылдары жүргізген қазба жұмыстарымен байланысты. Алайда, табылған заттардың саны ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы табылған заттармен салыстырғанда әлдеқайда аз болды.

== Галерея ==
{|align=&quot;center&quot;
 |-valign=&quot;top&quot;
 |[[File:CEM-15-Asia-Mercator-1595-Russia-2533.jpg|thumb|left|Меркатордың картасындағы Сібір иелігі мен Сібір қаласы (''Sibier'')]]
 |[[File: Caravane Marco Polo.jpg|left|thumb|Каталон атласындағы ''Sebur'' қаласы (1375)]]
 |[[File: Көшім қалашығы.jpg|left|thumb|С.У. Ремезовтың атласындағы Көшім қалашығы (Ескер)]]
 |}

== Әдебиет ==
* ''Адамов А. А.'' Кучумово городище – столичный город в Сибири или исторический миф (археологические факты и исторические предположения) // Золотоордынское обозрение. – 2021. – Т. 9, № 2. – C. 359–373. – DOI: 10.22378/2313-6197.2021-9-2.359-373.
* ''Атласи Х.'' [http://protatar.narod.ru/Kitaplar/HadiAtlasi/SibHis14.html#141 История Сибири. — С. 43.]
* ''Зыков А. П., Косинцев П. А., Трепавлов В. В.'' Город Сибир – городище Искер (историко-археологическое исследование). – М. : Наука : Восточная литература, 2017. – 456 с. 
* Искер — столица Сибирского ханства / Исхаков Д.М. Казань: Ин-т истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2010. 228 с. 
* ''Левашова В. П.'' О городищах Сибирского юрта // Советская археология, 1950. № 13. — Стр. 341—351.
* ''Маслюженко Д. Н., Татауров С. Ф.'' Искер как мифологема в изучении истории Сибирского ханства // Золотоордынское обозрение. – 2015. – № 4. – С. 135–150. 
* ''Миллер Г. Ф.'' История Сибири. – Изд. 2-е, доп. – М. : Восточная литература РАН, 1999. – Т. 1. – 630 с. 
* ''Татауров С. Ф., Татауров Ф. С.'' Археологические коллекции с Искера: новый взгляд на памятник // Вестник археологии, антропологии и этнографии. – 2016. – № 2 (33). – С. 75–85. – DOI: 10.20874/2071-0437-2016-33-2-077-085. 

[[Санат:Сібір хандығы]]
[[Санат:Сібір тарихы]]
[[Санат:Түмен облысы]]</text>
      <sha1>n1yad3kb3pqpa5onqudbs1wgwvmva6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>105 Либревиль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657240</id>
    <revision>
      <id>3653817</id>
      <parentid>3549607</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3653817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="tc8lvmmcvirzwq7t332dpb8u2tw4n8e" xml:space="preserve">{{футбол клубы |
  clubname = 105 Либревиль |
  құрылған  = 1975|
  стадионы   = [[Stade Omar Bongo]]&lt;br&gt;[[Либревиль]], [[Габон]]|
  сыйымдылығы = 40,000|
  chairman = [[Lucien Nazaire Apanga]] |
  manager = |
  жарыс   = Бірінші дивизион |
  маусым   = 2026 |
  орын = '''8.''' |
  pattern_la1=|pattern_b1=_red_white_&amp;_blackhorizontal3|pattern_ra1=|
  leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=000000|socks1=000000|
  pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|
  leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=000000|socks2=000000|
}}
'''105 Либревиль футбол клубы''' — [[Габон|Габонның]] Либревиль қаласындағы футбол клубы, 1975 жылы құрылған.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===

* '''Габон чемпионы:''' 1977, 1978, 1979, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1997, 1998, 1999, 2001, 2007

* '''Габон кубогы:''' 1984, 1986, 1996, 2004, 2009

* '''Габон суперкубогы:''' 2007

== Халықаралық турнирлерде ==

=== КАФ чемпиондар лигасы ===

* 1998 – 2 раунд
* 1999 – 1 раунд
* 2000 – 1 раунд
* 2002 – 1 раунд
* 2008 – 1 раунд

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==


[[Санат:Габон футбол клубтары]]</text>
      <sha1>tc8lvmmcvirzwq7t332dpb8u2tw4n8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Володар ауданы (Астрахан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668642</id>
    <revision>
      <id>3653973</id>
      <parentid>3042752</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33100" sha1="l77np7jqtxbh31auxsx053s40chtdmm" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Володар ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Володарский район}}
 |Суреті          = Volodarsky District, Astrakhan Oblast, Russia - panoramio.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = RUS Володарский район COA.gif
 |Ту              = RUS Володарский район flag.gif
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 27|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Астрахан облысы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 21 муниципалды құрылым
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы
  |Астана түрі    = Әкім. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1931 жыл|1931]] 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Исмуханов Хамза Геннадьевич
  |Басшының түрі         = Аудан басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↘43 945
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 4,64
  |Халық саны бойынша орны       = 7
  |Тығыздығы                     = 11,34
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = қазақтар, татарлар, орыстар
  |Конфессиялық құрамы           = мұсылман-суниттер, православтар
 |Жер аумағы                     = 3876,61
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 8
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Volodarskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85142
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = http://www.regionvol.ru
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Volodarsky District, Astrakhan Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Володар ауданы''' ({{lang-ru|Володарский район}}) — [[Ресей|Ресейдің]] [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] оңтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалды аудан).

Әкімшілік орталығы — [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы.

== Географиясы ==
Володар ауданы [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ауданның жалпы ауданы — 3883 км². [[Еділ]] атырауының өзендері, жайылматармақтары, арналары аумақты көптеген үлкенді-кішілі аралдар мен аралшықтарға бөледі.

Географиялық тұрғыдан алғанда аудан Астрахан облысының [[Красноярск ауданы (Астрахан облысы)|Красноярск]], [[Приволжск ауданы (Астрахан облысы)|Приволжск]], [[Қамысөзек ауданы (Астрахан облысы)|Қамысөзек]] аудандарымен, [[Қазақстан|Қазақстан Республикасымен]] шектеседі, оңтүстіктен [[Каспий теңізі|Каспий теңізімен]] ұласады.

Аумағы — тармақтар және арналармен кесілген, 8 паромдық өткелмен қосылған және 366 аралда орналасқан тегіс жазықты құрайды.

== Тарихы ==
1928 жылы [[Төменгі Еділ өлкесі]] [[Астрахан округі|Астрахан округінің]] құрамында [[Зеленгинск ауданы|Зеленгинск]] мен [[Марфин ауданы|Марфин]] аудандары құрылды. 1930 жылы 30 шілдеде КСРО басқа округтары сияқты Астрахан округі жойылды. Оның аудандары [[Төменгі Еділ өлкесі|Төменгі Еділ өлкесінің]] тікелей бағынысына берілді. 1931 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары біріктіріліп, орталығы [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылында болған бір ірілендірілген Володар ауданы айналды. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Володар ауданы [[Сталинград өлкесі|Сталинград өлкесінің]], 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамында болды. 1937 жылы 16 шілдеде [[Астрахан округі]] Сталинград облысы құрамында қайта құрылып, оның құрамына Володар ауданы кірді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Володар ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] құрамына енді. 1944 жылдың маусымында округтің аумағы қайтадан екі ауданға — Марфин және Зеленгинск болып бөлінді. 1963 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары таратылды, ал 1965 жылы 12 қаңтарда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығына сәйкес '''Володар ауданы''' бұрынғы Марфин және Зеленгинск аудандарының шекарасында қалпына келтірілді.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004 !!2005 !!2006	!!2007 
|-
|51 114
|↘47 734
|↘46 638
|↗47 351
|↗47 400
|↗47 700
|↘47 600
|→47 600
|↗47 700
|-
! 2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014 !!2015 !!2016
|-
|↘47 600
|↗47 794
|↗47 825
|↗47 831
|↗47 968
|↗48 083
|↘48 071
|↗48 080
|↘47 594
|-
! 2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘47 494
|↘47 073
|↘46 634
|↘46 234
|↘45 974
|}

;Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ЖҰӨ 4 том. 4 кесте. Астрахан облысы муниципалитеттерінің ұлты мен орыс тілін білуі бойынша халық саны|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
 ! style=&quot;text-align:center&quot; |'''Ұлты''' !! Саны (адам) !! Пайыздық ара қатынасы
 |-
 | [[Қазақтар|қазақтар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 32 546 || style=&quot;text-align:center&quot; | 68,05%
 |-
 | [[Орыстар|орыстар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 13 705 || style=&quot;text-align:center&quot; | 28,66%
 |-
 | [[Татарлар|татарлар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 737 || style=&quot;text-align:center&quot; | 1,54%
 |-
 | басқалары || style=&quot;text-align:center&quot; | 553 || style=&quot;text-align:center&quot; | 1,16%
 |-
 | көрсетілмегендер || style=&quot;text-align:center&quot; | 284 || style=&quot;text-align:center&quot; | 0,59%
 |-
 | барлығы || style=&quot;text-align:center&quot; | 47 825 || style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00%
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[Сурет:Сельсоветы Володарского района.png|thumb|right|300px|Володар ауданының ауылдық кеңестері]]
Володар ауданы әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 21 ауылдық кеңесті қамтиды.

Володар ауданы муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде ауылдық қоныс мәртебесі бар 21 муниципалды құрылымды қамтиды:

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып1 = &lt;small&gt;Картадағы&lt;br&gt;№&lt;/small&gt; | Тақырып2 = Ауылдық қоныс |Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы | Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны | Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
| |[[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]] | [[Трубный (Астрахан облысы)|Трубный]] ауылы | 6 | ↗1779 | 111,97
| |[[Алтынжар ауылдық кеңесі]] | [[Алтынжар]] ауылы | 6 | ↘2423 | 71,18
| |[[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]] | [[Үлкен Могой]] ауылы | 8 | ↘1838 | 182,01
| |[[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы| [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы | 1 | ↘717 | 31,20
| |[[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы | 1 | ↗10 002 | 29,51
| |[[Зеленга]] ауылы| [[Зеленга]] ауылы | 1 | ↘2513 | 115,01
| |[[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]] | [[Калинино (Астрахан облысы)|Калинино]] ауылы | 6 | ↘1360 | 539,62
| |[[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]] | [[Козлово (Астрахан облысы)|Козлово]] ауылы | 9 | ↘4690 | 172,89
| |[[Крутов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Крутов ауылдық кеңесі]] | [[Крутое (Астрахан облысы)|Крутое]] ауылы | 1 | ↗752 | 10,58
| |[[Маков ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Маков ауылдық кеңесі]] | [[Маково (Астрахан облысы)|Маково]] ауылы | 1 | ↘1032 | 127,65
| |[[Марфин ауылдық кеңесі]] | [[Марфино (Астрахан облысы)|Марфино]] ауылы | 3 | ↘3282 | 44,65
| |[[Мултан ауылдық кеңесі]] | [[Мултаново]] ауылы | 4 | ↘2066 | 362,71
| |[[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]] | [[Новинка (Астрахан облысы)|Новинка]] ауылы | 4 | ↗1125 | 64,12
| |[[Новокрасинск ауылдық кеңесі]] | [[Новокрасинское (Астрахан облысы)|Новокрасинское]] ауылы | 3 | ↘499 | 457,37
| |[[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]] | [[Сизый Бугор]] ауылы | 5 | ↘2801 | 254,50
| |[[Сұлтан ауылдық кеңесі]] | [[Төменгі Сұлтан]] ауылы | 3 | ↘660 | 35,50
| |[[Тишков ауылдық кеңесі]] | [[Тишково (Астрахан облысы)|Тишково]] ауылы | 3 | ↘1711 | 683,22
| |[[Күндеу ауылдық кеңесі]] | [[Күндеу (Володар облысы)|Күндеу]] ауылы | 1 | ↘820 | 46,15
| |[[Тұмақ ауылдық кеңесі]] | [[Тұмақ (Астрахан облысы)|Тұмақ]] ауылы | 1 | ↘2327 | 9,77
| |[[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]] | [[Бурлағауыл]] ауылы | 2 | ↗1201 | 36,72
| |[[Цветнов ауылдық кеңесі]] | [[Цветное (Астрахан облысы)|Цветное]] ауылы | 5 | ↘2376 | 490,28
}}

2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына сәйкес ауданда 21 муниципалитет құрылды: 1 қалалық елді мекен (Володар ауылы) және 20 ауылдық қоныс.

Астрахан облысының 2006 жылғы 26 маусымдағы № 28/2006-ОЗ Заңына сәйкес, Володар ауылы ауылдық елді мекенге жатқызылды, «Володар ауылы» муниципалды құрылымына ауылдық қоныс мәртебесі берілді.

=== Елді мекендер ===
Володар ауданында 74 елді мекен бар.
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
 |Атауы                = Аудан елді мекендерінің тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыптау4 = сан
| | [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] | ауыл | ↘92 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Алексеевка (Володар ауданы)|Алексеевка]] | ауыл | ↘233 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Алтынжар]] | ауыл | ↗998 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Ақтерек (Астрахан облысы)|Ақтерек]] | ауыл | ↘276 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Барановка (Володар ауданы)|Барановка]] | ауыл | ↗193 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Береговой (Володар ауданы)|Береговой]] | ауыл | ↗163 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Блиново (Астрахан облысы)|Блиново]] | ауыл | ↗283 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Болдырево (Астрахан облысы)|Болдырево]] | ауыл | ↗557 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Үлкен Могой]] | ауыл | ↗1048 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Ватажка]] | ауыл | ↘172 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Жоғарғы Колки]] | ауыл | ↘41 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] | ауыл | ↘717 (2021) | [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы
| | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]]| ауыл | ↗10 002 (2021) | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы
| | [[Госзаповедника]] | ауыл | ↘7 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Диановка (Астрахан облысы)|Диановка]] | ауыл | ↗98 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Егін Ауыл]] | ауыл | ↗185 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Зеленга]] | ауыл | ↘2513 (2021) | [[Зеленга]] ауылы
| | [[Зеленый Остров (Астрахан облысы)|Зелёный Остров]] | ауыл | ↘171 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Ильинка (Володар ауданы)|Ильинка]] | ауыл | ↗35 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Казенный Бугор]] | ауыл | →161 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Калинино (Астрахан облысы)|Калинино]] | ауыл | ↘870 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Қамардан]] | ауыл | ↗649 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Қара Бөрік]] | ауыл | →0 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Қызыл Таң (Астрахан облысы)|Қызыл Таң]] | ауыл | ↗141 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Козлово (Астрахан облысы)|Козлово]] | ауыл | ↗1834 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Конный Могой]] | ауыл | ↘122 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Көрін (Астрахан облысы)|Көрін]] | ауыл | ↘6 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Коровие (Астрахан облысы)|Коровье]] | ауыл | ↗157 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Қостөбе (Астрахан облысы)|Қостөбе]] | ауыл | ↗528 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Кошеванка]] | ауыл | ↗321 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Красный (Астрахан облысы)|Красный]] | ауыл | →173 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Крутое (Астрахан облысы)|Крутое]] | ауыл | ↗752 (2021) | [[Крутов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Крутов ауылдық кеңесі]]
| | [[Кудрино (Астрахан облысы)|Кудрино]] | ауыл | ↗146 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Лебяжие (Володар ауданы)|Лебяжье]] | ауыл | ↘290 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Маково (Астрахан облысы)|Маково]] | ауыл | ↘1032 (2021) | [[Маков ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Маков ауылдық кеңесі]]
| | [[Кіші Могой]] | ауыл | ↘95 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Марфино (Астрахан облысы)|Марфино]] | ауыл | ↘3268 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Менешау]] | ауыл | ↗116 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Мешково (Астрахан облысы)|Мешково]] | ауыл | ↘118 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Мултаново]] | ауыл | ↗1170 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Нариман (Володар ауданы)|Нариман]] | ауыл | ↘123 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Төменгі Сұлтан]] | ауыл | ↗452 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Новинка (Астрахан облысы)|Новинка]] | ауыл | ↘1045 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Нововасильево]] | ауыл | ↗409 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Новокрасное (Астрахан облысы)|Новокрасное]] | ауыл | ↘295 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Новомаячное]] | ауыл | ↘160 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Новояцкий]] | қыстақ | ↘53 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Бурлағауыл]] | ауыл | ↗997 (2010) | [[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]]
| | [[Паромный]] | ауыл | ↗868 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Плотовинка]] | ауыл | ↘175 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Разбугорие]] | ауыл | ↗410 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Раздор (Володар ауданы)|Раздор]] | ауыл | ↗199 (2010) | [[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]]
| | [[Разино (Астрахан облысы)|Разино]] | ауыл | ↘23 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Самойловский (Астрахан облысы)|Самойловский]] | ауыл | ↘153 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Сармантай]] | ауыл | ↗152 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Сақман (ауыл)|Сақман]] | ауыл | ↘379 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Сизый Бугор]] | ауыл | ↗1582 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Сорочие (Астрахан облысы)|Сорочье]] | ауыл | ↗945 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Ортаңғы Сұлтан]] | ауыл | ↘96 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Ескі Алтынжар]] | ауыл | ↗102 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Столбовой (ауыл)|Столбовой]] | ауыл | ↘128 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Таловинка]] | ауыл | ↘158 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Тишково (Астрахан облысы)|Тишково]] | ауыл | ↘1638 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Трубный (Астрахан облысы)|Трубный]] | ауыл | ↘715 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Күндеу (Володар ауданы)|Күндеу]] | ауыл | ↘820 (2021) | [[Күндеу ауылдық кеңесі]]
| | [[Тұмақ (Астрахан облысы)|Тұмақ]] | ауыл | ↘2327 (2021) | [[Тұмақ ауылдық кеңесі]]
| | [[Тюрино (Астрахан облысы)|Тюрино]] | ауыл | ↗525 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Форпост Староватаженский]] | ауыл | ↘281 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Цветное (Астрахан облысы)|Цветное]] | ауыл | ↘1121 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Чёрный Бугор]] | ауыл | ↗20 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Чуркин (ауыл)|Чуркин]] | ауыл | ↘58 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Шаған (Астрахан облысы)|Шаған]] | ауыл | ↗316 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Яблонка (Астрахан облысы)|Яблонка]] | ауыл | ↘425 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Ямное (Володар ауданы)|Ямное]] | ауыл | ↗278 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
}}

== Экономикасы ==
01.12.2006 ж. Володар ауданы аумағында әр түрлі меншік нысанындағы 60-тан астам ірі және орта кәсіпорындар, 607 кәсіпкерлер болды. Ауданда балық аулау мен балық өңдеу, көкөніс өсіру, тоған шаруашылығы, мал шаруашылығы дамыған, туризм сияқты қызмет көрсету саласы белсенді түрде дамып келеді. Меншікті өндірістің, орындалған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің көлемі (балық аулауды қосқанда), 2008 жылы 1010,519 млн рубль оның ішінде: өндіріс 737,254.

== Көрікті жерлері ==
Аудан аумағында лотос алқаптары, Құрманғазы кесенесі, [[Астрахан қорығы|Астрахан мемлекеттік қорығының Обжоровский телімі]], 10 табиғи ескерткіш, оның ішінде: 3 - уылдырық шашатын жер, 7 ботаникалық ескерткіштер бар.

== Әйгілі тумалары және аудан тұрғындары ==
* [[Амангелді Әбдірахманұлы Айталы|Айталы Амангелді Әбдірахманұлы]] (1939 туғ.) — қоғам қайраткері, профессор, философия ғылымдарының докторы.
* [[Роза Аманғалиқызы Бердіғалиева|Бердіғалиева Роза Аманғалиқызы]] (1945—2015) — [[Қазақстан Республикасының кітапханалар қауымдастығы|Қазақстан кітапханалар қауымдастығының]] президенті.
* [[Заһир Мүдәрісұлы Дәкенов|Дәкенов Заһир Мүдәрісұлы]] (1962—1995) — ақын әрі жазушы.
* [[Хайдар Дисемәлиұлы Ермұратов|Ермұратов Хайдар Дисемәлиұлы]] (1893—1976) — жазушы, саясаткер, Астрахан облысында Кеңес өкіметін орнатуға қатысушы, аймақтағы бірнеше қазақ ауылындағы алғашқы мектептердің негізін қалаушы.
* [[Николай Васильевич Кашин|Кашин Николай Васильевич]] (1924 — 1996) — [[Даңқ ордені|Даңқ орденінің үш дәрежесінің]] иегері
* [[Тайыр Молдағалиұлы Күлтелеев|Күлтелеев Тайыр Молдағалиұлы]] (1911—1953) — қазақтан шыққан тұңғыш ғалым-заңгер.
* [[Сұлтан Бүркітбайұлы Қамалетдинов|Қамалетдинов Сұлтан Бүркітбайұлы]] (1965 туғ.) — Қазақстан әскери қолбасшысы, генерал-лейтенант.
* [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] (1818—1889) — халық музыканты, композитор, домбырашы, күйлердің авторы.
* [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]] (1937 туғ.) — кеңестік және қазақстандық химик.
* [[Әнес Төлендіұлы Сарай|Сарай Әнес Төлендіұлы]] (1937-2021) — қазақ жазушысы, драматург, журналист.
* [[Дмитрий Михайлович Сызранов|Сызранов Дмитрий Михайлович]] (1900—1974) — Кеңес әскери қолбасшысы, генерал-майор. Кудрино ауылында туған.
* [[Мәжіліс Мұхамеджанұлы Өтежанов|Өтежанов Мәжіліс Мұхамеджанұлы]] (1935—1998) — ақын, журналист, тіл белсендісі, «[[Ақ арна]]» газетінің бірінші редакторы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан облысы Володар ауданы]]</text>
      <sha1>l77np7jqtxbh31auxsx053s40chtdmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653974</id>
      <parentid>3653973</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33110" sha1="2vg38d92ybuhusg1zxrm0zf9ikr4j2t" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Володар ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Володарский район}}
 |Суреті          = Volodarsky District, Astrakhan Oblast, Russia - panoramio.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = RUS Володарский район COA.gif
 |Ту              = RUS Володарский район flag.gif
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 27|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Астрахан облысы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 21 муниципалды құрылым
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы
  |Астана түрі    = Әкім. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1931 жыл|1931]] 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Рамазанова Регина Зульхайдаровна
  |Басшының түрі         = Аудан басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↘43 945
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 4,64
  |Халық саны бойынша орны       = 7
  |Тығыздығы                     = 11,34
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = қазақтар, татарлар, орыстар
  |Конфессиялық құрамы           = мұсылман-суниттер, православтар
 |Жер аумағы                     = 3876,61
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 8
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Volodarskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85142
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = http://www.regionvol.ru
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Volodarsky District, Astrakhan Oblast
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Володар ауданы''' ({{lang-ru|Володарский район}}) — [[Ресей|Ресейдің]] [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] оңтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалды аудан).

Әкімшілік орталығы — [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы.

== Географиясы ==
Володар ауданы [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ауданның жалпы ауданы — 3883 км². [[Еділ]] атырауының өзендері, жайылматармақтары, арналары аумақты көптеген үлкенді-кішілі аралдар мен аралшықтарға бөледі.

Географиялық тұрғыдан алғанда аудан Астрахан облысының [[Красноярск ауданы (Астрахан облысы)|Красноярск]], [[Приволжск ауданы (Астрахан облысы)|Приволжск]], [[Қамысөзек ауданы (Астрахан облысы)|Қамысөзек]] аудандарымен, [[Қазақстан|Қазақстан Республикасымен]] шектеседі, оңтүстіктен [[Каспий теңізі|Каспий теңізімен]] ұласады.

Аумағы — тармақтар және арналармен кесілген, 8 паромдық өткелмен қосылған және 366 аралда орналасқан тегіс жазықты құрайды.

== Тарихы ==
1928 жылы [[Төменгі Еділ өлкесі]] [[Астрахан округі|Астрахан округінің]] құрамында [[Зеленгинск ауданы|Зеленгинск]] мен [[Марфин ауданы|Марфин]] аудандары құрылды. 1930 жылы 30 шілдеде КСРО басқа округтары сияқты Астрахан округі жойылды. Оның аудандары [[Төменгі Еділ өлкесі|Төменгі Еділ өлкесінің]] тікелей бағынысына берілді. 1931 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары біріктіріліп, орталығы [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылында болған бір ірілендірілген Володар ауданы айналды. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Володар ауданы [[Сталинград өлкесі|Сталинград өлкесінің]], 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамында болды. 1937 жылы 16 шілдеде [[Астрахан округі]] Сталинград облысы құрамында қайта құрылып, оның құрамына Володар ауданы кірді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Володар ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] құрамына енді. 1944 жылдың маусымында округтің аумағы қайтадан екі ауданға — Марфин және Зеленгинск болып бөлінді. 1963 жылы Марфин және Зеленгинск аудандары таратылды, ал 1965 жылы 12 қаңтарда [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығына сәйкес '''Володар ауданы''' бұрынғы Марфин және Зеленгинск аудандарының шекарасында қалпына келтірілді.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004 !!2005 !!2006	!!2007 
|-
|51 114
|↘47 734
|↘46 638
|↗47 351
|↗47 400
|↗47 700
|↘47 600
|→47 600
|↗47 700
|-
! 2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014 !!2015 !!2016
|-
|↘47 600
|↗47 794
|↗47 825
|↗47 831
|↗47 968
|↗48 083
|↘48 071
|↗48 080
|↘47 594
|-
! 2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘47 494
|↘47 073
|↘46 634
|↘46 234
|↘45 974
|}

;Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ЖҰӨ 4 том. 4 кесте. Астрахан облысы муниципалитеттерінің ұлты мен орыс тілін білуі бойынша халық саны|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
 ! style=&quot;text-align:center&quot; |'''Ұлты''' !! Саны (адам) !! Пайыздық ара қатынасы
 |-
 | [[Қазақтар|қазақтар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 32 546 || style=&quot;text-align:center&quot; | 68,05%
 |-
 | [[Орыстар|орыстар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 13 705 || style=&quot;text-align:center&quot; | 28,66%
 |-
 | [[Татарлар|татарлар]] || style=&quot;text-align:center&quot; | 737 || style=&quot;text-align:center&quot; | 1,54%
 |-
 | басқалары || style=&quot;text-align:center&quot; | 553 || style=&quot;text-align:center&quot; | 1,16%
 |-
 | көрсетілмегендер || style=&quot;text-align:center&quot; | 284 || style=&quot;text-align:center&quot; | 0,59%
 |-
 | барлығы || style=&quot;text-align:center&quot; | 47 825 || style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00%
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
[[Сурет:Сельсоветы Володарского района.png|thumb|right|300px|Володар ауданының ауылдық кеңестері]]
Володар ауданы әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 21 ауылдық кеңесті қамтиды.

Володар ауданы муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде ауылдық қоныс мәртебесі бар 21 муниципалды құрылымды қамтиды:

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып1 = &lt;small&gt;Картадағы&lt;br&gt;№&lt;/small&gt; | Тақырып2 = Ауылдық қоныс |Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы | Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны | Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
| |[[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]] | [[Трубный (Астрахан облысы)|Трубный]] ауылы | 6 | ↗1779 | 111,97
| |[[Алтынжар ауылдық кеңесі]] | [[Алтынжар]] ауылы | 6 | ↘2423 | 71,18
| |[[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]] | [[Үлкен Могой]] ауылы | 8 | ↘1838 | 182,01
| |[[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы| [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы | 1 | ↘717 | 31,20
| |[[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы | 1 | ↗10 002 | 29,51
| |[[Зеленга]] ауылы| [[Зеленга]] ауылы | 1 | ↘2513 | 115,01
| |[[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]] | [[Калинино (Астрахан облысы)|Калинино]] ауылы | 6 | ↘1360 | 539,62
| |[[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]] | [[Козлово (Астрахан облысы)|Козлово]] ауылы | 9 | ↘4690 | 172,89
| |[[Крутов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Крутов ауылдық кеңесі]] | [[Крутое (Астрахан облысы)|Крутое]] ауылы | 1 | ↗752 | 10,58
| |[[Маков ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Маков ауылдық кеңесі]] | [[Маково (Астрахан облысы)|Маково]] ауылы | 1 | ↘1032 | 127,65
| |[[Марфин ауылдық кеңесі]] | [[Марфино (Астрахан облысы)|Марфино]] ауылы | 3 | ↘3282 | 44,65
| |[[Мултан ауылдық кеңесі]] | [[Мултаново]] ауылы | 4 | ↘2066 | 362,71
| |[[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]] | [[Новинка (Астрахан облысы)|Новинка]] ауылы | 4 | ↗1125 | 64,12
| |[[Новокрасинск ауылдық кеңесі]] | [[Новокрасинское (Астрахан облысы)|Новокрасинское]] ауылы | 3 | ↘499 | 457,37
| |[[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]] | [[Сизый Бугор]] ауылы | 5 | ↘2801 | 254,50
| |[[Сұлтан ауылдық кеңесі]] | [[Төменгі Сұлтан]] ауылы | 3 | ↘660 | 35,50
| |[[Тишков ауылдық кеңесі]] | [[Тишково (Астрахан облысы)|Тишково]] ауылы | 3 | ↘1711 | 683,22
| |[[Күндеу ауылдық кеңесі]] | [[Күндеу (Володар облысы)|Күндеу]] ауылы | 1 | ↘820 | 46,15
| |[[Тұмақ ауылдық кеңесі]] | [[Тұмақ (Астрахан облысы)|Тұмақ]] ауылы | 1 | ↘2327 | 9,77
| |[[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]] | [[Бурлағауыл]] ауылы | 2 | ↗1201 | 36,72
| |[[Цветнов ауылдық кеңесі]] | [[Цветное (Астрахан облысы)|Цветное]] ауылы | 5 | ↘2376 | 490,28
}}

2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына сәйкес ауданда 21 муниципалитет құрылды: 1 қалалық елді мекен (Володар ауылы) және 20 ауылдық қоныс.

Астрахан облысының 2006 жылғы 26 маусымдағы № 28/2006-ОЗ Заңына сәйкес, Володар ауылы ауылдық елді мекенге жатқызылды, «Володар ауылы» муниципалды құрылымына ауылдық қоныс мәртебесі берілді.

=== Елді мекендер ===
Володар ауданында 74 елді мекен бар.
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
 |Атауы                = Аудан елді мекендерінің тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыптау4 = сан
| | [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] | ауыл | ↘92 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Алексеевка (Володар ауданы)|Алексеевка]] | ауыл | ↘233 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Алтынжар]] | ауыл | ↗998 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Ақтерек (Астрахан облысы)|Ақтерек]] | ауыл | ↘276 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Барановка (Володар ауданы)|Барановка]] | ауыл | ↗193 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Береговой (Володар ауданы)|Береговой]] | ауыл | ↗163 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Блиново (Астрахан облысы)|Блиново]] | ауыл | ↗283 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Болдырево (Астрахан облысы)|Болдырево]] | ауыл | ↗557 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Үлкен Могой]] | ауыл | ↗1048 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Ватажка]] | ауыл | ↘172 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Жоғарғы Колки]] | ауыл | ↘41 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] | ауыл | ↘717 (2021) | [[Винный (Астрахан облысы)|Винный]] ауылы
| | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]]| ауыл | ↗10 002 (2021) | [[Володар (Астрахан облысы)|Володар]] ауылы
| | [[Госзаповедника]] | ауыл | ↘7 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Диановка (Астрахан облысы)|Диановка]] | ауыл | ↗98 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Егін Ауыл]] | ауыл | ↗185 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Зеленга]] | ауыл | ↘2513 (2021) | [[Зеленга]] ауылы
| | [[Зеленый Остров (Астрахан облысы)|Зелёный Остров]] | ауыл | ↘171 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Ильинка (Володар ауданы)|Ильинка]] | ауыл | ↗35 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Казенный Бугор]] | ауыл | →161 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Калинино (Астрахан облысы)|Калинино]] | ауыл | ↘870 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Қамардан]] | ауыл | ↗649 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Қара Бөрік]] | ауыл | →0 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Қызыл Таң (Астрахан облысы)|Қызыл Таң]] | ауыл | ↗141 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Козлово (Астрахан облысы)|Козлово]] | ауыл | ↗1834 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Конный Могой]] | ауыл | ↘122 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Көрін (Астрахан облысы)|Көрін]] | ауыл | ↘6 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Коровие (Астрахан облысы)|Коровье]] | ауыл | ↗157 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Қостөбе (Астрахан облысы)|Қостөбе]] | ауыл | ↗528 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Кошеванка]] | ауыл | ↗321 (2010) | [[Алтынжар ауылдық кеңесі]]
| | [[Красный (Астрахан облысы)|Красный]] | ауыл | →173 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Крутое (Астрахан облысы)|Крутое]] | ауыл | ↗752 (2021) | [[Крутов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Крутов ауылдық кеңесі]]
| | [[Кудрино (Астрахан облысы)|Кудрино]] | ауыл | ↗146 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Лебяжие (Володар ауданы)|Лебяжье]] | ауыл | ↘290 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Маково (Астрахан облысы)|Маково]] | ауыл | ↘1032 (2021) | [[Маков ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Маков ауылдық кеңесі]]
| | [[Кіші Могой]] | ауыл | ↘95 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Марфино (Астрахан облысы)|Марфино]] | ауыл | ↘3268 (2010) | [[Марфин ауылдық кеңесі]]
| | [[Менешау]] | ауыл | ↗116 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Мешково (Астрахан облысы)|Мешково]] | ауыл | ↘118 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Мултаново]] | ауыл | ↗1170 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Нариман (Володар ауданы)|Нариман]] | ауыл | ↘123 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Төменгі Сұлтан]] | ауыл | ↗452 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Новинка (Астрахан облысы)|Новинка]] | ауыл | ↘1045 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Нововасильево]] | ауыл | ↗409 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Новокрасное (Астрахан облысы)|Новокрасное]] | ауыл | ↘295 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Новомаячное]] | ауыл | ↘160 (2010) | [[Новокрасинск ауылдық кеңесі]]
| | [[Новояцкий]] | қыстақ | ↘53 (2010) | [[Калинин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Калинин ауылдық кеңесі]]
| | [[Бурлағауыл]] | ауыл | ↗997 (2010) | [[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]]
| | [[Паромный]] | ауыл | ↗868 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Плотовинка]] | ауыл | ↘175 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Разбугорие]] | ауыл | ↗410 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Раздор (Володар ауданы)|Раздор]] | ауыл | ↗199 (2010) | [[Хутор ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Хутор ауылдық кеңесі]]
| | [[Разино (Астрахан облысы)|Разино]] | ауыл | ↘23 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Самойловский (Астрахан облысы)|Самойловский]] | ауыл | ↘153 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Сармантай]] | ауыл | ↗152 (2010) | [[Мултан ауылдық кеңесі]]
| | [[Сақман (ауыл)|Сақман]] | ауыл | ↘379 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Сизый Бугор]] | ауыл | ↗1582 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Сорочие (Астрахан облысы)|Сорочье]] | ауыл | ↗945 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Ортаңғы Сұлтан]] | ауыл | ↘96 (2010) | [[Сұлтан ауылдық кеңесі]]
| | [[Ескі Алтынжар]] | ауыл | ↗102 (2010) | [[Новин ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Новин ауылдық кеңесі]]
| | [[Столбовой (ауыл)|Столбовой]] | ауыл | ↘128 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Таловинка]] | ауыл | ↘158 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Тишково (Астрахан облысы)|Тишково]] | ауыл | ↘1638 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Трубный (Астрахан облысы)|Трубный]] | ауыл | ↘715 (2010) | [[Ақтөбе ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Ақтөбе ауылдық кеңесі]]
| | [[Күндеу (Володар ауданы)|Күндеу]] | ауыл | ↘820 (2021) | [[Күндеу ауылдық кеңесі]]
| | [[Тұмақ (Астрахан облысы)|Тұмақ]] | ауыл | ↘2327 (2021) | [[Тұмақ ауылдық кеңесі]]
| | [[Тюрино (Астрахан облысы)|Тюрино]] | ауыл | ↗525 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Форпост Староватаженский]] | ауыл | ↘281 (2010) | [[Тишков ауылдық кеңесі]]
| | [[Цветное (Астрахан облысы)|Цветное]] | ауыл | ↘1121 (2010) | [[Цветнов ауылдық кеңесі]]
| | [[Чёрный Бугор]] | ауыл | ↗20 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Чуркин (ауыл)|Чуркин]] | ауыл | ↘58 (2010) | [[Үлкен Могой ауылдық кеңесі]]
| | [[Шаған (Астрахан облысы)|Шаған]] | ауыл | ↗316 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
| | [[Яблонка (Астрахан облысы)|Яблонка]] | ауыл | ↘425 (2010) | [[Сизый Бугор ауылдық кеңесі]]
| | [[Ямное (Володар ауданы)|Ямное]] | ауыл | ↗278 (2010) | [[Козлов ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Козлов ауылдық кеңесі]]
}}

== Экономикасы ==
01.12.2006 ж. Володар ауданы аумағында әр түрлі меншік нысанындағы 60-тан астам ірі және орта кәсіпорындар, 607 кәсіпкерлер болды. Ауданда балық аулау мен балық өңдеу, көкөніс өсіру, тоған шаруашылығы, мал шаруашылығы дамыған, туризм сияқты қызмет көрсету саласы белсенді түрде дамып келеді. Меншікті өндірістің, орындалған жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің көлемі (балық аулауды қосқанда), 2008 жылы 1010,519 млн рубль оның ішінде: өндіріс 737,254.

== Көрікті жерлері ==
Аудан аумағында лотос алқаптары, Құрманғазы кесенесі, [[Астрахан қорығы|Астрахан мемлекеттік қорығының Обжоровский телімі]], 10 табиғи ескерткіш, оның ішінде: 3 - уылдырық шашатын жер, 7 ботаникалық ескерткіштер бар.

== Әйгілі тумалары және аудан тұрғындары ==
* [[Амангелді Әбдірахманұлы Айталы|Айталы Амангелді Әбдірахманұлы]] (1939 туғ.) — қоғам қайраткері, профессор, философия ғылымдарының докторы.
* [[Роза Аманғалиқызы Бердіғалиева|Бердіғалиева Роза Аманғалиқызы]] (1945—2015) — [[Қазақстан Республикасының кітапханалар қауымдастығы|Қазақстан кітапханалар қауымдастығының]] президенті.
* [[Заһир Мүдәрісұлы Дәкенов|Дәкенов Заһир Мүдәрісұлы]] (1962—1995) — ақын әрі жазушы.
* [[Хайдар Дисемәлиұлы Ермұратов|Ермұратов Хайдар Дисемәлиұлы]] (1893—1976) — жазушы, саясаткер, Астрахан облысында Кеңес өкіметін орнатуға қатысушы, аймақтағы бірнеше қазақ ауылындағы алғашқы мектептердің негізін қалаушы.
* [[Николай Васильевич Кашин|Кашин Николай Васильевич]] (1924 — 1996) — [[Даңқ ордені|Даңқ орденінің үш дәрежесінің]] иегері
* [[Тайыр Молдағалиұлы Күлтелеев|Күлтелеев Тайыр Молдағалиұлы]] (1911—1953) — қазақтан шыққан тұңғыш ғалым-заңгер.
* [[Сұлтан Бүркітбайұлы Қамалетдинов|Қамалетдинов Сұлтан Бүркітбайұлы]] (1965 туғ.) — Қазақстан әскери қолбасшысы, генерал-лейтенант.
* [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] (1818—1889) — халық музыканты, композитор, домбырашы, күйлердің авторы.
* [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]] (1937 туғ.) — кеңестік және қазақстандық химик.
* [[Әнес Төлендіұлы Сарай|Сарай Әнес Төлендіұлы]] (1937-2021) — қазақ жазушысы, драматург, журналист.
* [[Дмитрий Михайлович Сызранов|Сызранов Дмитрий Михайлович]] (1900—1974) — Кеңес әскери қолбасшысы, генерал-майор. Кудрино ауылында туған.
* [[Мәжіліс Мұхамеджанұлы Өтежанов|Өтежанов Мәжіліс Мұхамеджанұлы]] (1935—1998) — ақын, журналист, тіл белсендісі, «[[Ақ арна]]» газетінің бірінші редакторы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан облысы Володар ауданы]]</text>
      <sha1>2vg38d92ybuhusg1zxrm0zf9ikr4j2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674753</id>
    <revision>
      <id>3653970</id>
      <parentid>3304832</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28529" sha1="376dvb00won8cmhpz5ose3x6z7l7ryh" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Ақтөбе ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Ахтубинский район}}
 |Суреті          = Bitter river - panoramio.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coats of arms of Akhtubinsky district.svg
 |Ту              = Flag of Akhtubinsky district.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 16|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 46|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Астрахан облысы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]]
  |Астана түрі    = Әкім. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1928 жыл|1928]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Перунова Ольга Александровна
  |Басшының түрі         = Муниципалды құрылым басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 56 602
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 5,98
  |Халық саны бойынша орны       = 2
  |Тығыздығы                     = 12,84
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = орыстар, қазақтар, украиндар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 7810,00
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 1
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Akhtubinskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85141
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = http://ahtuba.astrobl.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Akhtubinsky District
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ақтөбе ауданы''' ({{lang-ru|Ахтубинский район}}) — [[Ресей]] [[Астрахан облысы]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалдық аудан).

Әкімшілік орталығы — [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы.

== Географиясы ==
Ақтөбе ауданы [[Астрахан облысы]]ның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Бұл аймақ жартылай шөлді және [[Еділ]] өзенінің сол жағалауын бойлай созылып жатыр. Ауданның ауданы 7810 км², аудан Астрахан облысындағы ең үлкен аудан болып табылады.

Аудан шығысында [[Қазақстан]]мен, батысында [[Черноярск ауданы]]мен, оңтүстік-шығыста [[Қарабайлы ауданы]]мен және оңтүстігінде [[Жантау ауданы (Астрахан облысы)|Жантау ауданымен]], солтүстігінде [[Волгоград облысы]]мен шектеседі.

Ақтөбе ауданы – Астрахан облысының солтүстік бөлігі, табақша тәрізді ойпаң-оймауыттармен біркелкі жалпақ жазықпен сипатталады. Тек көне су ағындарының арналары мен жекелеген күмбезді биіктіктер – тұзды күмбездер ғана ауданның тегістігін бұзады. Ауданның ең биік нүктесі Үлкен Боғдо тауының тұзды күмбезі – 149 м. Еділ мен [[Ахтуба|Ақтөбе]] өзендерінің аңғарларында терең, бірақ қысқа жыралар созылып жатыр. Жайылма тұтастай алғанда арна-көлдері бар ірі жоталы бедермен сипатталады.

Ауданның негізгі өзендері: Ақтөбе, Владимировка, Калмынка өзендері – негізгі тармақтары бар Еділ өзені. Өзендердің су режимі сәуір-маусым айларында байқалатын айқын көктемгі-жазғы су тасқынымен және жазғы-күзгі судың сабасымен сипатталады. Су тасқынының максималды деңгейі мамырдың аяғында - маусымның басында болады. Су тасқынының ең жоғары кезеңінің ұзақтығы 3-5 күннен аспайды.

== Тарихы ==
1928 жылы [[Төменгі Еділ өлкесі]]нің [[Астрахан округі]] құрамында орталығы Владимировка ауылында болатын Владимировск ауданы құрылды. Сонымен қоса таратылған [[Болхун ауданы]] аумағының бір бөлігі (Рождественский, Ново-Николаевский, Болхунский, Сокрутовский ауылдық кеңестері) округке берілді.

1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген басқа округтары сияқты Астрахан округі да таратылды. Оның аудандары Төменгі Еділ өлкесінің тікелей бағыныстылығына берілді. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Владимировск ауданы [[Сталинград өлкесі]]нің, 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамына кірді. 1937 жылы 16 шілдеде Астрахан ауданы Сталинград облысының құрамында қайта құрылып, оның құрамына Владимировск ауданы кірді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Владимировск ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы]]ның құрамына енді. 1944 жылы 25 мамырда Владимировск ауданы аумағының бір бөлігі жаңа [[Капустинояр ауданы]]на берілді. РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1959 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен Астрахан облысы Владимировский ауданының Владимировка ауылы, Петропавлск жұмысшы ауылы және Ақтөбе темір жол станциясындағы ауыл бір елді мекенге - [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласына біріктірілді. 1975 жылы 21 ақпанда РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығы негізінде Ақтөбе қаласы облыстық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылып, Владимировск ауданы Ақтөбе ауданы болып өзгертілді.

2006 жылғы 1 қаңтардан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802015465 ЗАКОН АСТРАХАНСКОЙ ОБЛАСТИ от 6 августа 2004 года № 43/2004-ОЗ Об установлении границ муниципальных образований и наделении их статусом сельского, городского поселения, городского округа, муниципального района]&lt;/ref&gt; сәйкес облыс құрамына 15 муниципалды құрылым: 3 қалалық және 12 ауылдық елді мекендер кірді. [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы аудан құрамына қалалық елді мекен ретінде енді.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1939 !!1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004	!!2005 
|-
|58 679
|↗62 782
|↗88 182
|↘39 466
|↘37 043
|↘31 963
|↘31 900
|↘31 600
|↘31 100
|-
! 2006 !!2007 !!2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014
|-
|↘30 700
|↘30 300
|↗30 400
|↗73 154
|↘29 326
|↗70 952
|↘69 859
|↘67 696
|↘66 640
|-
! 2015 !!2016 !!2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘66 105
|↘65 218
|↘64 553
|↘63 688
|↘62 408
|↘61 630
|↘60 973
|}

;Қалалану
Қала жағдайында ([[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы, [[Жоғарғы Баскүнжақ]] және [[Төменгі Баскүнжақ]] жұмысшы ауылдары) аудан халқының 75,37% тұрады.

;Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Астраханской области|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:

{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
 ! style=&quot;text-align:center&quot; |'''Ұлты'''
 ! Саны (адам)
 ! Пайыздық арасалмағы
 |-
 |[[орыстар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 52 983
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 74,36%
 |-
 |[[қазақтар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 11 673
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 16,38%
 |-
 |[[украиндар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1132
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,59%
 |-
 |[[шешендер]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 913
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,28%
 |-
 |[[татарлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 830
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,16%
 |-
 |[[Корейлер|кәрістер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 569
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80%
 |-
 |[[әзербайжандар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 493
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,69%
 |-
 |басқалары
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 2656
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 3,73%
 |-
 |көрсетпегендер
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 555
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,78%
 |-
 ||Барлығы
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 71 249
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00%
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
Ақтөбе ауданына әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 1 аудандық маңызы бар қала, 2 қала үлгісіндегі ауыл, 12 ауылдық кеңес кіреді&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802076638 «Астрахань облысының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» Астрахан облысының Заңы]&lt;/ref&gt;.

Ақтөбе ауданына муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде 15 муниципалды құрылым кіреді, оның ішінде 3 қалалық және 12 ауылдық елді мекендер:
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып2 = Муниципалды құрылым | Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы |Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны| Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
|A-%| '''Қалалық елді мекендер:''' | | | |
|А|[[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]] | [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы | 6 | ↘36 155 | 1055,40
|А|[[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ]] | [[Жоғарғы Баскүнжақ]] жұмысшы ауылы | 4 | ↘7458 | 30,25
|А|[[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ]] | [[Төменгі Баскүнжақ]] жұмысшы ауылы | 3 | ↘2657 | 27,19
|Б-%| '''Ауылдық елді мекендер:''' | | | | 
|Б|[[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі]] | [[Батаевка]] ауылы| 2 | ↘472 | 237,19
|Б|[[Болхун]] ауылы| [[Болхун]] ауылы | 1 | ↘1933 | 684,07
|Б|[[Золотуха ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Золотуха ауылдық кеңесі]] | село [[Золотуха (Астрахан облысы)|Золотуха]] | 1 | ↘1327 | 569,13
|Б|[[Капустинояр ауылдық кеңесі]] | [[Капустин Яр (ауыл)|Капустин Яр]] | 9 | ↘4270 | 85,72
|Б|[[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы| [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы | 1 | ↘1066 | 303,13
|Б|[[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] ауылы| [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] ауылы | 1 | ↘770 | 297,84
|Б|[[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]] | [[Покровка (Астрахан облысы)|Покровка]] ауылы | 2 | ↘1015 | 129,72
|Б|[[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]] | [[Пологое Займище]] ауылы | 6 | ↘922 | 383,46
|Б|[[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы| [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы | 1 | →360 | 114,62
|Б|[[Сокрутовск ауылдық кеңесі]] | [[Сокрутовка]] ауылы | 2 | ↘774 | 114,40
|Б|[[Удаченск ауылдық кеңесі]] | [[Удачное (Астрахан облысы)|Удачное]] ауылы | 2 | ↘813 | 260,57
|Б|[[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]] | [[Успенка (Астрахан облысы)|Успенка]] ауылы | 3 | ↘981 | 113,97
}}

=== Елді мекендері ===
Ақтөбе ауданында 44 елді мекен бар.
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
  |Атауы   = Аудан елді мекендерінің тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыптау4 = сан
|%| [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] | қала | ↘36 127 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Батаевка]] | ауыл | ↘543 | [[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі]]
| | [[Боғдо (Астрахан облысы)|Боғдо]] | ауыл | ↘44 | [[Сокрутовск ауылдық кеңесі]]
| | [[Болхун]] | ауыл | ↘1933 | [[Болхун]] ауылы
| | [[Бутырки (Астрахан облысы)|Бутырки]] | қыстақ | ↗48 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Верблюжий (ауыл)|Верблюжий]] | ауыл | ↘269 | [[Удаченск ауылдық кеңесі]]
|%| [[Жоғарғы Баскүнжақ]] | жұмысшы ауыл | ↘7435 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ]]
| | [[Громов (қыстақ)|Громов]] | қыстақ | ↗23 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Желга]] | ауыл | ↘37 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Дмитриевка (Астрахан облысы)|Дмитриевка]] | ауыл | ↘19 | [[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]]
| | [[Дубовый (Астрахан облысы)|Дубовый]] | қыстақ | ↘11 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Дуюнов (қыстақ)|Дуюнов]] | қыстақ | ↗7 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Зеленый Сад (Ақтөбе ауданы)|Зеленый Сад]] | ауыл | ↘4 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Золотуха (Астрахан облысы)|Золотуха]] | ауыл | ↘1327 | [[Золотуха ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Золотуха ауылдық кеңесі]]
| | [[Камнев (Астрахан облысы)|Камнев]] | қыстақ | ↗43 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Капустин Яр (ауыл)|Капустин Яр]] | ауыл | ↘5724 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Клочков (Астрахан облысы)|Клочков]] | қыстақ | ↘12 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Кононенко (қыстақ)|Кононенко]] | қыстақ | ↗8 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Корочин (Астрахан облысы)|Корочин]] | қыстақ | ↘32 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Кочевая (Астрахан облысы)|Кочевая]] | теміржол станциясы | ↘13 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Лопин (Астрахан облысы)|Лопин]] | қыстақ | ↘67 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
|%| [[Төменгі Баскүнжақ]] | жұмысшы ауыл | ↘2391 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Никонов (қыстақ)|Никонов]] | қыстақ | ↘3 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Новенькая (Астрахан облысы)|Новенькая]] | қыстау | ↘0 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] | ауыл | ↘1066 | [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы
| | [[Обливки]] | кордон | ↘0 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] | ауыл | ↘770 | [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]]
| | [[Покровка (Астрахан облысы)|Покровка]] | ауыл | ↗1070 | [[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]]
| | [[Пологое Займище]] | ауыл | ↘1035 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[15 км жол айырығы (Астрахан облысы)|15 км жол айырығы]] | жол айырығы | ↗20 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Разъезд Мартовский]] | елді мекен | ↘12 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Рогозин (қыстақ)|Рогозин]] | қыстақ | ↗29 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Рождественка (Астрахан облысы)|Рождественка]] | ауыл | →5 | [[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы) (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)]]
| | [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] | ауыл | →360 | [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы
| | [[Сокор]] | қыстақ | ↘4 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Сокрутовка]] | ауыл | ↘826 | [[Сокрутовск ауылдық кеңесі]]
| | [[Солончак (темір жол станциясы ауылы)|Солончак]] | темір жол станциясы ауылы | ↗7 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Солянка (Ақтөбе ауданы)|Солянка]] | ауыл | ↘68 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Орта Баскүнжақ]] | ауыл | ↘365 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Стасов (қыстақ)|Стасов]] | қыстақ | →106 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Токарев (Астрахан облысы)|Токарев]] | қыстақ | ↘45 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Удачное (Астрахан облысы)|Удачное]] | ауыл | ↘681 | [[Удаченск ауылдық кеңесі]]
| | [[Успенка (Астрахан облысы)|Успенка]] | ауыл | ↘987 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Шұңғыла (Астрахан облысы)|Шұңғыла]] | ауыл | ↘20 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
}}

== Экономикасы ==
=== Өнеркәсіп ===
Ауданда 30-дан астам өнеркәсіптік кәсіпорын бар, оның 5-і орта және ірі:
* «Бассол» ААҚ — Баскүнжақ кен орнын игеру және ас тұзын өндіру.
* «Кнауф Гипс Баскунчак» ЖАҚ — гипс өндіру
* «[[Ақтөбе кеме жасау және кеме жөндеу зауыты|Ақтөбе КЖЗ]]» ААҚ
* «Консерві зауыты» ААҚ
* «Ақтөбе ет комбинаты» ЖАҚ.

Ауданның өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемінде:
* 81,1% тамақ өнеркәсібі;
* 6,7% машина жасау;
* 11,1% құрылыс материалдары өнеркәсібі.

=== Ауыл қожалығы ===
Аудан аумағында 16 ауыл қожалығы кәсіпорны мен 206 шаруа қожалығы бар, ауыл шаруашылығы өндірісінде 3000 адам жұмыспен қамтылған.

Аудан бақша дақылдарын өндіру бойынша Астрахан облысында 2-орынды (20,8%), жұмыртқа өндіруден 4-орынды (13,7%), көкөніс өндіруден (меншікті салмағы – 8,2%) және ет (меншікті салмағы – 9,6%) 5-орынды иеленеді.

== Көрікті жерлері ==
Аудан аумағында [[Үлкен Боғдо]] тауы мен [[Баскүнжақ|Баскүнжақ көлі]] бар [[Боғдо-Баскүнжақ қорығы]], [[В.П.Чкалов атындағы Қорғаныс министрлігінің Мемлекеттік ұшу-сынақ орталығы|В.П.Чкалов ат. Мемлекеттік ұшу-сынақ орталығы]] орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)]]</text>
      <sha1>376dvb00won8cmhpz5ose3x6z7l7ryh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653971</id>
      <parentid>3653970</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28519" sha1="4rh498mxv3wyq5w94y85r2vu7jtfy8w" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Ақтөбе ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Ахтубинский район}}
 |Суреті          = Bitter river - panoramio.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = Coats of arms of Akhtubinsky district.svg
 |Ту              = Flag of Akhtubinsky district.svg
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 16|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 46|lon_min = 21|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Астрахан облысы]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]]
  |Астана түрі    = Әкім. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1928 жыл|1928]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Новак Сергей Николаевич
  |Басшының түрі         = Муниципалды құрылым басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 56 602
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 5,98
  |Халық саны бойынша орны       = 2
  |Тығыздығы                     = 12,84
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = орыстар, қазақтар, украиндар
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 7810,00
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 1
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Akhtubinskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 320px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85141
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = http://ahtuba.astrobl.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Akhtubinsky District
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Ақтөбе ауданы''' ({{lang-ru|Ахтубинский район}}) — [[Ресей]] [[Астрахан облысы]]ның солтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және муниципалды құрылым (муниципалдық аудан).

Әкімшілік орталығы — [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы.

== Географиясы ==
Ақтөбе ауданы [[Астрахан облысы]]ның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Бұл аймақ жартылай шөлді және [[Еділ]] өзенінің сол жағалауын бойлай созылып жатыр. Ауданның ауданы 7810 км², аудан Астрахан облысындағы ең үлкен аудан болып табылады.

Аудан шығысында [[Қазақстан]]мен, батысында [[Черноярск ауданы]]мен, оңтүстік-шығыста [[Қарабайлы ауданы]]мен және оңтүстігінде [[Жантау ауданы (Астрахан облысы)|Жантау ауданымен]], солтүстігінде [[Волгоград облысы]]мен шектеседі.

Ақтөбе ауданы – Астрахан облысының солтүстік бөлігі, табақша тәрізді ойпаң-оймауыттармен біркелкі жалпақ жазықпен сипатталады. Тек көне су ағындарының арналары мен жекелеген күмбезді биіктіктер – тұзды күмбездер ғана ауданның тегістігін бұзады. Ауданның ең биік нүктесі Үлкен Боғдо тауының тұзды күмбезі – 149 м. Еділ мен [[Ахтуба|Ақтөбе]] өзендерінің аңғарларында терең, бірақ қысқа жыралар созылып жатыр. Жайылма тұтастай алғанда арна-көлдері бар ірі жоталы бедермен сипатталады.

Ауданның негізгі өзендері: Ақтөбе, Владимировка, Калмынка өзендері – негізгі тармақтары бар Еділ өзені. Өзендердің су режимі сәуір-маусым айларында байқалатын айқын көктемгі-жазғы су тасқынымен және жазғы-күзгі судың сабасымен сипатталады. Су тасқынының максималды деңгейі мамырдың аяғында - маусымның басында болады. Су тасқынының ең жоғары кезеңінің ұзақтығы 3-5 күннен аспайды.

== Тарихы ==
1928 жылы [[Төменгі Еділ өлкесі]]нің [[Астрахан округі]] құрамында орталығы Владимировка ауылында болатын Владимировск ауданы құрылды. Сонымен қоса таратылған [[Болхун ауданы]] аумағының бір бөлігі (Рождественский, Ново-Николаевский, Болхунский, Сокрутовский ауылдық кеңестері) округке берілді.

1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген басқа округтары сияқты Астрахан округі да таратылды. Оның аудандары Төменгі Еділ өлкесінің тікелей бағыныстылығына берілді. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Владимировск ауданы [[Сталинград өлкесі]]нің, 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамына кірді. 1937 жылы 16 шілдеде Астрахан ауданы Сталинград облысының құрамында қайта құрылып, оның құрамына Владимировск ауданы кірді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Владимировск ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы]]ның құрамына енді. 1944 жылы 25 мамырда Владимировск ауданы аумағының бір бөлігі жаңа [[Капустинояр ауданы]]на берілді. РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1959 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен Астрахан облысы Владимировский ауданының Владимировка ауылы, Петропавлск жұмысшы ауылы және Ақтөбе темір жол станциясындағы ауыл бір елді мекенге - [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласына біріктірілді. 1975 жылы 21 ақпанда РКФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығы негізінде Ақтөбе қаласы облыстық бағыныстағы қалалар санатына жатқызылып, Владимировск ауданы Ақтөбе ауданы болып өзгертілді.

2006 жылғы 1 қаңтардан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802015465 ЗАКОН АСТРАХАНСКОЙ ОБЛАСТИ от 6 августа 2004 года № 43/2004-ОЗ Об установлении границ муниципальных образований и наделении их статусом сельского, городского поселения, городского округа, муниципального района]&lt;/ref&gt; сәйкес облыс құрамына 15 муниципалды құрылым: 3 қалалық және 12 ауылдық елді мекендер кірді. [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы аудан құрамына қалалық елді мекен ретінде енді.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1939 !!1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004	!!2005 
|-
|58 679
|↗62 782
|↗88 182
|↘39 466
|↘37 043
|↘31 963
|↘31 900
|↘31 600
|↘31 100
|-
! 2006 !!2007 !!2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014
|-
|↘30 700
|↘30 300
|↗30 400
|↗73 154
|↘29 326
|↗70 952
|↘69 859
|↘67 696
|↘66 640
|-
! 2015 !!2016 !!2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘66 105
|↘65 218
|↘64 553
|↘63 688
|↘62 408
|↘61 630
|↘60 973
|}

;Қалалану
Қала жағдайында ([[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы, [[Жоғарғы Баскүнжақ]] және [[Төменгі Баскүнжақ]] жұмысшы ауылдары) аудан халқының 75,37% тұрады.

;Ұлттық құрамы
2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям Астраханской области|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:

{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
 ! style=&quot;text-align:center&quot; |'''Ұлты'''
 ! Саны (адам)
 ! Пайыздық арасалмағы
 |-
 |[[орыстар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 52 983
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 74,36%
 |-
 |[[қазақтар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 11 673
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 16,38%
 |-
 |[[украиндар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1132
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,59%
 |-
 |[[шешендер]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 913
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,28%
 |-
 |[[татарлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 830
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1,16%
 |-
 |[[Корейлер|кәрістер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 569
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,80%
 |-
 |[[әзербайжандар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 493
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,69%
 |-
 |басқалары
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 2656
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 3,73%
 |-
 |көрсетпегендер
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 555
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 0,78%
 |-
 ||Барлығы
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 71 249
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 100,00%
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
Ақтөбе ауданына әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 1 аудандық маңызы бар қала, 2 қала үлгісіндегі ауыл, 12 ауылдық кеңес кіреді&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802076638 «Астрахань облысының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» Астрахан облысының Заңы]&lt;/ref&gt;.

Ақтөбе ауданына муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде 15 муниципалды құрылым кіреді, оның ішінде 3 қалалық және 12 ауылдық елді мекендер:
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып2 = Муниципалды құрылым | Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы |Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны| Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
|A-%| '''Қалалық елді мекендер:''' | | | |
|А|[[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]] | [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] қаласы | 6 | ↘36 155 | 1055,40
|А|[[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ]] | [[Жоғарғы Баскүнжақ]] жұмысшы ауылы | 4 | ↘7458 | 30,25
|А|[[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ]] | [[Төменгі Баскүнжақ]] жұмысшы ауылы | 3 | ↘2657 | 27,19
|Б-%| '''Ауылдық елді мекендер:''' | | | | 
|Б|[[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі]] | [[Батаевка]] ауылы| 2 | ↘472 | 237,19
|Б|[[Болхун]] ауылы| [[Болхун]] ауылы | 1 | ↘1933 | 684,07
|Б|[[Золотуха ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Золотуха ауылдық кеңесі]] | село [[Золотуха (Астрахан облысы)|Золотуха]] | 1 | ↘1327 | 569,13
|Б|[[Капустинояр ауылдық кеңесі]] | [[Капустин Яр (ауыл)|Капустин Яр]] | 9 | ↘4270 | 85,72
|Б|[[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы| [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы | 1 | ↘1066 | 303,13
|Б|[[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] ауылы| [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] ауылы | 1 | ↘770 | 297,84
|Б|[[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]] | [[Покровка (Астрахан облысы)|Покровка]] ауылы | 2 | ↘1015 | 129,72
|Б|[[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]] | [[Пологое Займище]] ауылы | 6 | ↘922 | 383,46
|Б|[[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы| [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы | 1 | →360 | 114,62
|Б|[[Сокрутовск ауылдық кеңесі]] | [[Сокрутовка]] ауылы | 2 | ↘774 | 114,40
|Б|[[Удаченск ауылдық кеңесі]] | [[Удачное (Астрахан облысы)|Удачное]] ауылы | 2 | ↘813 | 260,57
|Б|[[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]] | [[Успенка (Астрахан облысы)|Успенка]] ауылы | 3 | ↘981 | 113,97
}}

=== Елді мекендері ===
Ақтөбе ауданында 44 елді мекен бар.
{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
  |Атауы   = Аудан елді мекендерінің тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыптау4 = сан
|%| [[Ақтөбе (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] | қала | ↘36 127 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Батаевка]] | ауыл | ↘543 | [[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі]]
| | [[Боғдо (Астрахан облысы)|Боғдо]] | ауыл | ↘44 | [[Сокрутовск ауылдық кеңесі]]
| | [[Болхун]] | ауыл | ↘1933 | [[Болхун]] ауылы
| | [[Бутырки (Астрахан облысы)|Бутырки]] | қыстақ | ↗48 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Верблюжий (ауыл)|Верблюжий]] | ауыл | ↘269 | [[Удаченск ауылдық кеңесі]]
|%| [[Жоғарғы Баскүнжақ]] | жұмысшы ауыл | ↘7435 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ]]
| | [[Громов (қыстақ)|Громов]] | қыстақ | ↗23 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Желга]] | ауыл | ↘37 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Дмитриевка (Астрахан облысы)|Дмитриевка]] | ауыл | ↘19 | [[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]]
| | [[Дубовый (Астрахан облысы)|Дубовый]] | қыстақ | ↘11 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Дуюнов (қыстақ)|Дуюнов]] | қыстақ | ↗7 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Зеленый Сад (Ақтөбе ауданы)|Зеленый Сад]] | ауыл | ↘4 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Золотуха (Астрахан облысы)|Золотуха]] | ауыл | ↘1327 | [[Золотуха ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Золотуха ауылдық кеңесі]]
| | [[Камнев (Астрахан облысы)|Камнев]] | қыстақ | ↗43 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Капустин Яр (ауыл)|Капустин Яр]] | ауыл | ↘5724 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Клочков (Астрахан облысы)|Клочков]] | қыстақ | ↘12 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Кононенко (қыстақ)|Кононенко]] | қыстақ | ↗8 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Корочин (Астрахан облысы)|Корочин]] | қыстақ | ↘32 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Кочевая (Астрахан облысы)|Кочевая]] | теміржол станциясы | ↘13 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Лопин (Астрахан облысы)|Лопин]] | қыстақ | ↘67 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
|%| [[Төменгі Баскүнжақ]] | жұмысшы ауыл | ↘2391 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Никонов (қыстақ)|Никонов]] | қыстақ | ↘3 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Новенькая (Астрахан облысы)|Новенькая]] | қыстау | ↘0 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] | ауыл | ↘1066 | [[Ново-Николаевка (Астрахан облысы)|Ново-Николаевка]] ауылы
| | [[Обливки]] | кордон | ↘0 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]] | ауыл | ↘770 | [[Пироговка (Астрахан облысы)|Пироговка]]
| | [[Покровка (Астрахан облысы)|Покровка]] | ауыл | ↗1070 | [[Покровск ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Покровск ауылдық кеңесі]]
| | [[Пологое Займище]] | ауыл | ↘1035 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[15 км жол айырығы (Астрахан облысы)|15 км жол айырығы]] | жол айырығы | ↗20 | [[«Ақтөбе қаласы» муниципалды құрылымы|Ақтөбе қаласы]]
| | [[Разъезд Мартовский]] | елді мекен | ↘12 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Рогозин (қыстақ)|Рогозин]] | қыстақ | ↗29 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Рождественка (Астрахан облысы)|Рождественка]] | ауыл | →5 | [[Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы) (Астрахан облысы)|Батай ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)]]
| | [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] | ауыл | →360 | [[Садовое (Астрахан облысы)|Садовое]] ауылы
| | [[Сокор]] | қыстақ | ↘4 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Сокрутовка]] | ауыл | ↘826 | [[Сокрутовск ауылдық кеңесі]]
| | [[Солончак (темір жол станциясы ауылы)|Солончак]] | темір жол станциясы ауылы | ↗7 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Солянка (Ақтөбе ауданы)|Солянка]] | ауыл | ↘68 | [[Пологозаймищенск ауылдық кеңесі]]
| | [[Орта Баскүнжақ]] | ауыл | ↘365 | [[«Төменгі Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Төменгі Баскүнжақ ауылы]]
| | [[Стасов (қыстақ)|Стасов]] | қыстақ | →106 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Токарев (Астрахан облысы)|Токарев]] | қыстақ | ↘45 | [[Капустинояр ауылдық кеңесі]]
| | [[Удачное (Астрахан облысы)|Удачное]] | ауыл | ↘681 | [[Удаченск ауылдық кеңесі]]
| | [[Успенка (Астрахан облысы)|Успенка]] | ауыл | ↘987 | [[Өспен ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Өспен ауылдық кеңесі]]
| | [[Шұңғыла (Астрахан облысы)|Шұңғыла]] | ауыл | ↘20 | [[«Жоғарғы Баскүнжақ ауылы» муниципалды құрылымы|Жоғарғы Баскүнжақ ауылы]]
}}

== Экономикасы ==
=== Өнеркәсіп ===
Ауданда 30-дан астам өнеркәсіптік кәсіпорын бар, оның 5-і орта және ірі:
* «Бассол» ААҚ — Баскүнжақ кен орнын игеру және ас тұзын өндіру.
* «Кнауф Гипс Баскунчак» ЖАҚ — гипс өндіру
* «[[Ақтөбе кеме жасау және кеме жөндеу зауыты|Ақтөбе КЖЗ]]» ААҚ
* «Консерві зауыты» ААҚ
* «Ақтөбе ет комбинаты» ЖАҚ.

Ауданның өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемінде:
* 81,1% тамақ өнеркәсібі;
* 6,7% машина жасау;
* 11,1% құрылыс материалдары өнеркәсібі.

=== Ауыл қожалығы ===
Аудан аумағында 16 ауыл қожалығы кәсіпорны мен 206 шаруа қожалығы бар, ауыл шаруашылығы өндірісінде 3000 адам жұмыспен қамтылған.

Аудан бақша дақылдарын өндіру бойынша Астрахан облысында 2-орынды (20,8%), жұмыртқа өндіруден 4-орынды (13,7%), көкөніс өндіруден (меншікті салмағы – 8,2%) және ет (меншікті салмағы – 9,6%) 5-орынды иеленеді.

== Көрікті жерлері ==
Аудан аумағында [[Үлкен Боғдо]] тауы мен [[Баскүнжақ|Баскүнжақ көлі]] бар [[Боғдо-Баскүнжақ қорығы]], [[В.П.Чкалов атындағы Қорғаныс министрлігінің Мемлекеттік ұшу-сынақ орталығы|В.П.Чкалов ат. Мемлекеттік ұшу-сынақ орталығы]] орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)]]</text>
      <sha1>4rh498mxv3wyq5w94y85r2vu7jtfy8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3654063</id>
      <parentid>3653672</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17022" sha1="cj7zvzybw5y0o1k5tetb494qi1cad7u" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88007||2859||390||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||96859||77140||11074||229||3392||234||110||5824||742
|-
|3||2||{{u|Мағыпар}}||87698||82476||964||642||37||388||0||2887||49
|-
|4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136
|-
|5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24
|-
|6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30514||3588||368||5769||944||2238||4786||5206
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||49512||40720||1780||109||632||17||11||4520||40
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38483||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||8||{{u|1nter pares}}||36907||33899||215||7||1393||72||0||1569||154
|-
|10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844
|-
|12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||11||{{u|Орел Карл}}||23803||22465||822||39||134||4||3||121||11
|-
|14||12||{{u|Sagzhan}}||23031||21616||436||44||276||11||0||333||87
|-
|15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007
|-
|16||18||{{u|Nurken}}||20433||10711||1436||41||7221||115||8||431||58
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||17262||12283||224||7||135||162||8||2490||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14053||411||16||1017||73||1||539||303
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11631||7156||508||0||108||514||0||616||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10207||8031||1233||40||4||0||4||333||36
|-
|25||32||{{u|AlibekKS}}||8395||5816||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|26||28||{{u|Тұран}}||8362||6512||414||53||255||120||0||297||32
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8244||5814||27||5||1868||204||0||172||52
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200
|-
|30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23
|-
|37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444
|-
|38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5041||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||57||{{u|Madi Dos}}||4527||3089||214||63||55||50||0||637||122
|-
|49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|50||44||{{u|Coffee86}}||4458||3914||4||0||11||7||0||419||5
|-
|51||48||{{u|Makenzis}}||3786||3729||5||0||0||0||0||46||5
|-
|52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21
|-
|53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138
|-
|56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||67||{{u|ShadZ01}}||3332||2643||364||119||106||0||0||4||0
|-
|60||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3
|-
|65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0
|-
|66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2936||1896||318||0||91||55||0||445||4
|-
|70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6
|-
|71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|73||68||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48
|-
|81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2
|-
|82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44
|-
|85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2157||1841||8||0||20||0||0||82||86
|-
|94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|95||83||{{u|Unknown Alash}}||2027||1964||1||0||0||0||0||0||0
|-
|96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1613||1340||1||0||107||1||0||5||0
|-
|107||95||{{u|Gliwi}}||1560||1554||3||0||0||0||0||0||0
|-
|108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||117||{{u|Ziv}}||1181||1108||60||0||0||2||0||9||2
|-
|126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|127||227||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0
|-
|129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||207||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||140||{{u|Wikuiser}}||1098||799||143||0||63||0||43||18||4
|-
|134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1026||879||16||0||0||0||0||5||0
|-
|141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11
|-
|143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|145||223||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|146||167||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11
|-
|147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0
|-
|154||191||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|155||216||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|157||232||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|158||179||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|162||234||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|164||172||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|167||165||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1
|-
|168||166||{{u|Marksscheider}}||736||630||10||0||92||0||0||0||0
|-
|169||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||145||{{u|Mheidegger}}||734||760||7||2||0||0||0||6||3
|-
|171||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|172||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|173||176||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|174||225||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|175||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|176||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1
|-
|177||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0
|-
|178||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||212||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|180||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|181||169||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|182||231||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|183||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||204||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|185||168||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|186||222||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17
|-
|187||195||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|188||192||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||175||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|190||177||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0
|-
|191||171||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||178||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11
|-
|193||219||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|194||180||{{u|Bauyr03}}||628||559||0||1||0||0||0||36||0
|-
|195||193||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||218||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|197||229||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0
|-
|198||188||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|199||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||610||609||0||0||0||0||0||3||2
|-
|200||174||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|201||181||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|202||184||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||173||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|204||183||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|205||233||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|206||186||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|207||230||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|208||205||{{u|Aldogarov}}||570||485||0||0||2||0||0||81||0
|-
|209||190||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|210||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||209||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|213||206||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|214||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||208||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|216||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||189||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|218||194||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|220||224||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|221||211||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0
|-
|222||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|223||185||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|224||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1
|-
|225||221||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1
|-
|226||187||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|227||210||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||215||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0
|-
|229||228||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8
|-
|230||226||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|231||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||217||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0
|-
|233||214||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|234||213||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|235||235||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>cj7zvzybw5y0o1k5tetb494qi1cad7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3654125</id>
      <parentid>3653775</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="c3ksbb4m7gf2m9mdo5j8clju1uvdjxj" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515615||380092||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132998||127388||853||15||62||17||10||2859||1769
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113955||1||0||0||0||0||0||113954||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89407||89407||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79292||79277||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50440||50147||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26612||22829||42||0||3648||2||0||69||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14760||13738||468||1||0||84||0||390||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-
|88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||172||170||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>c3ksbb4m7gf2m9mdo5j8clju1uvdjxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3653821</id>
      <parentid>3653470</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3653821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105026" sha1="oxcnobxt2fq26uoqjbimd3h1fkvtu7d" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2707||42||0||60||33||600||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2613||104||14||200||91||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Орел Карл}}||1379||322||1||322||90||24||0||2||0
|-
|12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Nurkhan}}||993||105||14||345||4||26||0||1||0
|-
|27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|1nter pares}}||656||324||0||10||1135||3||0||0||4
|-
|41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1629||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|46||{{u|Nurken}}||546||536||3||657||4964||32||15||3||4
|-
|47||{{u|Casserium}}||539||187||72||76||333||50||0||7||0
|-
|48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|49||{{u|Sagzhan}}||534||92||2||23||212||30||0||0||0
|-
|50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0
|-
|51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0
|-
|57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||426||37||0||0||1600||3||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21
|-
|67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0
|-
|77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|ShadZ01}}||213||23||0||34||82||66||0||0||0
|-
|109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49
|-
|122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309
|-
|146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0
|-
|153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0
|-
|206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0
|-
|238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0
|-
|242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3
|-
|256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1
|-
|278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||76||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|283||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2979||521||93||0||38||4
|-
|287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0
|-
|300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3
|-
|302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0
|-
|336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0
|-
|386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Yessentaikyzy}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|398||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Marksscheider}}||33||46||0||2||83||0||0||0||0
|-
|433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|443||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|444||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|452||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|460||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|462||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|463||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|465||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|468||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0
|-
|482||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|486||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|489||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|492||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|493||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|496||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|PushkinVko}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|503||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|504||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|506||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|507||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|508||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|510||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|511||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|528||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|532||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|544||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|545||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|546||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|548||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|549||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|555||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|560||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|562||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|565||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|568||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|570||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|576||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|578||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|582||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|583||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|584||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|590||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|592||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|600||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|632||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Aldogarov}}||11||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|645||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|646||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|648||{{u|Амина Жанаковна}}||11||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|654||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|658||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|660||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|666||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Muzeologist}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|671||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|683||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|689||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|693||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|711||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|717||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|721||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|726||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|739||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|746||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|747||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|749||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|751||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|754||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|759||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|771||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|783||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Вилюс М}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0
|-
|794||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|797||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|803||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|816||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|829||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|837||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|838||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|840||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|841||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|845||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|849||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|853||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|854||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|858||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|861||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|862||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0
|-
|863||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|869||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|882||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|886||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|891||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|895||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|901||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|909||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|917||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|919||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|931||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|935||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|942||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|945||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|956||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|965||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|966||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|988||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|994||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1005||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1007||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1016||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1019||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1027||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1035||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1095||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1142||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1148||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1180||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1183||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1188||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1190||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1203||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1207||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1214||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1265||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1295||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1436||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1438||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1439||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1451||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1452||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1468||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1471||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1498||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1528||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1545||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1563||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1564||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1571||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1674||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1696||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1710||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1712||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1713||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1714||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1715||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1716||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1717||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1718||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1719||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1720||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1721||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1722||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1723||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1724||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1725||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1726||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1727||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1728||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1729||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1730||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1731||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1732||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||335||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>oxcnobxt2fq26uoqjbimd3h1fkvtu7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Nehir Boz 1205</title>
    <ns>3</ns>
    <id>681044</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 289ce7857583f39e8321bbe72564b93d" />
    <revision>
      <id>3653942</id>
      <parentid>3023609</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 289ce7857583f39e8321bbe72564b93d]]</comment>
      <origin>3653942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="14id4jdvaqmj622e94g1oq479qrtc9m" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 289ce7857583f39e8321bbe72564b93d]]</text>
      <sha1>14id4jdvaqmj622e94g1oq479qrtc9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жантау ауданы (Астрахан облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683979</id>
    <revision>
      <id>3653975</id>
      <parentid>3063208</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20116" sha1="ij2b7izbgote2icygl5t59vzgyfxj3e" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Жантау ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Енотаевский район}}
 |Суреті          = Nikolskoye Yenot distr 1.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = RUS Енотаевский район COA.gif
 |Ту              = RUS Енотаевский район flag.gif 
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 14|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 46|lon_min = 51|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = Астрахан облысы
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 14 муниципалды құрылым
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1925 жыл|1925]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Левшин Сергей Анатольевич
  |Басшының түрі         = Әкімшілік басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 25 001
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 2,64
  |Халық саны бойынша орны       = 12
  |Тығыздығы                     = 3,97
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Орыстар|орыстар]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Шешендер|шешендер]]
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 6296,80
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Enotaevskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 280px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85143
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = https://enotaevka.astrobl.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Yenotayevsky District
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Жантау ауданы''' ({{lang-ru|Енотаевский район}}) — [[Ресей|Ресейдің]] [[Астрахан облысы|Астрахан облысындағы]] әкімшілік-аумақтық бірлігі (аудан) және муниципалды құрылымы (муниципалды аймақ).

Әкімшілік орталығы — [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы.

== Географиясы ==
Жантау ауданы батыста [[Қалмақстан|Қалмақстан Республикасымен]] шектесіп, онымен 2 бөлікке бөлінеді (Саған Аман ауылының аумағы).

Аудан солтүстігінде [[Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] және [[Черноярск ауданы|Черноярск]] аудандарымен, шығысында [[Қарабайлы ауданы|Қарабайлы]], оңтүстігінде [[Нариман (Астрахан облысы)|Нариман]] аудандарымен шектеседі.

== Тарихы ==
1925 жылы [[Жантау уезі|Жантау уезінің]] болыстарынан – толығымен Жантау және Копановск, ішінара Владимировск және Ивановск болыстарынан Жантау ауданы құрылды. 1928 жылы маусымда аудан ірілендіріліп, (оған Замянов ауданының аумағы қосылды) [[Төменгі Еділ өлкесі]] [[Астрахан округі|Астрахан округінің]] құрамына кірді. 1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген басқа округтары сияқты Астрахан округі де таратылды. Оның аудандары Төменгі Еділ өлкесінің тікелей бағыныстылығына берілді. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Жантау ауданы [[Сталинград өлкесі|Сталинград өлкесінің]], 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамына кірді. 1937 жылы 16 шілдеде Сталинград облысының құрамында Астрахан ауданы қайта құрылып, Жантау ауданы оған кіргізілді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Жантау ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] құрамына енді. 1944 жылы 25 мамырда Жантау ауданы аумағының бір бөлігі жаңа [[Никол ауданы|Никол ауданына]] берілді. 1957 жылы 25 сәуірде аудан құрамына таратылған Никол ауданы енді.

2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802015465 Муниципалды құрылымдардың шекараларын белгілеу және оларға ауылдық, қалалық кент, қалалық округ, муниципалды округ мәртебесін беру туралы Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңы.]&lt;/ref&gt; сәйкес аудан құрамында 14 муниципалды құрылым (ауылдық кент) құрылды.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1939 !!1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004	!!2005 
|-
|28 631
|↘23 638
|↗26 591
|↗26 660
|↗29 093
|↘27 625
|↘27 500
|↗28 200
|→28 200
|-
! 2006 !!2007 !!2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014
|-
|→28 200
|↘28 100
|→28 100
|↘28 027
|↘26 786
|↘26 785
|↘26 595
|↘26 397
|↘26 098
|-
! 2015 !!2016 !!2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘26 007
|↘25 851
|↘25 785
|↘25 405
|↘24 980
|↘24 749
|↘24 604
|}

;Ұлттық құрамы
{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
!Халық ||[[1939 жыл]]&lt;br&gt; адам&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=1759 Демоскоп Weekly — Қосымша. Ресей империясының, КСРО-ның, 15 жаңа тәуелсіз мемлекеттердің халық санағы]&lt;/ref&gt;||2010 жыл&lt;br&gt; адам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ЖІӨ 4-том. 4-кесте. Астрахан облысы муниципалды құрылымдарының ұлты және орыс тілін білуі бойынша халық саны|accessdate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
 |-
 |[[Орыстар|орыстар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 26 144 (91,31%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 16 857 (62,93%)
 |-
 |[[Қазақтар|қазақтар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 686 (2,4%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 5 921 (22,10%)
 |-
 |[[Шешендер|шешендер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1 533 (5,72%)
 |-
 |[[Корейлер|кәрістер]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 580 (2,17%)
 |-
 |[[Қалмақтар|қалмақтар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1 356 (4,74%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 578 (2,16%)
 |- 
 |[[Даргиндер|даргиндер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 271 (1,01%)
 |-
 |[[Татарлар|татарлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 55 (0,2%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 129 (0,48%)
 |-
 |[[Аварлар|аварлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 118 (0,44%)
 |-
 |[[Украиндар|украиндар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 118 (0,41%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 |-
 |басқалары 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 272&lt;ref&gt;Дереккөзде 1356 деп көрсетілген, арифметикалық қате жіберілгені анық&lt;/ref&gt; (0,95%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 610 (2,28%)
 |-
 |көрсетпегендер
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 189 (0,71%)
 |-
 ||Барлығы 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 28 631 (100,00%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 26 786 (100,00%)
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
Жантау ауданы әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 14 ауылдық кеңесті қамтиды.

Жантау ауданы муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде ауылдық қоныс мәртебесі бар 14 муниципалды құрылымды қамтиды:

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы | Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны | Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
| |[[Ветлян ауылдық кеңесі]] | [[Ветлянка (Астрахан облысы)|Ветлянка]] | 1 | ↗595 | 213,58
| |[[Владимировский ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Владимировский ауылдық кеңесі]] | [[Владимировка (Астрахан облысы)|Владимировка]] ауылы | 1 | ↘883 | 125,66
| |[[Восток ауылдық кеңесі]] | [[Восток (Астрахан облысы)|Восток]] ауылы | 1 | ↗1205 | 372,76
| |[[Грачи ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Грачи ауылдық кеңесі]] | [[Грачи (Жантау ауылы)|Грачи]] ауылы | 1 | ↘560 | 268,19
| |[[Жантау (ауылдық қоныс)|Жантау ауылы]] | [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы | 2 | ↘6950 | 78,27
| |[[Замианский ауылдық кеңесі]] | [[Замианы]] ауылы | 3 | ↘1850 | 193,97
| |[[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]] | [[Ивановка (Астрахан облысы)|Ивановка]] ауылы | 2 | ↘1067 | 399,60
| |[[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы | 1 | ↘959 | 343,18
| |[[Косика ауылдық кеңесі]] | [[Косика]] ауылы | 1 | ↗521 | 110,88
| |[[Никол ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Никол ауылдық кеңесі]] | [[Николское (Жантау ауданы)|Николское]] ауылы | 1 | ↘4795 | 640,00
| |[[Пришиб ауылдық кеңесі]] | [[Пришиб (Астрахан облысы)|Пришиб]] ауылы | 2 | ↘1059 | 728,22
| |[[Средневолжский ауылдық кеңесі]] | [[Волжский (Астрахан облысы)|Волжский]] кенті | 4 | ↘2125 | 1553,03
| |[[Табын-Арал ауылдық кеңесі]] | [[Ленино (Астрахан облысы)|Ленино]] ауылы | 4 | ↗970 | 241,64
| |[[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]] | [[Федоровка (Жантау ауданы)|Федоровка]] ауылы | 3 | ↘1065 | 328,05
}}

=== Елді мекендері ===
Жантау ауданында 27 елді мекен бар.

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
  | Атауы = Аудандағы елді мекендер тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыыптау4 = сан
| | [[Береговой (Жантау ауданы)|Береговой]] | ауыл | ↗129 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Блошной]] | қыстақ | ↗3 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Ветлянка (Астрахан облысы)|Ветлянка]] | ауыл | ↗595 | [[Ветлян ауылдық кеңесі]]
| | [[Владимировка (Астрахан облысы)|Владимировка]] | ауыл | ↘883 | [[Владимировский ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Владимировский ауылдық кеңесі]]
| | [[Волжский (Астрахан облысы)|Волжский]] | ауыл | ↗1862 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Восток (Астрахан облысы)|Восток]] | ауыл | ↗1205 | [[Восток ауылдық кеңесі]]
| | [[Госпитомника]] | ауыл | →20 | [[Жантау (ауылдық қоныс)|Жантау ауылы]]
| | [[Грачи (Жантау ауданы)|Грачи]] | ауыл | ↘560 | [[Грачи ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Грачи ауылдық кеңесі]]
| | [[Екатериновка (Астрахан облысы)|Екатериновка]] | ауыл | ↗6 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
| | [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] | ауыл | ↘7616 | [[Жантау (ауылдық қоныс)|Ауыл Енотаевка]]
| | [[Замианы]] | ауыл | ↘1494 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Ивановка (Астрахан облысы)|Ивановка]] | ауыл | ↗731 | [[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]]
| | [[Екі Шыбыр]] | ауыл | ↗126 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Козинка (Астрахан облысы)|Козинка]] | ауыл | ↘11 | [[Пришиб ауылдық кеңесі]]
| | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] | ауыл | ↘959 | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы
| | [[Косика]] | ауыл | ↗521 | [[Косика ауылдық кеңесі]]
| | [[Ленино (Астрахан облысы)|Ленино]] | ауыл | ↗895 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Михайловка (Жантау ауданы)|Михайловка]] | ауыл | ↗286 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
| | [[Николаевка (Жантау ауданы)|Николаевка]] | ауыл | ↗418 | [[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]]
| | [[Никольское (Жантау ауданы)|Никольское]] | ауыл | ↘4795 | [[Никол ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Никол ауылдық кеңесі]]
| | [[Новострой (Астрахан облысы)|Новострой]] | ауыл | ↗406 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Прибрежный (Астрахан облысы)|Прибрежный]] | ауыл | ↘107 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Пришиб (Астрахан облысы)|Пришиб]] | ауыл | ↘1096 | [[Пришиб ауылдық кеңесі]]
| | [[Промысловый (Астрахан облысы)|Промысловый]] | ауыл | ↘41 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Сероглазка]] | ауыл | ↗456 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Табын-Арал]] | ауыл | ↘111 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Федоровка (Жантау ауданы)|Федоровка]] | ауыл | ↘862 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан облысы Жантау ауданы]]</text>
      <sha1>ij2b7izbgote2icygl5t59vzgyfxj3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653976</id>
      <parentid>3653975</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20110" sha1="cszy36qdxtoiepkaxj92g9n4ahygwsc" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Жантау ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-ru|Енотаевский район}}
 |Суреті          = Nikolskoye Yenot distr 1.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         = RUS Енотаевский район COA.gif
 |Ту              = RUS Енотаевский район flag.gif 
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 14|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 46|lon_min = 51|lon_sec = 00
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = Астрахан облысы
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 14 муниципалды құрылым
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы
  |Астана түрі    = Әкімш. орт.
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = [[1925 жыл|1925]]
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Будаев Борис Фацбаевич
  |Басшының түрі         = Әкімшілік басшысы
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = {{құлдырау}} 25 001
  |Санақ жылы                    = 2025
  |Пайызы                        = 2,64
  |Халық саны бойынша орны       = 12
  |Тығыздығы                     = 3,97
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = [[Орыстар|орыстар]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Шешендер|шешендер]]
  |Конфессиялық құрамы           = 
 |Жер аумағы                     = 6296,80
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 3
 |Максималды биіктігі            = 
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = Astrakhanskaya oblast Enotaevskiy rayon.png
  |Карта ені                     = 280px
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 85143
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          = https://enotaevka.astrobl.ru/
  |Сайт тілі                     = ru
 |Commons санаты                 = Yenotayevsky District
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Жантау ауданы''' ({{lang-ru|Енотаевский район}}) — [[Ресей|Ресейдің]] [[Астрахан облысы|Астрахан облысындағы]] әкімшілік-аумақтық бірлігі (аудан) және муниципалды құрылымы (муниципалды аймақ).

Әкімшілік орталығы — [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы.

== Географиясы ==
Жантау ауданы батыста [[Қалмақстан|Қалмақстан Республикасымен]] шектесіп, онымен 2 бөлікке бөлінеді (Саған Аман ауылының аумағы).

Аудан солтүстігінде [[Ақтөбе ауданы (Астрахан облысы)|Ақтөбе]] және [[Черноярск ауданы|Черноярск]] аудандарымен, шығысында [[Қарабайлы ауданы|Қарабайлы]], оңтүстігінде [[Нариман (Астрахан облысы)|Нариман]] аудандарымен шектеседі.

== Тарихы ==
1925 жылы [[Жантау уезі|Жантау уезінің]] болыстарынан – толығымен Жантау және Копановск, ішінара Владимировск және Ивановск болыстарынан Жантау ауданы құрылды. 1928 жылы маусымда аудан ірілендіріліп, (оған Замянов ауданының аумағы қосылды) [[Төменгі Еділ өлкесі]] [[Астрахан округі|Астрахан округінің]] құрамына кірді. 1930 жылы 30 шілдеде КСРО-ның көптеген басқа округтары сияқты Астрахан округі де таратылды. Оның аудандары Төменгі Еділ өлкесінің тікелей бағыныстылығына берілді. 1934 жылдың 10 қаңтарынан бастап Жантау ауданы [[Сталинград өлкесі|Сталинград өлкесінің]], 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — [[Волгоград облысы|Сталинград облысының]] құрамына кірді. 1937 жылы 16 шілдеде Сталинград облысының құрамында Астрахан ауданы қайта құрылып, Жантау ауданы оған кіргізілді.

1943 жылы 27 желтоқсанда Жантау ауданы жаңадан құрылған [[Астрахан облысы|Астрахан облысының]] құрамына енді. 1944 жылы 25 мамырда Жантау ауданы аумағының бір бөлігі жаңа [[Никол ауданы|Никол ауданына]] берілді. 1957 жылы 25 сәуірде аудан құрамына таратылған Никол ауданы енді.

2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңына&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/802015465 Муниципалды құрылымдардың шекараларын белгілеу және оларға ауылдық, қалалық кент, қалалық округ, муниципалды округ мәртебесін беру туралы Астрахан облысының 2004 жылғы 6 тамыздағы № 43/2004-ОЗ Заңы.]&lt;/ref&gt; сәйкес аудан құрамында 14 муниципалды құрылым (ауылдық кент) құрылды.

== Тұрғындары ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1939 !!1959 !!1970 !!1979 !!1989 !!2002 !!2003 !!2004	!!2005 
|-
|28 631
|↘23 638
|↗26 591
|↗26 660
|↗29 093
|↘27 625
|↘27 500
|↗28 200
|→28 200
|-
! 2006 !!2007 !!2008 !!2009 !!2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014
|-
|→28 200
|↘28 100
|→28 100
|↘28 027
|↘26 786
|↘26 785
|↘26 595
|↘26 397
|↘26 098
|-
! 2015 !!2016 !!2017 !!2018 !!2019 !!2020 !!2021
|-
|↘26 007
|↘25 851
|↘25 785
|↘25 405
|↘24 980
|↘24 749
|↘24 604
|}

;Ұлттық құрамы
{|class=standard style=&quot;width 70em; max-width 70%; &quot;
!Халық ||[[1939 жыл]]&lt;br&gt; адам&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=1759 Демоскоп Weekly — Қосымша. Ресей империясының, КСРО-ның, 15 жаңа тәуелсіз мемлекеттердің халық санағы]&lt;/ref&gt;||2010 жыл&lt;br&gt; адам&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+Астраханской+области.rar|title=ЖІӨ 4-том. 4-кесте. Астрахан облысы муниципалды құрылымдарының ұлты және орыс тілін білуі бойынша халық саны|accessdate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117001832/http://astrastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/astrastat/resources/312d28804edcbaa898be993467c8ff84/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.rar|archivedate=2014-01-17|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
 |-
 |[[Орыстар|орыстар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 26 144 (91,31%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 16 857 (62,93%)
 |-
 |[[Қазақтар|қазақтар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 686 (2,4%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 5 921 (22,10%)
 |-
 |[[Шешендер|шешендер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1 533 (5,72%)
 |-
 |[[Корейлер|кәрістер]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 580 (2,17%)
 |-
 |[[Қалмақтар|қалмақтар]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 1 356 (4,74%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 578 (2,16%)
 |- 
 |[[Даргиндер|даргиндер]]
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 271 (1,01%)
 |-
 |[[Татарлар|татарлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 55 (0,2%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 129 (0,48%)
 |-
 |[[Аварлар|аварлар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 118 (0,44%)
 |-
 |[[Украиндар|украиндар]] 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 118 (0,41%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 |-
 |басқалары 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 272&lt;ref&gt;Дереккөзде 1356 деп көрсетілген, арифметикалық қате жіберілгені анық&lt;/ref&gt; (0,95%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 610 (2,28%)
 |-
 |көрсетпегендер
 | style=&quot;text-align:center&quot; | -
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 189 (0,71%)
 |-
 ||Барлығы 
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 28 631 (100,00%)
 | style=&quot;text-align:center&quot; | 26 786 (100,00%)
 |}

== Әкімшілік бөлінісі ==
Жантау ауданы әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 14 ауылдық кеңесті қамтиды.

Жантау ауданы муниципалды аудан мәртебесі бар муниципалды құрылым ретінде ауылдық қоныс мәртебесі бар 14 муниципалды құрылымды қамтиды:

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable
  | Бағаналар = 6
  | Тақырып2 = Ауылдық қоныс | Тақырып3 = Әкімшілік&lt;br&gt;орталығы | Тақырып4 = Елді&lt;br&gt;мекендер&lt;br&gt;саны | Тақырып5 = Тұрғындары&lt;br /&gt;(адам) | Тақырып6 = Ауданы,&lt;br&gt;км²
  | Туралау4 = right | Туралау5 = right | Туралау6 = right
  | Сұрыптау4 = сан | Сұрыптау5 = сан | Сұрыптау6 = сан
| |[[Ветлян ауылдық кеңесі]] | [[Ветлянка (Астрахан облысы)|Ветлянка]] | 1 | ↗595 | 213,58
| |[[Владимировский ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Владимировский ауылдық кеңесі]] | [[Владимировка (Астрахан облысы)|Владимировка]] ауылы | 1 | ↘883 | 125,66
| |[[Восток ауылдық кеңесі]] | [[Восток (Астрахан облысы)|Восток]] ауылы | 1 | ↗1205 | 372,76
| |[[Грачи ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Грачи ауылдық кеңесі]] | [[Грачи (Жантау ауылы)|Грачи]] ауылы | 1 | ↘560 | 268,19
| |[[Жантау (ауылдық қоныс)|Жантау ауылы]] | [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] ауылы | 2 | ↘6950 | 78,27
| |[[Замианский ауылдық кеңесі]] | [[Замианы]] ауылы | 3 | ↘1850 | 193,97
| |[[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]] | [[Ивановка (Астрахан облысы)|Ивановка]] ауылы | 2 | ↘1067 | 399,60
| |[[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы | 1 | ↘959 | 343,18
| |[[Косика ауылдық кеңесі]] | [[Косика]] ауылы | 1 | ↗521 | 110,88
| |[[Никол ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Никол ауылдық кеңесі]] | [[Николское (Жантау ауданы)|Николское]] ауылы | 1 | ↘4795 | 640,00
| |[[Пришиб ауылдық кеңесі]] | [[Пришиб (Астрахан облысы)|Пришиб]] ауылы | 2 | ↘1059 | 728,22
| |[[Средневолжский ауылдық кеңесі]] | [[Волжский (Астрахан облысы)|Волжский]] кенті | 4 | ↘2125 | 1553,03
| |[[Табын-Арал ауылдық кеңесі]] | [[Ленино (Астрахан облысы)|Ленино]] ауылы | 4 | ↗970 | 241,64
| |[[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]] | [[Федоровка (Жантау ауданы)|Федоровка]] ауылы | 3 | ↘1065 | 328,05
}}

=== Елді мекендері ===
Жантау ауданында 27 елді мекен бар.

{{Автонөмірлеу
  | Тіркеу = standard sortable collapsible collapsed
  | Атауы = Аудандағы елді мекендер тізімі
  | Бағаналар = 5
  | Тақырып2 = Елді мекен | Тақырып3 = Түрі | Тақырып4 = Тұрғындары | Тақырып5 = Муниципалды құрылым
  | Туралау4 = right
  | Сұрыыптау4 = сан
| | [[Береговой (Жантау ауданы)|Береговой]] | ауыл | ↗129 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Блошной]] | қыстақ | ↗3 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Ветлянка (Астрахан облысы)|Ветлянка]] | ауыл | ↗595 | [[Ветлян ауылдық кеңесі]]
| | [[Владимировка (Астрахан облысы)|Владимировка]] | ауыл | ↘883 | [[Владимировский ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Владимировский ауылдық кеңесі]]
| | [[Волжский (Астрахан облысы)|Волжский]] | ауыл | ↗1862 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Восток (Астрахан облысы)|Восток]] | ауыл | ↗1205 | [[Восток ауылдық кеңесі]]
| | [[Госпитомника]] | ауыл | →20 | [[Жантау (ауылдық қоныс)|Жантау ауылы]]
| | [[Грачи (Жантау ауданы)|Грачи]] | ауыл | ↘560 | [[Грачи ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Грачи ауылдық кеңесі]]
| | [[Екатериновка (Астрахан облысы)|Екатериновка]] | ауыл | ↗6 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
| | [[Жантау (Астрахан облысы)|Жантау]] | ауыл | ↘7616 | [[Жантау (ауылдық қоныс)|Ауыл Енотаевка]]
| | [[Замианы]] | ауыл | ↘1494 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Ивановка (Астрахан облысы)|Ивановка]] | ауыл | ↗731 | [[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]]
| | [[Екі Шыбыр]] | ауыл | ↗126 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Козинка (Астрахан облысы)|Козинка]] | ауыл | ↘11 | [[Пришиб ауылдық кеңесі]]
| | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] | ауыл | ↘959 | [[Копановка (Астрахан облысы)|Копановка]] ауылы
| | [[Косика]] | ауыл | ↗521 | [[Косика ауылдық кеңесі]]
| | [[Ленино (Астрахан облысы)|Ленино]] | ауыл | ↗895 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Михайловка (Жантау ауданы)|Михайловка]] | ауыл | ↗286 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
| | [[Николаевка (Жантау ауданы)|Николаевка]] | ауыл | ↗418 | [[Иваново-Николаевка ауылдық кеңесі]]
| | [[Никольское (Жантау ауданы)|Никольское]] | ауыл | ↘4795 | [[Никол ауылдық кеңесі (Астрахан облысы)|Никол ауылдық кеңесі]]
| | [[Новострой (Астрахан облысы)|Новострой]] | ауыл | ↗406 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Прибрежный (Астрахан облысы)|Прибрежный]] | ауыл | ↘107 | [[Замианский ауылдық кеңесі]]
| | [[Пришиб (Астрахан облысы)|Пришиб]] | ауыл | ↘1096 | [[Пришиб ауылдық кеңесі]]
| | [[Промысловый (Астрахан облысы)|Промысловый]] | ауыл | ↘41 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Сероглазка]] | ауыл | ↗456 | [[Средневолжский ауылдық кеңесі]]
| | [[Табын-Арал]] | ауыл | ↘111 | [[Табын-Арал ауылдық кеңесі]]
| | [[Федоровка (Жантау ауданы)|Федоровка]] | ауыл | ↘862 | [[Федоров ауылдық кеңесі (Жантау ауданы)|Федоров ауылдық кеңесі]]
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрахан облысы Жантау ауданы]]</text>
      <sha1>cszy36qdxtoiepkaxj92g9n4ahygwsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әгерже ауданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685154</id>
    <revision>
      <id>3654008</id>
      <parentid>3439146</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17207" sha1="9f1yulg0hos24ot883wyx95k9ng9yw2" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Әгерже ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-tt|Әгерҗе районы}}
 |Суреті          = Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station. Main view at the area.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         =  Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Ту              = Flag of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =15 |lat_sec =00    
  |lon_dir = E|lon_deg =52 |lon_min =49 |lon_sec = 59
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Татарстан]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 1924 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↘34 401
  |Санақ жылы                    = 2024
  |Пайызы                        = 0,86 %
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 19,1
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = татарлар — 58,1%, орыстар — 25,2%, марийлар — 8,0%, удмурттар — 6,4%
  |Конфессиялық құрамы           =[[Мұсылман]]дар, [[суннит]]тер, [[Православ шіркеуі|православие]]
 |Жер аумағы                     = 1796,62
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 230
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Location of Agryzsky District (Tatarstan).svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = MSK (UTC+3)
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          =
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Agryz rayon
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Әгерже ауданы''' ({{lang-tt|Әгерҗе районы}}) — [[Ресей]] Федерациясының [[Татарстан]] Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым (муниципалдық округ). Әкімшілік орталығы – Әгерже қаласы.&lt;ref&gt;Агрызский район https://www.bankgorodov.ru/area/agrizskii-raion&lt;/ref&gt;
Аудан табиғи ресурстарға бай. Ауданның 20%-дан астамын ормандар, көбінесе қылқан жапырақты ағаштар алып жатыр. Әктас, мергель, саз, құм, шымтезек, мұнай кен орындарының қоры бар.&lt;ref&gt;Агрызский район http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202034709/http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD |date=2020-12-02 }}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Әгерже ауданы [[Татарстан]] Республикасының солтүстік-шығысында орналасқан. Удмурт Республикасымен шектеседі. Географиялық тұрғыдан алғанда аудан үлкен аумақты алып жатыр – 1796,6 шаршы метр.км. Ең шеткі солтүстік нүктеден (Әгерже қаласы) шеткі оңтүстік нүктеге (Красный Бор ауылы) дейінгі қашықтық шамамен 100 км.&lt;ref&gt;АГРЫЗСКИЙ РАЙОН: ПОДБРЮШЬЕ ИЖЕВСКА, ЦЕНТР ПУГАЧЕВСКИХ СОБЫТИЙ И РОДИНА МУСУЛЬМАНСКИХ ПРОСВЕТИТЕЛЕЙ https://tat-rating.ru/rajony-tatarstana/stati-o-rajonakh/agryzskij-rajon&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Агрызский район.jpg|солға|200px|]]
[[Орман]] алқаптарының жалпы көлемі 42548 га, оның 20302 га қылқан жапырақты, 1718 га қатты ағаш, 20 302 га жұмсақ ағаштар. Қылқан жапырақты екпелердің жалпы қоры -4312,7 мың текше метр, қатты ағаш - 195,7 мың текше метр, жұмсақ ағаш - 3202,7 мың текше метр. Орманды дала аймағының солтүстік шекарасы Кама өзенінің бойымен өтеді.&lt;ref&gt;Агрызский район. http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130101354/http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ |date=2020-11-30 }}&lt;/ref&gt;

Ауданның аумағы абсолютті биіктігі 200 м және одан да көп биіктіктегі жазық болып табылады. Можгин (батысында) және Сарапул (шығысында) тауларының оңтүстік шеттерін білдіретін Иж өзенінің аңғарымен 2 бөлікке (үстірт) бөлінеді. Батыс үстірт Вала өзенінің аңғарлары (Удмурт Республикасы аумағында) мен Иж өзенінің арасында орналасқан. Шығыс үстірт Иж және [[Кама]] өзендерінің аралықтарын алып жатыр, оның оңтүстік бөлігі облыстың ең биік (246 м-ге дейін) учаскесі болып табылады.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;&gt;Агрызский район https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/agryzskij-rajon/agryzskij-rajon-1&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі Әгерже ауданының аумағы 1920-1921 жж. Елабұға және Сарапул аудандарының бөліктерінен құралған. Қазан және Вятка губернияларынан, сондай-ақ Вятка автономиялық облысынан ТАССР құрамына енді.

1921 жылы Әгерже кантоны құрылды. Оның ауданы 890 шаршы шақырымды құрады. Кантонға 93 елді мекен кірді. Географиялық тұрғыдан кантон 5 болысқа (Агрыз, Исенбаев, Старо-Чекальдин, Кучуковск, Сарсак-Омгинск) бөлінді. 83 диірмен жұмыс істеді, оның ішінде 1 бу диірмені; 28 жарма шығаратын мекеме, 24 астық кептіргіш, 48 мектеп, 8 кітапхана, 3 халық үйі, клуб болды.

1924 жылы кантон ТАССР Елабұға кантонының құрамына кірді. Құрылған кезде ауданда 25 ауылдық және поселкелік кеңестер болды. Аудан шекарасы мен әкімшілік бөлінісі бірнеше рет өзгерді. 1940 жылы оның ауданы 612 шаршы км, халқы - 38 мың адам, ауылдық кеңестердің саны - 22, елді мекендер - 64. 1960 жылы ауданның ауданы 597,1 шаршы км, оның құрамына 10 ауылдық кеңес, 56 елді мекен кірді.

ТАССР-ның әкімшілік бірліктерін біріктіру нәтижесінде 1963 жылы 1 ақпанда Әгерже ауданы таратылып, аумағы Елабұға ауданына берілді. 1964 жылы 4 наурызда бұрынғы Краснобор ауданының аумағын қосумен қалпына келтірілді.

1966 жылғы мәліметтер бойынша Әгерже ауданының аумағы 1799 шаршы км, халық саны 54500 адам, ауылдық кеңестер саны 21, елді мекендер саны 105 болды.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Халқы ==
2020 жылғы Бүкілресейлік халық санағының нәтижелері бойынша (ұлтын көрсететіндердің ішінде) аудан халқының 58,8% [[Татарлар|татарлар]], [[Орыстар|орыстар]] — 26%, [[Марилер|марилер]] — 7,2%, [[Ұдмұрттар|ұдмұрттар]] — 5,9% құрайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|title=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан — Всероссийская перепись населения-2020|website=16.rosstat.gov.ru|access-date=2023-08-08|archive-date=2023-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803140036/https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2018 жылы мың адамға шаққанда туу көрсеткіші 8,5%, ал өлім көрсеткіші 13,8% құрады. 2019 жылы екі көрсеткіш те сәйкесінше 7,9% және 13,2% дейін төмендеді. Осылайша, 2019 жылы халықтың табиғи кему қарқыны 5,3 құрады&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |title        = Коэффициенты естественного движения населения в городских округах и муниципальных районах Республики Татарстан
 |date         = 2020-05-12
 |publisher    = Комитет Республики Татарстан по социально-экономическому мониторингу
 |accessdate   = 2020-12-02
 |archive-date = 2021-01-07
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210107022100/https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#99ccff&quot; | Халқы саны
|-
! 2002 !!2003 !!2004 !!2005 !!2006 !!2007 !!2008 !!2009 
|-
|36 848
|↘36 800
|↘36 500
|↘36 346
|↘36 319
|↗36 335
|↗36 392
|→36 392
|-
! 2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014 !!2015 !!2016 !!2017 
|-
|↗36 626
|↘36 600
|↘36 405
|↘36 380
|↘36 244
|↘36 021
|↘35 874
|↘35 574
|-
! 2018 !!2019 !!2020 !!2021 !!2023 
|-
|↘35 304
|↘35 081
|↘34 724
|↗35 142
|↘34 692
|}

== Өнеркәсібі ==
Ауданда бірқатар өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Олардың ішіндегі ең ірілері - &quot;Агрыз орман шаруашылығы&quot; ГБУ, РайПО, &quot;Хлебопищекомбинат&quot;, &quot;Булгар-Икмек&quot; ЖШҚ, &quot;БрэдГор&quot; ЖШҚ, жылумен жабдықтаушы ұйымдар (&quot;жылу желілері&quot; ЖШҚ, &quot;Комтехэнерго&quot; ЖШҚ, &quot;Теплосбыт&quot; ЖШҚ), &quot;Стройкерамика-2&quot; ЖШҚ, &quot;Агрызская керамика&quot; ЖШҚ, &quot;Агрыз ет комбинаты&quot; ЖШС.&lt;ref&gt;Агрызский район РТ http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D1%82&lt;/ref&gt;

== Ауыл шаруашылығы ==
[[Мал шаруашылығы]]на бағытталған – сүтті-етті мал шаруашылығы мен шошқа шаруашылығы; жаздық [[бидай]], күздік қара бидай, [[арпа]], [[сұлы]], қарақұмық егіледі.&lt;ref&gt;Агрызский район https://tatcenter.ru/district/agryzskij-rajon-2/&lt;/ref&gt;

== Көлік ==
[[Сурет: Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|нобай|оңға|200px|Әгерже темір жол вокзалы]]
Әгерже – ірі көлік торабы. Қазан-Екатеринбург желісінде үлкен теміржол вокзалы бар, оның тармақтары [[Ижевск]] пен Набережные Челныға шығады. Станция күн сайын барлық төрт бағытта жүретін бірнеше ондаған транзиттік жолаушылар пойыздарын, соның ішінде қала маңындағы [[пойыз]]дарды қабылдайды. Теміржол вокзалы автовокзалмен біріктірілген.

Әгержеге жақын жерде М7 «Волга» автожолының учаскесі Удмурт Республикасының аумағы арқылы өтеді (Ижевскке кіреберіс). Аудан шегінде жергілікті маңызы бар Агрыз – Терсі – Кичкетан – Менделеевск автомобиль жолының бір бөлігі бар.&lt;ref&gt;Казань и татарстан https://tatkazan.ru/agryizskiy-rayon/&lt;/ref&gt;

== Мәдениеті ==
Мәдениет саласында: 17 мәдениет үйі және 18 клубтық мекеме, 25 қоғамдық кітапхана, әлеуметтік баспана (Красный Бор ауылы) бар. 6 мұражай бар, Әгерже ауданының тарихы мұражайы 1997 жылы құрылды, 2011 жылы Татарстан Республикасы Әгерже муниципалдық округінің Тарих және мәдени мұра мұражайына айналдырылды (8 мың дана).
Әгерже станциясы пайдалану локомотив депосының Әскери және еңбек даңқы мұражайы 1980 жылы құрылған (мұражай экспозициясы локомотив депосының әкімшілік ғимаратында орналасқан).

Ауданда түрлі көркемөнерпаздар үйірмелері бар, олардың 5-еуі «халық» атағын иеленіп, жүлдегерлер, дипломанттар, түрлі деңгейдегі фестивальдер мен байқаулардың лауреаттары:
*Кичкетан халық театры,
*&quot;Кадряк Сем&quot; Мари фольклорлық ансамблі,
*&quot;Зарни сизил&quot; Сарсак омга удмурт фольклорлық ансамблі,
*&quot;Комеш телле гармун&quot; гармонистер ансамблі,
*&quot;Эр ужара&quot; Бим фольклорлық тобы .&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан аудандары]]</text>
      <sha1>9f1yulg0hos24ot883wyx95k9ng9yw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654009</id>
      <parentid>3654008</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17207" sha1="mhm5qjqtrige8sfgk0p21kgaxiiva6w" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Әгерже ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-tt|Әгерҗе районы}}
 |Суреті          = Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station. Main view at the area.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         =  Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Ту              = Flag of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =15 |lat_sec =00    
  |lon_dir = E|lon_deg =52 |lon_min =49 |lon_sec = 59
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Татарстан]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 1924 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = 
  |Басшының түрі         = 
 |Басшысы2               = 
  |Басшының түрі2        = 
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↘34 401
  |Санақ жылы                    = 2024
  |Пайызы                        = 0,86 %
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 19,1
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = татарлар — 58,8%, орыстар — 26,0%, марийлар — 7,2%, удмурттар — 5,9%
  |Конфессиялық құрамы           =[[Мұсылман]]дар, [[суннит]]тер, [[Православ шіркеуі|православие]]
 |Жер аумағы                     = 1796,62
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 230
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Location of Agryzsky District (Tatarstan).svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = MSK (UTC+3)
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          =
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Agryz rayon
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Әгерже ауданы''' ({{lang-tt|Әгерҗе районы}}) — [[Ресей]] Федерациясының [[Татарстан]] Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым (муниципалдық округ). Әкімшілік орталығы – Әгерже қаласы.&lt;ref&gt;Агрызский район https://www.bankgorodov.ru/area/agrizskii-raion&lt;/ref&gt;
Аудан табиғи ресурстарға бай. Ауданның 20%-дан астамын ормандар, көбінесе қылқан жапырақты ағаштар алып жатыр. Әктас, мергель, саз, құм, шымтезек, мұнай кен орындарының қоры бар.&lt;ref&gt;Агрызский район http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202034709/http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD |date=2020-12-02 }}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Әгерже ауданы [[Татарстан]] Республикасының солтүстік-шығысында орналасқан. Удмурт Республикасымен шектеседі. Географиялық тұрғыдан алғанда аудан үлкен аумақты алып жатыр – 1796,6 шаршы метр.км. Ең шеткі солтүстік нүктеден (Әгерже қаласы) шеткі оңтүстік нүктеге (Красный Бор ауылы) дейінгі қашықтық шамамен 100 км.&lt;ref&gt;АГРЫЗСКИЙ РАЙОН: ПОДБРЮШЬЕ ИЖЕВСКА, ЦЕНТР ПУГАЧЕВСКИХ СОБЫТИЙ И РОДИНА МУСУЛЬМАНСКИХ ПРОСВЕТИТЕЛЕЙ https://tat-rating.ru/rajony-tatarstana/stati-o-rajonakh/agryzskij-rajon&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Агрызский район.jpg|солға|200px|]]
[[Орман]] алқаптарының жалпы көлемі 42548 га, оның 20302 га қылқан жапырақты, 1718 га қатты ағаш, 20 302 га жұмсақ ағаштар. Қылқан жапырақты екпелердің жалпы қоры -4312,7 мың текше метр, қатты ағаш - 195,7 мың текше метр, жұмсақ ағаш - 3202,7 мың текше метр. Орманды дала аймағының солтүстік шекарасы Кама өзенінің бойымен өтеді.&lt;ref&gt;Агрызский район. http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130101354/http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ |date=2020-11-30 }}&lt;/ref&gt;

Ауданның аумағы абсолютті биіктігі 200 м және одан да көп биіктіктегі жазық болып табылады. Можгин (батысында) және Сарапул (шығысында) тауларының оңтүстік шеттерін білдіретін Иж өзенінің аңғарымен 2 бөлікке (үстірт) бөлінеді. Батыс үстірт Вала өзенінің аңғарлары (Удмурт Республикасы аумағында) мен Иж өзенінің арасында орналасқан. Шығыс үстірт Иж және [[Кама]] өзендерінің аралықтарын алып жатыр, оның оңтүстік бөлігі облыстың ең биік (246 м-ге дейін) учаскесі болып табылады.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;&gt;Агрызский район https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/agryzskij-rajon/agryzskij-rajon-1&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі Әгерже ауданының аумағы 1920-1921 жж. Елабұға және Сарапул аудандарының бөліктерінен құралған. Қазан және Вятка губернияларынан, сондай-ақ Вятка автономиялық облысынан ТАССР құрамына енді.

1921 жылы Әгерже кантоны құрылды. Оның ауданы 890 шаршы шақырымды құрады. Кантонға 93 елді мекен кірді. Географиялық тұрғыдан кантон 5 болысқа (Агрыз, Исенбаев, Старо-Чекальдин, Кучуковск, Сарсак-Омгинск) бөлінді. 83 диірмен жұмыс істеді, оның ішінде 1 бу диірмені; 28 жарма шығаратын мекеме, 24 астық кептіргіш, 48 мектеп, 8 кітапхана, 3 халық үйі, клуб болды.

1924 жылы кантон ТАССР Елабұға кантонының құрамына кірді. Құрылған кезде ауданда 25 ауылдық және поселкелік кеңестер болды. Аудан шекарасы мен әкімшілік бөлінісі бірнеше рет өзгерді. 1940 жылы оның ауданы 612 шаршы км, халқы - 38 мың адам, ауылдық кеңестердің саны - 22, елді мекендер - 64. 1960 жылы ауданның ауданы 597,1 шаршы км, оның құрамына 10 ауылдық кеңес, 56 елді мекен кірді.

ТАССР-ның әкімшілік бірліктерін біріктіру нәтижесінде 1963 жылы 1 ақпанда Әгерже ауданы таратылып, аумағы Елабұға ауданына берілді. 1964 жылы 4 наурызда бұрынғы Краснобор ауданының аумағын қосумен қалпына келтірілді.

1966 жылғы мәліметтер бойынша Әгерже ауданының аумағы 1799 шаршы км, халық саны 54500 адам, ауылдық кеңестер саны 21, елді мекендер саны 105 болды.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Халқы ==
2020 жылғы Бүкілресейлік халық санағының нәтижелері бойынша (ұлтын көрсететіндердің ішінде) аудан халқының 58,8% [[Татарлар|татарлар]], [[Орыстар|орыстар]] — 26%, [[Марилер|марилер]] — 7,2%, [[Ұдмұрттар|ұдмұрттар]] — 5,9% құрайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|title=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан — Всероссийская перепись населения-2020|website=16.rosstat.gov.ru|access-date=2023-08-08|archive-date=2023-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803140036/https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2018 жылы мың адамға шаққанда туу көрсеткіші 8,5%, ал өлім көрсеткіші 13,8% құрады. 2019 жылы екі көрсеткіш те сәйкесінше 7,9% және 13,2% дейін төмендеді. Осылайша, 2019 жылы халықтың табиғи кему қарқыны 5,3 құрады&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |title        = Коэффициенты естественного движения населения в городских округах и муниципальных районах Республики Татарстан
 |date         = 2020-05-12
 |publisher    = Комитет Республики Татарстан по социально-экономическому мониторингу
 |accessdate   = 2020-12-02
 |archive-date = 2021-01-07
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210107022100/https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#99ccff&quot; | Халқы саны
|-
! 2002 !!2003 !!2004 !!2005 !!2006 !!2007 !!2008 !!2009 
|-
|36 848
|↘36 800
|↘36 500
|↘36 346
|↘36 319
|↗36 335
|↗36 392
|→36 392
|-
! 2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014 !!2015 !!2016 !!2017 
|-
|↗36 626
|↘36 600
|↘36 405
|↘36 380
|↘36 244
|↘36 021
|↘35 874
|↘35 574
|-
! 2018 !!2019 !!2020 !!2021 !!2023 
|-
|↘35 304
|↘35 081
|↘34 724
|↗35 142
|↘34 692
|}

== Өнеркәсібі ==
Ауданда бірқатар өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Олардың ішіндегі ең ірілері - &quot;Агрыз орман шаруашылығы&quot; ГБУ, РайПО, &quot;Хлебопищекомбинат&quot;, &quot;Булгар-Икмек&quot; ЖШҚ, &quot;БрэдГор&quot; ЖШҚ, жылумен жабдықтаушы ұйымдар (&quot;жылу желілері&quot; ЖШҚ, &quot;Комтехэнерго&quot; ЖШҚ, &quot;Теплосбыт&quot; ЖШҚ), &quot;Стройкерамика-2&quot; ЖШҚ, &quot;Агрызская керамика&quot; ЖШҚ, &quot;Агрыз ет комбинаты&quot; ЖШС.&lt;ref&gt;Агрызский район РТ http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D1%82&lt;/ref&gt;

== Ауыл шаруашылығы ==
[[Мал шаруашылығы]]на бағытталған – сүтті-етті мал шаруашылығы мен шошқа шаруашылығы; жаздық [[бидай]], күздік қара бидай, [[арпа]], [[сұлы]], қарақұмық егіледі.&lt;ref&gt;Агрызский район https://tatcenter.ru/district/agryzskij-rajon-2/&lt;/ref&gt;

== Көлік ==
[[Сурет: Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|нобай|оңға|200px|Әгерже темір жол вокзалы]]
Әгерже – ірі көлік торабы. Қазан-Екатеринбург желісінде үлкен теміржол вокзалы бар, оның тармақтары [[Ижевск]] пен Набережные Челныға шығады. Станция күн сайын барлық төрт бағытта жүретін бірнеше ондаған транзиттік жолаушылар пойыздарын, соның ішінде қала маңындағы [[пойыз]]дарды қабылдайды. Теміржол вокзалы автовокзалмен біріктірілген.

Әгержеге жақын жерде М7 «Волга» автожолының учаскесі Удмурт Республикасының аумағы арқылы өтеді (Ижевскке кіреберіс). Аудан шегінде жергілікті маңызы бар Агрыз – Терсі – Кичкетан – Менделеевск автомобиль жолының бір бөлігі бар.&lt;ref&gt;Казань и татарстан https://tatkazan.ru/agryizskiy-rayon/&lt;/ref&gt;

== Мәдениеті ==
Мәдениет саласында: 17 мәдениет үйі және 18 клубтық мекеме, 25 қоғамдық кітапхана, әлеуметтік баспана (Красный Бор ауылы) бар. 6 мұражай бар, Әгерже ауданының тарихы мұражайы 1997 жылы құрылды, 2011 жылы Татарстан Республикасы Әгерже муниципалдық округінің Тарих және мәдени мұра мұражайына айналдырылды (8 мың дана).
Әгерже станциясы пайдалану локомотив депосының Әскери және еңбек даңқы мұражайы 1980 жылы құрылған (мұражай экспозициясы локомотив депосының әкімшілік ғимаратында орналасқан).

Ауданда түрлі көркемөнерпаздар үйірмелері бар, олардың 5-еуі «халық» атағын иеленіп, жүлдегерлер, дипломанттар, түрлі деңгейдегі фестивальдер мен байқаулардың лауреаттары:
*Кичкетан халық театры,
*&quot;Кадряк Сем&quot; Мари фольклорлық ансамблі,
*&quot;Зарни сизил&quot; Сарсак омга удмурт фольклорлық ансамблі,
*&quot;Комеш телле гармун&quot; гармонистер ансамблі,
*&quot;Эр ужара&quot; Бим фольклорлық тобы .&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан аудандары]]</text>
      <sha1>mhm5qjqtrige8sfgk0p21kgaxiiva6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654010</id>
      <parentid>3654009</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17415" sha1="3ekknk1kl8jrajuervvc1bumscuy2s7" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1            = {{түс|Ресей}}
 |Қазақша атауы   = Әгерже ауданы
 |Шынайы атауы    = {{lang-tt|Әгерҗе районы}}
 |Суреті          = Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station. Main view at the area.jpg
 |Сурет атауы     = 
 |Елтаңба         =  Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Ту              = Flag of Agryz rayon (Tatarstan).png
 |Елтаңбаның ені  = 
 |Тудың ені       = 
 |Елтаңбаның аты  = 
 |Тудың аты       = 
 |Ел              = Ресей
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =15 |lat_sec =00    
  |lon_dir = E|lon_deg =52 |lon_min =49 |lon_sec = 59
  |region         = 
  |type           = 
  |деңгей         = 
  |CoordScale     =  
 |Әнұраны         = 
 |Статусы         = 
 |Кіреді          = [[Татарстан]]
  |Әкімшілік құрылыстың түрі       =
 |Кіреді1         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі1      =
 |Кіреді2         = 
  |Әкімшілік құрылыстың түрі2      =
 |Енеді           = 
  |Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі   =
 |Астанасы        = 
  |Астана түрі    = 
 |Ірі қаласы      = 
 |Ірі қалалары    = 
 |Құрылды         = 1924 
 |Таратылған уақыты      = 
 |Басшысы                = Нургаянов Ленар Фаридович
  |Басшының түрі         = Муниципалдық ауданның басшысы
 |Басшысы2               = Салихов Ильгиз Хайдарович
  |Басшының түрі2        = Атқарушы комитеттің жетекшісі
 |ЖІӨ                    = 
  |ЖІӨ жылы              = 
  |ЖІӨ жан басына шаққанда       =
  |ЖІӨ бойынша орны              = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                           = 
 |Тілдері                        = 
 |Тұрғыны                        = ↘34 401
  |Санақ жылы                    = 2024
  |Пайызы                        = 0,86 %
  |Халық саны бойынша орны       = 
  |Тығыздығы                     = 19,1
  |Тығыздығы бойынша орны        = 
  |Ұлттық құрамы                 = татарлар — 58,8%, орыстар — 26,0%, марийлар — 7,2%, удмурттар — 5,9%
  |Конфессиялық құрамы           =[[Мұсылман]]дар, [[суннит]]тер, [[Православ шіркеуі|православие]]
 |Жер аумағы                     = 1796,62
  |Жер аумағының пайызы          = 
  |Жер аумағы бойынша орны       = 
 |Максималды биіктігі            = 230
 |Орташа биіктігі                = 
 |Минималды биіктігі             = 
 |Карта                          = 
  |Карта ені                     = 
 |Әкімшілік бірліктің картасы    = Location of Agryzsky District (Tatarstan).svg
  |Әкімшілік бірлік картасының ені  = 
 |Уақыт белдеуі                  = MSK (UTC+3)
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |Сандық идентификаторы          = 
  |Идентификатор түрі            = 
 |Сандық идентификаторы2         = 
  |Идентификатор түрі2           = 
 |Сандық идентификаторы3         = 
  |Идентификатор түрі3           = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері               = 
 |Интернет-үйшігі                = 
 |Автомобиль коды                = 
 |Сайты                          =
  |Сайт тілі                     = 
 |Commons санаты                 = Agryz rayon
 |Кірістірме                     = 
 |Түсініктемелер                 = 
}}
'''Әгерже ауданы''' ({{lang-tt|Әгерҗе районы}}) — [[Ресей]] Федерациясының [[Татарстан]] Республикасының құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық құрылым (муниципалдық округ). Әкімшілік орталығы – Әгерже қаласы.&lt;ref&gt;Агрызский район https://www.bankgorodov.ru/area/agrizskii-raion&lt;/ref&gt;
Аудан табиғи ресурстарға бай. Ауданның 20%-дан астамын ормандар, көбінесе қылқан жапырақты ағаштар алып жатыр. Әктас, мергель, саз, құм, шымтезек, мұнай кен орындарының қоры бар.&lt;ref&gt;Агрызский район http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202034709/http://www.zapoved.net/index.php/katalog/regiony-rossii/privolzhskij-fo/respublika-tatarstan/%D0%90%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD |date=2020-12-02 }}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Әгерже ауданы [[Татарстан]] Республикасының солтүстік-шығысында орналасқан. Удмурт Республикасымен шектеседі. Географиялық тұрғыдан алғанда аудан үлкен аумақты алып жатыр – 1796,6 шаршы метр.км. Ең шеткі солтүстік нүктеден (Әгерже қаласы) шеткі оңтүстік нүктеге (Красный Бор ауылы) дейінгі қашықтық шамамен 100 км.&lt;ref&gt;АГРЫЗСКИЙ РАЙОН: ПОДБРЮШЬЕ ИЖЕВСКА, ЦЕНТР ПУГАЧЕВСКИХ СОБЫТИЙ И РОДИНА МУСУЛЬМАНСКИХ ПРОСВЕТИТЕЛЕЙ https://tat-rating.ru/rajony-tatarstana/stati-o-rajonakh/agryzskij-rajon&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Агрызский район.jpg|солға|200px|]]
[[Орман]] алқаптарының жалпы көлемі 42548 га, оның 20302 га қылқан жапырақты, 1718 га қатты ағаш, 20 302 га жұмсақ ағаштар. Қылқан жапырақты екпелердің жалпы қоры -4312,7 мың текше метр, қатты ағаш - 195,7 мың текше метр, жұмсақ ағаш - 3202,7 мың текше метр. Орманды дала аймағының солтүстік шекарасы Кама өзенінің бойымен өтеді.&lt;ref&gt;Агрызский район. http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130101354/http://smgrf.ru/portfolio/agryzskij-rajon/ |date=2020-11-30 }}&lt;/ref&gt;

Ауданның аумағы абсолютті биіктігі 200 м және одан да көп биіктіктегі жазық болып табылады. Можгин (батысында) және Сарапул (шығысында) тауларының оңтүстік шеттерін білдіретін Иж өзенінің аңғарымен 2 бөлікке (үстірт) бөлінеді. Батыс үстірт Вала өзенінің аңғарлары (Удмурт Республикасы аумағында) мен Иж өзенінің арасында орналасқан. Шығыс үстірт Иж және [[Кама]] өзендерінің аралықтарын алып жатыр, оның оңтүстік бөлігі облыстың ең биік (246 м-ге дейін) учаскесі болып табылады.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;&gt;Агрызский район https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/agryzskij-rajon/agryzskij-rajon-1&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі Әгерже ауданының аумағы 1920-1921 жж. Елабұға және Сарапул аудандарының бөліктерінен құралған. Қазан және Вятка губернияларынан, сондай-ақ Вятка автономиялық облысынан ТАССР құрамына енді.

1921 жылы Әгерже кантоны құрылды. Оның ауданы 890 шаршы шақырымды құрады. Кантонға 93 елді мекен кірді. Географиялық тұрғыдан кантон 5 болысқа (Агрыз, Исенбаев, Старо-Чекальдин, Кучуковск, Сарсак-Омгинск) бөлінді. 83 диірмен жұмыс істеді, оның ішінде 1 бу диірмені; 28 жарма шығаратын мекеме, 24 астық кептіргіш, 48 мектеп, 8 кітапхана, 3 халық үйі, клуб болды.

1924 жылы кантон ТАССР Елабұға кантонының құрамына кірді. Құрылған кезде ауданда 25 ауылдық және поселкелік кеңестер болды. Аудан шекарасы мен әкімшілік бөлінісі бірнеше рет өзгерді. 1940 жылы оның ауданы 612 шаршы км, халқы - 38 мың адам, ауылдық кеңестердің саны - 22, елді мекендер - 64. 1960 жылы ауданның ауданы 597,1 шаршы км, оның құрамына 10 ауылдық кеңес, 56 елді мекен кірді.

ТАССР-ның әкімшілік бірліктерін біріктіру нәтижесінде 1963 жылы 1 ақпанда Әгерже ауданы таратылып, аумағы Елабұға ауданына берілді. 1964 жылы 4 наурызда бұрынғы Краснобор ауданының аумағын қосумен қалпына келтірілді.

1966 жылғы мәліметтер бойынша Әгерже ауданының аумағы 1799 шаршы км, халық саны 54500 адам, ауылдық кеңестер саны 21, елді мекендер саны 105 болды.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Халқы ==
2020 жылғы Бүкілресейлік халық санағының нәтижелері бойынша (ұлтын көрсететіндердің ішінде) аудан халқының 58,8% [[Татарлар|татарлар]], [[Орыстар|орыстар]] — 26%, [[Марилер|марилер]] — 7,2%, [[Ұдмұрттар|ұдмұрттар]] — 5,9% құрайды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|title=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан — Всероссийская перепись населения-2020|website=16.rosstat.gov.ru|access-date=2023-08-08|archive-date=2023-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803140036/https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2018 жылы мың адамға шаққанда туу көрсеткіші 8,5%, ал өлім көрсеткіші 13,8% құрады. 2019 жылы екі көрсеткіш те сәйкесінше 7,9% және 13,2% дейін төмендеді. Осылайша, 2019 жылы халықтың табиғи кему қарқыны 5,3 құрады&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |title        = Коэффициенты естественного движения населения в городских округах и муниципальных районах Республики Татарстан
 |date         = 2020-05-12
 |publisher    = Комитет Республики Татарстан по социально-экономическому мониторингу
 |accessdate   = 2020-12-02
 |archive-date = 2021-01-07
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210107022100/https://ias.tatar.ru/ipad/open_rt_view.php?DNSID=null&amp;id=31876
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#99ccff&quot; | Халқы саны
|-
! 2002 !!2003 !!2004 !!2005 !!2006 !!2007 !!2008 !!2009 
|-
|36 848
|↘36 800
|↘36 500
|↘36 346
|↘36 319
|↗36 335
|↗36 392
|→36 392
|-
! 2010 !!2011 !!2012 !!2013 !!2014 !!2015 !!2016 !!2017 
|-
|↗36 626
|↘36 600
|↘36 405
|↘36 380
|↘36 244
|↘36 021
|↘35 874
|↘35 574
|-
! 2018 !!2019 !!2020 !!2021 !!2023 
|-
|↘35 304
|↘35 081
|↘34 724
|↗35 142
|↘34 692
|}

== Өнеркәсібі ==
Ауданда бірқатар өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Олардың ішіндегі ең ірілері - &quot;Агрыз орман шаруашылығы&quot; ГБУ, РайПО, &quot;Хлебопищекомбинат&quot;, &quot;Булгар-Икмек&quot; ЖШҚ, &quot;БрэдГор&quot; ЖШҚ, жылумен жабдықтаушы ұйымдар (&quot;жылу желілері&quot; ЖШҚ, &quot;Комтехэнерго&quot; ЖШҚ, &quot;Теплосбыт&quot; ЖШҚ), &quot;Стройкерамика-2&quot; ЖШҚ, &quot;Агрызская керамика&quot; ЖШҚ, &quot;Агрыз ет комбинаты&quot; ЖШС.&lt;ref&gt;Агрызский район РТ http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D1%82&lt;/ref&gt;

== Ауыл шаруашылығы ==
[[Мал шаруашылығы]]на бағытталған – сүтті-етті мал шаруашылығы мен шошқа шаруашылығы; жаздық [[бидай]], күздік қара бидай, [[арпа]], [[сұлы]], қарақұмық егіледі.&lt;ref&gt;Агрызский район https://tatcenter.ru/district/agryzskij-rajon-2/&lt;/ref&gt;

== Көлік ==
[[Сурет: Agryz town, Republic of Tatarstan, Russia. Train station hall. Main view.jpg|нобай|оңға|200px|Әгерже темір жол вокзалы]]
Әгерже – ірі көлік торабы. Қазан-Екатеринбург желісінде үлкен теміржол вокзалы бар, оның тармақтары [[Ижевск]] пен Набережные Челныға шығады. Станция күн сайын барлық төрт бағытта жүретін бірнеше ондаған транзиттік жолаушылар пойыздарын, соның ішінде қала маңындағы [[пойыз]]дарды қабылдайды. Теміржол вокзалы автовокзалмен біріктірілген.

Әгержеге жақын жерде М7 «Волга» автожолының учаскесі Удмурт Республикасының аумағы арқылы өтеді (Ижевскке кіреберіс). Аудан шегінде жергілікті маңызы бар Агрыз – Терсі – Кичкетан – Менделеевск автомобиль жолының бір бөлігі бар.&lt;ref&gt;Казань и татарстан https://tatkazan.ru/agryizskiy-rayon/&lt;/ref&gt;

== Мәдениеті ==
Мәдениет саласында: 17 мәдениет үйі және 18 клубтық мекеме, 25 қоғамдық кітапхана, әлеуметтік баспана (Красный Бор ауылы) бар. 6 мұражай бар, Әгерже ауданының тарихы мұражайы 1997 жылы құрылды, 2011 жылы Татарстан Республикасы Әгерже муниципалдық округінің Тарих және мәдени мұра мұражайына айналдырылды (8 мың дана).
Әгерже станциясы пайдалану локомотив депосының Әскери және еңбек даңқы мұражайы 1980 жылы құрылған (мұражай экспозициясы локомотив депосының әкімшілік ғимаратында орналасқан).

Ауданда түрлі көркемөнерпаздар үйірмелері бар, олардың 5-еуі «халық» атағын иеленіп, жүлдегерлер, дипломанттар, түрлі деңгейдегі фестивальдер мен байқаулардың лауреаттары:
*Кичкетан халық театры,
*&quot;Кадряк Сем&quot; Мари фольклорлық ансамблі,
*&quot;Зарни сизил&quot; Сарсак омга удмурт фольклорлық ансамблі,
*&quot;Комеш телле гармун&quot; гармонистер ансамблі,
*&quot;Эр ужара&quot; Бим фольклорлық тобы .&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан аудандары]]</text>
      <sha1>3ekknk1kl8jrajuervvc1bumscuy2s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әзірбайжан маршы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687298</id>
    <redirect title="Әзербайжан әнұраны" />
    <revision>
      <id>3653928</id>
      <parentid>3066853</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Әзербайжан әнұраны]]</comment>
      <origin>3653928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="4j4gunttgc0z1d6me2i1nenbayuo2i9" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әзербайжан әнұраны]]</text>
      <sha1>4j4gunttgc0z1d6me2i1nenbayuo2i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Науаи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>690119</id>
    <revision>
      <id>3654122</id>
      <parentid>3509795</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9820" sha1="jzqeuvsz7dbsoq7ukwesjmopbo1mihg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
|статусы=[[Қала]]
|қазақша атауы=Науаи
|ел=Өзбекстан
|шынайы атауы={{lang-uz|Navoiy}}
|сурет={{Photomontage
|photo1a = Rabati Malik, Navoiy, Uzbekistan (cropped).jpg
|photo2a = Photo 2022-03-07 16-41-14 Galaba shox1.jpg
|photo2b = Photo 2022-03-07 16-41-17NGGI4.jpg
|photo4a = Navoi Alisher Navoiy haykali.jpg
|photo3a = Rabat-i Malik caravanserai 1.JPG
|photo3b = Malik sardoba 1.JPG
|size = 280
|spacing = 2
|color = transparent
|border = 0
}}
|Ел=Өзбекстан
|әкімшілік бірлік түрі=[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі|Облысы]]
|әкімшілік бірлігі=[[Науаи облысы]]
|басшының түрi=Хәкімі
|басшысы=Мухиддин Базаров
|lat_deg=40
|lat_min=5
|lon_deg=65
|lon_min=23
|lat_sec=04
|lon_sec=45
|елкарта=Өзбекстан
|елтаңба=Navoiy Gerbi.png
|CoordAddon=type:city_region:UZ
|аймақкарта=Uzbekistan adm location map.svg
|ел картасы=Uzbekistan adm location map.svg
|уақыт белдеуі=+5:00
|құрылған уақыты=[[1958 жыл]]
|статус алуы=[[1958 жыл]]
|орталығының биiктігі=365
|тұрғыны={{өсім}} 155 228
|санақ жылы=2024
|ұлттық құрамы=[[өзбектер]], [[орыстар]], [[татарлар]], [[украиндар]], [[қазақтар]], [[тәжіктер]], т.б.|конфессионалдық құрамы=[[ислам]], [[христиандық]]
|сайты=http://navoiy.uz/|сайт тілі=uz
|сайт тілі 2=en
|сайт тілі 3=ru
|телефон коды=+998 79
|ресми тілі=өзбек
|пошта индексі=210100}}
'''Науаи''' ({{lang-uz|Navoiy}}) — [[Өзбекстан]] қаласы, [[Науаи облысы|Науаи облысының]] әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы. Қала [[Әлішер Науаи]] атымен аталған.&lt;ref&gt;[https://www.advantour.com/uzbekistan/navoi.htm Navoi, Uzbekistan Travel Guide] advantour.com&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Науаи қаласы Зарафшан алқабында өте қолайлы географиялық жағдайға ие, Зарафшан өзенінің сол жағалауында 347 метр биіктікте орналасқан. Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 360 км жерде. 

Науаи аймағы өте қызықты көрікті жерлерге ие, олардың бастысы-жұмбақ Сармыш шатқалы. Орталық Қызылқұмдардағы бұл шатқал әдеттен тыс аймақ болып саналады, өйткені 1980 жылдан бастап мұнда әртүрлі түсініксіз құбылыстар байқалды. Сонымен қатар, Сармыш ғарышкерлерге ұқсайтын түсініксіз киім киген адамдарды бейнелейтін көптеген үңгір суреттерімен бүкіл әлемге танымал болды. Шатқал 2 шақырымға созылған, қара тақтатаста 4000-ға жуық петроглифтер бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2618-Navoi.html|title=Өзбекстан. Науаи облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-2 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Науаи — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 15-ші орында, аймақта ([[Науаи облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 3738 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Қарман]] (4 км), [[Тыныштық (Науаи облысы)|Тыныштық]] (4 км), [[Зиадин]] (26 км), [[Канимех]] (27 км), [[Қызылтөбе (қала)|Қызылтөбе]] (45 км), [[Жаңарабат]] (51 км), [[Зафарабат]] (55 км), [[Ақтас (қала, Өзбекстан)|Ақтас]] (55 км), [[Ғазған]] (55 км), [[Нұрата (қала)|Нұрата]] (57 км), [[Ғиждуан]] (58 км), [[Шафырқан]] (73 км), [[Уәбкент]] (73 км), [[Бейсенбі (Самарқан обл.)|Бейсенбі]] (74 км), [[Қаттықорған]] (79 км), [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (80 км), [[Қаған (қала)|Қаған]] (81 км), [[Галаасия]] (83 км), [[Қарауылбазар]] (83 км), [[Бұхара]] (86 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Navoiy&amp;id=2752&amp;ysclid=mf2jfza93i127409001|title=Науаи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-2 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Бұрын Науаи қаласының орнында бір кездері [[Бұхара хандығы]]ның құрамында болған Кермене мекені болған. 1958 жылы үкіметтің шешімімен мұнда тау-кен металлургия комбинатының құрылысы басталып, әйгілі өзбек ақыны Әлішер Науаидың құрметіне Навои деп аталатын жаңа қаланың негізі қаланды.

Қаланың қолайлы географиялық орналасуына байланысты Өзбекстан үкіметі 2008 жылы «Навои еркін индустриалды-экономикалық аймағын» құрды. Ол Оңтүстік Корея, Үндістан, Қытай және Сингапур сияқты шетелдік серіктестермен жұмыс істейді. Науаи өте жас және гүлденген аймақ болғанымен, адамзат өркениетінің дамуына елеулі үлес қосқан ежелгі және бірегей тарихы бар мекен.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Науаи облысында табиғи газдың және бағалы металдардың кен орындарының, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндіруге арналған шикізаттың мол қоры бар.
Навоида 21 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын бар. Облыстың жалпы өнеркәсіп өнімінің басым бөлігі Науаи қаласында өндіріледі. Қаланың өнеркәсіптік желілерінде электр энергиясы, минералды тыңайтқыштар, жіп және жібек маталар шығарылады. Науаи азот өндірістік бірлестігі, электрохимиялық зауыт, Навои тау-кен металлургия комбинаты, ұн комбинаты, нан комбинаты, Навои жылу электр орталығы, «Қызылқұмцемент» кәсіпорны, мақта өңдеу зауыты, машина жасау зауыты (НМЗ), сүт және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Қалада шет мемлекеттермен бірлесіп салынған 18-ден астам бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді.

2 жоғары оқу орны (Науаи атындағы мемлекеттік педагогикалық институты және Науаи мемлекеттік тау-кен институты), 3 академиялық лицей, 18 жалпы білім беретін мектеп, 1 мұражай – Науаи атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы, 3 мәдениет сарайы, Науаи атындағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы бар. Кітапханалар, 3 стадион, 3 бассейн, ауруханалар, емханалар, жедел медициналық көмек көрсету пункті, дәрігерлік амбулаториялар қызмет етеді. 1958 жылдан 1960 жылға дейін қала жылы климат пен ұлттық дәстүрлерді ескере отырып, бірыңғай бас жоспар негізінде салынды. Бірқатар сәулетшілер мен құрылысшылар мемлекеттік наградалармен марапатталды.

== Суреттер ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Interior of the Kosim Sheikh Mausoleum in Navoiy, Uzbekistan.jpg|alt=Қасым Шейх мазволейінің іші, Науаи, Өзбекстан|Қасым Шейх кесенесінің іші, Науаи, Өзбекстан
Сурет:Navoiy Central Market, Uzbekistan.jpg|Науаи Орталық базары
Сурет:Navoiy IES.jpg|Науаи жылу электр станциясы
Сурет:Город Навои, проспект Халклар Дустлиги.JPG|Халықтар достығы даңғылы
Сурет:NSMTU.jpg|Науаи мемлекеттік тау-кен технологиялық университеті
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Науаи облысы қалалары}}
[[Санат:Науаи облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jzqeuvsz7dbsoq7ukwesjmopbo1mihg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қашқадария облысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693629</id>
    <revision>
      <id>3654119</id>
      <parentid>3180795</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="trma3td86z348oz7w1p2bf33rvtyam5" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Қашқадария облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Qashqadaryo viloyati}}
 |Суреті                  = Kashkadar 1.jpg
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 13 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Қаршы (қала)|Қаршы]]
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            =
 |Құрылды                 = 20 қаңтар 1943
 |Басшысы                 = Мұратжан Бердіәлиұлы Әзімов / Азимов
 |Басшының түрі           = Облыс әкімі (хоким)
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ жылы                = 
 |ЖІӨ бойынша орны        =
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 3 731 773
 |Санақ жылы              = 2026
 |Халық саны бойынша орны = 3
 |Тығыздығы               = 108
 |Тығыздығы бойынша орны  = 10
 |Конфессионалдық құрамы  = 
 |Жер аумағы              = 28 570
 |Жер аумағы бойынша орны        = 4
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-QA
 |Автомобиль коды         = 18 (бұрынғы), 70—74
 |сайты =
|Түс1={{түс|Өзбекстан}}}}

'''Қашқадария облысы''' ('''уәлаяты''', {{lang-uz|Qashqadaryo viloyati}}) — [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі|Өзбекстан облыстарының бірі]], елдегі халық саны бойынша 3-ші облыс. Әкімшілік орталығы — [[Қаршы (қала)|Қаршы]].

[[Тәжікстан]]мен, [[Түрікменстан]]мен, [[Самарқан облысы]]мен, [[Бұхара облысы]]мен және [[Сұрқандария облысы]]мен шектеседі. Аумағы 28 570 км²-ге тең.

==Әкімшілік бөлінісі==
[[Сурет:Qashqadaryo districts.png|thumb|400px|right|Қашқадария облысының әкімшілік бөлінісі]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20px&quot;|Картадағы&lt;br&gt;нөмірі !! width=&quot;160px&quot;|Қазақша атауы&lt;br&gt; !! width=&quot;160px&quot;|Өзбекше атауы !! width=&quot;100px&quot;|Тұрғындары&lt;br&gt;&lt;small&gt;1-01-2019&lt;/small&gt;&lt;br&gt; адам !! width=&quot;100px&quot;|Орталығы !! width=&quot;200px&quot;|Құрамы
|-
| 3 || [[Ғұзар ауданы]] || G’uzor tumani&lt;br&gt;Ғузор || 199237 || [[Ғұзар (қала)|Ғұзар]] || Ғұзар қаласы, 5 қм, 12 ааж
|-
| 2 || [[Диқанабат ауданы]] || Dehqonobod tumani&lt;br&gt;Деҳқонобод || 143757 || [[Қарашина]] || 3 қм, 14 ааж
|-
| 4 || [[Қамашы ауданы]] || Qamashi tumani&lt;br&gt;Қамаши || 264862 || [[Қамашы]] || Қамашы қаласы, 5 қм, 11 ааж
|-
| 5 || [[Қаршы ауданы]] || Qarshi tumani&lt;br&gt;Қарши || 241850 || [[Бескент]] || Бескент қаласы, 15 қм, 15 ааж
|-
| 6 || [[Қасан ауданы]] || Koson tumani&lt;br&gt;Косон || 278304 || [[Қасан]] || Қасан қаласы, 14 қм, 9 ааж
|-
| 7 || [[Касби ауданы]] || Kasbi tumani&lt;br&gt;Касби || 191770 || [[Мұғлан]] || 9 қм, 10 ааж
|-
| 8 || [[Кітап ауданы]] || Kitob tumani&lt;br&gt;Китоб || 259159 || [[Кітап (қала)|Кітап]] || Кітап қаласы, 13 қм, 12 ааж
|-
| 9 || [[Мырышкер ауданы]] || Mirishkor tumani&lt;br&gt;Миришкор || 116807 || [[Жаңа Мырышкер]] || 3 қм, 12 ааж
|-
| 10 || [[Мүбарак ауданы]] || Muborak tumani&lt;br&gt;Муборак || 84834 || [[Мүбарак]] || Мүбарак қаласы, 5 қм, 4 ааж
|-
| 11 || [[Нышан ауданы]] || Nishon tumani&lt;br&gt;Нишон || 148636 || [[Жаңа Нышан]] || [[Тәлімаржан]], Жаңа Нышан қалалары, 9 қм, 8 ааж
|-
| 1 || [[Шырақшы ауданы]] || Chiroqchi tumani&lt;br&gt;Чироқчи || 399840 || [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] || Шырақшы қаласы, 8 қм, 20 ааж
|-
| 12 || [[Шаһрисабз ауданы]] || Shahrisabz tumani&lt;br&gt;Шахрисабз || 218362 || [[Шаһрисабз]] || 13 қм, 12 ааж
|-
| 13 || [[Жекебақ ауданы]] || Yakkabog’ tumani&lt;br&gt;Яккабоғ || 257860 || [[Жекебақ]] || Жекебақ қаласы, 14 қм, 9 ааж
|-
|  || [[Қаршы (қала)|Қаршы]] қаласы || Qarshi&lt;br&gt;Қарши || 270736 || || 1 қм
|-
|  || [[Шаһрисабз]] қаласы || Shahrisabz&lt;br&gt;Шахрисабз ||137076 || ||
|}

==Суреттері==
&lt;gallery&gt;
File:Kitab District, Uzbekistan - panoramio.jpg|[[Кітап ауданы]]ның жоғарыдан көрінісі
File:Kashkadar 2.jpg|Қашқадария маңындағы [[Максимович рауғашы|Максимович рауғаштары]]
File:Stamps of Uzbekistan, 2004-22.jpg|Өзбекстанның Сұрқандария облысы бейнеленген пошта маркасы, 2004
File:Тюльпан - panoramio (3).jpg|Облыста табылған раушан
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Өзбекстан облыстары]]
[[Санат:Қашқадария облысы]]</text>
      <sha1>trma3td86z348oz7w1p2bf33rvtyam5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654120</id>
      <parentid>3654119</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6145" sha1="nn24bun4rid6tyftpn9ovybi1jusid1" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түсі                   = {{түс|Өзбекстан}}
 |Қазақша атауы                = Қашқадария облысы 
 |Шынайы атауы                   = {{lang-uz|Qashqadaryo viloyati}}
 |Суреті                  = Kashkadar 1.jpg
 |Ту                      = 
 |Елтаңбаның ені          = 
 |Тудың ені               = 
 |Елтаңбаның аты          = 
 |Тудың аты               = 
  |lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
  |lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
  |CoordScale             =
 |Статусы                 = Облыс
 |Кіреді                  = 13 аудан
 |Енеді                   = 
 |Орталығы                = [[Қаршы (қала)|Қаршы]]
 |Ірі қаласы              = 
 |Ірі қалалары            =
 |Құрылды                 = 20 қаңтар 1943
 |Басшысы                 = Мұратжан Бердіәлиұлы Әзімов
 |Басшының түрі           = Облыс әкімі (хоким)
 |ЖІӨ                     = 19,5 трлн. сом
 |ЖІӨ жылы                = 2026
 |ЖІӨ бойынша орны        = 4
 |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны   = 
 |Тұрғыны                 = 3 731 773
 |Санақ жылы              = 2026
 |Халық саны бойынша орны = 3
 |Тығыздығы               = 108
 |Тығыздығы бойынша орны  = 10
 |Конфессионалдық құрамы  = 
 |Жер аумағы              = 28 570
 |Жер аумағы бойынша орны        = 4
  |Максималды биіктігі           = 
  |Орташа биіктігі        = 
  |Минималды биіктігі     = 
  |Карта                  = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg
  |Карта ені              = 330
  |Аббревиатура            = UZ-QA
 |Автомобиль коды         = 18 (бұрынғы), 70—74
 |сайты =
|Түс1={{түс|Өзбекстан}}}}

'''Қашқадария облысы''' ('''уәлаяты''', {{lang-uz|Qashqadaryo viloyati}}) — [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі|Өзбекстан облыстарының бірі]], елдегі халық саны бойынша 3-ші облыс. Әкімшілік орталығы — [[Қаршы (қала)|Қаршы]].

[[Тәжікстан]]мен, [[Түрікменстан]]мен, [[Самарқан облысы]]мен, [[Бұхара облысы]]мен және [[Сұрқандария облысы]]мен шектеседі. Аумағы 28 570 км²-ге тең.

==Әкімшілік бөлінісі==
[[Сурет:Qashqadaryo districts.png|thumb|400px|right|Қашқадария облысының әкімшілік бөлінісі]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20px&quot;|Картадағы&lt;br&gt;нөмірі !! width=&quot;160px&quot;|Қазақша атауы&lt;br&gt; !! width=&quot;160px&quot;|Өзбекше атауы !! width=&quot;100px&quot;|Тұрғындары&lt;br&gt;&lt;small&gt;1-01-2019&lt;/small&gt;&lt;br&gt; адам !! width=&quot;100px&quot;|Орталығы !! width=&quot;200px&quot;|Құрамы
|-
| 3 || [[Ғұзар ауданы]] || G’uzor tumani&lt;br&gt;Ғузор || 199237 || [[Ғұзар (қала)|Ғұзар]] || Ғұзар қаласы, 5 қм, 12 ааж
|-
| 2 || [[Диқанабат ауданы]] || Dehqonobod tumani&lt;br&gt;Деҳқонобод || 143757 || [[Қарашина]] || 3 қм, 14 ааж
|-
| 4 || [[Қамашы ауданы]] || Qamashi tumani&lt;br&gt;Қамаши || 264862 || [[Қамашы]] || Қамашы қаласы, 5 қм, 11 ааж
|-
| 5 || [[Қаршы ауданы]] || Qarshi tumani&lt;br&gt;Қарши || 241850 || [[Бескент]] || Бескент қаласы, 15 қм, 15 ааж
|-
| 6 || [[Қасан ауданы]] || Koson tumani&lt;br&gt;Косон || 278304 || [[Қасан]] || Қасан қаласы, 14 қм, 9 ааж
|-
| 7 || [[Касби ауданы]] || Kasbi tumani&lt;br&gt;Касби || 191770 || [[Мұғлан]] || 9 қм, 10 ааж
|-
| 8 || [[Кітап ауданы]] || Kitob tumani&lt;br&gt;Китоб || 259159 || [[Кітап (қала)|Кітап]] || Кітап қаласы, 13 қм, 12 ааж
|-
| 9 || [[Мырышкер ауданы]] || Mirishkor tumani&lt;br&gt;Миришкор || 116807 || [[Жаңа Мырышкер]] || 3 қм, 12 ааж
|-
| 10 || [[Мүбарак ауданы]] || Muborak tumani&lt;br&gt;Муборак || 84834 || [[Мүбарак]] || Мүбарак қаласы, 5 қм, 4 ааж
|-
| 11 || [[Нышан ауданы]] || Nishon tumani&lt;br&gt;Нишон || 148636 || [[Жаңа Нышан]] || [[Тәлімаржан]], Жаңа Нышан қалалары, 9 қм, 8 ааж
|-
| 1 || [[Шырақшы ауданы]] || Chiroqchi tumani&lt;br&gt;Чироқчи || 399840 || [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] || Шырақшы қаласы, 8 қм, 20 ааж
|-
| 12 || [[Шаһрисабз ауданы]] || Shahrisabz tumani&lt;br&gt;Шахрисабз || 218362 || [[Шаһрисабз]] || 13 қм, 12 ааж
|-
| 13 || [[Жекебақ ауданы]] || Yakkabog’ tumani&lt;br&gt;Яккабоғ || 257860 || [[Жекебақ]] || Жекебақ қаласы, 14 қм, 9 ааж
|-
|  || [[Қаршы (қала)|Қаршы]] қаласы || Qarshi&lt;br&gt;Қарши || 270736 || || 1 қм
|-
|  || [[Шаһрисабз]] қаласы || Shahrisabz&lt;br&gt;Шахрисабз ||137076 || ||
|}

==Суреттері==
&lt;gallery&gt;
File:Kitab District, Uzbekistan - panoramio.jpg|[[Кітап ауданы]]ның жоғарыдан көрінісі
File:Kashkadar 2.jpg|Қашқадария маңындағы [[Максимович рауғашы|Максимович рауғаштары]]
File:Stamps of Uzbekistan, 2004-22.jpg|Өзбекстанның Сұрқандария облысы бейнеленген пошта маркасы, 2004
File:Тюльпан - panoramio (3).jpg|Облыста табылған раушан
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Өзбекстан облыстары]]
[[Санат:Қашқадария облысы]]</text>
      <sha1>nn24bun4rid6tyftpn9ovybi1jusid1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Термез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693819</id>
    <revision>
      <id>3654128</id>
      <parentid>3528162</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10860" sha1="587j6z4uhaqa4unuc66hx254j28p1vf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Термез
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Termiz/Термиз }}
 |сурет                   = Termiz ArchaeNuseum 20141023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 13|lat_sec = 27
  |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 16|lon_sec = 42
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сұрқандария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =  
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         =
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 =
 |құрылған уақыты         = б.з.б. X ғасыр
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Деметрис Талими
 |статус алуы             = 1929
 |жер аумағы              = 36
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 306
 |климаты                 = субтропикті континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = ↗ 201 600 
  |санақ жылы             = 2024
  |тығыздығы              = 6000
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[өзбектер]], [[тәжіктер]], [[орыстар]], [[татарлар]] және т.б.
  |конфессионалдық құрамы = [[Сунниттер|мұсылман-сунниттер]], [[Христиандық|христиандар]] және т.б.
  |этнохороним            =
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 732000
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Termez
 |сайты                   = [https://www.termizsh.uz/uz/?h=1 termizsh.uz]
 |сайт тілі               = uz
 |сайт тілі_1              = ru
}}

'''Термез''' ({{lang-uz|Termiz, Термиз}}, {{lang-ru|Термез}}) — [[Өзбекстан]]ның ең оңтүстігіндегі қаласы, [[Сұрқандария облысы]]ның ең ірі қаласы, әрі әкімшілік орталығы.&lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{cite web|url=https://stat.uz/uploads/docs/soato(mhobt)_2020.xlsx|title=Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan|language=uz, ru|date=July 2020|publisher=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;surxonstat&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.surxonstat.uz/files/286/Demografiya/1691/Hududlar-boyicha-shahar-va-qishloq-aholisi-soni.pdf|title=Urban and rural population by district|publisher=Surxondaryo regional department of statistics|lang=uz}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Термез қаласы [[Әмудария]] өзенінің оң жағалауында, оның суы Сұрқандарияға құятын жерде, Өзбекстанның ең оңтүстігінде орналасқан. [[Ауғанстан]]мен шекара Әмудария бойымен өтеді. Термез бен Ташкенттің арасы 490 шақырым. Қала маңында Ауғанстанмен шекарада Термезді Хайратанмен байланыстыратын Достық көпірі бар.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Термез — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 16-шы орында, облыста ([[Сұрқандария облысы]]) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 3794 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Үшқызыл]] (11 км), [[Ангор]] (26 км), [[Жарқорған]] (29 км), [[Халықабат (Сұрқандария облысы)|Халықабат]] (40 км), [[Сарық (кент)|Сарық]] (45 км), [[Шерабат]] (52 км), [[Мазари-Шариф]] (65 км, [[Ауғанстан]]), [[Бандиқан]] (67 км), [[Балх]] (68 км, [[Ауғанстан]]), [[Құмқорған]] (68 км), [[Тус (Тәжікстан)|Тус]] (73 км, [[Тәжікстан]]), [[Шоршы]] (93 км), [[Байсын (қала)|Байсын]] (105 км), [[Қарлұқ (Сұрқандария облысы)|Қарлұқ]] (108 км), [[Айбак]] (127 км, [[Ауғанстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Termez&amp;id=2755&amp;ysclid=mfmq7qhp2m291912343|title=Термез|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-16 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Біздің дәуірімізге дейінгі 6 ғасырда елді мекен Ахеменидтер мемлекетінің құрамына енген кезде ол ежелгі қала болып саналды. 329 жылы Термезді Александр Македонскийдің әскері басып алды. Уақыт өте келе қала Деметрис деп аталды. 1-3 ғасырлар аралығында Кушан патшалығының құрамында болған кезінде ол Та-ли-ми деп аталды. Дәл осы кезде қалада буддизм тарай бастады.

Қоныс 5-6 ғасыр бойы Сасанидтер билігінде болды. 705 жылы бұл жерде арабтар жұмыс істеді. 9-12 ғасырлар аралығында қала ғылыми, мәдени, сауда және қолөнер орталығы болды. Оның тұрғын бөлігі ұзындығы 10 шақырымға жеткен қорғаныс құрылыстарымен қоршалған.

Одан кейінгі ғасырларда Термез бірнеше рет әртүрлі мемлекеттердің қол астында болды. 9-12 ғасырлар аралығында қаланы бірте-бірте газневидтер, кейін селжұқтар, кейінірек қараханидтер биледі. Термез 1206 жылы Хорезмшахтардың иелігінде болды. 1220 жылы Шыңғыс хан әскерлерінің шабуылынан кейін гүлденген қала қирады.

13 ғасырдың аяғында Термез Сұрхандарияның оң жағалауында, бұрынғы орналасқан жерінен шығысқа қарай біртіндеп жандана бастады. Ол кезде қала Тимуридтер мемлекетіне қараған, сәл кейінірек шейбанидтер билігіне өткен. 18 ғасырдың екінші жартысында қала құлдырауға ұшырады. Айналадағы ауылдардан тек Паттагисар мен Салават елді мекендері қалды.

1893 жылдың басында Паттагисар және оның төңірегіндегі жерлер патшалық Ресейдің құрамына еніп, онда шекаралық бекініс пункті және өзен порты салынды. Кеңес өкіметі тұсында Кеңес өкіметі кезінде 1928 жылы елді мекен Термез деп өзгертіліп, бір жылдан кейін қала мәртебесіне ие болды. Ауғанстандағы әскери қимылдар кезінде мұнда әскери аэродром салынып, стратегиялық әскери база орналасты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2390-Termez.html|title=Өзбекстан. Сұрқандария облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-16 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Термезде барлығы 2500-ден астам кәсіпорын, шағын кәсіпкерлік, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері, шетелдік инвестицияның қатысуымен кәсіпорындар бар.
Қалада оқушылар сарайы, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, облыстық тарихи-өлкетану музейі, Термез қаласындағы Хакім сәулет кешеніндегі «Мерос» желілік мұражайы және  Термез қаласының 2500 жылдығын көрсететін Сұрқандария археологиялық мұражайы, 4 қалалық кітапхана және 2 желілік кітапхана бар.

==Суреттері==
&lt;gallery&gt;
File:Termez Tchingiz Tepe.jpg|Термез даласы
File:Termez Archaeological Museum, Termez, Uzbekistan - 44911865104.jpg|Термезде табылған [[Буддизм|Буддистік]] ескерткіш
File:Termez Shirabad Tavka Kurgan (Fortress) 5th-6th cent CE.jpg|Қала маңындағы V-VI ғасырдың бекінісі
File:Old Termez Walls.jpg|Термез табиғаты
File:Fasad4 TDTU Termiz filiali 27.10.2019.jpg|[[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]] атындағы Ташкент мемлекеттік техника университетінің Термездегі филиалы
&lt;/gallery&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{Сұрқандария облысы қалалары}}
[[Санат:Сұрқандария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>587j6z4uhaqa4unuc66hx254j28p1vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күрестен әлем чемпионаты 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693867</id>
    <redirect title="2011 жылғы күрестен әлем чемпионаты" />
    <revision>
      <id>3653922</id>
      <parentid>3113693</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[2011 жылғы күрестен әлем чемпионаты]]</comment>
      <origin>3653922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="pfkvhrvkzrmxh4gxe97hw5244ls7x2b" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[2011 жылғы күрестен әлем чемпионаты]]</text>
      <sha1>pfkvhrvkzrmxh4gxe97hw5244ls7x2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кушиттер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703053</id>
    <revision>
      <id>3653810</id>
      <parentid>3483024</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3653810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8130" sha1="lhvkzamz219ik4myc6jkf4udxoh4k40" xml:space="preserve">{{Этникалық топ
|атауы      = Кушиттер
|төл атауы  = 
|сурет      = Bedscha.jpg
|сурет тақырыбы      = 
|саны       = 30 млн.
|аймақ      = {{Байрақ|Эфиопия}} {{Байрақ|Сомали}}
|аймақ1     = 
|саны1      = 
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = 
|саны2      = 
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = 
|саны3      = 
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = 
|саны4      = 
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = 
|саны5      = 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = [[кушит тілі]]
|діні       = [[суннизм]], [[христиандық]], дәстүрлі діндердер
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}

'''Кушиттер''' — Шығыс және Солтүстік-Шығыс Африкадағы халықтар тобы. Олар Нубия шөлінің шығысында - [[Судан]]ның солтүстік-шығысында, [[Мысыр]]дың оңтүстік-шығысында, [[Эритрея]]ның батысында, [[Сомали]]де, [[Эфиопия]]да, [[Джибути]]де, [[Кения]]ның солтүстік-шығысында және [[Танзания]]ның солтүстік-шығысында тұрады.&lt;ref&gt;Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2126018&lt;/ref&gt;
Кушиттердің жалпы саны 2000 жылға дейінгі деректер бойынша 30 миллионнан астам адамды құрайды.&lt;ref&gt;Кушиты https://newstest.ru/%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%B8%D1%82%D1%8B{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Тілі ==
[[Кушит тілі|Кушит тілдерінде]] сөйлейді. Негізінен әртүрлі кушит тілдері, кейбірі [[араб тілі]]н, қазіргілер иврит және еуропалық тілдерді (иммиграция) және ніл-сахар тілдерін пайдаланады.&lt;ref&gt;Кушиты https://alphapedia.ru/w/Cushitic_peoples&lt;/ref&gt;

== Діні ==
Негізінен [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]] мен [[Христиандық|христиандар]], кейбіреулері дәстүрлі діндердерді ұстанады.&lt;ref&gt;Буква &quot;К&quot; /
Кушиты http://knowledge.su/k/kushity&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ең көне кушиттер қауымы біздің дәуірімізге дейінгі 9-8 мыңжылдықтарда қалыптасқан. Біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 мыңжылдықтардың ортасында кушиттердің бір бөлігі ежелгі Египет өркениетімен байланысқа түсті. Біздің эрамызға дейінгі 3 мыңжылдықтың аяғында Нубияда Куш мемлекеті пайда болды (19 ғасырда оның атауы кушиттерге ауыстырылды), оның қалыптасуына кушиттер (агау мен бежа) қатысты.
Біздің дәуірімізге дейінгі 1 - мыңжылдықта-біздің дәуіріміздің алғашқы ғасырларында Солтүстік және батыс Кушиттерге Мерое әсер етті, Кушиттердің бір бөлігіне Оңтүстік араб мәдениеті әсер етті, олардың тасымалдаушылары біздің эрамызға дейінгі 1-мыңжылдықтың ортасында Эфиопиядағы Тигре (Тиграй) үстіртіне қоныс аудара бастады.

Кейінірек пайда болған Аксум патшалығы және оның мұрагері Эфиопия кушиттердің мәдени әлемінде басты орын алды. Кейбір кушиттік этностар ортағасырлық Нубия өркениетінің (беджа) және әсіресе исламның (беджа, афар, сомалилер, сидамо және омето т.б.) ықпалына ие болды.
Кушиттер аксумиттер, гурагтар және ежелгі халықтардың, сонымен қатар судандық арабтардың бір бөлігі болып табылатын нубиялықтардың, бірқатар банту этникалық топтары мен Шығыс Африканың оңтүстік нилоттық халықтарының (оңтүстік кушит халықтары) этногенезіне қатысты.&lt;ref&gt;Народы и культуры Кушиты https://travel-journal.ru/ethno/38/845/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
Кушиттерде ерте заманда-ақ шаруашылықтың үш негізгі түрі қалыптасты: көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (түйе және ұсақ мал), өзен аңғарлары мен тау етегінде – егістік немесе (оңтүстік Сомалиде) қолмен атқарылатын [[егіншілік]], жағалауында - [[балық аулау]] және теңіз қолөнері.&lt;ref&gt;Африка: энциклопедический справочник. Том. 2. К—Я → КУШИТЫ https://africa-tur.ru/aboutafrica/741/2342/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701072753/https://africa-tur.ru/aboutafrica/741/2342/ |date=2023-07-01 }}&lt;/ref&gt;

== Өмір салты ==
Тармақталған тайпалық құрылымдар тән, олардың негізінде патриархалдық отбасы, саяси бірлестіктің нысаны-жақында сұлтан басқарған тайпалар одағы.
Тайпалық одақтар мен жекелеген тайпалардың одақтары &quot;тектілігімен&quot; ерекшеленеді (беджа — бишарин және хадендава, сомалилер — сомали және саб, афарларда — &quot;қара қан&quot; және &quot;қызыл қан&quot;тайпалары).
Исламның саяси ықпалы ортағасырлық Беджа, Адаль және Аджуран патшалықтарының дәстүрлерімен үйлеседі.&lt;ref&gt;Энциклопедический справочник &quot;Африка&quot;
Кушиты Источник: http://otpusk-info.ru/journey/encyclopedia/africa/articles/237/kushity.htm{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Африка халықтары}} 
[[Санат:Судан халықтары]]
[[Санат:Мысыр халықтары]]
[[Санат:Эритрея халықтары]]
[[Санат:Сомали халықтары]]
[[Санат:Эфиопия халықтары]]
[[Санат:Джибути халықтары]]
[[Санат:Кения халықтары]]
[[Санат:Танзания халықтары]]</text>
      <sha1>lhvkzamz219ik4myc6jkf4udxoh4k40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Румыния азаматтарына қойылатын визалық талаптар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>713171</id>
    <revision>
      <id>3653807</id>
      <parentid>3404116</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iarbian</username>
        <id>185593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3653807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="q77pdp6t63dk8hfnxb43cnlhcgty4ny" xml:space="preserve">[[File:Romania Passport (2024).svg|thumb|Румыния азаматтарының төлқұжаты]]
'''Румыния азаматтарына қойылатын визалық талаптар''' — бұл басқа аумақтардың билігі белгілеген және [[Румыния]] азаматтарына әсер ететін кіруге әкімшілік шектеулер. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Төлқұжат статистикасы
!Ел
!Визасыз елдер
саны
!Қозғалыс
еркіндігі
!Дереккөз
|-
|{{Байрақ|Румыния}}
|178
|[[Henley паспорт индексі|14-орын]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Global Ranking – Passport Index 2019|url=https://www.henleyglobal.com/files/download/HPI2019/HPI_Q3_Global_Ranking_190701.pdf|publisher=Henley &amp; Partners|access-date=3 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

==Визалық талаптар картасы==
[[File:Visa requirements for Romanian citizens2.svg|нобай|700x700 нүкте|{{legend|#002377|{{Байрақ|Румыния}}}} {{legend|#1191e5|Қозғалыс еркіндігі}} {{legend|#22b14c|Виза қажет емес / ESTA / eTA / eVisitor}} {{legend|#79d343|Виза келген кезде де, интернетте де қол жетімді}} {{legend|#b5e61d|Келген кездегі виза}} {{legend|#61c7a1|Электронды виза}} {{legend|#c0c0c0|Виза қажет}}|ортаға]]


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Азаматтығына байланысты визалық талаптар}}

[[Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар]]</text>
      <sha1>q77pdp6t63dk8hfnxb43cnlhcgty4ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық бақылау комитеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719992</id>
    <revision>
      <id>3654029</id>
      <parentid>3641411</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3654029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8632" sha1="r8vq533lz1jany7gz5ng05eeb0ai915" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық бақылау комитеті
 |қысқартылған атауы    = 
 |шынайы атауы   = 
 |шынайы атауы1  = 
 |шынайы атауы2  = 
 |мемлекет = {{KAZ}}
 |құзыреті       = 
 |құзерет_тақырып_мәтіні = 
 |эмблема                = 
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = 
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[22 қыркүйек]] [[2020 жыл]]
 |ізашары1          = 
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = 
 |ізбасары          = 
 |бағынады          = 
 |штаб-пәтері       = 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Мәңгілік ел даңғылы, 8-үй, &quot;Министрліктер үйі&quot; әкімшілік ғимараты
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = 
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = 
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = Лаура Ахметнияз
 |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = 
 |бір мекемеге қарасты орган2 = 
 |құжат1           = 
 |сайты            = https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk?lang=kk
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық бақылау комитеті''' — медицина өнеркәсібі, медициналық бұйымдар айналысын бақылау, медициналық қызметтер (көмек) көрсету салаларына басшылық жасайтын [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі]]нің ведомствосы.

== Тарихы ==
2001 жылы қайта ұйымдастырылған ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің құрамында Фармация, фармацевтика және медицина өнеркәсiбi комитетi болып құрылды. 2004 жылы ол Фармация комитеті, 2007 жылы Фармацевтикалық бақылау комитеті болып өзгертілді. 2009 жылы Медициналық қызмет көрсету саласындағы бақылау комитеті Медициналық қызметке ақы төлеу комитеті және Медициналық және фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті болып екіге бөлініп, Фармацевтикалық бақылау комитеті Медициналық және фармацевтикалық қызметті бақылау комитетіне қосылды. 2014 жылы екі комитет ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің құрамына енді. 2017 жылы қайта құрылған ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің құрамына еніп, Медициналық және фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті Фармация комитеті болып өзгертіліп, желтоқсан айында оған Медициналық қызметке ақы төлеу комитеті қосылды. 2019 жылы Қоғамдық денсаулық сақтау комитеті мен Фармация комитеті Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитеті болып бірікті. 2020 жылы аталған комитет Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті және Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті болып екіге бөлінді. 2026 жылы Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті Медициналық бақылау комитеті және Фармация комитеті болып екіге бөлінді.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2600000695 Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ведомстволарын қайта ұйымдастыру туралы]&lt;/ref&gt;

== Міндеттері ==
# Медициналық қызметтер (көмек) көрсету, дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың айналысы, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымы салаларында реттеуші, іске асыру және бақылау функцияларын жүзеге асыру, құзыретінің шегінде Министрліктің стратегиялық функцияларын орындауға қатысу
# Құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын және қолжетімділігін қамтамасыз ету&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G20RR000645 &quot;Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті&quot; республикалық мемлекеттік мекемесінің және оның аумақтық бөлімшелерінің ережелерін бекіту туралы]&lt;/ref&gt;

== Құрылымы ==
Комитеттің 12 басқармаcы бар (2023 жылға):
# Медициналық қызметті жоспардан тыс бақылау басқармасы
# Медициналық қызметті профилактикалық бақылау басқармасы
# Медициналық қызметті сертификаттау және лицензиялау басқармасы
# Медициналық қызметті талдау және мониторинг басқармасы
# Фармацевтикалық қызметті бақылау басқармасы
# Фармацевтикалық инспекторат және интеграциялау басқармасы
# Фармацевтикалық қызмет саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер басқармасы
# Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарға арналған бағаларды мониторингілеу басқармасы
# Кадрлық және ұйымдастыру-құқықтық жұмысы басқармасы
# Қаржылық қамтамасыз ету және мемлекеттік сатып алулар басқармасы
# Фармацевтикалық және медициналық өнеркәсіпті дамыту басқармасы
# Қаржылық қамтамасыз ету және мемлекеттік сатып алу басқармасы

== Қарамағындағы мекемелер ==
* Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттер

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының министрліктері}}

[[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|М]]</text>
      <sha1>r8vq533lz1jany7gz5ng05eeb0ai915</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:MAKSX320</title>
    <ns>3</ns>
    <id>721009</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Vadim437" />
    <revision>
      <id>3653939</id>
      <parentid>3472758</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Vadim437]]</comment>
      <origin>3653939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="6m8g06qo4p75duagxz04d07oxivn94a" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Vadim437]]</text>
      <sha1>6m8g06qo4p75duagxz04d07oxivn94a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3653787</id>
      <parentid>3652629</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3653787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8200" sha1="a00okauvcwj9tizvshcbs7efcmlne6s" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>a00okauvcwj9tizvshcbs7efcmlne6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653845</id>
      <parentid>3653787</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3653845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8221" sha1="2cydjyi0hm2a142f6ncqcltxn4lx8bk" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>2cydjyi0hm2a142f6ncqcltxn4lx8bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654067</id>
      <parentid>3653845</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3654067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8247" sha1="5wsgu0fuwq4cnisgyixmww7hgxtfxcw" xml:space="preserve">== Тізім ==
* [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]]
* [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]]
* [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]]
* [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]]
* [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]], [[ABN AMRO]], [[Nationwide Building Society]], [[China Zheshang Bank]], [[Resona Holdings]], [[Charles Schwab Corporation]], [[Bank of Shanghai]], [[BNY]], [[KBC Group]], [[Hana Financial Group]], [[ВТБ Банк]], [[Канада Ұлттық банкі]], [[Banco do Brasil]], [[United Overseas Bank]]

== Жоспар ==
* Хиуа хандары:
** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын
*** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Шайбани хандары — ?
*** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

* Қоқан хандары:
** Өзбек-Мың хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = 
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = 
 |эмблема          = 
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = 
 |қазіргі          = 
 |тағайындалған    = 
 |портреті         = 
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = 
 |өкілеттігінің мерзімі = 
 |айлығы           = 
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = 
 |пайда болды      = 
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = 
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* bb
* wrsh bl
* ?

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]]
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]]
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]]
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]]
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]
* [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>5wsgu0fuwq4cnisgyixmww7hgxtfxcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана әкімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>727531</id>
    <revision>
      <id>3654032</id>
      <parentid>3505137</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13081" sha1="nl09k5oefwclg4k6r9i4hnrs71neus0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Астана әкімі
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = Қазақстан
 |суреті           = 
 |сурет ені        = 
 |эмблема          = Emblem of Astana (latin).svg
 |эмблема ені      = 
 |эмблеманың аты   = [[Астана елтаңбасы]]
 |қазіргі          = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]]
 |тағайындалған    = 8 желтоқсан 2022 жылдан бері
 |портреті         = Jenis Qasymbek (2022-07-08) (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = 
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = 
 |ұсынылады        = 
 |тағайындалды     = [[Қазақстан президенті]]
 |өкілеттігінің мерзімі =  
 |айлығы           = 
 |пайда болды      = [[10 желтоқсан]] [[1997 жыл]]&lt;ref name=&quot;informburo&quot;&gt;{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/amola-celinograd-astana-end-nr-sltan.html |title= Ақмола, Целиноград, Астана. Енді Нұр-Сұлтан? |lang= kk |publisher= informburo.kz |author= Мұратбек, Лена және Сүгір, Салтанат |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
 |таратылды        = 
 |біріншісі        = [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев|Аманжол Бөлекпаев]]
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Астана әкімі''' — [[Астана]] қаласы атқарушы билігінің жоғары органын басқаратын жоғары лауазымды тұлға. Лауазым Қазақстан елордасының 1997 жылы [[Алматы]]дан Астанаға көшірілген салысымен құрылған. Оның қазіргі иесі — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]].

== Тарихы ==
1992 жылғы 6 шілдеде Целиноград қаласына оның &quot;Ақмола&quot; тарихи атауы қайта берілді.&lt;ref name=&quot;informburo&quot; /&gt; Сол жылы қала басшысы болып [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]] тағайындалған еді және оның көшбасшылығы тұсында лауазым атауы '''Ақмола қалалық әкімшілігінің басшысы''' атауынан '''Ақмола қаласының әкімі''' атауына көшті.&lt;ref name=&quot;bolekpaev&quot;&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30109183&amp;pos=0;0#pos=0;0 |title= Булекпаев Аманжол Куанышевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt; 1997 жылғы 10 желтоқсанда Қазақстан елордасы [[Алматы]]дан Ақмолаға көшірілді. 1998 жылғы 6 мамырда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың жарлығымен қала атауы Астана етіп ауыстырылды&lt;ref name=&quot;informburo&quot; /&gt; және қала басшысының лауазымы сәйкесінше '''Астана әкімі''' болды.

Билікке жаңа келгенде [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Астана қаласы атауының Нұрсұлтан Назарбаев құрметіне Нұр-Сұлтан болып аталғанын ұсынды.&lt;ref name=&quot;nur-sultan&quot; /&gt; [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] кейін бұл шешімді қолдады да, қала атауы өзгертілді&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}&lt;/ref&gt; және қала басшысының лауазымы сәйкесінше '''Нұр-Сұлтан әкімі''' болды. 2022 жылғы 17 қыркүйекте қалаға &quot;Астана&quot; атауы қайтарылды да,&lt;ref name=&quot;astana&quot; /&gt; қала әкімдігінің басшысы қайта '''Астана әкімі''' болды.

== Әкімдер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Реті
! Суреті
! Аты-жөні&lt;br&gt;{{Small|(өмір сүрген жылдары)}}
! colspan=&quot;2&quot;|Қызметі
![[Қазақ рулары|Руы]]
! Дереккөз
|-
| colspan=&quot;7&quot; |'''Ақмола қалалық әкімшілігінің басшысы'''&lt;br&gt;'''Ақмола қаласының әкімі'''
|-
| 1
| [[Сурет:Old coat of arms of Astana.svg|99px]]
| [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]&lt;br&gt;{{Small|(1941 туған)}}
| 1992
| 1997
|[[Қыпшақ]], [[Күрлеуіт]]
| &lt;ref name=&quot;bolekpaev&quot; /&gt;
|-
| 2
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{Small|(1954 туған)}}
| желтоқсан&lt;br&gt;1997
| 6 мамыр&lt;br&gt;1998
|[[Қыпшақтар|Қыпшақ]], [[Қарабалық руы|Қарабалық]]
| &lt;ref name=&quot;informburo&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;7&quot; |'''Астана қаласының әкімі'''
|-
| 2
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{Small|(1954 туған)}}
| 6 мамыр&lt;br&gt;1998
| 16 маусым&lt;br&gt;2003
|[[Қыпшақтар|Қыпшақ]], [[Қарабалық руы|Қарабалық]]
| &lt;ref name=&quot;jaqsibekov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30098185&amp;pos=1;84#pos=1;84 |title= Джаксыбеков Адильбек Рыскельдинович (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3
| [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|99px]]
| [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]&lt;br&gt;{{Small|(1949–2021)}}
| маусым&lt;br&gt;2003
| наурыз&lt;br&gt;2004
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adyrna.kz/post/89903 |title= Темірхан Досмұхамбетов қайтыс болды |lang= kk |publisher= Адырна |date= 2021-11-01 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20211101/Temirkhan-Dosmukhambetov-dunieden-otti-18548163.html |title= Экс-министр Темірхан Досмұхамбетов дүниеден өтті |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-11-01 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|99px]]
| [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]&lt;br&gt;{{Small|(1964 туған)}}
| наурыз&lt;br&gt;2004
| 20 қыркүйек&lt;br&gt;2006
|[[Дулат]], [[Сиқым]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/shokeev-omirzak-estajuly |title= Шөкеев Өмірзақ Естайұлы — Түркістан облысының экс әкімі |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2022-08-26 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5
| [[Сурет:Askar mamin 2 (cropped).jpg|99px]]
| [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]&lt;br&gt;{{Small|(1965 туған)}}
| 21 қыркүйек&lt;br&gt;2006
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
|[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30105002&amp;pos=9;-20#pos=9;-20 |title= Мамин Аскар Узакпаевич (персональная справка) |lang= kk |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]]
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{Small|(1956 туған)}}
| 4 сәуір&lt;br&gt;2008
| 21 қазан&lt;br&gt;2014
|[[Байұлы]], [[Жаппас]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/tasmagambetov-imangali-nurgaliuly |title= Тасмағамбетов Иманғали Нұрғалиұлы — «КамАЗ» ЖАҚ Директорлар кеңесінің мүшесі |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2023-01-01 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 7
| [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]]
| [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]&lt;br&gt;{{Small|(1954 туған)}}
| 22 қазан&lt;br&gt;2014
| маусым&lt;br&gt;2016
|[[Қыпшақтар|Қыпшақ]], [[Қарабалық руы|Қарабалық]]
| &lt;ref name=&quot;jaqsibekov&quot; /&gt;
|-
| 8
| [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|99px]]
| [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]&lt;br&gt;{{Small|(1971 туған)}}
| 21 маусым&lt;br&gt;2016
| қыркүйек&lt;br&gt;2018
|[[Арғын]], [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30160750&amp;pos=10;195#pos=10;195 |title= Исекешев Асет Орентаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 9
| [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|99px]]
| [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{Small|(1971 туған)}}
| 11 қыркүйек&lt;br&gt;2018
| 20 наурыз&lt;br&gt;2019
|[[Шапырашты]]
| &lt;ref name=&quot;sultanov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://eec.eaeunion.org/kk/comission/member/sultanov-bakhyt-turlykhanovich/ |title= Сұлтанов Бақыт Тұрлыханұлы |lang= kk |publisher= [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның ресми сайты |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;7&quot; |'''Нұр-Сұлтан қаласының әкімі'''
|-
| 9
| [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|99px]]
| [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]&lt;br&gt;{{Small|(1971 туған)}}
| 20 наурыз&lt;br&gt;2019
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
|[[Шапырашты]]
| &lt;ref name=&quot;nur-sultan&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-astana-to-nursultan/29837773.html |title= Тоқаев Астана атауын &quot;Нұр-Сұлтан&quot; деп өзгертті |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-03-23 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sultanov&quot; /&gt;
|-
| 10
| [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|99px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{Small|(1978 туған)}}
| 13 маусым&lt;br&gt;2019
| 17 қыркүйек&lt;br&gt;2022
|[[Сіргелі]], [[Жайдақ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/as-kolginovti-nur-sultan-kalasynyn-akimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= А.С. Көлгіновті Нұр-Сұлтан қаласының әкімі қызметіне тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;7&quot; |'''Астана қаласының әкімі'''
|-
| 10
| [[Сурет:Altai Kölginov 01 (2023-04-03) (cropped).jpg|99px]]
| [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]&lt;br&gt;{{Small|(1978 туған)}}
| 17 қыркүйек&lt;br&gt;2022
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
|[[Сіргелі]], [[Жайдақ]]
| &lt;ref name=&quot;astana&quot;&gt;{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20220917/elordaga-astana-atauy-qaytaryldy-27669827.html |title= Елордаға Астана атауы қайтарылды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2022-09-17 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32168897.html |title= Астананың бұрынғы әкімі Алтай Көлгінов вице-премьер болып тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-12-09 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| 11
| [[Сурет:Jenis Qasymbek (2022-07-08) (cropped).jpg|99px]]
| [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]&lt;br&gt;{{Small|(1975 туған)}}
| 8 желтоқсан&lt;br&gt;2022
| —
|[[Арғын]], [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]], [[Шұбыртпалы]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32167493.html |title= Жеңіс Қасымбек Астана әкімі болды. Қаланы үш жарым жыл басқарған Көлгінов қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-12-08 |accessdate= 2024-02-23}}&lt;/ref&gt;
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

[[Санат:Астана әкімдері| ]]
[[Санат:Астана]]</text>
      <sha1>nl09k5oefwclg4k6r9i4hnrs71neus0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрлан Серікұлы Байбазаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>728443</id>
    <revision>
      <id>3654039</id>
      <parentid>3580955</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T23:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3654039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12381" sha1="q88yrf8gr82zdknap3d9ujqjuoje4jr" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Нұрлан Серікұлы Байбазаров
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Nurlan Baibazarov 2024 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Байбазаров, 2024 жыл

| Титулы               = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі]]
| Ту                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg 
| Ту2                  = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады      = 25 наурыз 2026 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары              = ''Президент әкімшілігі басшысының орынбасары ретінде [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]]''
| Ізбасары             = 

| Титулы_2               = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі
| Ту_2                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg 
| Ту2_2                  = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2      = 15 қазан 2025
| Басқаруын аяқтады_2    = 25 наурыз 2026
| Президент_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2              = ''лауазым енгізілді''
| Ізбасары_2             = Мейіржан Байғонысов

 | Титулы_3               = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] 
 | Ту_3                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_3      = 6 ақпан 
 | Басқаруын аяқтады_3    = 21 желтоқсан 2024
 | Президент_3            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3              = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары_3              = ''Премьер-Министрдің орынбасары ретінде [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]], Ұлттық экономика министрі ретінде [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]''
 | Ізбасары_3             =[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] 

 | Титулы_4             = «[[Бәйтерек (холдинг)|Бәйтерек]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» ұлттық холдингінің басқарма төрағасы 
 | Ту_4                 = Бәйтерек холдингі.png
 | Ту2_4                = Бәйтерек холдингі.png
 | Басқара бастады_4    = 5 қазан 2023
 | Басқаруын аяқтады_4  = 6 ақпан 2024
| Президент_4            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_4              = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
 | Ізашары_4            = [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]]
 | Ізбасары_4           = [[Рустам Тимурұлы Қарағойшин|Рустам Қарағойшин]]

 | Туған күні         = 10.10.1975
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = экономист
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Nurlan Baybazarov
 | Марапаттары          = {{Қатар
|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
}}
}}
'''Нұрлан Серікұлы Байбазаров''' ([[10 қазан]] [[1975 жыл]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі. 2024 жылғы ақпаннан желтоқсан айына дейін [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] және [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]].

== Білімі ==
1997 жылы [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]н «Банк ісін ұйымдастыру» мамандығы бойынша бітірген.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1997 жылы [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]]нің Бюджет департаментінде бастаған. 

2004–2011 жылдары Байбазаров «[[Қазақстан Даму Банкі]]» АҚ-да басқарма бастығынан бастап басқарушы директорға дейін әртүрлі лауазымдарды атқарды.

2013–2016 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде Экономика салаларын дамыту департаментінің директоры қызметін атқарды.

Бұдан басқа әр жылдары «[[Қазақстан темір жолы]]» ҰК» АҚ, «ҚазМұнайГаз Консалтинг» АҚ, «[[ҚазМұнайГаз]]» ҰК» АҚ жұмыс істеді.

2016 жылдан 2022 жылғы қарашаға дейін ол «Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі және Басқарма төрағасы болды.

2022 жылғы 16 қарашада Байбазаров «[[Қазақстан Даму Банкі]]» АҚ Басқарма төрағасы болып тағайындалды.

2023 жылғы 5 қазанда «[[Бәйтерек (ұлттық холдинг)|Бәйтерек]]» ҰБХ» АҚ холдингі басшысы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/appointment/bajbazarov-nurlan-serikuly |title= Байбазаров Нұрлан Серікұлы |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 6 ақпанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары – [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://elorda.info/ar-turli/n-rlan-bajbazarov-zha-a-yzmetke-ta-ajyndaldy |title= Нұрлан Байбазаров жаңа қызметке тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}&lt;/ref&gt; 2024 жылғы 21 желтоқсанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] жарлығымен лауазымынан босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-nurlan-serikuly-baybazarov-kazakstan-respublikasy-premer-ministrinin-orynbasary-ulttyk-ekonomika-ministri-lauazymynan-bosatyldy-21112912|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Нұрлан Серікұлы Байбазаров Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі лауазымынан босатылды|lang= kk |publisher=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date= 2024-12-21 |accessdate= 2024-12-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы ақпаннан қазанға дейін Премьер-министрдің экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесшісі болып қызмет атқарды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/investiciyalar-zhane-sauda-bolimi-179151 Нұрлан Серікұлы БАЙБАЗАРОВ]&lt;/ref&gt;

2025 жылғы 15 қазанда ол Президент Әкімшілігінде жаңадан құрылған Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-nurlan-serikuly-baybazarov-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-investiciyalar-zhane-sauda-boliminin-mengerushisi-lauazymyna-tagayyndaldy-159199|title=Мемлекет басшысының өкімімен Нұрлан Серікұлы Байбазаров Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалды|lang= kk |publisher=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date= 2025-10-15 |accessdate= 2025-10-15}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 25 наурызда Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі қызметіне тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ns-baybazarov-turaly-252134|title=Н.С. Байбазаров туралы|lang= kk |publisher=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date= 2026-03-25 |accessdate= 2026-03-25}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]» медалі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]</text>
      <sha1>q88yrf8gr82zdknap3d9ujqjuoje4jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арқалық Мемлекеттік педагогикалық институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730000</id>
    <redirect title="Арқалық педагогикалық университеті" />
    <revision>
      <id>3653913</id>
      <parentid>3282387</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Арқалық педагогикалық университеті]]</comment>
      <origin>3653913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="cejrl91h6amg4kjqlx9jvys6t4v5mi2" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Арқалық педагогикалық университеті]]</text>
      <sha1>cejrl91h6amg4kjqlx9jvys6t4v5mi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:WhiteBlackTime</title>
    <ns>3</ns>
    <id>732357</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 83527e56d33462b70b000cfbfa005908" />
    <revision>
      <id>3653949</id>
      <parentid>3293682</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 83527e56d33462b70b000cfbfa005908]]</comment>
      <origin>3653949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="0ilrl1tbyv7b61y20brhuwllfjisjlz" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 83527e56d33462b70b000cfbfa005908]]</text>
      <sha1>0ilrl1tbyv7b61y20brhuwllfjisjlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:PoisonHK</title>
    <ns>3</ns>
    <id>740608</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Hongkongski" />
    <revision>
      <id>3653944</id>
      <parentid>3346674</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Hongkongski]]</comment>
      <origin>3653944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="q7dvi7r6r26ab1kj3ieatw96now937r" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Hongkongski]]</text>
      <sha1>q7dvi7r6r26ab1kj3ieatw96now937r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмет (Ұлы Орда ханы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740612</id>
    <redirect title="Ахмет хан (Ұлы Орда)" />
    <revision>
      <id>3653915</id>
      <parentid>3401469</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Ахмет хан (Ұлы Орда)]]</comment>
      <origin>3653915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="2wzkrkxqjxma27hbxy0vyvn3ve124ie" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Ахмет хан (Ұлы Орда)]]</text>
      <sha1>2wzkrkxqjxma27hbxy0vyvn3ve124ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sergii Burma</title>
    <ns>3</ns>
    <id>740905</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 850f993cc8866e50ca4d9baea04d613b" />
    <revision>
      <id>3653947</id>
      <parentid>3348916</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 850f993cc8866e50ca4d9baea04d613b]]</comment>
      <origin>3653947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="7tlv2ipfx2tal4cnn1lven2i2z46r7i" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 850f993cc8866e50ca4d9baea04d613b]]</text>
      <sha1>7tlv2ipfx2tal4cnn1lven2i2z46r7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Летсиле Тебого</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742907</id>
    <revision>
      <id>3654144</id>
      <parentid>3478671</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="86fokrd9vzvlt50wtjatthrcvcz4hla" xml:space="preserve">'''Летсиле Тебого''' ({{lang-en|Letsile Tebogo}}; 7 маусым 2003 жыл&lt;ref&gt;https://www.the-sports.org/t-spf682266.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007005442/https://www.the-sports.org/t-spf682266.html |date=2022-10-07 }}&lt;/ref&gt;, Канье, [[Ботсвана]]) — ботсваналық жеңіл атлет, қысқа қашықтықта жүгіруші. [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының]] чемпионы. Ботсванадан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы.

2023 жылы Бужапеште өткен әлем чемпионатында күміс және қола медаль иеленді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://www.tilastopaja.eu/db/at.php?Sex=1&amp;ID=343821 Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240423044918/https://www.tilastopaja.eu/db/at.php?Sex=1&amp;ID=343821 |date=2024-04-23 }}
{{бастама}}

{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Алфавит бойынша жеңіл атлеттер]]
[[Санат:Ботсвана жеңіл атлеттері]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Ботсвана Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Жеңіл атлетикадан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]</text>
      <sha1>86fokrd9vzvlt50wtjatthrcvcz4hla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>КВЕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744178</id>
    <revision>
      <id>3653782</id>
      <parentid>3538068</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3653782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="a2il9my2falq11zq9jy0jd5f8sok8x7" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = КВЕ
| құрылған = 1982
| стадионы = Аддис-Абеба стэдиум, [[Аддис-Абеба]], [[Эфиопия]]
| жарыс = Футболдан чемпионаты 
| маусым = 2025/26 
| орын = 11 орын

| pattern_la1 = _red_stripes
| pattern_b1 = _redstripes
| pattern_ra1 = _red_stripes
| leftarm1 = ff0000
| body1 = 0099FF
| rightarm1 = ff0000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 0099FF
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _yellowV
| pattern_ra2 = 
| leftarm2 = 0099FF
| body2 = 0099FF
| rightarm2 = 0099FF
| shorts2 = ffff00
| socks2 = 000000
| pattern_name2 = 
| kit_alt3 = 
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = 
| body3 = 
| rightarm3 = 
| shorts3 = 
| socks3 = 
| pattern_name3 = 

}}

'''КВЕ футбол клубы''' ({{lang-en|CBE SA}}) — [[Эфиопия]]ның [[Аддис-Абеба]] қаласындағы [[футбол клубы]]. 1982 жылы құрылған&lt;ref&gt;http://www.ethiofootball.com/team/profile.php?teamid=21 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916014230/http://www.ethiofootball.com/team/profile.php?teamid=21 |date=2018-09-16 }}&lt;/ref&gt;. 2023/24 жылғы маусымда тұңғыш рет Эфиопия чемпионы атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{Бастама}}

[[Санат:Эфиопия футбол клубтары]]</text>
      <sha1>a2il9my2falq11zq9jy0jd5f8sok8x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ньянза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748644</id>
    <revision>
      <id>3654095</id>
      <parentid>3402096</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>18230</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kenya-Nyanza.png]] → [[File:Nyanza in Kenya.svg]] svg</comment>
      <origin>3654095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4858" sha1="rk6c6deacugyjzu5swvglokhuekycxi" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік|Статусы=провинция|Қазақша атауы=Ньянза|Шынайы атауы={{lang-en|Nyanza Province}}&lt;br&gt;{{lang-sw|Mkoa wa Nyanza}}|Суреті=Homa mountain.jpg|Ені=200px|Ел=Кения|Кіреді=6 округ|Астана түрі=Әкімшілік орталығы|Астанасы=Кисуму|Жер аумағы=12 613|Жер аумағы бойынша орны=6|Жер аумағының пайызы=2,17|Минималды биіктігі=1134|Уақыт белдеуі=UTC+3|Тұрғыны=5 442 711|Санақ жылы=2009|Халық саны бойынша орны=3|Пайызы=14,1|Тығыздығы=431,52|Тығыздығы бойынша орны=3|Идентификатор түрі 2=KE-600|Commons=Nyanza Province|lat_dir=S|lat_deg=0|lat_min=30|lon_dir=E|lon_deg=34|lon_min=30|region=KE|type=1|Карта=Nyanza in Kenya.svg|Карта ені=200}}

'''Ньянза''' ({{lang-en|Nyanza Province}}, {{lang-sw|Mkoa wa Nyanza}}) — Кенияның бұрынғы сегіз провинциясының бірі, елдің оңтүстік-батысында, [[Виктория көлі|Виктория көліне]] іргелес орналасқан. Әкімшілік орталығы - Кисуму қаласы, Кенияның үшінші үлкен қаласы.

== Этимологиясы ==
Бұл атау банту тайпаларының бірі — Сукумадан шыққан, олар [[Танзания|Танзанияның]] Виктория көлінің жағалауында тұрады, бұл үлкен су айдынын білдіреді.

== Халқы ==
[[Луо (халық)|Луо]] этникалық топтары, [[Банту тілдері|банту тілінде]] сөйлейтін тайпалар мекендеген.

== Тілдері ==
Ньянзадағы басым тіл — долуо тілі. [[Оңтүстік Судан|Оңтүстік Суданнан]] шыққан нилот тілі де кең таралған.

Басқа тілдер — гуси, лухья, курия, [[суахили]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]]. Басқа тілдерде кениялық қауымдастықтар мен мигранттардың шағын топтары сөйлейді.

== Әкімшілік бөліністері ==
Әкімшілік жағынан Нянза провинциясы 6 округқа бөлінеді:
{| class=&quot;standard&quot;
 !№
 !Округ
 !Әкімшілік орталығы
 !Халық саны (2009)
 |-
 |1
 |[[Хома-Бей (округ)|Хома-Бей]] (Homa Bay)
 |[[Хома-Бей]]
 |963 794
 |-
 |2
 |[[Кисии (округ)|Кисии]] (Kisii)
 |[[Кисии]]
 |1 152 282
 |-
 |3
 |[[Кисуму (округ)|Кисуму]] (Kisumu)
 |[[Кисуму]]
 |968 909
 |-
 |4
 |[[Мигори (округ)|Мигори]] (Migori)
 |[[Мигори]]
 |917 170
 |-
 |5
 |[[Нямира (округ)|Нямира]] (Nyamira)
 |[[Нямира]]
 |598 252
 |-
 |6
 |[[Сиая (округ)|Сиая]] (Siaya)
 |[[Сиая]]
 |842 304
 |}
Нянза бастапқыда төрт әкімшілік округке бөлінді. 1990 жылдары жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді:&lt;ref&gt;[http://www.provincialadministration.go.ke/detail.php?op=8006 Ministry of State for Provincial Administration and National Security] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307070518/http://www.provincialadministration.go.ke/detail.php?op=8006 |date=2009-03-07 }}&lt;/ref&gt;

* Бондо (орталығы Бондо);
* Гуча, Оңтүстік Кисии немесе Рэмбо (Римбо) ретінде де белгілі; 
* Кисуму (Кисуму);
* Куриа (Кеханча);
* Мигори (Мигори);
* Нямира, Солтүстік Кисии (Нямира) ретінде де белгілі;Няндо (Аваси);
* Рачуонйо (Оюгис);
* Сиая (Сиая);
* Суба (Мбита);
* Хома-Бей (Хома Бэй).

== Мәдениті ==
[[Кисуму мұражайы]] Кисуму қаласында 1980 жылдан бері жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/14/20/|title=Kisumu|publisher=National Museums of Kenya|accessdate=2014-03-15|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218065139/http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/14/20/|archivedate=2007-12-18|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;

== Фактілер ==

* [[Астероид]] (1356) Нянза провинциясының атымен аталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кения провинциялары]]
[[Санат:Ньянза]]</text>
      <sha1>rk6c6deacugyjzu5swvglokhuekycxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ddxfx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>749097</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 48a4133f735ce1d67f2518b54f01660e" />
    <revision>
      <id>3653935</id>
      <parentid>3405455</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 48a4133f735ce1d67f2518b54f01660e]]</comment>
      <origin>3653935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="o19jyig2avywidfx6hhyk840xd81s33" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 48a4133f735ce1d67f2518b54f01660e]]</text>
      <sha1>o19jyig2avywidfx6hhyk840xd81s33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шыршық (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750673</id>
    <revision>
      <id>3654146</id>
      <parentid>3511132</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7742" sha1="dvzkl78ktiodepz3o3tvtlbrdd9wvd9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Шыршық
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Troisk.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min = 28|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 69|lon_min = 35|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1 мамыр]] [[1934 жыл]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 164 822
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 4847
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Украиндар|украиндар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7071xxxxx
 |пошта индексі           = 111700&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pochta.uz/Indexs/indexs13.htm |title=Мұрағатталған көшірме |access-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090408070925/http://www.pochta.uz/Indexs/indexs13.htm |archive-date=2009-04-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chirchiq
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Шыршық''' ({{lang-uz|Chirchiq / Чирчиқ}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Ташкент облысы]]ның солтүстік-шығыс бөлігінде, [[Ташкент]]тен 35 шақырым жерде орналасқан қала. Қала [[Шыршық (өзен)|Шыршық өзені]]нің жағасында орналасқан.

== Халқы ==
Шыршық қаласының халқы көпұлтты. Мұнда өзбектермен қатар орыстар, татарлар, қазақтар және басқа да ұлт өкілдері тұрады. 2022 жылғы санақ бойынша 164 мың халық мекендейді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шыршық — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 11-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) көшбасшы. Оның жаһандық рейтингі шамамен 3268-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ескендір (кент)|Ескендір]] (12 км), [[Қыбрай]] (15 км), [[Ғазалкент]] (17 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (20 км), [[Паркент]] (22 км), [[Салар (кент)|Салар]] (23 км), [[Келес (қала)|Келес]] (32 км), [[Шарбақ (Ташкент облысы)|Шарбақ]] (33 км), [[Ташкент]] (34 км), [[Сарыағаш]] (35 км, [[Қазақстан]]), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (38 км), [[Бурчмулла]] (44 км), [[Нұрафшан]] (53 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (60 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (64 км), [[Гүлбахар]] (65 км), [[Піскент]] (68 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (70 км), [[Ангрен (қала)|Ангрен]] (70 км).

== Тарихы ==
Шыршық қаласының тарихы 1930 жылдардан басталады. Ол кезде мұнда электрстанциясының және азот-тық тыңайтқыш зауытының құрылысы басталған. Қаланың негізі [[1934 жыл]]ы қаланған, ал 1936 жылы қала мәртебесін алды.

== Экономикасы ==
Қазіргі уақытта Шыршық — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда химия, металлургия, машина жасау және құрылыс материалдары өндірісі кәсіпорындары жұмыс істейді.

== Мәдениеті ==
Шыршықта бірнеше мәдени-білім беру мекемелері бар, оның ішінде Өзбек Ұлттық университетінің филиалы, бірнеше колледждер, мектептер, кітапханалар, мәдениет сарайлары және спорт кешендері бар.

Қаланың көрікті жерлеріне бірнеше ескерткіштер кіреді: Бабыр, Вальдемар Шаландин, интернационалист-жауынгерлер, Әлішер Науаи, сондай-ақ қала мен оның айналасы туралы қызықты экспонаттары бар тарихи-өлкетану мұражайы және Тырна стелласы, “Шыршық” саябағы. Сондай-ақ, қаланың айналасында таулы аймақтар бар, мұнда туризм мен демалыс үшін жақсы жағдай жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2632-Chirchik.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер==
* [http://www.chirchik.uz Ресми сайты]
* [http://www.chirchiknews.uz &quot;Шыршық&quot; газетінің сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208144949/http://www.chirchiknews.uz/ |date=2024-12-08 }}
* [http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/122/507.htm Шыршық]
{{сыртқы сілтемелер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Өзбекстан қалалары]]</text>
      <sha1>dvzkl78ktiodepz3o3tvtlbrdd9wvd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654147</id>
      <parentid>3654146</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7752" sha1="8wtsxcf6xp6zadw35pqtjkbxo34ojk4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Шыршық
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Troisk.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min = 28|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 69|lon_min = 35|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = [[1 мамыр]] [[1934 жыл]]
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 164 822
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 4847
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Украиндар|украиндар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7071xxxxx
 |пошта индексі           = 111700&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pochta.uz/Indexs/indexs13.htm |title=Мұрағатталған көшірме |access-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090408070925/http://www.pochta.uz/Indexs/indexs13.htm |archive-date=2009-04-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chirchiq
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Шыршық''' ({{lang-uz|Chirchiq / Чирчиқ}}) — [[Өзбекстан]]дағы [[Ташкент облысы]]ның солтүстік-шығыс бөлігінде, [[Ташкент]]тен 35 шақырым жерде орналасқан қала. Қала [[Шыршық (өзен)|Шыршық өзені]]нің жағасында орналасқан.

== Халқы ==
Шыршық қаласының халқы көпұлтты. Мұнда өзбектермен қатар орыстар, татарлар, қазақтар және басқа да ұлт өкілдері тұрады. 2022 жылғы санақ бойынша 164 мың халық мекендейді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шыршық — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 11-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) көшбасшы. Оның жаһандық рейтингі шамамен 3268-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ескендір (кент)|Ескендір]] (12 км), [[Қыбрай]] (15 км), [[Ғазалкент]] (17 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (20 км), [[Паркент]] (22 км), [[Салар (кент)|Салар]] (23 км), [[Келес (қала)|Келес]] (32 км), [[Шарбақ (Ташкент облысы)|Шарбақ]] (33 км), [[Ташкент]] (34 км), [[Сарыағаш]] (35 км, [[Қазақстан]]), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (38 км), [[Бурчмулла]] (44 км), [[Нұрафшан]] (53 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (60 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (64 км), [[Гүлбахар]] (65 км), [[Піскент]] (68 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (70 км), [[Ангрен (қала)|Ангрен]] (70 км).

== Тарихы ==
Шыршық қаласының тарихы 1930 жылдардан басталады. Ол кезде мұнда электрстанциясының және азот-тық тыңайтқыш зауытының құрылысы басталған. Қаланың негізі [[1934 жыл]]ы қаланған, ал 1936 жылы қала мәртебесін алды.

== Экономикасы ==
Қазіргі уақытта Шыршық — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда химия, металлургия, машина жасау және құрылыс материалдары өндірісі кәсіпорындары жұмыс істейді.

== Мәдениеті ==
Шыршықта бірнеше мәдени-білім беру мекемелері бар, оның ішінде Өзбек Ұлттық университетінің филиалы, бірнеше колледждер, мектептер, кітапханалар, мәдениет сарайлары және спорт кешендері бар.

Қаланың көрікті жерлеріне бірнеше ескерткіштер кіреді: Бабыр, Вальдемар Шаландин, интернационалист-жауынгерлер, Әлішер Науаи, сондай-ақ қала мен оның айналасы туралы қызықты экспонаттары бар тарихи-өлкетану мұражайы және Тырна стелласы, “Шыршық” саябағы. Сондай-ақ, қаланың айналасында таулы аймақтар бар, мұнда туризм мен демалыс үшін жақсы жағдай жасалған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2632-Chirchik.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер==
* [http://www.chirchik.uz Ресми сайты]
* [http://www.chirchiknews.uz &quot;Шыршық&quot; газетінің сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208144949/http://www.chirchiknews.uz/ |date=2024-12-08 }}
* [http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/122/507.htm Шыршық]
{{сыртқы сілтемелер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Өзбекстан қалалары]]</text>
      <sha1>8wtsxcf6xp6zadw35pqtjkbxo34ojk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Fluddsskark</title>
    <ns>3</ns>
    <id>750731</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user e9e798eabaab6f4c7349f699dd54a11f" />
    <revision>
      <id>3653937</id>
      <parentid>3413887</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user e9e798eabaab6f4c7349f699dd54a11f]]</comment>
      <origin>3653937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="e70fg2ph8gpvcm5m8skgbznwac64bjw" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user e9e798eabaab6f4c7349f699dd54a11f]]</text>
      <sha1>e70fg2ph8gpvcm5m8skgbznwac64bjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаура Аманғалиқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750882</id>
    <revision>
      <id>3654041</id>
      <parentid>3415277</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3654041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="s9u9loi30lzu54062rx66n4474pz9iz" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Сурет              = Лаура Аманғалиқызы.jpg
|Туған күні         = 19.9.1977
|Азаматтығы         = {{байрақ|Қазақстан}}
|Ұлты               = [[Қазақтар|Қазақ]]
|Туған жері         = [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]
|Есімі              = Лаура Аманғалиқызы
|ені                = 150px
}}
'''Лаура Аманғалиқызы''' (19 қыркүйек 1977 жыл, [[Ақтоғай ауылдық округі (Ақтөбе облысы)|Ақтоғай]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) — [[қоғам қайраткері]], Ел жанашыры, [[подполковник]], кәсіпкер, “LAdycar” әйелдер және балалар такси қызметінің негізін қалаушы, “[[Алтын Жүрек сыйлығы|Алтын жүрек]]” номинациясының және “Батыр шапағаты” медалінің иегері. 

== Өмірбаяны ==
1977 жылы 19 қыркүйекте Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы Ақтоғай ауылында дүниеге келген.

[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университетін]] 1998 жылы химия пәнінің оқытушысы мамандығымен бітірген. 

[[Қазақстан Республикасы Ішкі  істер министрлігі]] Академиясын 2011 жылы заңгер, құқық қорғау органдары мамандығы бойынша бітірді.

2001-2004 жылдар аралығында Алматы облыстық дарынды балаларға арналған мектеп-интернатында мұғалім болып жұмыс жасады.

2006 жылдан бастап 2023 жылғы 21 қазан айына дейін [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] қатарында 17 жыл әскери қызмет атқарды. 

Әскери атағы: [[Подполковник|подполковник.]]

== Марапаттары ==
Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрінің медалдарімен;

Қазақстан Республикасы Ішкі істер Министрінің грамоталары және алғыс хаттарымен;

Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы Бас қолбасшысының грамоталары, төс белгілерімен,алғыс хаттарымен;

Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы  “Оңтүстік” өңірлік қолбасшылығы қолбасшысының төс белгілерімен, грамоталары мен алғыс хаттарымен марапатталған.

== Жеке өмірі ==
Ұлы — Санжар 1999 жылы туған, келіні Лейла 2002 жылы туған, ұлы — Сабыржан 2009 жылы туған.

== Сілтемелер ==
* [https://top1000vk.com/255532701/ Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811002525/https://top1000vk.com/255532701/ |date=2025-08-11 }}

[[Санат:Қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>s9u9loi30lzu54062rx66n4474pz9iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конго Демократиялық Республикасы мен Руанда арасындағы қақтығыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753628</id>
    <redirect title="ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)" />
    <revision>
      <id>3653921</id>
      <parentid>3433910</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]</comment>
      <origin>3653921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="79mcqtsklv1ycuz58slns4xy12gzgoc" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]</text>
      <sha1>79mcqtsklv1ycuz58slns4xy12gzgoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ДР Конго мен Руанда арасындағы әскери шиеленіс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753629</id>
    <redirect title="ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)" />
    <revision>
      <id>3653918</id>
      <parentid>3433911</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]</comment>
      <origin>3653918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="79mcqtsklv1ycuz58slns4xy12gzgoc" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]]</text>
      <sha1>79mcqtsklv1ycuz58slns4xy12gzgoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастан Талғатұлы Сатпаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753950</id>
    <revision>
      <id>3654166</id>
      <parentid>3628921</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Tengri</username>
        <id>21798</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Khan Tengri [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] бетін [[Дастан Талғатұлы Сатпаев]] бетіне жылжытты: https://fckairat.com/kz/player/dastan-satpaev-8824/</comment>
      <origin>3628921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7077" sha1="ez3ugvfg84m7rhofao4v486xz9do4ly" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі              = Дастан Сәтбаев|сурет=|сурет ені=250px|салмағы=73 кг|толық аты=Дастан Талғатұлы Сәтбаев
|туған күні         = 12.8.2008
|туған жері         = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|позиция            = [[шабуылшы]]
|азаматтығы         = {{KAZ}}
|бойы               = 176 см
|қазіргі клуб       = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
|номері             = 10
|клубтары           = {{футбол карьерасы
|2024—2026|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|41 (21)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]|5 (1)
}}
|ұлттық құрамы         = {{футбол карьерасы
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-17|10 (4)
|2025|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|1 (0)
|2025—|{{футбол|Қазақстан}}|7 (1)
}}
}}
'''Дастан Талғатұлы Сәтбаев''' ([[12 тамыз]] [[2008 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.world/dastan-satpaev/profil/spieler/1179146 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Алматы]]) — қазақстандық футболшы, «[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]» клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан ұлттық құрамасының]] шабуылшысы.

[[Дулат]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Мансап ==
=== Клубтық ===
Футболшы ретінде мансабын 2024 жылы «[[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]&lt;nowiki/&gt;» клубында бастады. 2024 жылғы 7 сәуірде [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстанның бірінші лигасындағы]] дебюттік матчын «[[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (1:0)&lt;ref&gt;Қайрат Жастар - Алтай

https://www.transfermarkt.com/kairat-zhas_altay-oskemen/index/spielbericht/4315463&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 29 тамызда «[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:0) бірінші лигадағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Тараз - Қайрат Жастар https://www.transfermarkt.com/fc-taraz_kairat-zhas/index/spielbericht/4442308&lt;/ref&gt;.

2024 жылғы 26 мамырда [[Қазақстан лига кубогы|Қазақстан Лига Кубогындағы]] алғашқы ойынын «[[Ақжайық (футбол клубы)|Ақжайық]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (9:0), 80-минутта [[Элдер Сантана]]ның орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақжайық

https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_akzhayik-uralsk/index/spielbericht/4346796&lt;/ref&gt;. 2025 жылғы 22 ақпанда [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогында]] тұңғыш ойынын өткізіп, «[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы матчта (2:0) 69-минутта Георгий Зарианың орнына шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақтөбе https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_fc-aktobe/index/spielbericht/4533386&lt;/ref&gt;.

2025 жылдың қаңтар айында «[[Челси (футбол клубы)|Челси]]» футбол клубы футболшымен 2029 жылға дейін келісім шарт жасасты. Трансфер құны 4.3 млн еуро. Бірақ «Челси» сапына 2026 жылдан бастап қосылады.

2025 жылғы 2 наурызда [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер-лигасындағы]] бірінші турда «[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:1) гол соғып, 37-минутта Элдер Сантананың орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Астана - Қайрат https://www.transfermarkt.com/fc-astana_kairat-almaty/index/spielbericht/4554252&lt;/ref&gt;. Сол жылы, 26 қарашада, ол Чемпиондар Лигасындағы алғашқы голын «Копенгагенге» қарсы сырт алаңдағы матчта соқты, бұл жетістікке жеткен алғашқы қазақ ойыншысы атанды

=== Ұлттық құрама ===
2023 жылғы 21 қазанда Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында дебютант болып, Түркияның 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы ойнады (0:0)&lt;ref&gt;Түркия U17 - Қазақстан U17

https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4161910&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 18 ақпанда Ресейдің 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы матчта (1:3) Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасындағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Ресей U17 - Қазақстан U17 https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4277027&lt;/ref&gt;.

2025 жылғы 22 наурызда [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] ұлттық құрамасында тұңғыш рет [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]] құрамасына қарсы матчта (1:3) 74-минутта [[Максим Иванович Самородов|Максим Самородовтың]] орнына шықты&lt;ref&gt;Уэльс - Қазақстан https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4510807&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==
* [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан суперкубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2025|2025]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://sport24.ru/football/article-718332-chelsi-podpisal-16-letnego-kazakha-vunderkinda-dastana-satpayeva-pochemu-yego-kritikoval-cherchesov «Челси» купил 16-летнего вундеркинда из Казахстана]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>ez3ugvfg84m7rhofao4v486xz9do4ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654168</id>
      <parentid>3654166</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Tengri</username>
        <id>21798</id>
      </contributor>
      <origin>3654168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7077" sha1="1tn2do4turyycijc2cdzcj9igf9fh6t" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі              = Дастан Сатпаев|сурет=|сурет ені=250px|салмағы=73 кг|толық аты=Дастан Талғатұлы Сатпаев
|туған күні         = 12.8.2008
|туған жері         = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|позиция            = [[шабуылшы]]
|азаматтығы         = {{KAZ}}
|бойы               = 176 см
|қазіргі клуб       = {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
|номері             = 10
|клубтары           = {{футбол карьерасы
|2024—2026|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|41 (21)
|2024|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]|5 (1)
}}
|ұлттық құрамы         = {{футбол карьерасы
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-17|10 (4)
|2025|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|1 (0)
|2025—|{{футбол|Қазақстан}}|7 (1)
}}
}}
'''Дастан Талғатұлы Сатпаев''' ([[12 тамыз]] [[2008 жыл]]&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.world/dastan-satpaev/profil/spieler/1179146 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt;, [[Алматы]]) — қазақстандық футболшы, «[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]» клубы мен [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан ұлттық құрамасының]] шабуылшысы.

[[Дулат]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DOBkgyJAmL6/?igsh=ZXJ4cjludW01ajB6|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Мансап ==
=== Клубтық ===
Футболшы ретінде мансабын 2024 жылы «[[Қайрат Академия|Қайрат-Жастар]]&lt;nowiki/&gt;» клубында бастады. 2024 жылғы 7 сәуірде [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстанның бірінші лигасындағы]] дебюттік матчын «[[Алтай (футбол клубы, Өскемен)|Алтай]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (1:0)&lt;ref&gt;Қайрат Жастар - Алтай

https://www.transfermarkt.com/kairat-zhas_altay-oskemen/index/spielbericht/4315463&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 29 тамызда «[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:0) бірінші лигадағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Тараз - Қайрат Жастар https://www.transfermarkt.com/fc-taraz_kairat-zhas/index/spielbericht/4442308&lt;/ref&gt;.

2024 жылғы 26 мамырда [[Қазақстан лига кубогы|Қазақстан Лига Кубогындағы]] алғашқы ойынын «[[Ақжайық (футбол клубы)|Ақжайық]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы өткізді (9:0), 80-минутта [[Элдер Сантана]]ның орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақжайық

https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_akzhayik-uralsk/index/spielbericht/4346796&lt;/ref&gt;. 2025 жылғы 22 ақпанда [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогында]] тұңғыш ойынын өткізіп, «[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы матчта (2:0) 69-минутта Георгий Зарианың орнына шықты&lt;ref&gt;Қайрат - Ақтөбе https://www.transfermarkt.com/kairat-almaty_fc-aktobe/index/spielbericht/4533386&lt;/ref&gt;.

2025 жылдың қаңтар айында «[[Челси (футбол клубы)|Челси]]» футбол клубы футболшымен 2029 жылға дейін келісім шарт жасасты. Трансфер құны 4.3 млн еуро. Бірақ «Челси» сапына 2026 жылдан бастап қосылады.

2025 жылғы 2 наурызда [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер-лигасындағы]] бірінші турда «[[Астана (футбол клубы)|Астана]]&lt;nowiki/&gt;» клубына қарсы ойында (1:1) гол соғып, 37-минутта Элдер Сантананың орнына алаңға шықты&lt;ref&gt;Астана - Қайрат https://www.transfermarkt.com/fc-astana_kairat-almaty/index/spielbericht/4554252&lt;/ref&gt;. Сол жылы, 26 қарашада, ол Чемпиондар Лигасындағы алғашқы голын «Копенгагенге» қарсы сырт алаңдағы матчта соқты, бұл жетістікке жеткен алғашқы қазақ ойыншысы атанды

=== Ұлттық құрама ===
2023 жылғы 21 қазанда Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында дебютант болып, Түркияның 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы ойнады (0:0)&lt;ref&gt;Түркия U17 - Қазақстан U17

https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4161910&lt;/ref&gt;. 2024 жылғы 18 ақпанда Ресейдің 17 жасқа дейінгі құрамасына қарсы матчта (1:3) Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасындағы алғашқы голын соқты&lt;ref&gt;Ресей U17 - Қазақстан U17 https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4277027&lt;/ref&gt;.

2025 жылғы 22 наурызда [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] ұлттық құрамасында тұңғыш рет [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]] құрамасына қарсы матчта (1:3) 74-минутта [[Максим Иванович Самородов|Максим Самородовтың]] орнына шықты&lt;ref&gt;Уэльс - Қазақстан https://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/4510807&lt;/ref&gt;.

== Жетістіктері ==
* [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан суперкубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2025|2025]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://sport24.ru/football/article-718332-chelsi-podpisal-16-letnego-kazakha-vunderkinda-dastana-satpayeva-pochemu-yego-kritikoval-cherchesov «Челси» купил 16-летнего вундеркинда из Казахстана]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]</text>
      <sha1>1tn2do4turyycijc2cdzcj9igf9fh6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:JuergenKlueser</title>
    <ns>3</ns>
    <id>754542</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user cb9b86644d000caedd7ca8280431ad00" />
    <revision>
      <id>3653938</id>
      <parentid>3440751</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user cb9b86644d000caedd7ca8280431ad00]]</comment>
      <origin>3653938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="mqlrhgrwzkhuwqvsylim2m9s5vl9w34" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user cb9b86644d000caedd7ca8280431ad00]]</text>
      <sha1>mqlrhgrwzkhuwqvsylim2m9s5vl9w34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:VadimKulev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>759727</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Vadim437" />
    <revision>
      <id>3653948</id>
      <parentid>3472735</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Vadim437]]</comment>
      <origin>3653948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="6m8g06qo4p75duagxz04d07oxivn94a" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Vadim437]]</text>
      <sha1>6m8g06qo4p75duagxz04d07oxivn94a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Mattmicc</title>
    <ns>3</ns>
    <id>760612</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user e989b87fcf8d4f68fbc50169627cd19b" />
    <revision>
      <id>3653940</id>
      <parentid>3477456</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user e989b87fcf8d4f68fbc50169627cd19b]]</comment>
      <origin>3653940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="aduq3l8ykfx3v14wf5vy971pfpqha3s" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user e989b87fcf8d4f68fbc50169627cd19b]]</text>
      <sha1>aduq3l8ykfx3v14wf5vy971pfpqha3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шырақшы (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763882</id>
    <revision>
      <id>3654118</id>
      <parentid>3509722</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="opdbxb2lfzgol2nfb0yxwbf2mmyhocf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шырақшы
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Chiroqchi}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =02 |lat_sec = 01
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =34 |lon_sec =26 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Қашқадария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шырақшы ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1980
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 513
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 20 290
  |санақ жылы             = 2010
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 8 (375) 56
 |пошта индексі           = 181200
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шырақшы''' ({{lang-uz|Chiroqchi}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Қашқадария облысы]]ндағы қала, аудан орталығы. Қала халқы: 20 000 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/chirakchi-uzbekistan?ysclid=mevngkrvzf819536034|title=Шырақшы қаласы (Өзбекстан) |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттама ==
Шырақшы қаласы Зеравшан жотасының оңтүстік-батыс етегінде, Қашқадария өзенінің бойында орналасқан. Теңіз деңгейінен 513 метр биіктікте. Жақын маңдағы Яккабағ теміржол стансасына дейін 12 км, Ташкенттен оңтүстікке қарай 500 шақырым қашықтықта. Мұнда жергілікті халықтың негізгі бөлігі өзбектер, татарлар, орыстар да тұрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10447-Chirakchi.html|title=Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шырақшы ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шырақшы — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 109-шы орында ([[Өзбекстан]]), облыста 10-шы орында ([[Қашқадария облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 17923 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Яккабаг]] (10 км), [[Шаһрисабз]] (21 км), [[Қамашы]] (26 км), [[Ескі Жекебақ]] (26 км), [[Китаб (қала)|Китаб]] (27 км), [[Мираки]] (46 км), [[Ғұзар]] (54 км), [[Нұрабат]] (68 км), [[Гүлабат]] (69 км), [[Ұрғыт]] (70 км), [[Қаршы (қала)|Қаршы]] (71 км), [[Самарқан]] (74 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (75 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (76 км), [[Шарқын]] (76 км), [[Қарашина]] (77 км), [[Бескент]] (84 км), [[Ақалтын (Қашқадария облысы)|Ақалтын]] (85 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (85 км), [[Қасан]] (86 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chiroqchi&amp;id=35541&amp;ysclid=mevng7h7fm998175864|title=Шырақшы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада мақта тазалау зауыты мен жөндеу-техникалық қызмет көрсету станциясы бар. Мұнда кілем фабрикасы да бар. Тұрғындар негізінен ұсақ сауда, шаруашылық және үй шаруашылығынан табыс табады.

2005 жылы «Улуг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Kitsan Sanayi» компаниясымен (Түркия) бірлесіп, мақта талшығы мен қалайы тоқыма бұйымдарын өңдеу бойынша бірлескен кәсіпорын ашты.

Шырақшының көрікті жерлерінің бірі — 3000-ға дейін көрерменді қабылдай алатын жаңа «Тамерлан» қалалық стадионы. «Шырақшы» футбол клубы жергілікті тұрғындар арасында танымал.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қашқадария облысы қалалары}}

[[Санат:Қашқадария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>opdbxb2lfzgol2nfb0yxwbf2mmyhocf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаһрисабз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763901</id>
    <revision>
      <id>3654115</id>
      <parentid>3509724</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10419" sha1="48bjztfvw7i0i5bd7i2go9wl9ygzoe5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шаһрисабз
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}
 |сурет                   = Shahrisabz 05.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =03 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =50 |lon_sec = 0
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Қашқадария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шаһрисабз ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = Біздің эрамызға дейінгі VIII ғасыр
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Кеш
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 632
 |климаты                 = ішкі субтропиктік
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 116 000
  |санақ жылы             = 2018
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 75
 |пошта индексі           = 180100-180120
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шаһрисабз''' ({{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Қашқадария облысы]]ндағы қала. Орталық Азияның ең көне қалаларының бірі, XVI ғасырға дейін Кеш деп аталды. Қала халқы: 91 100 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/shahrisabz-uzbekistan?ysclid=mewbewhmfn581967065|title=Шаһрисабз қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қаланың атауы Шаһрисабз парсы тілінен (шахр) «қала» және (сабз) «жасыл» сөздерінен шыққан және сөзбе-сөз аударғанда «Жасыл қала» деп аударылады.

== Сипаттама ==
Памир-Алайдың батыс беткейінде теңіз деңгейінен 632 м биіктікте, Самарқанд қаласынан оңтүстікке қарай 64 км және Тәжікстан шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км жерде, Үлкен Өзбекстан трактісінің шетінде орналасқан. Шаһрисабздан оңтүстікке Ташхоздария, солтүстіктен Ақсу өзені ағады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шаһрисабз — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 22-орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Қашқадария облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 4736 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Китаб (қала)|Китаб]] (7 км), [[Яккабаг]] (15 км), [[Ескі Жекебақ]] (15 км), [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] (21 км), [[Мираки]] (25 км), [[Қамашы]] (41 км), [[Ұрғыт]] (52 км), [[Гүлабат]] (59 км), [[Самарқан]] (64 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (64 км), [[Ғұзар]] (69 км), [[Шарқын]] (70 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (73 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (74 км), [[Нұрабат]] (76 км), [[Қарашина]] (82 км), [[Пенжакент]] (83 км, [[Тәжікстан]]), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (86 км), [[Лайыш]] (91 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (96 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chakhrisabz&amp;id=35535&amp;ysclid=mewbflotop857912713|title=Шаһрисабз |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шахрисабз қаласының тарихы 2700 жылдан астам уақыт бұрын басталады. Оның тұрғындары мәдениетімен, саудасымен және қолөнерімен танымал соғдылар болды. Ежелгі уақыттан бері қала Кеш деп аталған және Ахеменидтер империясының провинцияларының бірінің астанасы болды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329 жылы Александр Македонский бұл жерлерді басып алғанда, эллиндік мәдениет, оның ішінде грек нанымдары тарай бастады.

I-III ғасырларда қала Кушан империясының құрамына кірді, ал IV-V ғасырларда-кидариттер мен хиониттер мемлекеттері. VI ғасырда Кеш эфталит билеушісінің қолында болды, ал VIII ғасырда ол арабтардың қол астына түсіп, исламға қарсы қарсыласу орталығы қызметін атқарды.

Шахрисабз Темірлан туғаннан кейін үлкен даңққа ие болды, оның резиденциясы XIV-XV ғасырдың басында болған. Бұл жерде Темірланның бұйрығымен Ақсарай сарайы салынған. Қалада Темір әулетінің бірнеше өкілдері – Мұхаммед Тарағай (Темірдің әкесі), Темір Жаһангир және Омар Шейх (Темірдің үлкен ұлдары) жерленген.
XVI – XVIII ғасырларда қала Бұхара хандығының иеліктерінің қатарында, ал XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кеңағастар (өзбек руы) 1869 жылы Ресей империясының ықпалына өтіп бұл жерде жартылай дербес иелік құрды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2616-Shahrisabz.html|title=Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шахрисабз ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі жерлері ==
Қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Шаһрисабздың басты көрікті жерлері — Ақсарай – Темір сарайының қирандылары, Тимуридтер дәуірінің Дорус-Сиадат кесенесі, оның қалдықтары, сондай-ақ Гумбази-Сейидан және Шамсад-Дин Кулял әл-Кеши кесенесі мен Көк-Күмбез мешітін қамтитын Дорут Тилават деп аталатын мемориалдық кешен.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
11 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын (оның ішінде «Атака» өнер бұйымдары фабрикасы, «Садо» трикотаж фабрикасы, «Консерва» және «Вин» акционерлік қоғамдары, тоқыма және таблетка фабрикасы және т.б.), 8 бірлескен кәсіпорын, сондай-ақ шағын және орта бизнес жұмыс істейді.

2005 жылдан бастап Бұхара тамақ және жеңіл өнеркәсіп технологиясы институтының жалпы техникалық факультеті, кәсіптік колледждері мен академиялық лицейлері жұмыс істейді. 10 қоғамдық кітапхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, театр, тарих және материалдық мәдениет мұражайы, 3 балалар музыка және өнер мектебі, 2 балалар спорт мектебі, 3 теннис корты, 3 бассейн, стадион, 18 спорт залы бар. Орталық аурухана, халыққа қызмет көрсететін жаңа хирургиялық орталық, көлік стансалары, автовокзалдар халыққа қызмет етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қашқадария облысы қалалары}}

[[Санат:Қашқадария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>48bjztfvw7i0i5bd7i2go9wl9ygzoe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654116</id>
      <parentid>3654115</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10420" sha1="222n502tuq6fn50pve8czyfz0zs3s8h" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шаһрисабз
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}
 |сурет                   = Shahrisabz 05.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =03 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =50 |lon_sec = 0
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Қашқадария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шаһрисабз ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = Біздің эрамызға дейінгі VIII ғасыр
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Кеш
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 632
 |климаты                 = ішкі субтропиктік
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 116 000
  |санақ жылы             = 2018
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 75
 |пошта индексі           = 180100-180120
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шаһрисабз''' ({{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Қашқадария облысы]]ндағы қала. Орталық Азияның ең көне қалаларының бірі, XVI ғасырға дейін Кеш деп аталды. Қала халқы: 116 000 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/shahrisabz-uzbekistan?ysclid=mewbewhmfn581967065|title=Шаһрисабз қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қаланың атауы Шаһрисабз парсы тілінен (шахр) «қала» және (сабз) «жасыл» сөздерінен шыққан және сөзбе-сөз аударғанда «Жасыл қала» деп аударылады.

== Сипаттама ==
Памир-Алайдың батыс беткейінде теңіз деңгейінен 632 м биіктікте, Самарқанд қаласынан оңтүстікке қарай 64 км және Тәжікстан шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км жерде, Үлкен Өзбекстан трактісінің шетінде орналасқан. Шаһрисабздан оңтүстікке Ташхоздария, солтүстіктен Ақсу өзені ағады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шаһрисабз — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 22-орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Қашқадария облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 4736 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Китаб (қала)|Китаб]] (7 км), [[Яккабаг]] (15 км), [[Ескі Жекебақ]] (15 км), [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] (21 км), [[Мираки]] (25 км), [[Қамашы]] (41 км), [[Ұрғыт]] (52 км), [[Гүлабат]] (59 км), [[Самарқан]] (64 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (64 км), [[Ғұзар]] (69 км), [[Шарқын]] (70 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (73 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (74 км), [[Нұрабат]] (76 км), [[Қарашина]] (82 км), [[Пенжакент]] (83 км, [[Тәжікстан]]), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (86 км), [[Лайыш]] (91 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (96 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chakhrisabz&amp;id=35535&amp;ysclid=mewbflotop857912713|title=Шаһрисабз |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шахрисабз қаласының тарихы 2700 жылдан астам уақыт бұрын басталады. Оның тұрғындары мәдениетімен, саудасымен және қолөнерімен танымал соғдылар болды. Ежелгі уақыттан бері қала Кеш деп аталған және Ахеменидтер империясының провинцияларының бірінің астанасы болды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329 жылы Александр Македонский бұл жерлерді басып алғанда, эллиндік мәдениет, оның ішінде грек нанымдары тарай бастады.

I-III ғасырларда қала Кушан империясының құрамына кірді, ал IV-V ғасырларда-кидариттер мен хиониттер мемлекеттері. VI ғасырда Кеш эфталит билеушісінің қолында болды, ал VIII ғасырда ол арабтардың қол астына түсіп, исламға қарсы қарсыласу орталығы қызметін атқарды.

Шахрисабз Темірлан туғаннан кейін үлкен даңққа ие болды, оның резиденциясы XIV-XV ғасырдың басында болған. Бұл жерде Темірланның бұйрығымен Ақсарай сарайы салынған. Қалада Темір әулетінің бірнеше өкілдері – Мұхаммед Тарағай (Темірдің әкесі), Темір Жаһангир және Омар Шейх (Темірдің үлкен ұлдары) жерленген.
XVI – XVIII ғасырларда қала Бұхара хандығының иеліктерінің қатарында, ал XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кеңағастар (өзбек руы) 1869 жылы Ресей империясының ықпалына өтіп бұл жерде жартылай дербес иелік құрды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2616-Shahrisabz.html|title=Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шахрисабз ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі жерлері ==
Қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Шаһрисабздың басты көрікті жерлері — Ақсарай – Темір сарайының қирандылары, Тимуридтер дәуірінің Дорус-Сиадат кесенесі, оның қалдықтары, сондай-ақ Гумбази-Сейидан және Шамсад-Дин Кулял әл-Кеши кесенесі мен Көк-Күмбез мешітін қамтитын Дорут Тилават деп аталатын мемориалдық кешен.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
11 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын (оның ішінде «Атака» өнер бұйымдары фабрикасы, «Садо» трикотаж фабрикасы, «Консерва» және «Вин» акционерлік қоғамдары, тоқыма және таблетка фабрикасы және т.б.), 8 бірлескен кәсіпорын, сондай-ақ шағын және орта бизнес жұмыс істейді.

2005 жылдан бастап Бұхара тамақ және жеңіл өнеркәсіп технологиясы институтының жалпы техникалық факультеті, кәсіптік колледждері мен академиялық лицейлері жұмыс істейді. 10 қоғамдық кітапхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, театр, тарих және материалдық мәдениет мұражайы, 3 балалар музыка және өнер мектебі, 2 балалар спорт мектебі, 3 теннис корты, 3 бассейн, стадион, 18 спорт залы бар. Орталық аурухана, халыққа қызмет көрсететін жаңа хирургиялық орталық, көлік стансалары, автовокзалдар халыққа қызмет етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қашқадария облысы қалалары}}

[[Санат:Қашқадария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>222n502tuq6fn50pve8czyfz0zs3s8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654117</id>
      <parentid>3654116</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттама */</comment>
      <origin>3654117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10418" sha1="lrjqixedouxzz90jfk40h34sjonn37w" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шаһрисабз
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}
 |сурет                   = Shahrisabz 05.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =03 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =50 |lon_sec = 0
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Қашқадария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шаһрисабз ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = Біздің эрамызға дейінгі VIII ғасыр
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Кеш
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 632
 |климаты                 = ішкі субтропиктік
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 116 000
  |санақ жылы             = 2018
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 75
 |пошта индексі           = 180100-180120
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шаһрисабз''' ({{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Қашқадария облысы]]ндағы қала. Орталық Азияның ең көне қалаларының бірі, XVI ғасырға дейін Кеш деп аталды. Қала халқы: 116 000 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/shahrisabz-uzbekistan?ysclid=mewbewhmfn581967065|title=Шаһрисабз қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қаланың атауы Шаһрисабз парсы тілінен (шахр) «қала» және (сабз) «жасыл» сөздерінен шыққан және сөзбе-сөз аударғанда «Жасыл қала» деп аударылады.

== Сипаттама ==
Памир-Алайдың батыс беткейінде теңіз деңгейінен 632 м биіктікте, Самарқан қаласынан оңтүстікке қарай 64 км және Тәжікстан шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км жерде, Үлкен Өзбекстан трактісінің шетінде орналасқан. Шаһрисабздан оңтүстікке Ташхоздария, солтүстіктен Ақсу өзені ағады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шаһрисабз — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 22-орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Қашқадария облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 4736 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Китаб (қала)|Китаб]] (7 км), [[Яккабаг]] (15 км), [[Ескі Жекебақ]] (15 км), [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] (21 км), [[Мираки]] (25 км), [[Қамашы]] (41 км), [[Ұрғыт]] (52 км), [[Гүлабат]] (59 км), [[Самарқан]] (64 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (64 км), [[Ғұзар]] (69 км), [[Шарқын]] (70 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (73 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (74 км), [[Нұрабат]] (76 км), [[Қарашина]] (82 км), [[Пенжакент]] (83 км, [[Тәжікстан]]), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (86 км), [[Лайыш]] (91 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (96 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chakhrisabz&amp;id=35535&amp;ysclid=mewbflotop857912713|title=Шаһрисабз |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шахрисабз қаласының тарихы 2700 жылдан астам уақыт бұрын басталады. Оның тұрғындары мәдениетімен, саудасымен және қолөнерімен танымал соғдылар болды. Ежелгі уақыттан бері қала Кеш деп аталған және Ахеменидтер империясының провинцияларының бірінің астанасы болды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329 жылы Александр Македонский бұл жерлерді басып алғанда, эллиндік мәдениет, оның ішінде грек нанымдары тарай бастады.

I-III ғасырларда қала Кушан империясының құрамына кірді, ал IV-V ғасырларда-кидариттер мен хиониттер мемлекеттері. VI ғасырда Кеш эфталит билеушісінің қолында болды, ал VIII ғасырда ол арабтардың қол астына түсіп, исламға қарсы қарсыласу орталығы қызметін атқарды.

Шахрисабз Темірлан туғаннан кейін үлкен даңққа ие болды, оның резиденциясы XIV-XV ғасырдың басында болған. Бұл жерде Темірланның бұйрығымен Ақсарай сарайы салынған. Қалада Темір әулетінің бірнеше өкілдері – Мұхаммед Тарағай (Темірдің әкесі), Темір Жаһангир және Омар Шейх (Темірдің үлкен ұлдары) жерленген.
XVI – XVIII ғасырларда қала Бұхара хандығының иеліктерінің қатарында, ал XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кеңағастар (өзбек руы) 1869 жылы Ресей империясының ықпалына өтіп бұл жерде жартылай дербес иелік құрды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2616-Shahrisabz.html|title=Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шахрисабз ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі жерлері ==
Қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Шаһрисабздың басты көрікті жерлері — Ақсарай – Темір сарайының қирандылары, Тимуридтер дәуірінің Дорус-Сиадат кесенесі, оның қалдықтары, сондай-ақ Гумбази-Сейидан және Шамсад-Дин Кулял әл-Кеши кесенесі мен Көк-Күмбез мешітін қамтитын Дорут Тилават деп аталатын мемориалдық кешен.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
11 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын (оның ішінде «Атака» өнер бұйымдары фабрикасы, «Садо» трикотаж фабрикасы, «Консерва» және «Вин» акционерлік қоғамдары, тоқыма және таблетка фабрикасы және т.б.), 8 бірлескен кәсіпорын, сондай-ақ шағын және орта бизнес жұмыс істейді.

2005 жылдан бастап Бұхара тамақ және жеңіл өнеркәсіп технологиясы институтының жалпы техникалық факультеті, кәсіптік колледждері мен академиялық лицейлері жұмыс істейді. 10 қоғамдық кітапхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, театр, тарих және материалдық мәдениет мұражайы, 3 балалар музыка және өнер мектебі, 2 балалар спорт мектебі, 3 теннис корты, 3 бассейн, стадион, 18 спорт залы бар. Орталық аурухана, халыққа қызмет көрсететін жаңа хирургиялық орталық, көлік стансалары, автовокзалдар халыққа қызмет етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қашқадария облысы қалалары}}

[[Санат:Қашқадария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lrjqixedouxzz90jfk40h34sjonn37w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654121</id>
      <parentid>3654117</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10809" sha1="lrc1vx91c0v6lp8dps7mzx97fa2q4j6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шаһрисабз
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}
 |сурет                   = {{Photomontage
| photo1a = Shahrisabz 05.jpg
| photo2a = Jahangir Mausoleum in Shahrisabz.jpg
| photo2b = Shahrisabz Chorsu 01.jpg
| photo3a = Ensemble Dorout Tilovat (Shahrisabz) (6018370667).jpg
| photo3c = Walls of Shahrisabz.jpg
| photo4a = Night Panorama of Historic Center of Shahrisabz.jpg
| photo4c = Mosque in Shahrisabz.jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =03 |lat_sec =01 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =50 |lon_sec = 0
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Қашқадария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шаһрисабз ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = Біздің эрамызға дейінгі VIII ғасыр
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Кеш
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 632
 |климаты                 = ішкі субтропиктік
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = ↗ 116 000
  |санақ жылы             = 2018
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 75
 |пошта индексі           = 180100-180120
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Shahrisabz
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шаһрисабз''' ({{lang-uz|Shahrisabz / Шаҳрисабз}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Қашқадария облысы]]ндағы қала. Орталық Азияның ең көне қалаларының бірі, XVI ғасырға дейін Кеш деп аталды. Қала халқы: 116 000 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/shahrisabz-uzbekistan?ysclid=mewbewhmfn581967065|title=Шаһрисабз қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Атауы ==
Қаланың атауы Шаһрисабз парсы тілінен (шахр) «қала» және (сабз) «жасыл» сөздерінен шыққан және сөзбе-сөз аударғанда «Жасыл қала» деп аударылады.

== Сипаттама ==
Памир-Алайдың батыс беткейінде теңіз деңгейінен 632 м биіктікте, Самарқан қаласынан оңтүстікке қарай 64 км және Тәжікстан шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км жерде, Үлкен Өзбекстан трактісінің шетінде орналасқан. Шаһрисабздан оңтүстікке Ташхоздария, солтүстіктен Ақсу өзені ағады.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шаһрисабз — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 22-орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Қашқадария облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 4736 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Китаб (қала)|Китаб]] (7 км), [[Яккабаг]] (15 км), [[Ескі Жекебақ]] (15 км), [[Шырақшы (қала)|Шырақшы]] (21 км), [[Мираки]] (25 км), [[Қамашы]] (41 км), [[Ұрғыт]] (52 км), [[Гүлабат]] (59 км), [[Самарқан]] (64 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (64 км), [[Ғұзар]] (69 км), [[Шарқын]] (70 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (73 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (74 км), [[Нұрабат]] (76 км), [[Қарашина]] (82 км), [[Пенжакент]] (83 км, [[Тәжікстан]]), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (86 км), [[Лайыш]] (91 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (96 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chakhrisabz&amp;id=35535&amp;ysclid=mewbflotop857912713|title=Шаһрисабз |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шахрисабз қаласының тарихы 2700 жылдан астам уақыт бұрын басталады. Оның тұрғындары мәдениетімен, саудасымен және қолөнерімен танымал соғдылар болды. Ежелгі уақыттан бері қала Кеш деп аталған және Ахеменидтер империясының провинцияларының бірінің астанасы болды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329 жылы Александр Македонский бұл жерлерді басып алғанда, эллиндік мәдениет, оның ішінде грек нанымдары тарай бастады.

I-III ғасырларда қала Кушан империясының құрамына кірді, ал IV-V ғасырларда-кидариттер мен хиониттер мемлекеттері. VI ғасырда Кеш эфталит билеушісінің қолында болды, ал VIII ғасырда ол арабтардың қол астына түсіп, исламға қарсы қарсыласу орталығы қызметін атқарды.

Шахрисабз Темірлан туғаннан кейін үлкен даңққа ие болды, оның резиденциясы XIV-XV ғасырдың басында болған. Бұл жерде Темірланның бұйрығымен Ақсарай сарайы салынған. Қалада Темір әулетінің бірнеше өкілдері – Мұхаммед Тарағай (Темірдің әкесі), Темір Жаһангир және Омар Шейх (Темірдің үлкен ұлдары) жерленген.
XVI – XVIII ғасырларда қала Бұхара хандығының иеліктерінің қатарында, ал XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кеңағастар (өзбек руы) 1869 жылы Ресей империясының ықпалына өтіп бұл жерде жартылай дербес иелік құрды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2616-Shahrisabz.html|title=Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шахрисабз ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-29 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі жерлері ==
Қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Шаһрисабздың басты көрікті жерлері — Ақсарай – Темір сарайының қирандылары, Тимуридтер дәуірінің Дорус-Сиадат кесенесі, оның қалдықтары, сондай-ақ Гумбази-Сейидан және Шамсад-Дин Кулял әл-Кеши кесенесі мен Көк-Күмбез мешітін қамтитын Дорут Тилават деп аталатын мемориалдық кешен.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
11 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын (оның ішінде «Атака» өнер бұйымдары фабрикасы, «Садо» трикотаж фабрикасы, «Консерва» және «Вин» акционерлік қоғамдары, тоқыма және таблетка фабрикасы және т.б.), 8 бірлескен кәсіпорын, сондай-ақ шағын және орта бизнес жұмыс істейді.

2005 жылдан бастап Бұхара тамақ және жеңіл өнеркәсіп технологиясы институтының жалпы техникалық факультеті, кәсіптік колледждері мен академиялық лицейлері жұмыс істейді. 10 қоғамдық кітапхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, театр, тарих және материалдық мәдениет мұражайы, 3 балалар музыка және өнер мектебі, 2 балалар спорт мектебі, 3 теннис корты, 3 бассейн, стадион, 18 спорт залы бар. Орталық аурухана, халыққа қызмет көрсететін жаңа хирургиялық орталық, көлік стансалары, автовокзалдар халыққа қызмет етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қашқадария облысы қалалары}}

[[Санат:Қашқадария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lrc1vx91c0v6lp8dps7mzx97fa2q4j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қаттықорған</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764472</id>
    <revision>
      <id>3654123</id>
      <parentid>3517002</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7716" sha1="aoc93vwb7khlkh56bf5kmtl5l1dr08d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Қаттықорған
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}})
 |сурет                   = Kattaqo'rg'on .2014.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =45 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =15 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Қаттықорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XVII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 490
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = шамамен 150 000
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Қаттықорған''' ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Самарқан облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Қаттықорған Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Зеравшан алқабында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде «Өзбек теңізі» деп аталатын Қаттықорған су қоймасы орналасқан. Қала арқылы республикалық маңызы бар көлік артериялары өтеді: автомобиль және темір жол.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаттықорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 26-шы орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Самарқан облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6046 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (5 км), [[Бейсенбі (Самарқан облысы)|Бейсенбі]] (12 км),  [[Іштіхан]] (19 км), [[Ақтас (қала, Өзбекстан)|Ақтас]] (25 км), [[Митан]] (27 км), [[Жаңарабат]] (28 км), [[Нұрабат]] (33 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (40 км), [[Лайыш]] (41 км), [[Пайарық]] (50 км), [[Қосрабат]] (50 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (51 км), [[Зиадин]] (52 км), [[Шарқын]] (53 км), [[Самарқан]] (68 км), [[Гүлабат]] (69 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (75 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (78 км), [[Науаи]] (79 км), [[Қарман]] (80 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kattaqorgon&amp;id=35569|title=Қаттықорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі қаланың іргетасы, аңыз бойынша, 17 ғасырдың аяғындағы Ктай руынан шыққан ағайындылардың қызметімен байланысты. Олар Бұхара әмірінің шенеуніктері бола отырып, Зеравшанның жағасында бекініс салуды ұйғарды. Соның бірі сопы Аллаяр әмірдің батасын алуға барса, қалған екі ағайынды ол жоқта үлкен қорған құйып, үстіне бекініс орнатады.

Елді мекен Қаттықорған, яғни Үлкен бекініс деп аталды. Уақыт өте келе бой көтерген бекініс біраз уақытқа дейін Урда деп аталды. 1868 жылдан бастап қала Бұхара әмірлігінің жерлерімен бірге протекторат мәртебесінде Ресейге тәуелді болды. Ресей әкімшілігі жаңа жерлерді әкімшілік бөлуде реформа жүргізді, нәтижесінде Қаттықорған Самарқан губерниясының уездік қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2623-Kattakurgan.html|title=Өзбекстан. Самарқан облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес өкіметі кезінде мақта өңдеу және тамақ өңдеу зауыттары, сондай-ақ жылу электр орталығы, кірпіш зауыты, көркем керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт салынды. Қаттықорғанның атақты тумаларының қатарында өнер қайраткерлері, опера әншілері, актерлар, ғалымдар, спортшылар бар.

Қалада бірнеше құрылыс ұйымдары, автомобиль кәсіпорындары, жалпы білім беретін мектепьер, музыка мектептері, педагогикалық, сауда және медициналық колледждер, көлік, кәсіптік және халық қолөнер лицейлері, театр, мәдениет үйлері, клубтар, кітапханалар, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, аурухана, перзентхана жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>aoc93vwb7khlkh56bf5kmtl5l1dr08d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654124</id>
      <parentid>3654123</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7812" sha1="offbxbibxulefmeilwnr9lxnzkan8s1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Қаттықорған
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}})
 |сурет                   = Kattaqo'rg'on .2014.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =45 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =15 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Қаттықорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XVII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 490
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = шамамен 150 000
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = өзбектер, орыстар, татарлар, кәрістер және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Қаттықорған''' ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Самарқан облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Қаттықорған Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Зеравшан алқабында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде «Өзбек теңізі» деп аталатын Қаттықорған су қоймасы орналасқан. Қала арқылы республикалық маңызы бар көлік артериялары өтеді: автомобиль және темір жол.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаттықорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 26-шы орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Самарқан облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6046 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (5 км), [[Бейсенбі (Самарқан облысы)|Бейсенбі]] (12 км),  [[Іштіхан]] (19 км), [[Ақтас (қала, Өзбекстан)|Ақтас]] (25 км), [[Митан]] (27 км), [[Жаңарабат]] (28 км), [[Нұрабат]] (33 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (40 км), [[Лайыш]] (41 км), [[Пайарық]] (50 км), [[Қосрабат]] (50 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (51 км), [[Зиадин]] (52 км), [[Шарқын]] (53 км), [[Самарқан]] (68 км), [[Гүлабат]] (69 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (75 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (78 км), [[Науаи]] (79 км), [[Қарман]] (80 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kattaqorgon&amp;id=35569|title=Қаттықорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі қаланың іргетасы, аңыз бойынша, 17 ғасырдың аяғындағы Ктай руынан шыққан ағайындылардың қызметімен байланысты. Олар Бұхара әмірінің шенеуніктері бола отырып, Зеравшанның жағасында бекініс салуды ұйғарды. Соның бірі сопы Аллаяр әмірдің батасын алуға барса, қалған екі ағайынды ол жоқта үлкен қорған құйып, үстіне бекініс орнатады.

Елді мекен Қаттықорған, яғни Үлкен бекініс деп аталды. Уақыт өте келе бой көтерген бекініс біраз уақытқа дейін Урда деп аталды. 1868 жылдан бастап қала Бұхара әмірлігінің жерлерімен бірге протекторат мәртебесінде Ресейге тәуелді болды. Ресей әкімшілігі жаңа жерлерді әкімшілік бөлуде реформа жүргізді, нәтижесінде Қаттықорған Самарқан губерниясының уездік қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2623-Kattakurgan.html|title=Өзбекстан. Самарқан облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес өкіметі кезінде мақта өңдеу және тамақ өңдеу зауыттары, сондай-ақ жылу электр орталығы, кірпіш зауыты, көркем керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт салынды. Қаттықорғанның атақты тумаларының қатарында өнер қайраткерлері, опера әншілері, актерлар, ғалымдар, спортшылар бар.

Қалада бірнеше құрылыс ұйымдары, автомобиль кәсіпорындары, жалпы білім беретін мектепьер, музыка мектептері, педагогикалық, сауда және медициналық колледждер, көлік, кәсіптік және халық қолөнер лицейлері, театр, мәдениет үйлері, клубтар, кітапханалар, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, аурухана, перзентхана жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>offbxbibxulefmeilwnr9lxnzkan8s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654126</id>
      <parentid>3654124</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7816" sha1="kdkk06e2jbe7eqmuekgjghwe4l7j8j5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Қаттықорған
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}})
 |сурет                   = Kattaqo'rg'on .2014.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =45 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =15 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Қаттықорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XVII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 490
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{шамамен|150 000}}
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = өзбектер, орыстар, татарлар, кәрістер және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Қаттықорған''' ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Самарқан облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Қаттықорған Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Зеравшан алқабында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде «Өзбек теңізі» деп аталатын Қаттықорған су қоймасы орналасқан. Қала арқылы республикалық маңызы бар көлік артериялары өтеді: автомобиль және темір жол.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаттықорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 26-шы орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Самарқан облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6046 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (5 км), [[Бейсенбі (Самарқан облысы)|Бейсенбі]] (12 км),  [[Іштіхан]] (19 км), [[Ақтас (қала, Өзбекстан)|Ақтас]] (25 км), [[Митан]] (27 км), [[Жаңарабат]] (28 км), [[Нұрабат]] (33 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (40 км), [[Лайыш]] (41 км), [[Пайарық]] (50 км), [[Қосрабат]] (50 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (51 км), [[Зиадин]] (52 км), [[Шарқын]] (53 км), [[Самарқан]] (68 км), [[Гүлабат]] (69 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (75 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (78 км), [[Науаи]] (79 км), [[Қарман]] (80 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kattaqorgon&amp;id=35569|title=Қаттықорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі қаланың іргетасы, аңыз бойынша, 17 ғасырдың аяғындағы Ктай руынан шыққан ағайындылардың қызметімен байланысты. Олар Бұхара әмірінің шенеуніктері бола отырып, Зеравшанның жағасында бекініс салуды ұйғарды. Соның бірі сопы Аллаяр әмірдің батасын алуға барса, қалған екі ағайынды ол жоқта үлкен қорған құйып, үстіне бекініс орнатады.

Елді мекен Қаттықорған, яғни Үлкен бекініс деп аталды. Уақыт өте келе бой көтерген бекініс біраз уақытқа дейін Урда деп аталды. 1868 жылдан бастап қала Бұхара әмірлігінің жерлерімен бірге протекторат мәртебесінде Ресейге тәуелді болды. Ресей әкімшілігі жаңа жерлерді әкімшілік бөлуде реформа жүргізді, нәтижесінде Қаттықорған Самарқан губерниясының уездік қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2623-Kattakurgan.html|title=Өзбекстан. Самарқан облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес өкіметі кезінде мақта өңдеу және тамақ өңдеу зауыттары, сондай-ақ жылу электр орталығы, кірпіш зауыты, көркем керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт салынды. Қаттықорғанның атақты тумаларының қатарында өнер қайраткерлері, опера әншілері, актерлар, ғалымдар, спортшылар бар.

Қалада бірнеше құрылыс ұйымдары, автомобиль кәсіпорындары, жалпы білім беретін мектепьер, музыка мектептері, педагогикалық, сауда және медициналық колледждер, көлік, кәсіптік және халық қолөнер лицейлері, театр, мәдениет үйлері, клубтар, кітапханалар, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, аурухана, перзентхана жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kdkk06e2jbe7eqmuekgjghwe4l7j8j5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654127</id>
      <parentid>3654126</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <origin>3654127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7898" sha1="qky6t22tqubx7no0csgkgfe0jdni6y3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Қаттықорған
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}})
 |сурет                   = Kattaqo'rg'on .2014.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =39 |lat_min =53 |lat_sec =45 
  |lon_dir =E |lon_deg =66 |lon_min =15 |lon_sec =56
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Самарқан облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Қаттықорған ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XVII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 490
 |климаты                 = қоңыржай континенттік
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = {{шамамен|150 000}}
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Татарлар|татарлар]], [[Корейлер|кәрістер]] және басқалары
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Қаттықорған''' ({{lang-uz|Kattaqoʻrgʻon/Каттақўрғон}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Самарқан облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Қаттықорған Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Зеравшан алқабында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде «Өзбек теңізі» деп аталатын Қаттықорған су қоймасы орналасқан. Қала арқылы республикалық маңызы бар көлік артериялары өтеді: автомобиль және темір жол.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қаттықорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 26-шы орында ([[Өзбекстан]]), облыста 2-ші орында ([[Самарқан облысы]]). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 6046 орын.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Су қоймасы (кент)|Су қоймасы]] (5 км), [[Бейсенбі (Самарқан облысы)|Бейсенбі]] (12 км),  [[Іштіхан]] (19 км), [[Ақтас (қала, Өзбекстан)|Ақтас]] (25 км), [[Митан]] (27 км), [[Жаңарабат]] (28 км), [[Нұрабат]] (33 км), [[Жұма (қала)|Жұма]] (40 км), [[Лайыш]] (41 км), [[Пайарық]] (50 км), [[Қосрабат]] (50 км), [[Шелек (қала)|Шелек]] (51 км), [[Зиадин]] (52 км), [[Шарқын]] (53 км), [[Самарқан]] (68 км), [[Гүлабат]] (69 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (75 км), [[Тайлақ (кент)|Тайлақ]] (78 км), [[Науаи]] (79 км), [[Қарман]] (80 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Kattaqorgon&amp;id=35569|title=Қаттықорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі қаланың іргетасы, аңыз бойынша, 17 ғасырдың аяғындағы Ктай руынан шыққан ағайындылардың қызметімен байланысты. Олар Бұхара әмірінің шенеуніктері бола отырып, Зеравшанның жағасында бекініс салуды ұйғарды. Соның бірі сопы Аллаяр әмірдің батасын алуға барса, қалған екі ағайынды ол жоқта үлкен қорған құйып, үстіне бекініс орнатады.

Елді мекен Қаттықорған, яғни Үлкен бекініс деп аталды. Уақыт өте келе бой көтерген бекініс біраз уақытқа дейін Урда деп аталды. 1868 жылдан бастап қала Бұхара әмірлігінің жерлерімен бірге протекторат мәртебесінде Ресейге тәуелді болды. Ресей әкімшілігі жаңа жерлерді әкімшілік бөлуде реформа жүргізді, нәтижесінде Қаттықорған Самарқан губерниясының уездік қаласына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2623-Kattakurgan.html|title=Өзбекстан. Самарқан облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-8 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Кеңес өкіметі кезінде мақта өңдеу және тамақ өңдеу зауыттары, сондай-ақ жылу электр орталығы, кірпіш зауыты, көркем керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт салынды. Қаттықорғанның атақты тумаларының қатарында өнер қайраткерлері, опера әншілері, актерлар, ғалымдар, спортшылар бар.

Қалада бірнеше құрылыс ұйымдары, автомобиль кәсіпорындары, жалпы білім беретін мектепьер, музыка мектептері, педагогикалық, сауда және медициналық колледждер, көлік, кәсіптік және халық қолөнер лицейлері, театр, мәдениет үйлері, клубтар, кітапханалар, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, аурухана, перзентхана жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Самарқан облысы қалалары}}
[[Санат:Самарқан облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qky6t22tqubx7no0csgkgfe0jdni6y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3654011</id>
      <parentid>3653638</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3654011</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="j6i1wy8fxxt4l7jgzbnszx4u5mhqi30" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 245130,
	&quot;pages&quot;: 671198,
	&quot;edits&quot;: 3650289,
	&quot;users&quot;: 181757,
	&quot;activeusers&quot;: 357,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8775
}</text>
      <sha1>j6i1wy8fxxt4l7jgzbnszx4u5mhqi30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шырын (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765071</id>
    <revision>
      <id>3654129</id>
      <parentid>3614417</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7765" sha1="c18ipoe5119qt6etkn03irqhukavb83" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шырын
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shirin/Ширин}}
 |сурет                   = Farhad-GES-1200х900- 00.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =13 |lat_sec = 37
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =08 |lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1972	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 900&lt;ref&gt;[https://www.sirstat.uz/uz/ Urban and rural population by district (PDF)] (in Uzbek). Sirdaryo regional department of statistics.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 67
 |пошта индексі           = 120219-120220
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шырын''' ({{lang-uz|Shirin/Ширин}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 114-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бекабат]] (9 км), [[Жаңаабат]] (12 км), [[Баяут]] (22 км), Спитамен (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (24 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (25 км), [[Жаңажер]] (26 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (32 км, [[Тәжікстан]]), [[Бустон (қала)|Бустон]] (36 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (39 км, [[Тәжікстан]]), [[Хожант]] (42 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (45 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (46 км), [[Балашаһар]] (47 км), [[Сүлікті]] (49 км, [[Қырғызстан]]), [[Диқанабат]] (50 км), [[Гафуров]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Раззақов (қала)|Раззақов]] (54 км, [[Қырғызстан]]), (55 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Shirin&amp;id=35634&amp;ysclid=mfr2a84iel179163961|title=Шырын|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды.
ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады.

Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10502-Shirin.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c18ipoe5119qt6etkn03irqhukavb83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654130</id>
      <parentid>3654129</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7843" sha1="c9vjpos3u2boshi1sdmyxxt87c7ocfi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шырын
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shirin/Ширин}}
 |сурет                   = Farhad-GES-1200х900- 00.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =13 |lat_sec = 37
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =08 |lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1972	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 18 900&lt;ref&gt;[https://www.sirstat.uz/uz/ Urban and rural population by district (PDF)] (in Uzbek). Sirdaryo regional department of statistics.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = өзбектер, татарлар, орыстар, тәжіктер
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 67
 |пошта индексі           = 120219-120220
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шырын''' ({{lang-uz|Shirin/Ширин}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 114-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бекабат]] (9 км), [[Жаңаабат]] (12 км), [[Баяут]] (22 км), Спитамен (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (24 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (25 км), [[Жаңажер]] (26 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (32 км, [[Тәжікстан]]), [[Бустон (қала)|Бустон]] (36 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (39 км, [[Тәжікстан]]), [[Хожант]] (42 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (45 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (46 км), [[Балашаһар]] (47 км), [[Сүлікті]] (49 км, [[Қырғызстан]]), [[Диқанабат]] (50 км), [[Гафуров]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Раззақов (қала)|Раззақов]] (54 км, [[Қырғызстан]]), (55 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Shirin&amp;id=35634&amp;ysclid=mfr2a84iel179163961|title=Шырын|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды.
ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады.

Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10502-Shirin.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c9vjpos3u2boshi1sdmyxxt87c7ocfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654131</id>
      <parentid>3654130</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7968" sha1="9qgjm74fjfgc6ajhzcded4dliawk620" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шырын
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shirin/Ширин}}
 |сурет                   = Farhad-GES-1200х900- 00.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =13 |lat_sec = 37
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =08 |lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1972	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 18 900&lt;ref&gt;[https://www.sirstat.uz/uz/ Urban and rural population by district (PDF)] (in Uzbek). Sirdaryo regional department of statistics.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Татарлар|татарлар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Тәжіктер|тәжіктер]]
  |конфессионалдық құрамы = [[Мұсылман|мұсылмандар]]
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 67
 |пошта индексі           = 120219-120220
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шырын''' ({{lang-uz|Shirin/Ширин}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 114-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бекабат]] (9 км), [[Жаңаабат]] (12 км), [[Баяут]] (22 км), Спитамен (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (24 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (25 км), [[Жаңажер]] (26 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (32 км, [[Тәжікстан]]), [[Бустон (қала)|Бустон]] (36 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (39 км, [[Тәжікстан]]), [[Хожант]] (42 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (45 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (46 км), [[Балашаһар]] (47 км), [[Сүлікті]] (49 км, [[Қырғызстан]]), [[Диқанабат]] (50 км), [[Гафуров]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Раззақов (қала)|Раззақов]] (54 км, [[Қырғызстан]]), (55 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Shirin&amp;id=35634&amp;ysclid=mfr2a84iel179163961|title=Шырын|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды.
ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады.

Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10502-Shirin.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9qgjm74fjfgc6ajhzcded4dliawk620</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654132</id>
      <parentid>3654131</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7971" sha1="qq5hrmky46722q7uen1lk4wbtrqne6c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шырын
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Shirin/Ширин}}
 |сурет                   = Farhad-GES-1200х900- 00.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =13 |lat_sec = 37
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =08 |lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1972	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 13,4
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 18 900&lt;ref&gt;[https://www.sirstat.uz/uz/ Urban and rural population by district (PDF)] (in Uzbek). Sirdaryo regional department of statistics.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Татарлар|татарлар]], [[Орыстар|орыстар]], [[Тәжіктер|тәжіктер]]
  |конфессионалдық құрамы = [[Мұсылман|мұсылмандар]]
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 67
 |пошта индексі           = 120219-120220
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шырын''' ({{lang-uz|Shirin/Ширин}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. 

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 114-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Бекабат]] (9 км), [[Жаңаабат]] (12 км), [[Баяут]] (22 км), Спитамен (22 км, [[Тәжікстан]]), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (24 км, [[Тәжікстан]]), [[Хауас]] (25 км), [[Жаңажер]] (26 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (32 км, [[Тәжікстан]]), [[Бустон (қала)|Бустон]] (36 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (39 км, [[Тәжікстан]]), [[Хожант]] (42 км, [[Тәжікстан]]), [[Гүлістан]] (45 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (46 км), [[Балашаһар]] (47 км), [[Сүлікті]] (49 км, [[Қырғызстан]]), [[Диқанабат]] (50 км), [[Гафуров]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Раззақов (қала)|Раззақов]] (54 км, [[Қырғызстан]]), (55 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Shirin&amp;id=35634&amp;ysclid=mfr2a84iel179163961|title=Шырын|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды.
ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады.

Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10502-Shirin.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-19 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qq5hrmky46722q7uen1lk4wbtrqne6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңажер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765095</id>
    <revision>
      <id>3654133</id>
      <parentid>3614418</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7491" sha1="08fbt9vg9zef4u5zg6zth5fkmqtvbez" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Жаңажер
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Yangiyer/Янгиер}})
 |сурет                   = Yangiyer shahri.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =16 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =49 |lon_sec = 
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1957	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = Янги-ер
 |статус алуы             = 1957
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 210
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 46 800
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 1 560
  |шоғырлануы             = {{шамамен|40 000}}
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998673
 |пошта индексі           = 121000-121003
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Жаңажер''' ({{lang-uz|Yangiyer/Янгиер}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Жаңажер қаласы Сырдария облысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол шөл дала деп аталатын жазықтың шығыс бөлігінде жатыр. Оңтүстік Мырзашөл каналы қаланы екіге бөледі. Қаланы сондай-ақ М37 тас жолы немесе Үлкен Өзбекстан тас жолы (Ташкентті Орталық Өзбекстан және Тәжікстанмен байланыстыратын) және Сырдария-Хауас темір жолы кесіп өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажер — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 55-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) екінші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 451-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Хауас]] (6 км), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (10 км, [[Тәжікстан]]), [[Шырын (қала)|Шырын]] (26 км), [[Баяут]] (26 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (26 км), [[Гүлістан]] (28 км), [[Жаңаабат]] (28 км), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (31 км), [[Досабат]] (32 км), [[Бекабат]] (36 км), [[Балашаһар]] (43 км), [[Спитамен]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (44 км, [[Тәжікстан]]), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (46 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Замин]] (50 км), [[Бустон (қала)|Бустон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Бахт]] (51 км), [[Пақтаабат (Сырдария облысы)|Пақтаабат]] (55 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (58 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyer&amp;id=35582&amp;ysclid=mfsc7ek8q2271590935|title=Жаңажер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-20 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Жаңажер 20-ғасырдың ортасында (1957 ж.) қолайсыз шөл даланы игеру үшін бүкілодақтық науқан кезінде қаланған. Елді мекенге Новая Земля символдық атау берілді. Бастапқыда тың игерушілер мен канал салушылардың қаласы болған Жаңажер кейіннен өнеркәсіптің басқа салаларын дамытады.
КСРО ыдырағаннан кейін қала демографиялық дағдарысты бастан өткерді: көптеген тұрғындар, әсіресе орыс тілді тұрғындар қаланы тастап кетті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10503-Jangier.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-20 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 34 ірі және 46 шағын кәсіпорын, 2 бірлескен кәсіпорын, 2 акционерлік қоғам, 32 жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер бар. Қалада дәстүрлі мақта тазалау зауытынан басқа құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар бар.

Екі мәдениет үйі, клуб, мәдениет және демалыс саябағы, 60 спорт нысаны, соның ішінде стадион, спорт залдары, 2 бассейн, спорт алаңдары, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, балалар футбол мектебі, Янгиер футбол командасы бар. Сондай-ақ қалада бір егін базары, үш аурухана, төрт емхана, екі жекеменшік медициналық орталық, бір демалыс орны, дәріханалар және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>08fbt9vg9zef4u5zg6zth5fkmqtvbez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654134</id>
      <parentid>3654133</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7646" sha1="960ewb196p8zxqn17quo72j1qfm0vja" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Жаңажер
 |шынайы атауы            = ({{lang-uz|Yangiyer/Янгиер}})
 |сурет                   = Yangiyer shahri.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =16 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =49 |lon_sec = 
  |CoordAddon             =
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Сырдария облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1957	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = Янги-ер
 |статус алуы             = 1957
 |жер аумағы              = 30
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 210
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 46 800
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 1 560
  |шоғырлануы             = {{шамамен|40 000}}
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Мордвалар|мордвалар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998673
 |пошта индексі           = 121000-121003
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 20
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Жаңажер''' ({{lang-uz|Yangiyer/Янгиер}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Сырдария облысы]]ндағы қала.

== Сипаттама ==
Жаңажер қаласы Сырдария облысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол шөл дала деп аталатын жазықтың шығыс бөлігінде жатыр. Оңтүстік Мырзашөл каналы қаланы екіге бөледі. Қаланы сондай-ақ М37 тас жолы немесе Үлкен Өзбекстан тас жолы (Ташкентті Орталық Өзбекстан және Тәжікстанмен байланыстыратын) және Сырдария-Хауас темір жолы кесіп өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажер — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 55-орында және өз аймағында ([[Сырдария облысы]]) екінші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 451-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Хауас]] (6 км), [[Зафарабат (Соғды облысы)|Зафарабат]] (10 км, [[Тәжікстан]]), [[Шырын (қала)|Шырын]] (26 км), [[Баяут]] (26 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (26 км), [[Гүлістан]] (28 км), [[Жаңаабат]] (28 км), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (31 км), [[Досабат]] (32 км), [[Бекабат]] (36 км), [[Балашаһар]] (43 км), [[Спитамен]] (43 км, [[Тәжікстан]]), [[Истаравшан]] (44 км, [[Тәжікстан]]), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (46 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Замин]] (50 км), [[Бустон (қала)|Бустон]] (50 км, [[Тәжікстан]]), [[Бахт]] (51 км), [[Пақтаабат (Сырдария облысы)|Пақтаабат]] (55 км), [[Мехрабат (Тәжікстан)|Мехрабад]] (58 км, [[Тәжікстан]]).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyer&amp;id=35582&amp;ysclid=mfsc7ek8q2271590935|title=Жаңажер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-20 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Жаңажер 20-ғасырдың ортасында (1957 ж.) қолайсыз шөл даланы игеру үшін бүкілодақтық науқан кезінде қаланған. Елді мекенге Новая Земля символдық атау берілді. Бастапқыда тың игерушілер мен канал салушылардың қаласы болған Жаңажер кейіннен өнеркәсіптің басқа салаларын дамытады.
КСРО ыдырағаннан кейін қала демографиялық дағдарысты бастан өткерді: көптеген тұрғындар, әсіресе орыс тілді тұрғындар қаланы тастап кетті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10503-Jangier.html|title=Өзбекстан. Сырдария ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-20 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 34 ірі және 46 шағын кәсіпорын, 2 бірлескен кәсіпорын, 2 акционерлік қоғам, 32 жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер бар. Қалада дәстүрлі мақта тазалау зауытынан басқа құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар бар.

Екі мәдениет үйі, клуб, мәдениет және демалыс саябағы, 60 спорт нысаны, соның ішінде стадион, спорт залдары, 2 бассейн, спорт алаңдары, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, балалар футбол мектебі, Янгиер футбол командасы бар. Сондай-ақ қалада бір егін базары, үш аурухана, төрт емхана, екі жекеменшік медициналық орталық, бір демалыс орны, дәріханалар және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Сырдария облысы қалалары}}
[[Санат:Сырдария облысы қалалары]]</text>
      <sha1>960ewb196p8zxqn17quo72j1qfm0vja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алмалық (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765117</id>
    <revision>
      <id>3654135</id>
      <parentid>3598498</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9118" sha1="l7cjrsw3kklsloaq2b5138uc8w0gwsx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Алмалық
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Olmaliq/Олмалиқ}}
 |сурет                   = Въезд в город Алмалык в 2015 году – вид с правой стороны.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min = 51|lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =36 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Хәкімі
 |басшысы                 = Кобил Хамдамов
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1951
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 530 ± 1 м
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 144 329
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =+5:00 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 71
 |пошта индексі           = 110100
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Алмалық''' ({{lang-uz|Olmaliq/Олмалиқ}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала. Елдің ең ірі түсті металлургия орталығы.

== Сипаттама ==
Ангрен өзенінің сол жағалауында, Құрам жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Ол Ташкент-Ангрен желісінде Аһангаран теміржол стансасын 18 шақырым және ел астанасы Ташкенттен 52 шақырым жерде орналасқан. Алмалық арқылы Алмалықсай деп аталатын шағын өзен (ағыс) ағып өтеді (бұрын Аһанғаранның бір саласы болған, қазір қала маңындағы суармалы арықтарға бөлінген). Өзбек тілінен аударғанда қала атауы «Алма алқабы» дегенді білдіреді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Алмалық — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 17-орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 3-ші орында. Оның әлемдік рейтингі шамамен 3969-шы орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (7 км), [[Піскент]] (20 км), [[Нұрафшан]] (28 км), [[Истиклол]] (31 км, [[Тәжікстан]]), [[Бөке (қала)|Бөке]] (32 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (34 км), [[Адрасман]] (40 км, [[Тәжікстан]]), [[Бустон]] (42 км, [[Тәжікстан]]), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (45 км), [[Паркент]] (49 км), [[Ангрен (қала)|Ангрен]] (50 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (51 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (53 км), [[Гүлбахар]] (53 км), [[Досабат]] (55 км), [[Ташкент]] (57 км), Спитамен (57 км, [[Тәжікстан]]), [[Қыбрай]] (60 км), [[Салар (кент)|Салар]] (61 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Olmaliq&amp;id=2756&amp;ysclid=mftjwevywg575444286|title=Алмалық|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ресейдегі патша өкіметінің тұсында қазіргі Алмалық жерінде екі шағын ауыл — Алмалық пен Қарамазар болған. Кеңес өкіметі орнаған кезден пайдалы қазбалар кен орындарын іздеу жұмыстары басталды. 1923 жылы Ташкенттен жер қойнауын зерттеу үшін геологтар келді. Көп ұзамай, 1924 жылдан бастап бірнеше тотыққан кен орындары ашылды, нәтижесінде зауыт құру туралы шешім қабылданды.

1940 жылдардың басында түсті металл кен орындарын барлау аяқталғаннан кейін зауыт құрылысының жоспары басталды. 1941-1945 жылдар аралығындағы қиын жылдарда кен орындарында барлаушылар жұмыс істеді. Алынған күміс пен алтын мемлекетке сатылды.

1946 жылы зауыт пен жұмысшылар поселкесінің құрылысы қайта жанданды. Келесі жылы Алмалық ауылы Піскент ауданындағы жұмысшылар поселкесіне айналды. 1948 жылы болашақ Алмалық қаласының жоспары жасалды. Қала 1950 жылдары белсенді дамудан өтті. 1951 жылдың шілде айында Алмалық ауылы заманауи, көп ұлтты қалаға айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2628-Almalyk.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-21 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Орталық Азиядағы алғашқы тұрмыстық химия зауыты Алмалық қаласында салынды. Сондай-ақ қалада Аммофос зауыты, кілем фабрикасы, Өзбекстан-Пәкістан бірлескен кәсіпорындары, жиһаз жабдықтары зауыты, кірпіш зауыттары, алтын кеніші және басқа да кәсіпорындар бар. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі дамып келеді. 

Қалада Ислам Каримов атындағы Ташкент мемлекеттік техникалық университетінің Алмалық филиалы мен Ұлттық технологиялық зерттеулер университетінің филиалы орналасқан. Мұнда 23 жалпы білім беретін мектеп, 12 кітапхана, 3 мәдениет үйі, тарихи-өлкетану мұражайы, музыка және өнер мектептері, стадиондар, спорт залы, теннис корттары, бассейндер бар. Қалада сондай-ақ орталықтандырылған облыстық медицина бірлестігі, балалар ауруханасы, «Хемогар» ауруханасы, жұқпалы аурулар және туберкулезге қарсы диспансер, перзентхана, 10 дәрігерлік амбулатория, басқа да емдеу орындары жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l7cjrsw3kklsloaq2b5138uc8w0gwsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңажол (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765334</id>
    <revision>
      <id>3654149</id>
      <parentid>3510971</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7270" sha1="98fstjbtwo6x9q5m1oeqczktv64xzhu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Kuranty_in_Yangiyol.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934
 |алғашқы дерек           = 1901
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>98fstjbtwo6x9q5m1oeqczktv64xzhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654150</id>
      <parentid>3654149</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7294" sha1="7qis2v8mv4tllafa1oriak1rr7tnyrk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Kuranty_in_Yangiyol.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934 жыл
 |алғашқы дерек           = 1901 жыл
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934 жыл
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 350
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7qis2v8mv4tllafa1oriak1rr7tnyrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654151</id>
      <parentid>3654150</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7331" sha1="9z2gbbuo5rm55ehyzqjqfw4i4o7j3hy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Kuranty_in_Yangiyol.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934 жыл
 |алғашқы дерек           = 1901 жыл
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934 жыл
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 350
 |климаты                 = күрт құбылмалы
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9z2gbbuo5rm55ehyzqjqfw4i4o7j3hy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654152</id>
      <parentid>3654151</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7456" sha1="ntygiia81c68pdz6q3lettvx15ogrol" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = Kuranty_in_Yangiyol.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934 жыл
 |алғашқы дерек           = 1901 жыл
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934 жыл
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 350
 |климаты                 = күрт құбылмалы
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]] және басқалар
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 112000, 112001, 112002, 112004, 112007, 112008, 112009, 112012
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ntygiia81c68pdz6q3lettvx15ogrol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654154</id>
      <parentid>3654152</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7632" sha1="1fomojyh1kj8hmujh8p9xt88bk4nms5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = {{Photomontage
| photo1a = Kuranty in Yangiyol.JPG
| photo2a = Church in Yangiyol,.JPG
| photo2b = Cinema in Yangiyol.JPG
| photo4c = 
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934 жыл
 |алғашқы дерек           = 1901 жыл
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934 жыл
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 350
 |климаты                 = күрт құбылмалы
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]] және басқалар
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 112000, 112001, 112002, 112004, 112007, 112008, 112009, 112012
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1fomojyh1kj8hmujh8p9xt88bk4nms5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654155</id>
      <parentid>3654154</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7640" sha1="2b6wxxksmzbh4r59zvq4txk5y0nze59" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Жаңа жол
 |шынайы атауы            = 
 |сурет                   = {{Photomontage
| photo1a = Kuranty in Yangiyol.JPG
| photo2a = Church in Yangiyol,.JPG
| photo2b = Cinema in Yangiyol.JPG
| photo4c = 
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =06 |lat_sec = 45
  |lon_dir = |lon_deg =69 |lon_min =02 |lon_sec = 48
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1934 жыл
 |алғашқы дерек           = 1901 жыл
 |бұрынғы атаулары        = ''Ст. Кауфманская'',&lt;br /&gt; ''Ескі Қауыншы''
 |статус алуы             = 1934 жыл
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 350
 |климаты                 = күрт құбылмалы
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 109 500 
  |санақ жылы             = 2020
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]] және басқалар
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +9989
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 112000, 112001, 112002, 112004, 112007, 112008, 112009, 112012
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Yangiyol
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Жаңажол''' ({{lang-uz|Yangiyo‘l/Янгийўл}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ндағы қала.

== Географиялық орны ==
Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 40-шы орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Гүлбахар]] (5 км), [[Алмазар]] (24 км), [[Ташкент]] (26 км), [[Нұрафшан]] (26 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (26 км), [[Досабат]] (30 км), [[Шыназ]] (31 км), [[Піскент]] (34 км), [[Келес (қала)|Келес]] (34 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (35 км), [[Салар (кент)|Салар]] (37 км), [[Сарыағаш]] (38 км, [[Қазақстан]]), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (44 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (45 км), [[Қыбрай]] (45 км), [[Сайқұн]] (48 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (51 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (53 км), [[Бахт]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Yangiyol&amp;id=35585&amp;ysclid=mg0pu9lfqp977730808|title=Жаңажол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды.

Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. 

Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2633-Yangiyul.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Янгиюль ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан.
Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2b6wxxksmzbh4r59zvq4txk5y0nze59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрафшан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765349</id>
    <revision>
      <id>3654142</id>
      <parentid>3511126</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6382" sha1="3al8i5vdkvtqtztha9aboedy4vat9vw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Нұрафшан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}
 |сурет                   = Toytepa masjidi.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =02 |lat_sec =25 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =21 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = Тойтепе
 |статус алуы             = 1973
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 395
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 51 400 
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7076
 |пошта индексі           = 111500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Нұрафшан''' ({{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}) — Облыстық бағыныстағы қала, [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ның әкімшілік орталығы.

== Географиялық орны ==
Нұрафшан қаласы Тойтепе темір жол станциясынан 4 км жерде, Ташкент-Қоқан тас жолының бойында, Ташкенттен оңтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Нұрафшан — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 108-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 18-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 17 878-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Піскент]] (16 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (26 км), [[Гүлбахар]] (27 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (28 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (28 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (28 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (29 км), [[Ташкент]] (30 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (32 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (33 км), [[Салар (кент)|Салар]] (36 км), [[Паркент]] (38 км), [[Қыбрай]] (39 км), [[Досабат]] (41 км), [[Келес (қала)|Келес]] (42 км), [[Алмазар]] (43 км), [[Сарыағаш]] (48 км, [[Қазақстан]]), [[Шыназ]] (51 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Nurafshon&amp;id=35597&amp;ysclid=mg0ypun6ms643943359|title=Нұрафшан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1973 жылы қала мәртебесін алды. 2017 жылға дейін Тойтепе деп аталды және Орташыршық ауданындағы (бұрынғы Среднечирчик ауданы) аудандық бағынысты қала болды.
2017 жылдың 25 тамызында Өзбекстан Республикасы Мажлисінің Сенаты өзінің жалпы отырысында Тойтепе қаласының атауын Нұрафшан деп өзгерту туралы шешім қабылдады.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Нұрафшанның экономикасы ең алдымен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке негізделген. Қала маңында кең мақта алқаптары, астық және басқа да дақылдар өсіріледі. Қалада азық-түлік, тоқыма және құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындары бар өнеркәсіп саласы дамыған. Нұрафшан Ташкент облысының орталығына айналғаннан бері мұнда ондаған ірі мемлекеттік және жеке ұйымдар мен кәсіпорындар өз жұмысын бастады. Ташкент облысында бірнеше ірі банктер филиалдарын ашты. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3al8i5vdkvtqtztha9aboedy4vat9vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654143</id>
      <parentid>3654142</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6610" sha1="3ziveww9gaxtcgn038mjmfi42c985u3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Нұрафшан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}
 |сурет                   = Toytepa masjidi.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =02 |lat_sec =25 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =21 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = Тойтепе
 |статус алуы             = 1973
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 395
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 51 400 
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Корейлер|кәрістер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Татарлар|татарлар]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7076
 |пошта индексі           = 111500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Нұрафшан''' ({{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}) — Облыстық бағыныстағы қала, [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ның әкімшілік орталығы.

== Географиялық орны ==
Нұрафшан қаласы Тойтепе темір жол станциясынан 4 км жерде, Ташкент-Қоқан тас жолының бойында, Ташкенттен оңтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Нұрафшан — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 108-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 18-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 17 878-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Піскент]] (16 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (26 км), [[Гүлбахар]] (27 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (28 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (28 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (28 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (29 км), [[Ташкент]] (30 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (32 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (33 км), [[Салар (кент)|Салар]] (36 км), [[Паркент]] (38 км), [[Қыбрай]] (39 км), [[Досабат]] (41 км), [[Келес (қала)|Келес]] (42 км), [[Алмазар]] (43 км), [[Сарыағаш]] (48 км, [[Қазақстан]]), [[Шыназ]] (51 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Nurafshon&amp;id=35597&amp;ysclid=mg0ypun6ms643943359|title=Нұрафшан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1973 жылы қала мәртебесін алды. 2017 жылға дейін Тойтепе деп аталды және Орташыршық ауданындағы (бұрынғы Среднечирчик ауданы) аудандық бағынысты қала болды.
2017 жылдың 25 тамызында Өзбекстан Республикасы Мажлисінің Сенаты өзінің жалпы отырысында Тойтепе қаласының атауын Нұрафшан деп өзгерту туралы шешім қабылдады.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Нұрафшанның экономикасы ең алдымен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке негізделген. Қала маңында кең мақта алқаптары, астық және басқа да дақылдар өсіріледі. Қалада азық-түлік, тоқыма және құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындары бар өнеркәсіп саласы дамыған. Нұрафшан Ташкент облысының орталығына айналғаннан бері мұнда ондаған ірі мемлекеттік және жеке ұйымдар мен кәсіпорындар өз жұмысын бастады. Ташкент облысында бірнеше ірі банктер филиалдарын ашты. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3ziveww9gaxtcgn038mjmfi42c985u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654145</id>
      <parentid>3654143</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6798" sha1="t9sg3dovohaubyr6e13zgdz53bwqnbo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Нұрафшан
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}
 |сурет                   = Toytepa masjidi.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =02 |lat_sec =25 
  |lon_dir =E |lon_deg =69 |lon_min =21 |lon_sec = 30
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = Тойтепе
 |статус алуы             = 1973
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 395
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 51 400 
  |санақ жылы             = 2021
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]], [[Орыстар|орыстар]], [[Корейлер|кәрістер]], [[Тәжіктер|тәжіктер]], [[Қазақтар|қазақтар]], [[Татарлар|татарлар]]
  |конфессионалдық құрамы = [[Ислам|ислам]] ([[Сунниттер|суннит]]), [[Православие шіркеуі|православие]], [[Протестантизм|протестантизм]]
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +998 7076
 |пошта индексі           = 111500
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 10
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Нұрафшан''' ({{lang-uz|Nurafshon/Нурафшон}}) — Облыстық бағыныстағы қала, [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]]ның әкімшілік орталығы.

== Географиялық орны ==
Нұрафшан қаласы Тойтепе темір жол станциясынан 4 км жерде, Ташкент-Қоқан тас жолының бойында, Ташкенттен оңтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Нұрафшан — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 108-ші орында және өз аймағында ([[Ташкент облысы]]) 18-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 17 878-ші орында.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Піскент]] (16 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (26 км), [[Гүлбахар]] (27 км), [[Алмалық (қала)|Алмалық]] (28 км), [[Ахангаран (қала)|Ахангаран]] (28 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (28 км), [[Красногорск (Өзбекстан)|Красногорск]] (29 км), [[Ташкент]] (30 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (32 км), [[Жаңабазар (Ташкент облысы)|Жаңабазар]] (33 км), [[Салар (кент)|Салар]] (36 км), [[Паркент]] (38 км), [[Қыбрай]] (39 км), [[Досабат]] (41 км), [[Келес (қала)|Келес]] (42 км), [[Алмазар]] (43 км), [[Сарыағаш]] (48 км, [[Қазақстан]]), [[Шыназ]] (51 км), [[Шыршық (қала)|Шыршық]] (53 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Nurafshon&amp;id=35597&amp;ysclid=mg0ypun6ms643943359|title=Нұрафшан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-26 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1973 жылы қала мәртебесін алды. 2017 жылға дейін Тойтепе деп аталды және Орташыршық ауданындағы (бұрынғы Среднечирчик ауданы) аудандық бағынысты қала болды.
2017 жылдың 25 тамызында Өзбекстан Республикасы Мажлисінің Сенаты өзінің жалпы отырысында Тойтепе қаласының атауын Нұрафшан деп өзгерту туралы шешім қабылдады.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Нұрафшанның экономикасы ең алдымен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке негізделген. Қала маңында кең мақта алқаптары, астық және басқа да дақылдар өсіріледі. Қалада азық-түлік, тоқыма және құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындары бар өнеркәсіп саласы дамыған. Нұрафшан Ташкент облысының орталығына айналғаннан бері мұнда ондаған ірі мемлекеттік және жеке ұйымдар мен кәсіпорындар өз жұмысын бастады. Ташкент облысында бірнеше ірі банктер филиалдарын ашты. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>t9sg3dovohaubyr6e13zgdz53bwqnbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Slimanian</title>
    <ns>3</ns>
    <id>765379</id>
    <revision>
      <id>3654157</id>
      <parentid>3506630</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>54188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cabayi [[Қатысушы талқылауы:Mayouhm]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Slimanian]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Mayouhm|Mayouhm]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Slimanian|Slimanian]]&quot;</comment>
      <origin>3506630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="ns7ysqqya7cq46cspyj7iaki0x9mm0h" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mayouhm}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 16:16, 2025 ж. қыркүйектің 27 (+05)</text>
      <sha1>ns7ysqqya7cq46cspyj7iaki0x9mm0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шыназ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765423</id>
    <revision>
      <id>3654156</id>
      <parentid>3511129</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7906" sha1="flq0npzz6gtxe4h9mhnrm8s92yu9eli" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шыназ
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =56 |lat_sec = 15
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =45 |lon_sec = 28
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шыназ ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1 мыңжылдық б.з.б	
 |алғашқы дерек           = VIII ғ.	
 |бұрынғы атаулары        = Чиноч, Чиначкет, Чинанчикет, Чинос, Чиноз
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 275
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 23 700
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 111601, 111602
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шыназ''' ({{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}) — қала (1972 жылдан), [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]] [[Шыназ ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 21 800 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/chinaz-uzbekistan?ysclid=mg2hwtamc5895274028|title=Шыназ (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Ташкенттен 63 шақырым жерде, Сырдария мен Шыршық өзендерінің сағасында орналасқан, қалада теміржол стансасы бар. Шыназ арқылы М-39 Ташкент-Термез тас жолы өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қытай шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 94-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 16-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 490-шы.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмазар]] (7 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (13 км), [[Досабат]] (16 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (24 км), [[Бахт]] (25 км), [[Сайқұн]] (26 км), [[Гүлбахар]] (26 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (31 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (39 км), [[Жетісай]] (41 км, [[Қазақстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (44 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Піскент]] (49 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (50 км), [[Нұрафшан]] (51 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (53 км), [[Ташкент]] (58 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (58 км), [[Баяут]] (62 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chinoz&amp;id=35595&amp;ysclid=mg2i1oo88z915767084|title=Шыназ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың атауы өзбек тілінен аударғанда &quot;аз шындық, шындық&quot; дегенді білдіреді. Оның шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, бұл ауыл құрылған кезеңде аймақта өсімдіктер аз болғандығына байланысты. Жаздың аптап ыстығында бұл жерде күн сәулесінен жасырынатын жер болмады, ал қыста желден баспана болды. Бұл нұсқа бойынша ауылдың атауы жергілікті жерлердегі табиғаттың ерекшеліктерін білдіреді.

Қазіргі аудан орталығының тарихы моңғол шапқыншылығы кезеңінен басталады. 19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге бірінші орыс әскері келіп, ауылдан бес шақырым жерде бекініс орнатып, оны Жаңа Шыназ деп атады. Оның құрылысының мақсаты Орталық Азияның негізгі өзені арқылы өтетін өткелді бақылау және Арал флотының кемелері үшін айлақ салу болды. Патша кезеңінде ескі Шыназ және жаңа Шыназ бір басқаруда болды және біртұтас әкімшілік бірлік болып саналды. Олардың бөлінуі Кеңес өкіметінің келуімен болды. Шыназ қаласы уақыт өте келе аттас ауданның орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10591-Chinaz.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Шыназ ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Шыназдың жанында қиыршық тас карьері бар. Қалада екі бірлескен кәсіпорын (оның ішінде иірілген жіп пен мата өндіретін «Tekstil LTD» бірлескен кәсіпорны), шағын бизнес, мақта тазарту зауыты, наубайхана, құрылыс техникасы, агрегат өндірісі, тұқым өңдеу кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ мәдени, сауда, қызмет көрсету станциялары, фермерлер базары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>flq0npzz6gtxe4h9mhnrm8s92yu9eli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654159</id>
      <parentid>3654156</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8395" sha1="hi1bb8g64bklt7vz4eck9uktfcp5urf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шыназ
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =56 |lat_sec = 15
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =45 |lon_sec = 28
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шыназ ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1 мыңжылдық б.з.б	
 |алғашқы дерек           = VIII ғ.	
 |бұрынғы атаулары        = Чиноч, Чиначкет, Чинанчикет, Чинос, Чиноз
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 275
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 23 700&lt;ref&gt;[https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-browser%3A%2F%2F4DT1uXEPRrJRXlUFoewruMzzbk4I8jZ0ZbxpElRUV8tOf-ZxqbUCKaPfrE4pvq3U3xzZe8dKx_8-gCErUo-H1j23T_IvBXI89xhIJOUO3oHPc1xwFOkKgn5OeXcxcVtEnWtVDkQ1QQlRbQg5aPUVOQ%3D%3D%3Fsign%3DBqUa98mWRJTqJcesTnTL8ogNInrXkhW3FHbTjgbdgjA%3D&amp;name=soato(mhobt)_2020.xlsx&amp;nosw=1 Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan] (in Uzbek and Russian). The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics. July 2020.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 111601, 111602
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шыназ''' ({{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}) — қала (1972 жылдан), [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]] [[Шыназ ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 23 700 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/chinaz-uzbekistan?ysclid=mg2hwtamc5895274028|title=Шыназ (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Ташкенттен 63 шақырым жерде, Сырдария мен Шыршық өзендерінің сағасында орналасқан, қалада теміржол стансасы бар. Шыназ арқылы М-39 Ташкент-Термез тас жолы өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қытай шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 94-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 16-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 490-шы.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмазар]] (7 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (13 км), [[Досабат]] (16 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (24 км), [[Бахт]] (25 км), [[Сайқұн]] (26 км), [[Гүлбахар]] (26 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (31 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (39 км), [[Жетісай]] (41 км, [[Қазақстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (44 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Піскент]] (49 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (50 км), [[Нұрафшан]] (51 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (53 км), [[Ташкент]] (58 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (58 км), [[Баяут]] (62 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chinoz&amp;id=35595&amp;ysclid=mg2i1oo88z915767084|title=Шыназ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың атауы өзбек тілінен аударғанда &quot;аз шындық, шындық&quot; дегенді білдіреді. Оның шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, бұл ауыл құрылған кезеңде аймақта өсімдіктер аз болғандығына байланысты. Жаздың аптап ыстығында бұл жерде күн сәулесінен жасырынатын жер болмады, ал қыста желден баспана болды. Бұл нұсқа бойынша ауылдың атауы жергілікті жерлердегі табиғаттың ерекшеліктерін білдіреді.

Қазіргі аудан орталығының тарихы моңғол шапқыншылығы кезеңінен басталады. 19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге бірінші орыс әскері келіп, ауылдан бес шақырым жерде бекініс орнатып, оны Жаңа Шыназ деп атады. Оның құрылысының мақсаты Орталық Азияның негізгі өзені арқылы өтетін өткелді бақылау және Арал флотының кемелері үшін айлақ салу болды. Патша кезеңінде ескі Шыназ және жаңа Шыназ бір басқаруда болды және біртұтас әкімшілік бірлік болып саналды. Олардың бөлінуі Кеңес өкіметінің келуімен болды. Шыназ қаласы уақыт өте келе аттас ауданның орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10591-Chinaz.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Шыназ ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Шыназдың жанында қиыршық тас карьері бар. Қалада екі бірлескен кәсіпорын (оның ішінде иірілген жіп пен мата өндіретін «Tekstil LTD» бірлескен кәсіпорны), шағын бизнес, мақта тазарту зауыты, наубайхана, құрылыс техникасы, агрегат өндірісі, тұқым өңдеу кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ мәдени, сауда, қызмет көрсету станциялары, фермерлер базары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hi1bb8g64bklt7vz4eck9uktfcp5urf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654161</id>
      <parentid>3654159</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8469" sha1="jhoce4s7azcwxn1stfvk32dlr1fiiqz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шыназ
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =56 |lat_sec = 15
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =45 |lon_sec = 28
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шыназ ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = б.з.б 1 мыңжылдық
 |алғашқы дерек           = б.з. VIII ғасыры
 |бұрынғы атаулары        = Чиноч, Чиначкет, Чинанчикет, Чинос, Чиноз
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 275 және 252
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 23 700&lt;ref&gt;[https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-browser%3A%2F%2F4DT1uXEPRrJRXlUFoewruMzzbk4I8jZ0ZbxpElRUV8tOf-ZxqbUCKaPfrE4pvq3U3xzZe8dKx_8-gCErUo-H1j23T_IvBXI89xhIJOUO3oHPc1xwFOkKgn5OeXcxcVtEnWtVDkQ1QQlRbQg5aPUVOQ%3D%3D%3Fsign%3DBqUa98mWRJTqJcesTnTL8ogNInrXkhW3FHbTjgbdgjA%3D&amp;name=soato(mhobt)_2020.xlsx&amp;nosw=1 Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan] (in Uzbek and Russian). The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics. July 2020.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 111601, 111602
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шыназ''' ({{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}) — қала (1972 жылдан), [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]] [[Шыназ ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 23 700 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/chinaz-uzbekistan?ysclid=mg2hwtamc5895274028|title=Шыназ (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Ташкенттен 63 шақырым жерде, Сырдария мен Шыршық өзендерінің сағасында орналасқан, қалада теміржол стансасы бар. Шыназ арқылы М-39 Ташкент-Термез тас жолы өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қытай шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 94-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 16-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 490-шы.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмазар]] (7 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (13 км), [[Досабат]] (16 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (24 км), [[Бахт]] (25 км), [[Сайқұн]] (26 км), [[Гүлбахар]] (26 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (31 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (39 км), [[Жетісай]] (41 км, [[Қазақстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (44 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Піскент]] (49 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (50 км), [[Нұрафшан]] (51 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (53 км), [[Ташкент]] (58 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (58 км), [[Баяут]] (62 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chinoz&amp;id=35595&amp;ysclid=mg2i1oo88z915767084|title=Шыназ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың атауы өзбек тілінен аударғанда &quot;аз шындық, шындық&quot; дегенді білдіреді. Оның шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, бұл ауыл құрылған кезеңде аймақта өсімдіктер аз болғандығына байланысты. Жаздың аптап ыстығында бұл жерде күн сәулесінен жасырынатын жер болмады, ал қыста желден баспана болды. Бұл нұсқа бойынша ауылдың атауы жергілікті жерлердегі табиғаттың ерекшеліктерін білдіреді.

Қазіргі аудан орталығының тарихы моңғол шапқыншылығы кезеңінен басталады. 19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге бірінші орыс әскері келіп, ауылдан бес шақырым жерде бекініс орнатып, оны Жаңа Шыназ деп атады. Оның құрылысының мақсаты Орталық Азияның негізгі өзені арқылы өтетін өткелді бақылау және Арал флотының кемелері үшін айлақ салу болды. Патша кезеңінде ескі Шыназ және жаңа Шыназ бір басқаруда болды және біртұтас әкімшілік бірлік болып саналды. Олардың бөлінуі Кеңес өкіметінің келуімен болды. Шыназ қаласы уақыт өте келе аттас ауданның орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10591-Chinaz.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Шыназ ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Шыназдың жанында қиыршық тас карьері бар. Қалада екі бірлескен кәсіпорын (оның ішінде иірілген жіп пен мата өндіретін «Tekstil LTD» бірлескен кәсіпорны), шағын бизнес, мақта тазарту зауыты, наубайхана, құрылыс техникасы, агрегат өндірісі, тұқым өңдеу кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ мәдени, сауда, қызмет көрсету станциялары, фермерлер базары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jhoce4s7azcwxn1stfvk32dlr1fiiqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654163</id>
      <parentid>3654161</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3654163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8615" sha1="cii8hnwbyku3e2xqdfpatd14o7n2vpv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Шыназ
 |шынайы атауы            = {{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}
 |сурет                   = Syr Darya Oblast. Small Russian Settlement in the Fortification of Chinaz WDL10996.png
 |сурет атауы             = 1865 мен 1872 ж. аралығындағы қала
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Өзбекстан
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =40 |lat_min =56 |lat_sec = 15
  |lon_dir =E |lon_deg =68 |lon_min =45 |lon_sec = 28
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Ташкент облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Шыназ ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = б.з.б 1 мыңжылдық
 |алғашқы дерек           = б.з. VIII ғасыры
 |бұрынғы атаулары        = Чиноч, Чиначкет, Чинанчикет, Чинос, Чиноз
 |статус алуы             = 1972
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 275 және 252
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = өзбек
  |тұрғыны                = 23 700&lt;ref&gt;[https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-browser%3A%2F%2F4DT1uXEPRrJRXlUFoewruMzzbk4I8jZ0ZbxpElRUV8tOf-ZxqbUCKaPfrE4pvq3U3xzZe8dKx_8-gCErUo-H1j23T_IvBXI89xhIJOUO3oHPc1xwFOkKgn5OeXcxcVtEnWtVDkQ1QQlRbQg5aPUVOQ%3D%3D%3Fsign%3DBqUa98mWRJTqJcesTnTL8ogNInrXkhW3FHbTjgbdgjA%3D&amp;name=soato(mhobt)_2020.xlsx&amp;nosw=1 Classification system of territorial units of the Republic of Uzbekistan] (in Uzbek and Russian). The State Committee of the Republic of Uzbekistan on statistics. July 2020.&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2016
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[Өзбектер|өзбектер]]
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +5:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 111601, 111602
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Chinoz
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Шыназ''' ({{lang-uz|Chinoz/Чиноз}}) — қала (1972 жылдан), [[Өзбекстан]]ның [[Ташкент облысы]] [[Шыназ ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 23 700 адам.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/chinaz-uzbekistan?ysclid=mg2hwtamc5895274028|title=Шыназ (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
Ташкенттен 63 шақырым жерде, Сырдария мен Шыршық өзендерінің сағасында орналасқан, қалада теміржол стансасы бар. Шыназ арқылы М-39 Ташкент-Термез тас жолы өтеді.

== Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық ==
Қытай шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 94-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 16-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 490-шы.

''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Алмазар]] (7 км), [[Сырдария (қала)|Сырдария]] (13 км), [[Досабат]] (16 км), [[Аққорған (Ташкент облысы)|Аққорған]] (24 км), [[Бахт]] (25 км), [[Сайқұн]] (26 км), [[Гүлбахар]] (26 км), [[Жаңажол (қала)|Жаңажол]] (31 км), [[Бөке (қала)|Бөке]] (39 км), [[Жетісай]] (41 км, [[Қазақстан]]), [[Диқанабат (Сырдария облысы)|Диқанабат]] (44 км), [[Гүлістан]] (46 км), [[Піскент]] (49 км), [[Наурыз (Сырдария облысы)|Наурыз]] (50 км), [[Нұрафшан]] (51 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардаба]] (53 км), [[Ташкент]] (58 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (58 км), [[Баяут]] (62 км).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Chinoz&amp;id=35595&amp;ysclid=mg2i1oo88z915767084|title=Шыназ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланың атауы өзбек тілінен аударғанда &quot;аз шындық, шындық&quot; дегенді білдіреді. Оның шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Олардың біреуіне сәйкес, бұл ауыл құрылған кезеңде аймақта өсімдіктер аз болғандығына байланысты. Жаздың аптап ыстығында бұл жерде күн сәулесінен жасырынатын жер болмады, ал қыста желден баспана болды. Бұл нұсқа бойынша ауылдың атауы жергілікті жерлердегі табиғаттың ерекшеліктерін білдіреді.

Қазіргі аудан орталығының тарихы моңғол шапқыншылығы кезеңінен басталады. 19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге бірінші орыс әскері келіп, ауылдан бес шақырым жерде бекініс орнатып, оны Жаңа Шыназ деп атады. Оның құрылысының мақсаты Орталық Азияның негізгі өзені арқылы өтетін өткелді бақылау және Арал флотының кемелері үшін айлақ салу болды. Патша кезеңінде ескі Шыназ және жаңа Шыназ бір басқаруда болды және біртұтас әкімшілік бірлік болып саналды. Олардың бөлінуі Кеңес өкіметінің келуімен болды. Шыназ қаласы уақыт өте келе аттас ауданның орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10591-Chinaz.html|title=Өзбекстан. Ташкент облысы. Шыназ ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-28 |lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Шыназдың жанында қиыршық тас карьері бар. Қалада екі бірлескен кәсіпорын (оның ішінде иірілген жіп пен мата өндіретін «Tekstil LTD» бірлескен кәсіпорны), шағын бизнес, мақта тазарту зауыты, наубайхана, құрылыс техникасы, агрегат өндірісі, тұқым өңдеу кәсіпорындары орналасқан. Сондай-ақ мәдени, сауда, қызмет көрсету станциялары, фермерлер базары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Ташкент облысы қалалары}}
[[Санат:Ташкент облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cii8hnwbyku3e2xqdfpatd14o7n2vpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767016</id>
    <revision>
      <id>3653866</id>
      <parentid>3653491</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Президент Әкімшілігінің хатшылықтары */</comment>
      <origin>3653866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60560" sha1="1e16cyeajebijrqjr8zls4cbqpzyep5" xml:space="preserve">Мақалада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] құрылымдық бөлімшелері мен олардың басшылары көрсетілген.

Президент Әкімшілігінің негізін 1990 жылдан бастап оның бөлімдері құрайды. 2026 жылы Президент Әкімшілігінде 14 бөлім болды.

Одан бөлек Президент Әкімшілігінің құрамына жеке бөлім ретінде Президенттің кеңсесі, баспасөз қызметі, протокол қызметі, Құрылтайдағы өкілдігі, Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы кіреді.

== Президент Әкімшілігінің бөлімдері мен орталықтары ==
; Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі
2004 жылы Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі болып құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылдың басында қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt; 2008 жылы қайта құрылып, 2024 жылға дейін Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі деп аталды.
# Мұратхан Жуат (2004—2008)
# [[Ғани Өтенұлы Тілеубеков|Ғани Тілеубеков]] (2008—2023)
# Ержан Сейітқұлов (2023 бастап)

; Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімі
1998 жылы Әлеуметтік-экономикалық реформалар бөлімі болып құрылды.  1999—2008 жылдары Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі, 2008—2023 жылдары Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты (начало)]&lt;/ref&gt;
# [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] (1998)
# Ескендір Бейсембетов (2000—2002)
# Батырхан Исаев (2002)
# Марлен Ысқақов (2002—2003)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2003—2005)
# [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] (2005—2006)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2006)
# Анар Мешімбаева (2006—2007)
# [[Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков|Еділ Мамытбеков]] (2007—2008)
# [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] (2008—2009)
# [[Серік Нөгербекұлы Нөгербеков|Серік Нөгербеков]] (2009—2012)
# [[Дәулет Еділұлы Ерғожин|Дәулет Ерғожин]] (2012—2014)
# [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2014—2015)
# [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] (2015—2018)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2018—2020)
# [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2020—2023)
# Айдын Құлсейітов (2023—2025)
# Рақымжан Ерназар (2025 бастап)

; Жалпы бөлім
1990 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2004 жылы қайта құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы бірнеше ай Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі деп аталды.
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1990—1996)
# [[Мейірболат Хабиұлы Жақыпов|Мірболат Жақыпов]] (1996—2002, 2004—2018)
# Бақытжан Темірболат (2018—2019)
# Нұрдәулет Төлеев (2019—2025)
# [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]] (2025–2026)
# Ринат Мұхаметқали (2026 бастап)

; Инвестициялар және сауда бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://stan.kz/eks-ministr-nyrlan-baybazarov-prezident-akimshiliginde-424849/ Экс-министр Нұрлан Байбазаров Президент әкімшілігіне қызметке тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (2025—2026)
# Мейіржан Байғонысов (2026 бастап)

; Коммуникациялар бөлімі
2023 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://aqshamnews.kz/kz/article/aldenei-qr-prezidenti-akimshiligine-qyzmetke-bardy.html Әлденей ҚР Президенті Әкімшілігіне қызметке барды]&lt;/ref&gt;
# [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (2024—2025)
# Қанат Құлшыманов (2025 бастап)

; Көлік-логистика саласын дамыту бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/kolik-logistika-boliminin-basshysy-tagayyndaldy-200028013/ Көлік-логистика бөлімінің басшысы тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Азамат Кескінбаев (2025 бастап)

; Мемлекеттік бақылау бөлімі
1991 жылы құрылды. 1991—1993 жылдары Ұйымдастыру-инспекторлық және аумақтық даму бөлімі, 1993—1994 жылдары Ұйымдастыру жұмысы және жергілікті әкімшіліктер бөлімі, 1994—1995 жылдары Президенттің аймақтардағы өкілдерінің тобы, 1995 жылы Ұйымдастыру-бақылау басқармасы,  2002—2004 жылдары Аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 1995—2002 және 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау бөлімі, 2005—2008 жылдары Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 2008 жылы Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімі, 2008—2023 жылдары Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды.&lt;ref name=&quot;bakylau&quot;&gt;[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]&lt;/ref&gt;
# [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1991—1996)
# [[Үсен Жетенов]] (1996)
# [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] (1996—1997)
# [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1997—1998)
# [[Оралбай Әбдікәрімов]] (м.а., 1998—1999)
# [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (1999—2000)
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2000—2002)
# [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] (2002—2004)
# Владимир Коломийцев (2004—2005)
# [[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]] (2005—2006)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2006—2007)
# [[Серікжан Зиадаұлы Қанаев|Серікжан Қанаев]] (2007—2011)
# [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2012—2014)
# [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] (2014—2017)
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2017—2018)
# [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (2019—2021)
# [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2021—2022)
# Ғабидолла Оспанқұлов (2022—2023)
# [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] (2023—2025)
# Әлихан Жамсатов (2025 бастап)

; Мемлекеттік құқық бөлімі
1990 жылы құрылды. 1992—1994 жылдары Заңнама бөлімі, 1994—1995 жылдары Заңнамалық бастамалар және құқықтық сараптау бөлімі, 1995—1996 және 2004—2008 жылдары Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі, 1996—1999 жылдары Заңнама және сот жүйесі мәселелері бөлімі деп аталды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202211070030&amp;ysclid=mickh8jub3208302349 Они окружают президентов. Часть 2. Силовики и юристы (начало)]&lt;/ref&gt; 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында болды.
# [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]] (1990—1991)
# Юрий Обрядин (1991—1992)
# Сергей Тихонов (1992—1994)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (1994—1997)
# [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (1997—1999)
# [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1999—2000)
# [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2000—2002)
# [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] (2002—2004)
# [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (2004—2008)
# Инна Ахметова (2008—2013)
# [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]] (2013—2018)
# Данияр Вагапов (2018—2020)
# Қайрат Жақыпбаев (2020—2022)
# Айдар Жарылғанов (2023 бастап)

; Мемлекеттік қызмет бөлімі
1990 жылы құрылып, 1994 жылға дейін Кадр бөлімі, 1995 жылға дейін Кадр саясаты бөлімі деп аталды. 1999—2004 жылдары Кадр жұмысы бөлімі, 2004—2008 жылдары Кадр саясаты бөлімі деп аталып, 2008 жылдың басында қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды. 2008 жылы қайта құрылып, 1995—1999 және 2008—2023 жылдары Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімі деп аталды.
# Геннадий Пирожников (1990—1996)
# [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (1996—2004)
# [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2004—2008)
# Жомарт Әбиесов (2008)
# [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2008—2012)
# Марат Дәуешов (2012—2019)
# [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2019—2022)
# Руслан Тұрғаналы (2022 бастап)

; Өңірлік даму мониторингі бөлімі
2025 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://kaz.inform.kz/news/rustam-bayaliev-zhana-kizmetke-tagayindaldi-6a1fc4/ Рустам Баялиев жаңа қызметке тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Рустам Баялиев (2025)

; Өтініштерді қарауды бақылау бөлімі
2019 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/318626-khalyq-unine-qulaq-asady Халық үніне құлақ асады]&lt;/ref&gt;
# [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2019—2020)
# [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (2020—2022)
# [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] (2022)
# [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2022—2026)
# Бақыт Есімова (2026 бастап)

; Сыртқы саясат бөлімі
1992 жылы Халықаралық бөлім болып құрылып, 1995 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202303140035 Они окружают президентов. Часть 3. Международники]&lt;/ref&gt; 2004 жылы Сыртқы саясат орталығы болып қайта құрылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt; 2019 жылы Сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімі, 2023 жылы Сыртқы саясат бөлімі болып өзгертілді.
# [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] (1992—1994)
# [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (1994—1995)
# [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2004—2007)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2007—2012)
# Ержан Ашықбаев (2012—2013)
# [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2013—2016)
# [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2016—2019)
# Сатыбалды Бұршақов (2019)
# Дәулетбек Құсайынов (2019—2023)
# [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] (2023—2025)
# Жандос Иманалиев (2025 бастап)

; Цифрландыруды дамыту бөлімі
2024 жылы құрылды.&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/369480-quat-sandalov-prezident-akimshiliginde-bolim-menhgerushisi-bolyp-taghayyndaldy Қуат Сандалов Президент Әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;
# Қуат Сандалов (2024 бастап)

; Ішкі саясат бөлімі
1992 жылы құрылды. 1994—1995, 1999—2002 жылдары Қоғамдық-саяси бөлім, 2004—2008 жылдары Әлеуметтік-саяси бөлім деп аталды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-201311150031 Министерство любви и правды]&lt;/ref&gt;
# [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992—1993)
# [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993)
# Әділ Ибраев (1993—1994)
# Роза Кенжетаева (1994—1995)
# Гүлша Тәңірбергенова (1995—1996)
# [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (1996—2000)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2000—2002)
# [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] (2002)
# Біржан Қанешев (2002—2003)
# [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2003—2006)
# Ардақ Досжан (2006—2008)
# [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2008)
# [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2008—2012)
# [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2012—2014)
# [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2014—2019)
# Ғани Нығыметов (2019—2020)
# Нұргүл Мауберлинова (2020—2022)
# [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Болат Тілепов]] (2022—2023)
# Айжан Шайназарова (2023—2025)
# Абзал Нүкенов (2025)
# [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2025—2026)
# [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] (2026 бастап)

=== Бұрынғы бөлімдері мен орталықтары ===
; Қауіпсіздік және құқықтық тәртіп бөлімі
2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.
# Алмат Байшолақов (2019—2021)
# Алексей Калайчиди (2021—2023)

; Мемлекеттік басқару бөлімі
2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.
# Әлтайыр Ахметов (2019—2023)

; Стратегиялық жоспарлау бөлімі
2008 жылы құрылып, 2019 жылға дейін Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы деп аталды. 2023 жылы қысқартылды.
# [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2008—2011)
# Эльдар Сыздықов (2011—2012)
# Азамат Әбдімомынов (2012—2014)
# Аяна Манасова (2014—2017)
# Айдын Құлсейітов (2017—2023)
# Рақымжан Ерназар (2023)

; Талдау және болжау орталығы
1993 жылы Ақпараттық-талдау орталығы болып құрылды. 1995 жылы Талдау және стратегиялық зерттеу орталығы болып өзгертіліп, 1999 жылы қысқартылды. 2004 жылы Ақпараттық-талдау орталығы қайта құрылып, 2008 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2018 жылы Талдау және болжау орталығы болып қайта құрылып, 2019 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/naznacheniya/74374/sozdan-tsentr-analiza-i-prognozirovaniya-administratsii-prezidenta.html Создан Центр анализа и прогнозирования Администрации Президента]&lt;/ref&gt;
# [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993—1999)
# Жанай Омаров (2004)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2004—2006)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2006—2007)
# [[Асқар Жұмабайұлы Шоманов|Асқар Шоманов]] (2007—2008)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2018—2019)

; Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі
1990 жылы Іс басқармасы болып құрылды. 1995—1996 жылдары Қаржылық-шаруашылық бөлім, 1996—2004 жылдары Бухгалтерия деп аталды. 2004 жылы Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі деп өзгертіліп, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1990—1992)
# Сайлаубек Әлібеков (1992—1993)
# Хайролла Қабжанов (1993—1996)
# Қадырбай Нұрпейісов (1996—2008)

; Жүйелі зерттеулер орталығы
2002 жылы құрылып, 2006 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.
# Азамат Әбдімомынов (2002—2005)
# Анар Мешімбаева (2005—2006)

; Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі
2004 жылы Ішкі саясат басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды.
# Есетжан Қосубаев (2004)
# Жанай Омаров (2004)
# [[Серік Тұрарұлы Сейдуманов|Серік Сейдуманов]] (2004—2005)

; Сот жүйесі мәселелері бөлімі
2004 жылы Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды.
# [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пакирдинов]] (2004)

; Конфессияаралық қатынастар бөлімі
2003 жылы құрылып, 2004 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot;&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510200030&amp;ysclid=mh6mpancoe351051373 Из истории АП. Часть 2]&lt;/ref&gt;
# Алексей Кекшаев (2003)
# Рәпіл Жошыбаев (2003—2004)

; Қазақстан халықтары ассамблеясымен жұмыс бөлімі
2002 жылы бірнеше ай ғана жұмыс істеді.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2002)

; Азаматтық және кешірім жасау мәселелері бөлімі
1990 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1996 жылы қайта құрылып, 1999 жылы қысқартылды.
# Михаил Бабушкин (1990—?)
# Николай Белоруков (1996—1999)

; Наградалар бөлімі
1990 жылы құрылды. Әр жылдары Мемлекеттік наградалар бөлімі, Наградалар бөлімі деп аталды. 1996 жылы қысқартылды.
# Геннадий Бердюгин (1990—1994)
# Зинаида Федотова (1995—1996)
# [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] (1996)

; Азаматтық бөлімі
1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды.
# [[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]] (1996)

; Кешірім жасау бөлімі
1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды.

; Қорғаныс бөлімі
1992 жылы құрылып, 1994 жылы қысқартылды.
# [[Ким Серікбайұлы Серікбаев|Ким Серікбаев]] (1992—1993)
# Нұрлан Тілемісов (1993—1994)

; Саяси талдау бөлімі
1992 жылы құрылып, 1993 жылы қысқартылды.
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1992—1993)

; Мәдениет және ұлтаралық қатынастар бөлімі
1990 жылы референтура ретінде құрылып, 1991 жылы қысқартылды. 1992 жылы бөлім ретінде қайта құрылып, сол жылы қысқартылды.
# [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1990—1991)
# [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992)

== Президент Әкімшілігінің басқармалары ==
2004 жылы 4 басқарма құрылып, 2005 жылы барлығы қысқартылды. Әр басқарманы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары басқарып, құрамына бірнеше бөлімді жинақтады.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Басқарма !! Бастығы !! Басқарған  уақыты !! Құрылымы
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Мемлекеттік құқық басқармасы || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 2004 || rowspan=&quot;2&quot; | 
* Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі
* Құқық қорғау қызметі бөлімі
* Сот жүйесі мәселелері бөлімі
|-
| [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004—2005
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасы || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004 || rowspan=&quot;2&quot; | 
* Ұйымдастыру-бақылау бөлімі
* Кадр саясаты бөлімі
* Мемлекеттік инспекциясы
|-
| [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 2004—2005
|-
| Ішкі саясат басқармасы || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] || 2004—2005 || 
* Әлеуметтік-саяси бөлімі
* Ақпараттық-талдау орталығы
* Ахуалдық орталығы
* Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі
* Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы
|-
| Экономикалық саясат басқармасы || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] || 2004—2005 ||
* Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі
* Жүйелі зерттеулер орталығы
|}

== Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері ==
2026 жылы барлығы дербес мемлекеттік орган болып құрылған [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратының]] құрамына енді.&lt;ref&gt;[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]&lt;/ref&gt;

; Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы
2004 жылы құрылды. 2008 жылы қысқартылып, 2009 жылы қайта құрылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=19-201001200039 Указ Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2009 года №911]&lt;/ref&gt; 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды, 2006 жылдан бастап Қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді.
# Нелля Жұбасова (2004—2007)
# [[Мейіржан Серікұлы Машан|Мейіржан Машан]] (2007)
# Алмаз Ещанов (2007—2008)
# Нұрлан Жанәбілов (2010—2013)
# Абзал Нүкенов (2013—2016)
# Ерлан Абдақасов (2016—2021)
# Данияр Есин (2021—2022)
# Амангелді Омарбеков (2022—2025)
# Арман Әбдірәсілов (2025 бастап)

; Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі
2015 жылы құрылды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# [[Талғат Жеңісұлы Жанжүменов|Талғат Жанжүменов]] (2015—2016)
# [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев|Мүслім Алтынбаев]] (2016—2017)
# Бақыт Құрманбаев (2017—2019)
# Талғат Мұхтаров (2019—2020)
# Қайыргелді Есенеев (2020—2022)
# Русланбек Бекжігітов (2022—2024)
# Марат Аймашев (2024 бастап)

; Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі
2015 жылы құрылып, 2023 жылға дейін Қауіпсіздіктің жалпы мәселелері бөлімі деп аталды.&lt;ref name=&quot;bolim1&quot; /&gt;
# Русланбек Бекжігітов (2015—2021)
# Расул Оразғұлов (2021 бастап)

; Қауіпсіздік Кеңесінің Құқық қорғау жүйесі бөлімі
1992 жылы Құқық қорғау органдары бөлімі болып құрылды. 1994 жылы Заңдылықты қамтамасыз ету, құқықтық тәртіп және сот реформасы бөлімі болып өзгертіліп, 1996 жылы қысқартылды. 2004 жылы Құқық қорғау қызметі бөлімі болып қайта құрылды. 2005 жылы Құқық қорғау мен сот жүйелері мәселелері бөлімі деп өзгертіліп, 2008 жылдан бастап Құқық қорғау жүйесі бөлімі деп аталады. 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының, 2019—2023 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің құрамында болды. 2026 жылға дейін Президент Әкімшілігі құрамында болды.
# [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] (1992—1993)
# Назымбек Әкімбеков (1993—1994)
# Николай Белоруков (1994—1996)
# Марат Әбілхатаев (2004—2006)
# [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2006—2007)
# Ерлік Кененбаев (2007—2008)
# Сейітжан Шалабаев (2008)
# [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] (2008—2014)
# Ерлік Кененбаев (2014—2016)
# Алексей Калайчиди (2016—2019)
# Қанат Сейдгапбаров (2019—2022)
# Азамат Дүйсембеков (2022—2023)
# Алексей Калайчиди (2023—2025)
# Дәурен Ерғарин (2025 бастап)

; Талдау бөлімі
1999 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығы болып құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2009 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі болып қайта құрылды.
# [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (1999—2002)
# Еркін Тұқымов (2010—2018)
# Александр Суханов (2018 бастап)

=== Бұрынғы бөлімдері ===
; Қауіпсіздік Кеңесінің Экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімі
2000 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды.
# Рүстем Жоламан (2000—2001)

== Президент кеңсесі ==
1991 жылы құрылды. 1995 жылға дейін Президент хатшылығы, 2002—2004 жылдары Президент Әкімшілігінің кеңсесі деп аталды.
# Владимир Шепель (1991—1994)
# [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994)
# Владимир Шепель (1994—1996)
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1996—2019)
# Бақытжан Темірболат (м.а., 2019)
# [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (2019—2022)
# [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2022 бастап)

2004—2005 жылдары құрамына бірнеше бөлімді жинақтады:
* Жалпы бөлім
* Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі
* Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі

== Президенттің баспасөз қызметі ==
1990 жылы Баспасөзбен байланыс және қоғамдық пікірді зерттеу бөлімі болып құрылған. 1990 жылдың соңында бөлім атауын өзгертпестен референтураға, 1991 жылы референтура қайтадан бөлімге айналды. 1992—1994 жылдары Президент баспасөз хатшысының қызметі деп аталса, 1994 жылдан бастап Президенттің баспасөз қызметі деп аталады.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202309130035&amp;ysclid=mh6ayo0ll8549330047 Глас свыше: история должности пресс-секретаря президента]&lt;/ref&gt;

; [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]]
1990 жылдың соңында енгізілген.
# [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990—1991)
# Сейітқазы Матаев (1991—1993)
# Нұрлан Дәненов (1993—1994)
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1994—1996)
# [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998)
# [[Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев|Асылбек Бисенбаев]] (1998—2001)
# Жанай Омаров (2001—2004)
# [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2004—2007)
# [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2007—2008)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2008—2009)
# [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2009—2011)
# [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (2011—2016)
# [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] (2016—2019)
# [[Берік Уәли]] (2019—2022)
# [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2022—2023)
# Нұрмұхамед Байғараев (2023)
# [[Берік Уәли]] (2023—2025)
# [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2025—2026)
# [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2026 бастап)

; Президент баспасөз қызметінің басшысы
1990—2008 жылдары Президенттің баспасөз қызметін басқарды.
# [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990)
# Игорь Романов (1990—1995)&lt;ref&gt;[https://centrasia.org/person2.php?st=1080807196 РОМАНОВ Игорь Матвеевич]&lt;/ref&gt;
# [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1995—1996)
# [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998)
# Лев Тараков (1998—2002)
# Есетжан Қосубаев (2002—2004)
# [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2004—2008)

== Президенттің протокол қызметі ==
1995 жылы құрылды. 2004 жылға дейін Президенттің протокол қызметі, 2004—2021 жылдары Президент протоколы деп аталды.
# [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (м.а., 1996)
# [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1996—1997)
# [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (1997—1999)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1999—2006)
# [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] (2006—2009)
# [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]] (2009—2015)
# Мәди Атамқұлов (2015—2021)
# Дмитрий Михно (2021—2023)
# [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] (2023 бастап)

== Президенттің Құрылтайдағы өкілдігі ==
2001 жылы Президенттің Парламенттегі өкілдігі болып құрылып, 2026 жылы Президенттің Құрылтайдағы өкілдігі болып өзгерді. 
# Жолымбет Бәйішев (2001—2002)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2002—2006)
# Рахмет Мұқашев (2006—2007)
# [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007—2008)
# [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2008—2013)
# [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2013—2019)
# [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2019—2022)
# Әмірбек Оспанбеков (2022—2026)
# Мұрат Қайырбек (2026 бастап)

=== Бұрынғы өкілдері ===
; Президенттің Жоғарғы Кеңестегі жеке өкілі
1994—1995 жылдары жұмыс істеді.
# Константин Колпаков (1994—1995)

; Президенттің Парламент Сенатындағы өкілі
1995—2001 жылдары жұмыс істеді.
# Жолымбет Бәйішев (1996—2001)

; Президенттің Парламент Мәжілісіндегі өкілі
1995—2001 жылдары жұмыс істеді.
# Қабылсаят Әбішев (1996—1999)
# [[Бексұлтан Сәрсеков]] (1999)
# Сабыр Қасымов (1999—2001)

== Президент Әкімшілігінің хатшылықтары ==
; Вице-президент хатшылығы
1991 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. 2026 жылы қайта құрылды.
# [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1991—1992)
# Константин Колпаков (1992—1994)
# [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994)
# [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] (1994—1995)
# Ержан Досмұхамедов (1995—1996)
# Жанна Нұржанова (2026 бастап)

; Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы
1995 жылы құрылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды.
# [[Жүнісбек Қабыкейұлы Сұлтанмұратов|Жүнісбек Сұлтанмұратов]] (2004)
# [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2004—2008)
# Виктор Супрун (2008—2012)
# Әнуар Омарқожаев (2012—2014)
# Дастан Махаев (2014—2016)
# [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (2016)
# Үмбетбай Мағзұмов (2016—2018)
# Ақмарал Байтемірова (2018—2019)
# Алмас Батанов (2019)
# Евгений Ким (2019)
# Ренат Айтаев (2019—2022)
# Ринат Мұхаметқали (2022—2023)
# Берік Беркімбаев (2023)
# Асқар Жакенов (2023—2024)
# Қаныш Төлеушин (2025—2026)
# Данияр Құсайынов (2026 бастап)

; Қауіпсіздік кеңесі аппаратының хатшылығы
1996 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://nomad.su/?a=3-202510150035 К истории АП. Часть 1]&lt;/ref&gt; 2026 жылы Қауіпсіздік кеңесі аппаратының хатшылығы болып қайта құрылды.
# Марат Нұриев (199?—1997)
# [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (1997—1999)
# Біржан Қанешев (2001—2002)
# [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2002—2005)
# [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2005—2009)
# [[Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин|Қозы-Көрпеш Жаңбыршин]] (2009—2014)
# Азамат Әбдімомынов (2014—2015)
# Саидмұрат Тәңірберген (2015—2019)
# Шоқан Елшібеков (2019—2020)
# Ерлан Байтұқбаев (2020—2023, 2026 бастап)

=== Бұрынғы хатшылықтары ===
; Мемлекеттік кеңесшінің хатшылығы
1995 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. 2022 жылға дейін Мемлекеттік хатшының хатшылығы деп аталды.
# Амангелді Қайырбаев (1996—2002)
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2004)
# Еран Мағзұмов (2004—2008)
# [[Қайрат Орынбайұлы Айтбай|Қайрат Айтбай]] (2008—2013)
# Нұрлан Жанәбілов (2013—2014)
# Михаил Чирков (2014)
# Серік Ахмет (2014—2019)
# Алмас Батанов (2019)
# Жанна Құрманғалиева (2019)
# Евгений Ким (2019—2021)
# Мәжит Самитов (2021—2024)
# Жанна Нұржанова (2024—2026)

; Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы
2004 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. 2005 жылға дейін Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2007 жылға дейін Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы деп аталды.
# [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2004—2008)
# [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (2008—2017)
# [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2017—2018)
# Леонид Прокопенко (2018—2019)
# [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2019—2021)
# Марат Әзілханов (2021—2026)

; Президент көмекшісінің хатшылығы
1999 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. Президент көмекшісі [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратовтың]] қызметін қамтамасыз етумен айналысты.
# [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (1999—2002)

; Жоғары тәртiптiлiк кеңесінің хатшылығы
1997 жылы құрылып, 1998 жылы қысқартылды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003705_ Қазақстан Республикасының Жоғары тәртiптiлiк кеңесi туралы]&lt;/ref&gt;
# [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1997—1998)

; Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес хатшылығы
1996 жылы құрылып, 1997 жылға дейін Жоғары экономикалық кеңес хатшылығы деп аталды.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002946_ Қазақстан Республикасының Президентi жанынан Жоғары экономикалық кеңес құру туралы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003723_ Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес мәселелерi]&lt;/ref&gt; 1998 жылы қысқартылды.
# [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (1996–1997)

== Президент Әкімшілігінің  инспекциялары ==
; Мемлекеттік инспекция
1993—1995 жылдары Президент жанында Бас бақылау инспекциясы жұмыс істеді. 2002 жылы Президент Әкімшілігінің Бас бақылау инспекциясы болып құрылып, сол жылы қысқартылды. 2004 жылы Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының Мемлекеттік инспекциясы болып қайта құрылып, 2005 жылы қысқартылды.&lt;ref name=&quot;bakylau&quot; /&gt;
# [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] (1993)
# Саят Бейсенов (1993—1995)
# [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (2002)
# [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] (2004—2005)

== Президент Әкімшілігінің шаруашылығы ==
; Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы
1992 жылы Президент аппаратының Шаруашылық басқармасы болып құрылды. 1994 жылы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып өзгертілді. 1995 жылы Президент аппаратынан бөлініп, тікелей Президентке бағынатын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс басқармасы]] құрылды.
# [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1992—1995)

== Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі == 
2019 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өзі туралы конституциялық заңға сәйкес құрды. Елбасына тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган мәртебесі болды, Президент әкімшілігінің құрамына кірген жоқ. 2023 жылы конституциялық заңның күші жойылуына байланысты жұмысын тоқтатты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000884 Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің - Елбасының Кеңсесі туралы]&lt;/ref&gt;

# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (2019—2023)
# Нұрлан Қаймолдаев (2023)

Құрылымы:
# Ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету бөлімі
# Құжаттама, қаржы және кадрмен қамтамасыз ету бөлімі
# Ұйымдастыру жұмыстары бөлімі
# Елбасының баспасөз қызметі
# Елбасының протоколы
# Елбасы кеңсесі басшысының хатшылығы
# Елбасы көмекшісінің хатшылығы

== Президент жанындағы мекемелер ==
; Президент архиві
1994 жылы құрылды. 
# Ғалия Қарпықова (1994—1997)
# Людмила Дегитаева (1997—2004)
# Владимир Шепель (2004—2014)
# Борис Джапаров (2014—2018)
# Жәмилә Әбдіқадырова (2018—2022)
# Әлия Мұстафина (2022 бастап)

; Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі
2012 жылы Президент жанынан құрылды. 2016—2019 жылдары Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне қарады. 2019 жылдан бастап қайтадан Президент жанында жұмыс істейді.
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2012—2016)
# [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] (2016)
# Евгений Кочетов (2016—2017)
# Анастасия Щегорцова (2017—2018)
# Руслан Әлішев (2018—2019)
# Талғат Қалиев (2019—2020)
# Руслан Әлішев (2020—2022)
# [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2022)
# [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] (2022 бастап)

; Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты]]
1992 жылы Президент жанындағы [[КИМЭП]] университетінің құрамында құрылды. 1993 жылдан бастап жеке мекеме ретінде Президент жанында жұмыс істейді.
# Өмірсерік Қасенов (1993—1997)
# Лев Тараков (1997)
# Алма Сұлтанғалиева (1997—1998)
# [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (1998—2000)
# [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2000—2005)
# Болат Сұлтанов (2005—2014)
# [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2014—2017)
# Зарема Шаукенова (2017—2022)
# Еркін Тұқымов (2022—2025)
# [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] (2025 бастап)

; Президент жанындағы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясы]]
2022 жылы акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2023 жылдан бастап Президент жанында жұмыс істейді. Академияны Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады.
# [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] (2023—2024)
# [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] (2024 бастап)

; Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы
1994 жылы Президент жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі болып құрылды. 1998 жылы Мемлекеттік қызмет академиясы болып өзгертіліп, 2005 жылы қазіргі атауын алды. 2008 жылдан бастап оқу орнын Мемлекеттік қызмет істері агенттігі басқарады.
# Нұрлан Дәненов (1994—1995)
# Қайыржан Тақуов (тең директор, 1995—199?)
# Кристиан Висанти (тең директор, 1995—1997)&lt;ref&gt;[https://journal.apa.kz/index.php/path/article/download/80/58/607&amp;ved=2ahUKEwir4vetgKCSAxUc8LsIHV6AMPkQFnoECDoQAQ&amp;usg=AOvVaw2QA2YFkkl8PXqnhMNliWC НВШГУ – ПЕРВАЯ ШКОЛА ПОЛИТИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА НЕЗАВИСИМОГО КАЗАХСТАНА]&lt;/ref&gt;
# Аманқұл Серікбаев (1998—2005)
# [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]] (2005—2006)
# [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (2006—2008)
# Бақыт Есекина (2008—2009)
# Арын Орсариев (2009—2012)
# [[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Болатбек Әбдірәсілов]] (2012—2016)
# Фатима Жақыпова (2016—2019)
# Әлтайыр Ахметов (2019)
# Ерлан Әбіл (2019—2025)&lt;ref&gt;[https://dknews.kz/ru/v-strane/42266-akademii-gosudarstvennogo-upravleniya-pri-prezidente Академии государственного управления при Президенте РК 25 лет: форум выпускников]&lt;/ref&gt;
# Азамат Жолманов (2025 бастап)

=== Президент жанында жұмыс істеген мекемелер ===
; Президент жанындағы Қоғамдық келісім 
2014 жылы Президент жанынан құрылды. 2020 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарайды. Мекеме [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның жұмысын ұйымдастырады.
# [[Наталья Павловна Калашникова|Наталья Калашникова]] (2014—2016)
# [[Александр Юрьевич Тараков|Александр Тараков]] (2016—2019)
# Саттар Мәжитов (2019—2020)

; Тұңғыш Президент кітапханасы
2012 жылы Назарбаев орталығы болып құрылды. 2014 жылы оның негізінде Тұңғыш Президент кітапханасы құрылды. 2016 жылы оған Тұңғыш Президент музейі қосылды. 2023 жылы Тұңғыш Президент кітапханасы Президент іс басқармасына қарайтын Президенттік орталық және Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын Тұңғыш Президент музейі болып екіге бөлінді.
# [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (2012—2013)
# [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (м.а., 2013—2019)
# [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2019—2021)
# Бақытжан Темірболат (2021 бастап)

; Тұңғыш Президент музейі
2004 жылы құрылды. 2016 жылы жеке мекеме ретінде жұмысын тоқтатып, Тұңғыш Президент кітапханасына қосылды. 2023 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын корпоративтік қор ретінде жұмыс істейді.
# Алма Сағынғали (2004—2016)

; Президент жанындағы Қазақстанның менеджмент, экономика және болжау институты
1992 жылы құрылды. 2003 жылдан бастап акционерлік қоғамға айналып, кейін жартылай жекешелендірілді. Мажоритарлық акционері оқу орнының басшысы [[Чан Йан Бэнг]] болса, акцияларының қалған мемлекеттік пакетін Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. Қазіргі кезде [[КИМЭП]] университеті деп аталады.
# [[Чан Йан Бэнг]] (1992 бастап)

== Президенттің арнайы өкілдері ==
; Президенттің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі
1995 жылы енгізілді. 2008 жылға дейін Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнайы өкiлi деп аталды. 2008—2009 жылдары Қызылорда облысының әкімі, 2009 жылдан бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымын қатар атқарады.
# [[Ерғазы Мейірғалиұлы Нұрғалиев|Ерғазы Нұрғалиев]] (1995—2004)
# [[Әділбек Әлімжанұлы Басекеев|Әділбек Бәсекеев]] (2004—2008)
# [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2008)
# [[Болатбек Баянұлы Қуандықов|Болатбек Қуандықов]] (2008—2009)
# Сәбит Қожаметов (2009—2013)
# [[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев|Рзақұл Нұртаев]] (2013—2014)
# Серік Қожаниязов (2014—2019)
# Бақытжан Намаев (2019—2020)
# Серік Сүлейменов (2020—2022)
# Қайрат Нұртай (2022 бастап)

; Президенттің Ауғанстан бойынша арнаулы өкілі
2020 жылы енгізілді. Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметін қатар атқарады.
# Талғат Қалиев (2020—202?)
# Еркін Тұқымов (2025 бастап)

=== Бұрынғы өкілдері ===
; Президенттің Алматы қаласындағы арнаулы өкілі
2004 жылы енгізіліп, 2005 жылы қысқартылды.
# [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]] (2004—2005)

; Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі
2021 жылы енгізіліп, 2023 жылы қысқартылды. 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымын қатар атқарды.
# [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] (2021—2023)

; Президенттің халықаралық экологиялық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі
2023 жылы енгізіліп, 2025 жылы қысқартылды. Президент кеңесшісі лауазымын қоса атқарды.
# [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] (2023—2025)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]]</text>
      <sha1>1e16cyeajebijrqjr8zls4cbqpzyep5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Muhammad Shanb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>767511</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user cf385bb3d8cbdecc74995cdc93326112" />
    <revision>
      <id>3653941</id>
      <parentid>3516585</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user cf385bb3d8cbdecc74995cdc93326112]]</comment>
      <origin>3653941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="r4u64gjcxeug940q7djlx3tu7ejr2da" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user cf385bb3d8cbdecc74995cdc93326112]]</text>
      <sha1>r4u64gjcxeug940q7djlx3tu7ejr2da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sazhik99</title>
    <ns>3</ns>
    <id>772910</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 63c15dc6c26d3de2c18d6b97f0aee9ed" />
    <revision>
      <id>3653945</id>
      <parentid>3541695</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 63c15dc6c26d3de2c18d6b97f0aee9ed]]</comment>
      <origin>3653945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="7l7yuzz2u71x656yu7cqik8ka7zcxu6" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 63c15dc6c26d3de2c18d6b97f0aee9ed]]</text>
      <sha1>7l7yuzz2u71x656yu7cqik8ka7zcxu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Patroenix</title>
    <ns>3</ns>
    <id>773645</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de" />
    <revision>
      <id>3653943</id>
      <parentid>3545848</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]]</comment>
      <origin>3653943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="9md3po2eipnrem5664qqepnreazbg9x" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]]</text>
      <sha1>9md3po2eipnrem5664qqepnreazbg9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3654047</id>
      <parentid>3653655</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3654047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732436" sha1="8vjbv09ept6rqi27b2rr0f6e5z7u272" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 122126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 233376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 449079]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 54297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 124339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 414961]
|-
|3
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 108913]
|-
|4
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9888]
|-
|5
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 12784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17066]
|-
|6
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 238011]
|-
|7
|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15416]
|-
|8
|[[Бауырсақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 4880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 8179]
|-
|9
|[[Әділет (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13245]
|-
|10
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 79862]
|-
|11
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28442]
|-
|12
|[[Қазақстан Құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8884]
|-
|13
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 44184]
|-
|14
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 80445]
|-
|15
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 73208]
|-
|16
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23050]
|-
|17
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20832]
|-
|18
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22891]
|-
|19
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29963]
|-
|20
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35351]
|-
|21
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25631]
|-
|22
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22845]
|-
|23
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11166]
|-
|24
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115003]
|-
|25
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27595]
|-
|26
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 55275]
|-
|27
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27928]
|-
|28
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33467]
|-
|29
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22664]
|-
|30
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27121]
|-
|31
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45366]
|-
|32
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8544]
|-
|33
|[[Қазақстан халық партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3494]
|-
|34
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22576]
|-
|35
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28150]
|-
|36
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 114492]
|-
|37
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 16059]
|-
|38
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15323]
|-
|39
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5137]
|-
|40
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 61323]
|-
|41
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 25979]
|-
|42
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 106623]
|-
|43
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6636]
|-
|44
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56702]
|-
|45
|[[Ақ жол (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2793]
|-
|46
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 118308]
|-
|47
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33677]
|-
|48
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11706]
|-
|49
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11602]
|-
|50
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6442]
|-
|51
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17663]
|-
|52
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36660]
|-
|53
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21505]
|-
|54
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25251]
|-
|55
|[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3139]
|-
|56
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 63305]
|-
|57
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48925]
|-
|58
|[[Созақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3130]
|-
|59
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9333]
|-
|60
|[[Құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4979]
|-
|61
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8751]
|-
|62
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27363]
|-
|63
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9641]
|-
|64
|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2829]
|-
|65
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27248]
|-
|66
|[[Google]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Google 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Google 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Google 4093]
|-
|67
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10936]
|-
|68
|[[Сәтті Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3237]
|-
|69
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16021]
|-
|70
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57183]
|-
|71
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21313]
|-
|72
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15293]
|-
|73
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 19612]
|-
|74
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12131]
|-
|75
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 81358]
|-
|76
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 28707]
|-
|77
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9673]
|-
|78
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12943]
|-
|79
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35018]
|-
|80
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 36808]
|-
|81
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23683]
|-
|82
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9120]
|-
|83
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18710]
|-
|84
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15139]
|-
|85
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28809]
|-
|86
|[[Respublica]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Respublica 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Respublica 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Respublica 2387]
|-
|87
|[[Ауыл (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4673]
|-
|88
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17788]
|-
|89
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15556]
|-
|90
|[[Zhezkazgan Air]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zhezkazgan_Air 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zhezkazgan_Air 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zhezkazgan_Air 1023]
|-
|91
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17867]
|-
|92
|[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5074]
|-
|93
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76122]
|-
|94
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13928]
|-
|95
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11342]
|-
|96
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 51229]
|-
|97
|[[Олжас Абайұлы Бектенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4687]
|-
|98
|[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2335]
|-
|99
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16416]
|-
|100
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25450]
|-
|101
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 33165]
|-
|102
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21516]
|-
|103
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11014]
|-
|104
|[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7190]
|-
|105
|[[Байтақ (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2375]
|-
|106
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 48935]
|-
|107
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 94797]
|-
|108
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4901]
|-
|109
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11891]
|-
|110
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9773]
|-
|111
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7329]
|-
|112
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62988]
|-
|113
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9516]
|-
|114
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 44042]
|-
|115
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22895]
|-
|116
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11032]
|-
|117
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12418]
|-
|118
|[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4880]
|-
|119
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4046]
|-
|120
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18413]
|-
|121
|[[Бекжан Әшірбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1037]
|-
|122
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8373]
|-
|123
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15990]
|-
|124
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16280]
|-
|125
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 56475]
|-
|126
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15241]
|-
|127
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11746]
|-
|128
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6602]
|-
|129
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 28516]
|-
|130
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13285]
|-
|131
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9279]
|-
|132
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 50044]
|-
|133
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19829]
|-
|134
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 27668]
|-
|135
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12928]
|-
|136
|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1476]
|-
|137
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31795]
|-
|138
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12404]
|-
|139
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22410]
|-
|140
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 34870]
|-
|141
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15517]
|-
|142
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17853]
|-
|143
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39327]
|-
|144
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16458]
|-
|145
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11689]
|-
|146
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12627]
|-
|147
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21359]
|-
|148
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34094]
|-
|149
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40718]
|-
|150
|[[Ветеринария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1342]
|-
|151
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 59252]
|-
|152
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14503]
|-
|153
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22250]
|-
|154
|[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2313]
|-
|155
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7979]
|-
|156
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7560]
|-
|157
|[[Google Chrome]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Google_Chrome 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Google_Chrome 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Google_Chrome 1787]
|-
|158
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7516]
|-
|159
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13367]
|-
|160
|[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1150]
|-
|161
|[[Sadraddin]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sadraddin 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 4510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sadraddin 8633]
|-
|162
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12512]
|-
|163
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 60496]
|-
|164
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19562]
|-
|165
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35165]
|-
|166
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8644]
|-
|167
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9980]
|-
|168
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15011]
|-
|169
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8012]
|-
|170
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12584]
|-
|171
|[[Кек алушылар: Финал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2205]
|-
|172
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8060]
|-
|173
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5048]
|-
|174
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12289]
|-
|175
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11848]
|-
|176
|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4590]
|-
|177
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12733]
|-
|178
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9369]
|-
|179
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8778]
|-
|180
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13676]
|-
|181
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12305]
|-
|182
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 3778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7702]
|-
|183
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6477]
|-
|184
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5538]
|-
|185
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 25425]
|-
|186
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18389]
|-
|187
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25007]
|-
|188
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19449]
|-
|189
|[[Уикипедия:Қауым порталы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6756]
|-
|190
|[[ALT Университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3739]
|-
|191
|[[Медицина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5168]
|-
|192
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 104580]
|-
|193
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 3602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33158]
|-
|194
|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4348]
|-
|195
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12642]
|-
|196
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5526]
|-
|197
|[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5083]
|-
|198
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10947]
|-
|199
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9739]
|-
|200
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52099]
|-
|201
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12833]
|-
|202
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24083]
|-
|203
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14485]
|-
|204
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18425]
|-
|205
|[[URL]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=URL 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=URL 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=URL 2509]
|-
|206
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71720]
|-
|207
|[[Келінжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10373]
|-
|208
|[[Дидахмет Әшімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2146]
|-
|209
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7467]
|-
|210
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 10355]
|-
|211
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7953]
|-
|212
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13381]
|-
|213
|[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4122]
|-
|214
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27385]
|-
|215
|[[:Санат:Қазақ батырлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7663]
|-
|216
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10089]
|-
|217
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15101]
|-
|218
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 15525]
|-
|219
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 3389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 9800]
|-
|220
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10464]
|-
|221
|[[Қазақ есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8311]
|-
|222
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9038]
|-
|223
|[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6833]
|-
|224
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14655]
|-
|225
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10128]
|-
|226
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26191]
|-
|227
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8001]
|-
|228
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7864]
|-
|229
|[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3208]
|-
|230
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 24088]
|-
|231
|[[Аида Ғалымқызы Балаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3384]
|-
|232
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11711]
|-
|233
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26756]
|-
|234
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9774]
|-
|235
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17366]
|-
|236
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10821]
|-
|237
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6605]
|-
|238
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8230]
|-
|239
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13227]
|-
|240
|[[BALA (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 4595]
|-
|241
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16045]
|-
|242
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9777]
|-
|243
|[[Ұлғайсын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 56]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 699]
|-
|244
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12768]
|-
|245
|[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4674]
|-
|246
|[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1442]
|-
|247
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10826]
|-
|248
|[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3505]
|-
|249
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7523]
|-
|250
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9459]
|-
|251
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11215]
|-
|252
|[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5246]
|-
|253
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18789]
|-
|254
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16219]
|-
|255
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26375]
|-
|256
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 33567]
|-
|257
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7022]
|-
|258
|[[Қазақстан вице-президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 801]
|-
|259
|[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 948]
|-
|260
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8976]
|-
|261
|[[Шашыратқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2974]
|-
|262
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7479]
|-
|263
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8397]
|-
|264
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9034]
|-
|265
|[[Жаппас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6698]
|-
|266
|[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7373]
|-
|267
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19980]
|-
|268
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15866]
|-
|269
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27677]
|-
|270
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28096]
|-
|271
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 25981]
|-
|272
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7594]
|-
|273
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26328]
|-
|274
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40184]
|-
|275
|[[HTML]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=HTML 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=HTML 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=HTML 5820]
|-
|276
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15345]
|-
|277
|[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2849]
|-
|278
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18294]
|-
|279
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8100]
|-
|280
|[[Тарақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5751]
|-
|281
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22848]
|-
|282
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8458]
|-
|283
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28188]
|-
|284
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10599]
|-
|285
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7522]
|-
|286
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24200]
|-
|287
|[[Алшын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6949]
|-
|288
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10564]
|-
|289
|[[Жақайым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5975]
|-
|290
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7758]
|-
|291
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9972]
|-
|292
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7404]
|-
|293
|[[Жеке батылдығы үшін ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 418]
|-
|294
|[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4720]
|-
|295
|[[Қырғыз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6708]
|-
|296
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24692]
|-
|297
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8455]
|-
|298
|[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 659]
|-
|299
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17776]
|-
|300
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5939]
|-
|301
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16424]
|-
|302
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15498]
|-
|303
|[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2474]
|-
|304
|[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6069]
|-
|305
|[[Тама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5599]
|-
|306
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 37114]
|-
|307
|[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4911]
|-
|308
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 17497]
|-
|309
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5519]
|-
|310
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17540]
|-
|311
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6170]
|-
|312
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24677]
|-
|313
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19597]
|-
|314
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10022]
|-
|315
|[[Қаракесек (Әлімұлы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5459]
|-
|316
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6595]
|-
|317
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11007]
|-
|318
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11759]
|-
|319
|[[Сая Оразғалиева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1452]
|-
|320
|[[SuperStar KZ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SuperStar_KZ 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SuperStar_KZ 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SuperStar_KZ 842]
|-
|321
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7851]
|-
|322
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 55610]
|-
|323
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31651]
|-
|324
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9065]
|-
|325
|[[Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4574]
|-
|326
|[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2595]
|-
|327
|[[Уикипедия:Видео сабақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5575]
|-
|328
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11289]
|-
|329
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11442]
|-
|330
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7907]
|-
|331
|[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4460]
|-
|332
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11386]
|-
|333
|[[Ұлттық құрылтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2158]
|-
|334
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9457]
|-
|335
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16906]
|-
|336
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10460]
|-
|337
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5284]
|-
|338
|[[Есекжем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5254]
|-
|339
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8654]
|-
|340
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10606]
|-
|341
|[[Нұрсұлтан мешіті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1137]
|-
|342
|[[Hybrid Theory]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Hybrid_Theory 27]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Hybrid_Theory 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Hybrid_Theory 496]
|-
|343
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7054]
|-
|344
|[[Алаша (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5069]
|-
|345
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20624]
|-
|346
|[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 610]
|-
|347
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6124]
|-
|348
|[[Қазақстан халық кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2454]
|-
|349
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14493]
|-
|350
|[[Төртқара]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6288]
|-
|351
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8617]
|-
|352
|[[Қазақ шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6602]
|-
|353
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15124]
|-
|354
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11453]
|-
|355
|[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2028]
|-
|356
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 21452]
|-
|357
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27048]
|-
|358
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9788]
|-
|359
|[[Ақпарат технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5191]
|-
|360
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22723]
|-
|361
|[[Кете (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4569]
|-
|362
|[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2548]
|-
|363
|[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2213]
|-
|364
|[[Ұйықтатын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5851]
|-
|365
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21856]
|-
|366
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24311]
|-
|367
|[[Логистика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2525]
|-
|368
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7825]
|-
|369
|[[Сағат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4575]
|-
|370
|[[Қарауыл руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5948]
|-
|371
|[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 568]
|-
|372
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5815]
|-
|373
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 29346]
|-
|374
|[[Вагиналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3752]
|-
|375
|[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4210]
|-
|376
|[[Еуразия ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5695]
|-
|377
|[[Ыстықкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3393]
|-
|378
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11490]
|-
|379
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8976]
|-
|380
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15562]
|-
|381
|[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2766]
|-
|382
|[[Инвестиция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2780]
|-
|383
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11484]
|-
|384
|[[Шекті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5058]
|-
|385
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16394]
|-
|386
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21417]
|-
|387
|[[I Сүлеймен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4190]
|-
|388
|[[Гүлбахрам Байбосынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3109]
|-
|389
|[[Түркістан Арена]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 891]
|-
|390
|[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2447]
|-
|391
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9178]
|-
|392
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16099]
|-
|393
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5398]
|-
|394
|[[Уикипедия:Telegram]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5276]
|-
|395
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12664]
|-
|396
|[[Сүндеттеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3803]
|-
|397
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7929]
|-
|398
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7289]
|-
|399
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28737]
|-
|400
|[[Балық шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1657]
|-
|401
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10220]
|-
|402
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 27854]
|-
|403
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14169]
|-
|404
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9360]
|-
|405
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 21869]
|-
|406
|[[Ұлытау ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2506]
|-
|407
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 57864]
|-
|408
|[[Қазақстан Ұлттық банкі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3138]
|-
|409
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12711]
|-
|410
|[[Арқалық (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3546]
|-
|411
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8044]
|-
|412
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7896]
|-
|413
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12399]
|-
|414
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46930]
|-
|415
|[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 375]
|-
|416
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7144]
|-
|417
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21248]
|-
|418
|[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4294]
|-
|419
|[[Дәстүр (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7154]
|-
|420
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24316]
|-
|421
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8558]
|-
|422
|[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3144]
|-
|423
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14684]
|-
|424
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9030]
|-
|425
|[[A.Z. (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3879]
|-
|426
|[[Уикипедия:Таныстыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3951]
|-
|427
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6848]
|-
|428
|[[Зу-Зу Күлпаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6088]
|-
|429
|[[Құрмет ордені]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5619]
|-
|430
|[[Уәлибек Әбдірайымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3777]
|-
|431
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18161]
|-
|432
|[[Аналды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4926]
|-
|433
|[[Ошақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5154]
|-
|434
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19184]
|-
|435
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6599]
|-
|436
|[[Қайрат (футбол клубы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 11571]
|-
|437
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9023]
|-
|438
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42114]
|-
|439
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11121]
|-
|440
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22460]
|-
|441
|[[Жетіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5203]
|-
|442
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11157]
|-
|443
|[[Торғай облысы (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3149]
|-
|444
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9898]
|-
|445
|[[Баланы ұшықтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6500]
|-
|446
|[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7668]
|-
|447
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24249]
|-
|448
|[[Жыл күндерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6015]
|-
|449
|[[Еркектің жыныстық мүшесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5458]
|-
|450
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4981]
|-
|451
|[[Жәнібек Әлімханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4930]
|-
|452
|[[МедиаУики:Gadgets-definition]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 7]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 430]
|-
|453
|[[Құлсары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3251]
|-
|454
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16312]
|-
|455
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 36947]
|-
|456
|[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2350]
|-
|457
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9554]
|-
|458
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31493]
|-
|459
|[[Рәбия сұлтан бегім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4083]
|-
|460
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8543]
|-
|461
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7468]
|-
|462
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3741]
|-
|463
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 26717]
|-
|464
|[[Қарақалпақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5865]
|-
|465
|[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4448]
|-
|466
|[[:Санат:Ресей қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5436]
|-
|467
|[[Абай күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 502]
|-
|468
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29352]
|-
|469
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7574]
|-
|470
|[[Ерзат Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1560]
|-
|471
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8526]
|-
|472
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12981]
|-
|473
|[[BTS]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BTS 107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BTS 2290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BTS 3230]
|-
|474
|[[SCAT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SCAT 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SCAT 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SCAT 3141]
|-
|475
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38230]
|-
|476
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15280]
|-
|477
|[[Қарақалпақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6374]
|-
|478
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5648]
|-
|479
|[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3474]
|-
|480
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9026]
|-
|481
|[[Ninety One]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Ninety_One 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Ninety_One 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Ninety_One 3706]
|-
|482
|[[Портал:Африка/Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2327]
|-
|483
|[[Асан Мәжит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1126]
|-
|484
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 12987]
|-
|485
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5450]
|-
|486
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8509]
|-
|487
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18994]
|-
|488
|[[Отқа май құю]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 2997]
|-
|489
|[[Рауан Кенжеханұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1851]
|-
|490
|[[Электрон]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1578]
|-
|491
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4941]
|-
|492
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30773]
|-
|493
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13489]
|-
|494
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31532]
|-
|495
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 38689]
|-
|496
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16379]
|-
|497
|[[ZaQ (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4155]
|-
|498
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11390]
|-
|499
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14610]
|-
|500
|[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615]
|-
|501
|[[Юсуф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1949]
|-
|502
|[[Қорқай дұғасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4585]
|-
|503
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9499]
|-
|504
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20370]
|-
|505
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17518]
|-
|506
|[[Емшек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2249]
|-
|507
|[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 491]
|-
|508
|[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5438]
|-
|509
|[[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5520]
|-
|510
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23058]
|-
|511
|[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 584]
|-
|512
|[[Қазақстан банктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5161]
|-
|513
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7898]
|-
|514
|[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2141]
|-
|515
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15907]
|-
|516
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6596]
|-
|517
|[[Уақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5393]
|-
|518
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20521]
|-
|519
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7708]
|-
|520
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 16132]
|-
|521
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6049]
|-
|522
|[[Мәулид]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 1424]
|-
|523
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6174]
|-
|524
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5883]
|-
|525
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21574]
|-
|526
|[[Жағалбайлы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4550]
|-
|527
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31516]
|-
|528
|[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1983]
|-
|529
|[[Ландшафт архитектурасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 446]
|-
|530
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15744]
|-
|531
|[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 90]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2308]
|-
|532
|[[Әл-Бақара сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1010]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4685]
|-
|533
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11424]
|-
|534
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12789]
|-
|535
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16715]
|-
|536
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23419]
|-
|537
|[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6233]
|-
|538
|[[Үкімет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1830]
|-
|539
|[[Ортаққор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3848]
|-
|540
|[[Асылы Әлиқызы Осман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2396]
|-
|541
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12592]
|-
|542
|[[Сүндет той]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3323]
|-
|543
|[[Саясат Нұрбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3489]
|-
|544
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9338]
|-
|545
|[[Сырға салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4400]
|-
|546
|[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3474]
|-
|547
|[[Әл-Уақиға сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5468]
|-
|548
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16816]
|-
|549
|[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3015]
|-
|550
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6186]
|-
|551
|[[Қаш (фильм, 2022)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1142]
|-
|552
|[[Минет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3761]
|-
|553
|[[Авиация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 801]
|-
|554
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3971]
|-
|555
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15596]
|-
|556
|[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 941]
|-
|557
|[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4567]
|-
|558
|[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3752]
|-
|559
|[[15 шілде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 25]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 531]
|-
|560
|[[Түркия қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5508]
|-
|561
|[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2144]
|-
|562
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20016]
|-
|563
|[[Уикимедиа қоры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2502]
|-
|564
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 26600]
|-
|565
|[[Азан шақырып ат қою]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5843]
|-
|566
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9876]
|-
|567
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14670]
|-
|568
|[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5509]
|-
|569
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18534]
|-
|570
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13537]
|-
|571
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12202]
|-
|572
|[[Гауһартас (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5688]
|-
|573
|[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7164]
|-
|574
|[[Қайрат Сатыбалдыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2099]
|-
|575
|[[2026 жыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4282]
|-
|576
|[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1592]
|-
|577
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9993]
|-
|578
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20300]
|-
|579
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 19686]
|-
|580
|[[Өрмекші-адам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1069]
|-
|581
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7571]
|-
|582
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10312]
|-
|583
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18914]
|-
|584
|[[Қайшылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 388]
|-
|585
|[[Шиқан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4485]
|-
|586
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4747]
|-
|587
|[[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4600]
|-
|588
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7337]
|-
|589
|[[Бекет Мырзағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4460]
|-
|590
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6364]
|-
|591
|[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4778]
|-
|592
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11315]
|-
|593
|[[Maxi Чай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 882]
|-
|594
|[[Төлеңгіттер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 5963]
|-
|595
|[[Дәуіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1942]
|-
|596
|[[Counter-Strike]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Counter-Strike 14]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Counter-Strike 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Counter-Strike 533]
|-
|597
|[[Қарақұрт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4239]
|-
|598
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 28023]
|-
|599
|[[:Сурет:Female and male anus.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 588]
|-
|600
|[[Тұран жолбарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 81]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1464]
|-
|601
|[[Заттыбек Көпбосынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4950]
|-
|602
|[[Қазақ ұлттық медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4863]
|-
|603
|[[Жолбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3794]
|-
|604
|[[Дос-Мұқасан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4223]
|-
|605
|[[Дихан Қамзабекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2170]
|-
|606
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42044]
|-
|607
|[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5382]
|-
|608
|[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 659]
|-
|609
|[[Microsoft]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Microsoft 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Microsoft 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Microsoft 4413]
|-
|610
|[[Еріншектер Елі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3519]
|-
|611
|[[Қатысушы:EPIC]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 855]
|-
|612
|[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 33]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 273]
|-
|613
|[[Шекер (хикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 438]
|-
|614
|[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2872]
|-
|615
|[[YouTube]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=YouTube 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=YouTube 975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=YouTube 4058]
|-
|616
|[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5355]
|-
|617
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 22557]
|-
|618
|[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2812]
|-
|619
|[[Куннилингус]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2981]
|-
|620
|[[Көне түрік дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2641]
|-
|621
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9413]
|-
|622
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10452]
|-
|623
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8057]
|-
|624
|[[Сығанақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5425]
|-
|625
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10979]
|-
|626
|[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4321]
|-
|627
|[[Ерке Есмахан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4243]
|-
|628
|[[Айдар (шаш)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3466]
|-
|629
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7435]
|-
|630
|[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4343]
|-
|631
|[[Шахмұрат Мүтәліп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5108]
|-
|632
|[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3163]
|-
|633
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 58394]
|-
|634
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22544]
|-
|635
|[[Сүйінші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3651]
|-
|636
|[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 258]
|-
|637
|[[Сунақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4013]
|-
|638
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21161]
|-
|639
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7994]
|-
|640
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 7133]
|-
|641
|[[2015 жыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 889]
|-
|642
|[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3090]
|-
|643
|[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1103]
|-
|644
|[[Адам ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6250]
|-
|645
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28735]
|-
|646
|[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1425]
|-
|647
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12039]
|-
|648
|[[Уикипедия:Жүктеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3482]
|-
|649
|[[Жетімдер руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4147]
|-
|650
|[[Ысық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3391]
|-
|651
|[[Қанжығалы руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4090]
|-
|652
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8824]
|-
|653
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23122]
|-
|654
|[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2787]
|-
|655
|[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4569]
|-
|656
|[[Metafizika (журнал)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 55]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 341]
|-
|657
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9570]
|-
|658
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23450]
|-
|659
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6647]
|-
|660
|[[Динара Болатқызы Зәкиева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 701]
|-
|661
|[[Одиссея]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2161]
|-
|662
|[[SDU University]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=SDU_University 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SDU_University 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=SDU_University 3561]
|-
|663
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6874]
|-
|664
|[[Канада]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5560]
|-
|665
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10216]
|-
|666
|[[Ойық руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3372]
|-
|667
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11159]
|-
|668
|[[Боранбай Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1508]
|-
|669
|[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3394]
|-
|670
|[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2597]
|-
|671
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 8912]
|-
|672
|[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1177]
|-
|673
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8485]
|-
|674
|[[АҚШ қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4062]
|-
|675
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15723]
|-
|676
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10046]
|-
|677
|[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3908]
|-
|678
|[[Тана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3208]
|-
|679
|[[Есентемір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3794]
|-
|680
|[[Ас беру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5232]
|-
|681
|[[Солтүстік Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1505]
|-
|682
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7680]
|-
|683
|[[Қазақстан телеарналары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3413]
|-
|684
|[[Төртуыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3583]
|-
|685
|[[Уикипедия:Зертхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1668]
|-
|686
|[[Әл-Кәһф сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4724]
|-
|687
|[[ACE (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ACE_%28Ninety_One%29 3192]
|-
|688
|[[Іш өту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4768]
|-
|689
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15594]
|-
|690
|[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1002]
|-
|691
|[[Сүмбіле]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2026]
|-
|692
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 11060]
|-
|693
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9704]
|-
|694
|[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2968]
|-
|695
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16044]
|-
|696
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10394]
|-
|697
|[[Сайрам ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2860]
|-
|698
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24288]
|-
|699
|[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3437]
|-
|700
|[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1769]
|-
|701
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7513]
|-
|702
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16109]
|-
|703
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10748]
|-
|704
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21218]
|-
|705
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20461]
|-
|706
|[[Непал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1555]
|-
|707
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18665]
|-
|708
|[[Іле-Балқаш (резерват)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 763]
|-
|709
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 38502]
|-
|710
|[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1648]
|-
|711
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26379]
|-
|712
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5685]
|-
|713
|[[PHP]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=PHP 63]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=PHP 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=PHP 1129]
|-
|714
|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1409]
|-
|715
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14728]
|-
|716
|[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5556]
|-
|717
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6582]
|-
|718
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 11928]
|-
|719
|[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3563]
|-
|720
|[[Ырысбек Мәуіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2130]
|-
|721
|[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1625]
|-
|722
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 21335]
|-
|723
|[[Екібастұз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 2946]
|-
|724
|[[Қазақстан премьер-министрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3984]
|-
|725
|[[Аяқ киім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1754]
|-
|726
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11647]
|-
|727
|[[Борсық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2655]
|-
|728
|[[Zheka Fatbelly]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Zheka_Fatbelly 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Zheka_Fatbelly 4997]
|-
|729
|[[Мүшелтой]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 31]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 972]
|-
|730
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8180]
|-
|731
|[[Әл-Кәфирун сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6394]
|-
|732
|[[Жатыр мойны эрозиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5085]
|-
|733
|[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5156]
|-
|734
|[[Қарақалпақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4497]
|-
|735
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9555]
|-
|736
|[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2034]
|-
|737
|[[Қазақ тау-кен металлургия институты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 404]
|-
|738
|[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7036]
|-
|739
|[[Арыстан (арнайы бөлімше)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2668]
|-
|740
|[[Әскери шен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5178]
|-
|741
|[[Ұ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0 3006]
|-
|742
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12091]
|-
|743
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5083]
|-
|744
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 13764]
|-
|745
|[[Қуандық Рахым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5920]
|-
|746
|[[Металлургия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1741]
|-
|747
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6903]
|-
|748
|[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2028]
|-
|749
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 11096]
|-
|750
|[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2423]
|-
|751
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23392]
|-
|752
|[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3007]
|-
|753
|[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 357]
|-
|754
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11570]
|-
|755
|[[Маңғытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3687]
|-
|756
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7651]
|-
|757
|[[Жаңабай (Дулат)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4137]
|-
|758
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7406]
|-
|759
|[[Адай ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1982]
|-
|760
|[[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3555]
|-
|761
|[[:Санат:Ресей өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5592]
|-
|762
|[[Конъюнктивит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5380]
|-
|763
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 10089]
|-
|764
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14663]
|-
|765
|[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3200]
|-
|766
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8342]
|-
|767
|[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4761]
|-
|768
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 13306]
|-
|769
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14705]
|-
|770
|[[Павлодар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 4123]
|-
|771
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13938]
|-
|772
|[[Нобель сыйлығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3457]
|-
|773
|[[Sәlem Entertainment]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 3652]
|-
|774
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19662]
|-
|775
|[[Қазақстан Республикасының Парламенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 6069]
|-
|776
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9541]
|-
|777
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19690]
|-
|778
|[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 83]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1236]
|-
|779
|[[География]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 9462]
|-
|780
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21314]
|-
|781
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7752]
|-
|782
|[[Жусан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 6103]
|-
|783
|[[Мажарстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4688]
|-
|784
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6886]
|-
|785
|[[Ибраһим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 4996]
|-
|786
|[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3362]
|-
|787
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8865]
|-
|788
|[[Түлкібас ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3689]
|-
|789
|[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2137]
|-
|790
|[[Арсен Томский]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 548]
|-
|791
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5905]
|-
|792
|[[Арыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2993]
|-
|793
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7681]
|-
|794
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14514]
|-
|795
|[[Сарыүйсін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4501]
|-
|796
|[[Надежда Давыдовна Тоқаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3004]
|-
|797
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 11480]
|-
|798
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5114]
|-
|799
|[[Думан Марат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 267]
|-
|800
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30543]
|-
|801
|[[Шығыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7059]
|-
|802
|[[Көлсай көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4084]
|-
|803
|[[Linux]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Linux 57]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Linux 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Linux 7015]
|-
|804
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6320]
|-
|805
|[[Автомобиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2553]
|-
|806
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 19470]
|-
|807
|[[Ырғызбай ата кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1871]
|-
|808
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7697]
|-
|809
|[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1450]
|-
|810
|[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1121]
|-
|811
|[[Сайт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2027]
|-
|812
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9681]
|-
|813
|[[Созақ ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3554]
|-
|814
|[[Қайыңды (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3364]
|-
|815
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11205]
|-
|816
|[[UNIX]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=UNIX 25]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=UNIX 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=UNIX 665]
|-
|817
|[[Бүйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2088]
|-
|818
|[[Орда (музыкалық топ)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3849]
|-
|819
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12488]
|-
|820
|[[Жезқазған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6241]
|-
|821
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 15426]
|-
|822
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5772]
|-
|823
|[[Көкнәр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4484]
|-
|824
|[[Мұса пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4433]
|-
|825
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6413]
|-
|826
|[[Аят әл-Курси]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3555]
|-
|827
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12271]
|-
|828
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7934]
|-
|829
|[[Маман Қалқабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 503]
|-
|830
|[[15 сәуір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 766]
|-
|831
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 6190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15889]
|-
|832
|[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1754]
|-
|833
|[[Саржомарт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2832]
|-
|834
|[[Бейсенбілік (бағыштау)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3220]
|-
|835
|[[Ит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82 160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82 5356]
|-
|836
|[[Facebook]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Facebook 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Facebook 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Facebook 4409]
|-
|837
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16450]
|-
|838
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8138]
|-
|839
|[[Тәтті шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2072]
|-
|840
|[[Оралды секс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3114]
|-
|841
|[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1154]
|-
|842
|[[Іштің қатуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 6018]
|-
|843
|[[Һ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%BA 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%BA 3129]
|-
|844
|[[Кесірткелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 882]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4423]
|-
|845
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8108]
|-
|846
|[[Тобыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2619]
|-
|847
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9386]
|-
|848
|[[Әбілқайыр хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 856]
|-
|849
|[[Ағаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 7796]
|-
|850
|[[Орыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4157]
|-
|851
|[[Хан Тәңірі шыңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5909]
|-
|852
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9231]
|-
|853
|[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 5978]
|-
|854
|[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6933]
|-
|855
|[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 923]
|-
|856
|[[Мөңке би Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8851]
|-
|857
|[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1467]
|-
|858
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5067]
|-
|859
|[[Орыс тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3332]
|-
|860
|[[4 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=4_ 184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=4_ 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=4_ 345]
|-
|861
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15388]
|-
|862
|[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2541]
|-
|863
|[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3616]
|-
|864
|[[Sulpak]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Sulpak 98]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sulpak 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Sulpak 2084]
|-
|865
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7008]
|-
|866
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14823]
|-
|867
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17055]
|-
|868
|[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6999]
|-
|869
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12512]
|-
|870
|[[Еуропа өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6119]
|-
|871
|[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4366]
|-
|872
|[[Технология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1895]
|-
|873
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11950]
|-
|874
|[[Титаник]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2047]
|-
|875
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10043]
|-
|876
|[[Ермұхамед Мәулен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3975]
|-
|877
|[[2 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2_ 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2_ 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2_ 348]
|-
|878
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5439]
|-
|879
|[[Адыраспан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3086]
|-
|880
|[[Баку]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 76]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 442]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1214]
|-
|881
|[[Аша Матай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1098]
|-
|882
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10109]
|-
|883
|[[Ұйғырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5665]
|-
|884
|[[Бағаналы (ру)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3098]
|-
|885
|[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2252]
|-
|886
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10982]
|-
|887
|[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4037]
|-
|888
|[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3295]
|-
|889
|[[Linkin Park]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Linkin_Park 20]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Linkin_Park 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Linkin_Park 450]
|-
|890
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8301]
|-
|891
|[[Сәбит Бексейітов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 301]
|-
|892
|[[Жаушы жіберу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 42]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1439]
|-
|893
|[[Химия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 5549]
|-
|894
|[[Одиссея (фильм, 2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 674]
|-
|895
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9631]
|-
|896
|[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5702]
|-
|897
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7399]
|-
|898
|[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3549]
|-
|899
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7352]
|-
|900
|[[Ядро]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 2885]
|-
|901
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12116]
|-
|902
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10055]
|-
|903
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14801]
|-
|904
|[[Керамика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1132]
|-
|905
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7484]
|-
|906
|[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1398]
|-
|907
|[[Алғи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2808]
|-
|908
|[[Әйел]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1890]
|-
|909
|[[Тоқтамыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6723]
|-
|910
|[[Қазақстан халқы тілдері күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2589]
|-
|911
|[[Адай шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1980]
|-
|912
|[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2010]
|-
|913
|[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1979]
|-
|914
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7332]
|-
|915
|[[5 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=5_ 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=5_ 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=5_ 320]
|-
|916
|[[Қара жорға]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2459]
|-
|917
|[[Нархоз университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1872]
|-
|918
|[[Бату хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6374]
|-
|919
|[[Божбан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 2995]
|-
|920
|[[Амур жолбарысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 561]
|-
|921
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11679]
|-
|922
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 17249]
|-
|923
|[[Құдалық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3427]
|-
|924
|[[Құлшығаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3194]
|-
|925
|[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3964]
|-
|926
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5673]
|-
|927
|[[Тәуекел Мүслім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 3943]
|-
|928
|[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3117]
|-
|929
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16417]
|-
|930
|[[Абақ Керей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3582]
|-
|931
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14088]
|-
|932
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7756]
|-
|933
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5398]
|-
|934
|[[Жетісай ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3547]
|-
|935
|[[Бейсен Абайұлы Құранбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4747]
|-
|936
|[[Ұмай ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3399]
|-
|937
|[[Qazaqstan (телеарна)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7252]
|-
|938
|[[8 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=8_ 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=8_ 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=8_ 360]
|-
|939
|[[Кердері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2859]
|-
|940
|[[Жыныстық акт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2597]
|-
|941
|[[Есіл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6491]
|-
|942
|[[Құйрық-бауыр (салт)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5174]
|-
|943
|[[МедиаУики:Statistics-footer]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 15]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 199]
|-
|944
|[[Шуда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 75]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 451]
|-
|945
|[[Османлы сұлтандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3543]
|-
|946
|[[Келес ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2727]
|-
|947
|[[Қазақ хандығының тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3136]
|-
|948
|[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1901]
|-
|949
|[[Барақ батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2323]
|-
|950
|[[Нағашы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5830]
|-
|951
|[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1324]
|-
|952
|[[Керейіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 5109]
|-
|953
|[[Полина Александровна Гурьева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 226]
|-
|954
|[[Бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3742]
|-
|955
|[[Ерболат Беделхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 3552]
|-
|956
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4376]
|-
|957
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7864]
|-
|958
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8054]
|-
|959
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13840]
|-
|960
|[[Мастурбация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3890]
|-
|961
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6368]
|-
|962
|[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 49]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 719]
|-
|963
|[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4018]
|-
|964
|[[Il’han Ihsan]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2706]
|-
|965
|[[11 ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=11_ 181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=11_ 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=11_ 325]
|-
|966
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 8709]
|-
|967
|[[Сауд Арабиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5276]
|-
|968
|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6458]
|-
|969
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3973]
|-
|970
|[[МузАРТ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3539]
|-
|971
|[[Ақтөбе өңірлік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2235]
|-
|972
|[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 938]
|-
|973
|[[Балағат сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4395]
|-
|974
|[[Өлі-тірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2733]
|-
|975
|[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1848]
|-
|976
|[[Балқадиша әні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5192]
|-
|977
|[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 84]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 909]
|-
|978
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13238]
|-
|979
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16651]
|-
|980
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5747]
|-
|981
|[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1738]
|-
|982
|[[Сауран ауданы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3932]
|-
|983
|[[Ттокпокки]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 9]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 698]
|-
|984
|[[Қайып хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5053]
|-
|985
|[[Ерен еңбегі үшін медалі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3603]
|-
|986
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2654]
|-
|987
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10081]
|-
|988
|[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1441]
|-
|989
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 9884]
|-
|990
|[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5410]
|-
|991
|[[Қазақ графикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4908]
|-
|992
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7254]
|-
|993
|[[Ақсүйек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4596]
|-
|994
|[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 65]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1783]
|-
|995
|[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 911]
|-
|996
|[[Украина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3888]
|-
|997
|[[Қандала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3264]
|-
|998
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7532]
|-
|999
|[[Нұх пайғамбар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5001]
|-
|1000
|[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1855]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>8vjbv09ept6rqi27b2rr0f6e5z7u272</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>776056</id>
    <revision>
      <id>3653983</id>
      <parentid>3653330</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3653983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16527" sha1="8zwzyz5oy01qis77lt50kq4gydjstu4" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:Салиха|Салиха]]
|[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]]
|122
|
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]]
|16
|
|-
|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|0
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|0
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]
|17
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|0
|-
|[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]]
|[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]],  [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] 
|10
|44,25
|-  
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|0
|-
|[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]]
|{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]]	
{{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева]], [[Кулбубу Мадемилова]]	

{{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Абдурахимовна Сабирова]],	[[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Холовна Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]], [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаётбегим Кадамшоева]]	

{{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]]				
|48
|161
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>8zwzyz5oy01qis77lt50kq4gydjstu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653984</id>
      <parentid>3653983</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3653984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16529" sha1="fbsrhh49se5x0z1s0000ic3rtwe8xdo" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:Салиха|Салиха]]
|[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]]
|122
|
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]]
|16
|
|-
|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|0
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|0
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]
|17
|28
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|0
|-
|[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]]
|[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]],  [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] 
|10
|44,25
|-  
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|0
|-
|[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]]
|{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]]	
{{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева]], [[Кулбубу Мадемилова]]	

{{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Абдурахимовна Сабирова]],	[[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Холовна Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]], [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаётбегим Кадамшоева]]	

{{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]]				
|48
|161
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>fbsrhh49se5x0z1s0000ic3rtwe8xdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653997</id>
      <parentid>3653984</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3653997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16533" sha1="770sd70kpofzdzc7w1rxwzzhmoed6z3" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:Салиха|Салиха]]
|[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]]
|122
|
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]]
|16
|18.5
|-
|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|0
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|0
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]
|17
|28
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|0
|-
|[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]]
|[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]],  [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] 
|10
|44,25
|-  
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|0
|-
|[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]]
|{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]]	
{{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева]], [[Кулбубу Мадемилова]]	

{{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Абдурахимовна Сабирова]],	[[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Холовна Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]], [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаётбегим Кадамшоева]]	

{{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]]				
|48
|161
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>770sd70kpofzdzc7w1rxwzzhmoed6z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654028</id>
      <parentid>3653997</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T19:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3654028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16534" sha1="5w8vumw1ihnhotyroz0tsornjorrcuy" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:Салиха|Салиха]]
|[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]]
|122
|9
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]]
|16
|18.5
|-
|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|0
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]]
|6
|0
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]
|17
|28
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|0
|-
|[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]]
|[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]],  [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] 
|10
|44,25
|-  
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|0
|-
|[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]]
|{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]]	
{{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Сұлтанәлиқызы Қарасаева]], [[Кулбубу Мадемилова]]	

{{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Абдурахимовна Сабирова]],	[[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Холовна Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]], [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаётбегим Кадамшоева]]	

{{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]]				
|48
|161
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>5w8vumw1ihnhotyroz0tsornjorrcuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3654030</id>
      <parentid>3651893</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3654030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209569" sha1="nv13ke6caje21hf4qo9qmthhhtn63wk" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]]
'''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. 

== 2026 жыл бойынша тізім ==
&lt;div style=&quot;position: sticky; top: 0; background: white; padding: 10px; border-bottom: 1px solid #aaa; z-index: 100;&quot;&gt;
[[#А|А]] | [[#Ә|Ә]] | [[#Б|Б]] | [[#В|В]] | [[#Г|Г]] | [[#Д|Д]] | [[#Е|Е]] | [[#Ë|Ë]] | [[#Ж|Ж]] | [[#З|З]] | [[#И|И]] | [[#Й|Й]] | [[#К|К]] | [[#Л|Л]] | [[#М|М]] | [[#Н|Н]] | [[#О|О]] | [[#П|П]] | [[#Р|Р]] | [[#С|С]] | [[#Т|Т]] | [[#У|У]] | [[#Ф|Ф]] | [[#Х|Х]] | [[#Ц|Ц]] | [[#Ч|Ч]] | [[#Ш|Ш]] | [[#Ы|Ы]] | [[#Э|Э]] |&lt;/div&gt;


&lt;span id=&quot;А&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''А'''

* '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Antonia Brico &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; American Female Conductor &amp; Musician &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «&lt;nowiki/&gt;[[Аққу көлі]]&lt;nowiki/&gt;» балетімен дебют өткізді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anna Rakitina &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alena Hron &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Без фальши &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bio —  ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]&lt;nowiki/&gt;[[Отырар сазы|р сазы]]&lt;nowiki/&gt;» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]&lt;nowiki/&gt;[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]&lt;nowiki/&gt;[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]&lt;nowiki/&gt;» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] &lt;nowiki/&gt;[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]&lt;nowiki/&gt;[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]&lt;nowiki/&gt;» туындыларына дирижëрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&amp;pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Ә&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ә'''

* '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]&lt;nowiki/&gt;» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]&lt;nowiki/&gt;[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]&lt;nowiki/&gt;», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]&lt;nowiki/&gt;» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Б&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Б'''

* '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI)  оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі  П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген.   &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;В&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''В'''

* '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Симфонический оркестр&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;Концертный центр &quot;Череповец&quot;|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр,  Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Витезслава Капралова &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo &amp; decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Allen &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; composer / arranger - concert band Noten &amp; Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]&lt;nowiki/&gt;» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Г&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Г'''

* '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

* '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DIRIGENTIN &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Artist-Portrait &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Д&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Д'''

* '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=deniolakuraja.com &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]&lt;nowiki/&gt;» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина  Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дана Муриева &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустралиялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOME &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) –  британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

* '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Е&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Е'''

* '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Ë&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ë'''

* '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Ж&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ж'''

* '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Carneiro &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Orchestra &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;З&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''З'''

* '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&amp;id=558:zahia-ziouani&amp;catid=92|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – она во мне… &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;И&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''И'''

* '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;'''
* '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; NileFM &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Й&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Й'''

* '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;К&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''К'''

* '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында дирижёр Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katharina Wincor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Ксения Геннадиевна Жарко''' ([[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2012 жылы құрылған Әйелдер симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі. Ұжымның алғашқы өнер көрсетуі 2012 жылы 1 маусымда «Олимпийский» спорт кешенінде эстрадалық музыка саласындағы Х мерейтойлық марапаттау рәсімінде мыңдаған көрермен мен миллиондаған телевизиялық аудитория алдында өтті. 2018 жылы Ресейде және халықаралық деңгейде венгр классикалық музыкасы мен опереттасын насихаттаудағы елеулі қызметі үшін мемлекеттік марапат – Мажарстанның Күміс құрметті кресті орденінің кавалері атанды. 2002 жылы Харьков қаласында өткен Вахтанг Жордания атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының III жүлдесінің лауреаты және 2007 жылы Будапештте өткен Имре Кальман атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында дипломант атанып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2003–2015 жылдары Мәскеу оперетта театрының жетекші дирижёрі болып, дирижёр ретінде «Цезарь мен Клеопатра», «Сильва», «Менің сұлу ханымым», «Үлкен канкан», «Жарқанат», «Көңілді жесір» және басқа да қойылымдарға дирижёрлік еткен&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Клер Жибо''' (1945; [[Франция]]) – француздық дирижëр, саясаткер. 2011 жылы Париж Моцарт оркестрін құрды және қазіргі уақытта оркестрмен жылына шамамен 30 концерт өткізеді. 1995 жылы Фабио Ваккидің «La Station Thermale» операсының қойылымы кезінде «Ла Скала» оркестрін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 1997 жылы Вольфганг Римнің «Якоб Ленц» операсын қойып, Берлин филармониясының музыканттарын басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2019 жылы Париж филармониясымен серіктестікте әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауы мен академиясының негізін қалаушылардың бірі әрі тең директоры болды. К. Жибо Лион операсында Джон Элиот Гардинердің ассистенті болып жұмыс істеді, сондай-ақ «Ла Скала», Вена операсы және Корольдік опера театрында Клаудио Аббадоның ассистенті болды. 2023 жылы «Forbes France» журналының нұсқасы бойынша жылдың ең ықпалды 40 әйелінің қатарына енді және «Chaunet Echo» мәдени сыйлығының бірінші жүлдесіне ие болды. Сонымен қатар Франция үкіметі оны Құрмет легионы орденімен марапаттап, ал елдің Мәдениет министрі оған Өнер және әдебиет орденінің командоры атағын берді.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Карина Канеллакис''' (1981; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – грек және орыс текті америкалық дирижёр. 2016 жылы сэр Георг Шолти атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанды. Осы жеңісінен кейін 2019 жылы Лондонда BBC симфониялық оркестрімен бірге BBC Proms фестивалінің алғашқы концертін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 2018 жылы Корольдік Стокгольм филармониялық оркестрімен бірге Нобель сыйлығын табыстау рәсіміне арналған концертті басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. К. Канеллакис екі жыл бойы Берлин филармониялық оркестрінің Оркестрлік академиясының құрамында скрипкашы ретінде тұрақты өнер көрсетті. Кейін дирижёрлік мансабында дирижëр сэр Саймон Рэттлден қолдау алды. Ол сондай-ақ Нидерланд радио-филармониялық оркестрінің (RFO) алғашқы әйел дирижёрі және Нидерландтағы кез келген оркестрдің бас дирижёрі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы осы оркестрмен және «Pentatone» дыбыс жазу студиясымен бірлесіп бірнеше музыкалық альбом жазды. Олардың алғашқы релизі – сазгер Бела Бартоктың «Оркестрге арналған концерт» және «Төрт оркестрлік пьеса» шығармалары – «Грэмми» сыйлығына номинация алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Кристиина Поска''' (1978; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 2018 жылы Базель театры оны бас музыкалық директор қызметіне тағайындайтынын жариялады. Осылайша ол аталған қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрі болды. 2019 жылы «Symphonieorchester Vlaanderen» оркестрі оны бас дирижёр қызметіне тағайындады. Осы қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2021 жылы Латвияның Ұлттық симфониялық оркестрі оны келесі бас шақырылған дирижёрі ретінде тағайындап, оркестр тарихында бұл қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы Француз жастар оркестрі (OFJ)  оркестрдің музыкалық жетекшісі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2007 жылғы мамырда Bergische Symphoniker Female Conductor's Competition V байқауында бірінші жүлдеге ие болды. 2012 жылы Копенгагенде өткен Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында үшінші орын алып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2013 жылы Германия Музыка кеңесі мен Берлин концерт залының бірлескен бастамасымен берілетін Германия дирижёрлік бойынша сыйлығын иеленді. Сыйлықтың ақшалай жүлдесі 35 000 еуроны құрады. 2015 жылы Bachtrack сайтының мәліметі бойынша, К. Поска әлемдегі ең көп сұранысқа ие әйел дирижёр болды. Сонымен қатар ол танымал «Vogue» журналымен де ынтымақтастық жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kristiina Poska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* '''Каролин Мари (Лина) Коэн''' (1878–1952; [[Франция]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті франко-америкалық дирижёр. Ол Жорж Бизенің «Кармен» операсын басты рөлде Марта Витковска (Кармен) өнер көрсеткен қойылымда дирижёрлік еткен алғашқы әйел дирижёр болып саналады. Қойылым 1917 жылғы 7 ақпанда Нью-Йорктің Манхэттен ауданындағы «Гарден» театрында Космополитен-опера труппасымен бірге өтті. 1921 жылы Леон М. Крамермен бірлесіп Нью-Йорктегі Лексингтон-авенюде орналасқан опера театрында Еврей-америкалық опера компаниясымен сазгер Фроманталь Галевидің «Жидовка» («''La Juive''») операсына дирижёрлік етті. Гранд-опера Нью-Йоркте алғаш рет идиш тілінде орындалды. 1944 жылы Майами университетінің Музыка мектебі ұсынған Энгельберт Гумпердинктің «Гензель мен Гретель» операсының музыкалық жетекшісі болды. Бұл оның музыкалық жетекші ретінде басқарған үшінші операсы еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Катрине Виннес Тревино''' (1977; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижëр. 2013–2015 жылдары Ostgota Blasarsymfoniker оркестрінің бас дирижëрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, әр жылдары Скандинавия елдерінің кәсіби оркестрлерімен жұмыс істеді. Атап айтқанда: Осло филармониялық оркестрі, Тронхейм симфониялық оркестрі, Норвегия радиохабар тарату оркестрі, Оденсе симфониялық оркестрі, Тампере филармониялық оркестрі, сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы Йоханнесбург және Дурбан филармониялық оркестрлерін басқарды. Ол Норвегия операсы және балеті, Швеция корольдік операсы және басқа да театрларда опералық қойылымдарға дирижерлік етті. Дирижëрлік қызметінен бөлек, SVT телеарнасының «Ол ер адам сияқты музыка жазады» (2019) атты сериалының жүргізушісі әрі бағдарламасын әзірлеуші ретінде де танымал болды. Бағдарлама оркестрлік музыка тарихында назардан тыс қалған шығармаларға және оларды жазған әйел композиторларға арналды. Жоба аясында Швеция радиосының симфониялық оркестріне де дирижëрлік етті. 2019 жылы гендерлік теңдікті дамытуға қосқан үлесі үшін Норвегия Композиторлар қауымдастығының сыйлығымен марапатталды. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NMH &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Каталин Кишш''' (1955; [[Мажарстан]]) –  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&amp;q=Caroline+B.+Nichols&amp;pg=PT326&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Caroline%20B.%20Nichols&amp;f=false|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Красимира Александрова Костова (1948–2022) [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Болгария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Куми Нариман Вадиа (Үндістан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words &amp; Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Л&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Л'''

* Ламар Элиас ([[Палестина]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Летиция Труве (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия Амадио (1964) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Любовь Носова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиса Ксантопулу (1968) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;М&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''М'''

* Марин Олсоп (1956) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мари-Жанна Сереро (Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Александровна Романова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Макраки (Греция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мария Эклунд (1973) Россия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Реммерт (1853–1941) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday &amp; Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Архив, выступления, билеты и видео &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мишель Рейкерс (майор) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мойца Лавренчич ([[Словения]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Марлен Урбай (Куба) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Мирует Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Н&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Н'''

* Нил Вендитти (Түркия, Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нина Ракич ([[Сербия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nia Imani Franklin &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&amp;lang=ru|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Натали Штуцман (1965) Франция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нисан Ак (Түркия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nisan Ak &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нежат Амири ([[Иран]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Назанин Агахани (1980) Аустрия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нварт Андреасян (Армения, Франция) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Нодока Окисава (Жапония) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;О&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''О'''

* Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Власова (Ресей) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Оксана Кротик (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;П&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''П'''

* Полина Лебедева (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Паниз Фарьюсефи (Иран) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Р&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Р'''

* [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розмари Йорганджи (Албания) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Розабел Грейс Уотсон&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}&lt;/ref&gt;
* Росила Самир (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Рут Райнхардт (Германия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;С&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''С'''

* Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sarah Caldwell &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Pioneer, Conductor, Producer &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей &lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Симона Струнгару (Румыния) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Стефани Роудс Рассел (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сперанца Скаппуччи (Италия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сьюзен Хейг (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сайра Сиверсон (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сая Жұмашева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 
* Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

&lt;span id=&quot;Т&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Т'''

* Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tianyi Lu &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;У&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''У'''

* Ульяна Созанская (Украина) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;span id=&quot;Ф&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ф'''

* Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Х&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Х'''

* Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Ц&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ц'''

* Цзяцзин Лай (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Ч&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ч'''

* Чжэн Сяоин (1929) Қытай &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Чаовэнь Тин (Қытай) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Челси Галло (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Ш&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ш'''

* Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шогуфа Сафи (Ауғанстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Шайма Хусейн (Мысыр) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Ы&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Ы'''

* Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;span id=&quot;Э&quot;&gt;&lt;/span&gt;
'''Э'''

* Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элизабет А. Бейкер (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Этель Легинска (1886–1970) Британия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethel Leginska &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эсин Айдингоз (1993) Түркия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Esin Aydingoz &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Энн Ланди (АҚШ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;
* Элиза Вегас (Вьетнам) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elisa Vegas &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}&lt;/ref&gt;

== Статистика ==
2026 жылдың қыркүйек айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады.

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.
* Т.Н. Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.
* L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf
* KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991
* Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан дирижерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]]
[[Санат:Германия дирижерлері]]
[[Санат:Ресей дирижерлері]]
[[Санат:Әзербайжан дирижерлері]]</text>
      <sha1>nv13ke6caje21hf4qo9qmthhhtn63wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кэтрин Найт (суретші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777959</id>
    <revision>
      <id>3653989</id>
      <parentid>3576333</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3653989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="a71phz69i90qq8845auq0ua7rdi1fuo" xml:space="preserve">{{шатастырмаңыз|text=[[Кэтрин Найт (қылмыскер)|Аустралиялық Кэтрин Найт қылмыскерімен]]}}
{{Тұлға
 | Есімі             = Кэтрин Найт
 | Шынайы есімі      = {{lang-en|Katherine Knight}}
 | Туған күні        = 1955
 | Туған жері        = {{туғанжері|Оттава|Оттавада}}, [[Канада]]
 | Азаматтығы        = {{байрақ|Канада}}
 | Не үшін белгілі   = «Site Media inc.» құрушысы
 | Мамандығы         = {{hlist|Суретші|режиссер}}
}}
'''Кэтрин Найт''' ({{Lang-en|Katherine Knight}}; [[1955 жыл]], [[Оттава]]) — канадалық суретші және деректі фильмдер режиссёрі.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://m.imdb.com/name/nm1908078/ КЭТРИН НАЙТ - IMDB]&lt;/ref&gt; Оның шығармашылығы табиғат, уақыт және адамның жеке тәжірибесі арасындағы байланысты зерттеуге бағытталған. Сонымен қатар ол [[Йорк университеті]]нің бейнелеу өнері бөлімінде сабақ берген.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.sitemedia.ca/about.pebble.html#1 Кэтрин Найт]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Кэтрин Найт [[Канада]]ның [[Оттава]] қаласында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1980 жылы Жаңа Шотландия колледжісінде бейнелеу өнері бойынша бакалавр дәрежесін алды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Кейін 1984 жылы Виктория университетінде магистр дәрежесін қорғады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Шығармашылығы ==
2006 жылы Найт мен [[Дэвид Крейг]] «Site Media Inc» компаниясын құрды. Бұл компания канадалық танымал суретшілер туралы деректі фильмдер түсірумен айналысады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Олардың жобаларына:
* Энни Путугук туралы фильмдер;
* Ванда Куп жайлы «KOOP: The Art of Wanda Kooр»;
* Спринг Херлбурт және Арнауд Маггс туралы «Spring &amp; Arnaud»;
* Колетт Урбан туралы «Pretend Not to See Me»
жатады.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

2021 жылы ол «Still Max» деректі фильмін шығарды. Бұл фильм суретші Макс Дэн туралы және Hot Docs Canadian International Documentary Festival фестивалінде көрермендер жүлдесін жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Мұрасы ==
Найттың суреттері Канаданың ірі жинақтарында сақталған,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; соның ішінде:
* Канаданың ұлттық мұражайы
* Контэмпо атындағы суреттер Канадалық мұражайы
* Банф сурет және креативтілік мұражайы
* Канадалық консулдық бөлімі

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Найт, Кэтрин}}
[[Санат:Канада актрисалары]]
[[Санат:Канада суретшілері]]
[[Санат:Канада режиссёрлері]]</text>
      <sha1>a71phz69i90qq8845auq0ua7rdi1fuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Душанбе Ұлттық Музейі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>779387</id>
    <redirect title="Тәжікстан Ұлттық Мұражайы" />
    <revision>
      <id>3653919</id>
      <parentid>3586716</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Тәжікстан Ұлттық Мұражайы]]</comment>
      <origin>3653919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="0sb2hhzvinqs6o19tcme4k7w28otccz" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Тәжікстан Ұлттық Мұражайы]]</text>
      <sha1>0sb2hhzvinqs6o19tcme4k7w28otccz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3653846</id>
      <parentid>3653494</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3653846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321450" sha1="qyx582yon4vrq7p7n6uq82jz2ylvr3n" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-11'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1726&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 726]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;1375&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 1 375]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;727&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 727]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;660&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 660]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Құр]]
| data-sort-value=&quot;405&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 405]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;378&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 378]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Майқы би]]
| data-sort-value=&quot;240&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 240]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;227&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 227]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;217&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 217]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Талап Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;211&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 211]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Балғабек Қыдырбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;211&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 211]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;210&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 210]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;209&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 209]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;192&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 192]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;186&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 186]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 175]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;174&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 174]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;170&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 170]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]]
| data-sort-value=&quot;167&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 167]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;155&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 155]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;152&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 152]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Сегізаяқ (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;150&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 150]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;149&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 149]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;148&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 148]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;137&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 137]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;135&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 135]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;135&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 135]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Бүркіт]]
| data-sort-value=&quot;129&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 129]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Мөңке би Тілеуұлы]]
| data-sort-value=&quot;128&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 128]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 119]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;119&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 119]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;118&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 118]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;117&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 117]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;113&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 113]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;106&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 106]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 105]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 105]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;105&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 105]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Философия]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 104]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 104]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Күнбағыс]]
| data-sort-value=&quot;100&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 100]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;98&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 98]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 97]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;95&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 95]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Үлгі:12221кесте]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A12221%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5 94]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;93&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 93]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 91]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;90&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 90]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;88&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 88]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;87&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 87]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Жасыбай (көл)]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 85]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 85]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 84]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;83&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 83]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 82]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Күлтегін ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 82]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Әже]]
| data-sort-value=&quot;81&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 81]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 80]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 80]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;80&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 80]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 79]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Психология]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 79]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 79]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 79]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 73]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 72]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Қазақстан Құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 72]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 71]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 70]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Ерболат Беделхан]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 70]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 69]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Құмырсқалар]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 68]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 68]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Шығыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 67]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Еуразия]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 66]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 65]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 65]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 65]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 65]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 64]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Құтадғу білік]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 64]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 63]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 63]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 63]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 62]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 62]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Мәдениет]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 62]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 61]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 60]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 60]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Аристотель]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 59]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 59]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 58]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 58]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Фонетика]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 58]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 58]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 58]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 57]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Санау жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 57]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 57]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Руслан Бөлебай]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 56]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Ежелгі Мысыр]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 56]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Ақуыз]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 56]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 55]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 55]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Өркениет]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 55]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 54]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 54]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 53]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Созақ]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 52]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 52]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Дауысты дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 52]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Махмұд Қашқари]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 51]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 51]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Күлтегін]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 51]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 51]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Хасан Алпысбаев]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Конституция]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 50]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Жасанды нейронды желі]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 50]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Көмірсулар]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 50]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Саясаттану]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 49]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 49]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 49]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 48]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 48]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 48]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Ақпараттық қауіпсіздік]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 48]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 47]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 47]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 46]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 46]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 46]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Палеолит]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 46]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Меңіреу құр]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 46]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Андроново мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 45]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 45]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Қарадақ]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 45]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 45]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Әнет Баба]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 44]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 44]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Шешендік өнер]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 44]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Барыс (жануар)]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 44]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Әскери рәміздер мен рәсімдер]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80 43]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 43]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;43&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 43]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Шатырдақ]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 42]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 42]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 42]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 41]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Аминқышқылдар]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 40]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Шешендік сөздер]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Экология]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 40]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Компьютер]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 40]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Алматы әкімі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 39]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Үлгі:Уолластон медалі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A3%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Сарматтар]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 39]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 39]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 39]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 39]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Қосөзен (өркениет)]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 39]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 39]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Құқық]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 39]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Бұлшық ет]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 38]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[Әл-Кәһф сүресі]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Хан Тәңірі шыңы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 38]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Орфографиялық сөздік]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 38]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Стоматит]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 38]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Компьютерлік желі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 37]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Бинарлық номенклатура]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 37]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Дыбыс үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Әдебиеттану]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 37]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Энеолит]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 37]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 37]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 37]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 36]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Абай облысындағы өрт]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 36]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Әдебиет теориясы]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Жүйелік блок]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 36]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Әбілхан Қастеев]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Қыркүйек]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 36]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Археология]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 36]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Жазғы Азия ойындары 2026]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 36]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Кемел Ақышұлы Ақышев]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Мәдениеттану]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 35]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Сөзжасам]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 35]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Алпамыс батыр]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 35]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Стренчи]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%87%D0%B8 35]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 35]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Ғылым]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 34]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Әпке (драма)]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 34]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Стенде]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5 34]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 34]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 34]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Отбасы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Қорқыт ата кітабы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 33]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Тыныс алу жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 33]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Геодезия]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 33]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Шымбұлақ]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Ежелгі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 33]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Қазақстан климаты]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 32]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 32]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Алгоритм]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 32]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Кипарис]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%81 32]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 32]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 32]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Тұсаукесер]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 32]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Мекемтас Мырзахметұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 32]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Дүние жүзінің саяси картасы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Азаматтық құқық]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Неолит]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 32]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Аюдақ]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8E%D0%B4%D0%B0%D2%9B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Әнет би]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 31]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Алаш қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Жоңғар шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 31]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Геродот]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Әлеуметтану]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 30]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Микроскоп]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 30]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Компьютер жадысы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Қанайналым жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Латын тілі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Көңлім қайтты достан да, дұшпаннан да...]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%2C_%D0%B4%D2%B1%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0... 30]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Қазақстан географиясы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 30]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Процессор]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Қарагөз (трагедия)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Елім-ай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Монитор]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Сократ]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 29]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Тасбақалар]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 29]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[Қазақстан халқы тілдері күні]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Елена Андреевна Рыбакина]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 29]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Қой]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Жайық]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2001_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_11_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Грейг қызғалдағы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 28]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Үлгі:Demo]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3ADemo 28]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Жоңғар хандығы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Тұран (университет)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%28%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Кәмшат Жолдыбаева]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Байұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Бактериялар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Қазақстан көлдері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Грамматика]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Анатомия]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 27]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[Қытай тарихы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Қазақ графикасы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Ескендір (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Дидактика]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Жер]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 27]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Ерте темір дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Огюст Конт]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 27]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Тіл (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Құстар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Тәуелдік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 26]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 26]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Қазақтың би-шешендері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Христофор Колумб]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 26]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Карл Линней]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 26]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қасым ханның қасқа жолы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Әнші құм төбесі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[Латын әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Марко Поло]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 26]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B%2C_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 26]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 26]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Географиялық зерттеу әдістері]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 26]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[Конституциялық құқық]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Түйе малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Шахмат]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 25]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Кеңес Үмбетжанұлы Биекенов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 25]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 25]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Геодезияның ғылыми тұрғыдағы анықтамасы және оның міндеттері]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%82%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Жүйке жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Стилистика]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Алып Ер Тоңа]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 24]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қазақ билері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Атырау облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Биотехнология]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 24]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 24]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Батыс Рим империясының құлауы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Күкірт]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Интернет]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 24]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Халел Досмұхамедов]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[Алғашқы адамдар тобыры]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 23]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Ертіс]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 23]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Айқын Төлепберген]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Қазақстан табиғат ескерткіштерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Омыртқа]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[ДНҚ репликациясы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 23]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Ұлпа]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 23]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Пернетақта]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Қатысушы:Digital Jetisu/Машиналық оқыту]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ADigital_Jetisu%2F%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Фатима Бегенбаева]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 22]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 22]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Шайыр (ауыл)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Қазақстан астанасы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 22]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Аяз би Жаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Физикалық-географиялық аудандастыру]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 22]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Жұма намаз]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 22]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Ағылшын революциясы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Климаттың өзгеруі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Диуани хикмет]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 22]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 22]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Бас сүйек]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 22]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Есіл]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 22]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Қырым таулары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[:Санат:Қазақ пьесалары|Санат:Қазақ пьесалары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Қазақ тілі тарихы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Онтогенез]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 21]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Исатай Тайманұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Мезолит]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 21]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Бесік жыры]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 21]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 21]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Халықаралық бірліктер жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Микробиология]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[BALA (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BALA_%28Ninety_One%29 21]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Екпін]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Су]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 21]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Антарктида]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0 21]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Алтай таулары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 21]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Мир Қасымұлы Қадырбаев]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Биология]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Химия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Мемлекет]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Эргономика]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 20]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Ақпарат]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Тараз]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 20]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Балқадиша әні]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Қазақстан халық кеңесі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Орган]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Қояндар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Мұрат Есжан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Сыбайлас жемқорлық]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Мақала]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Орта ғасырлар]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 20]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 19]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Платон]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Әдебиет]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 19]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Орда (музыкалық топ)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Қылмыстық құқық]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Тырнақша]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Адам қаңқасы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 19]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Ұлы географиялық ашылулар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Жіктік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Жарапазан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Синтаксис]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 19]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Республика күні (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Қырғыздар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Сапарғали Ысқақұлы Бегалин]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Ән-Ниса сүресі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Іле Алатауы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Ақмола облысы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Аяз би (ертегі)]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 19]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қазақстан ғалымдары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[:Санат:Қазақстан таулары|Санат:Қазақстан таулары]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Руналық жазу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 19]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Бейсенбай Кенжебаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 19]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Менеджмент]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Экономика]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Рақымжан Қошқарбаев]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Revolution Radio]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Revolution_Radio 18]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Қазақстан (корпорация)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Буын үндестігі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Оңтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Алма]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Төлен Әбдік]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 18]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Мұғалжар тауы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Аида Ғалымқызы Балаева]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Мысық]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Эмиль Дюркгейм]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Қырғауыл]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB 18]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Марқакөл қорығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Метафора]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[Фернан Магеллан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Үкі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 18]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Құлан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Электр кедергісі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Бронхит]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85%D0%B8%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Қытай философиясы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Дүниетаным]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Рим империясы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Йеллоустоун жанартауы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%99%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%83%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Публицистикалық стиль]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 17]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Облыс орталығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Білім]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[:Санат:Қостанай облысы аудандары|Санат:Қостанай облысы аудандары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[IP мекенжайы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Бақытжан Алдияр]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Менің атым Қожа (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Алтынемел ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 17]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Азаматтық кодекс]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Мұнай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Қарасай батыр]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Қазақстан темір жолы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Эссе]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 17]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Мәңгілік ел қақпасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Бауыр (орган)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Топоним]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Үлгі:12221кесте/doc]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A12221%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%2Fdoc 17]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Қорқыт Ата ескерткіші]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Әдебиет сыны]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Алматы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Оғыздар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Module:Demo]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Module%3ADemo 17]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Өкпе]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 17]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Шұғаның белгісі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Шағатай тілі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Қазақстанның жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Отырар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Ньютон заңдары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Көз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Бесікке салу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Саналы адам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Персептрон]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 16]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Ақпараттың өлшем бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Қатысушы:Орел Карл]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB 16]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Қант диабеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[Қалалық аңшы (телесериал)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%88%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Қазақ ұлттық ырымдары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Септік]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Сарыағаш ауданы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Қобыланды батыр (жыр)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Қуандық Қыстықбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Bank RBK]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Bank_RBK 16]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Берел қорымы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Сайын Мұратбеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Италия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Түрікменстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Йоганн Себастиан Бах]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%99%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%85 16]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Шәкір Әбенов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Рим құқығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Алжан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Кескіндеме]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5 16]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Қазақстан банктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Сақиналар әміршісі (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Саясат]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Төлеңгіттер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Есет Көкіұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Нуклеин қышқылдары]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Арқа бұлшықеттері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Актин]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Есенқұл Жақыпбеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Темперамент]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Қоғам]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Қорғалжын қорығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Өнеркәсіп]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF 16]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Дүниежүзілік тарихы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Артемида ғибадатханасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%93%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Макс Вебер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81_%D0%92%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Менің Қазақстаным (ән)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Абайтану]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Бөле]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Тұрмыс-салт жырлары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Геронтология]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Диуани лұғат ат-түрк]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[Қазақстанның су қорлары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Қазақстан жерінде мал шаруашылығының қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Популяция]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Жаужүрек мың бала]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Асқар Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Этнология]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Кинематика]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Грекия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Мемлекеттік басқару формасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Жетісу]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[Күн (жұлдыз)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[Симфониялық музыка]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Кірме сөздер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[Шотан батыр Назарұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Емен]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Қоректік тізбек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Раушангүлділер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Этика]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Найзағай]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 15]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Мәдениет туралы түсінік]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Ат әбзелдері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Көкшетау]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Мырзағали Құланұлы Айтжанов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Талдықорған]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 15]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Roblox]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Roblox 15]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Нұрсұлтан мешіті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Қазақстан вице-президенті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Орта Азия]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Қызыл кітап]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 15]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Бөрте]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 15]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Кемел Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Қазақ шежіресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Наурыз мейрамы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Юпитер серіктері]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Тынық мұхит]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[Атырау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Әл-Қағида]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Жұмыршақ]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Африка халықтарының азаттық алуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Естай Беркімбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Ренессанс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Холецистит]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Канада]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Баскетбол]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 14]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Батыр Баян (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Ауа райы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Мажарстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Қылмыс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Қарақалпақтар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Табиғат]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Рационал сан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Анықтауыш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[ЮНЕСКО]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 14]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Жетімдер руы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Ибн Сина]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Қоршаған орта]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Тыныбеков Құрасбек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Газ]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Пысықтауыш]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 14]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Географиялық координаттар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Жұқпалы аурулар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Математика]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Біріккен сөздер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 14]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Бумын қаған]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Әл-Кәфирун сүресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Өсімдік ұлпасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Операциялық жүйелер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Географиялық карта]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Білге қаған]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Мұртты обалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Вирустар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Химиялық байланыстар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Орталық Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Етістік]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Цинь империясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D0%BD%D1%8C_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Сағат]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Солтүстік Америка]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Ортағасыр философиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Құбығұл Бозайұлы Жарықбаев]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Лексика]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Зигмунд Фрейд]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B4 14]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Алатау таулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Киіз басу]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Жезқазған]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Роза Айтжанқызы Сүлейменова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Ауа райын болжау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Адамның шығу тегі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Поэтика]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Философия тарихы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Экологиялық сукцессия]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Миозин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Науқасты субъективті тексеру әдісі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Тау]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83 14]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Цифрлық сауаттылық]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A6%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Қатысушы:Aldogarov]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 14]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Шақ (етістік)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Сөйлеу тілі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Лотерея]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F 14]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Шиқан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Мұсабек Рақманбердиев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Қырғыз руы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Жаңаөзен]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[Әл-Бақара сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Аят әл-Курси]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Естемі қаған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Шешендік сөз]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Әбу Райхан әл-Бируни]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Қазақстан тарихы (ғылым)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Еділ қаған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Эстетика]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Стандарттау жұмыстарының тиімділігі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Кілем тоқу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Жалғау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[11 қыркүйек]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=11_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Транскрипция (биология)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%86%D0%B8%D1%8F_%28%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Бұлшықет ұлпасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B5%D1%82_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Қызыл жебе (роман)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Қазақ әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Жаңаарқа ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;921&quot; | 921
| [[Әнші]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;922&quot; | 922
| [[Бөріқазған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;923&quot; | 923
| [[Жүрек-қантамырлар жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;924&quot; | 924
| [[Ми]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;925&quot; | 925
| [[Бұлшық ет жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;926&quot; | 926
| [[Ом заңы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;927&quot; | 927
| [[Қазақстандағы неолиттік ескерткіштер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;928&quot; | 928
| [[Азан шақырып ат қою]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 13]
|-
| data-sort-value=&quot;929&quot; | 929
| [[Ордабасы құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;930&quot; | 930
| [[Ұйғырлар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;931&quot; | 931
| [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;932&quot; | 932
| [[Ньютонның екінші заңы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;933&quot; | 933
| [[Таңбалы тас]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;934&quot; | 934
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;935&quot; | 935
| [[Музыкалық туындыларды сертификаттау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;936&quot; | 936
| [[Айдар Тапашұлы Батырханов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;937&quot; | 937
| [[Софокл]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D0%BE%D0%BA%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;938&quot; | 938
| [[Жұтқыншақ]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;939&quot; | 939
| [[Коронавирустық инфекция Covid-19]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_Covid-19 13]
|-
| data-sort-value=&quot;940&quot; | 940
| [[Павлодар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;941&quot; | 941
| [[Салыстырмалы қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 13]
|-
| data-sort-value=&quot;942&quot; | 942
| [[Табиғи радиоактивтік]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;943&quot; | 943
| [[Амангелді Нақыпұлы Сембин]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;944&quot; | 944
| [[Бата]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;945&quot; | 945
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;946&quot; | 946
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 13]
|-
| data-sort-value=&quot;947&quot; | 947
| [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;948&quot; | 948
| [[Өрмекші]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;949&quot; | 949
| [[Мысыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;950&quot; | 950
| [[Қазақ фольклортану ғылымы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;951&quot; | 951
| [[Бұлтты технология]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;952&quot; | 952
| [[Александр Евгеньевич Ферсман]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A4%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;953&quot; | 953
| [[Қазақстанның еуропалық бөлігі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;954&quot; | 954
| [[Джеймс Кук]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D1%83%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;955&quot; | 955
| [[Қарақұм құрылтайы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;956&quot; | 956
| [[Нанотехнология]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;957&quot; | 957
| [[Елтаңба]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;958&quot; | 958
| [[SDU University]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=SDU_University 13]
|-
| data-sort-value=&quot;959&quot; | 959
| [[Әкім Ұртайұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D2%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;960&quot; | 960
| [[Үндестік заңы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;961&quot; | 961
| [[Маржан Өмірзаққызы Арапбаева]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;962&quot; | 962
| [[Әл-Ихлас сүресі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;963&quot; | 963
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;964&quot; | 964
| [[Мөңке би Төлеұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;965&quot; | 965
| [[Түлкібас ауданы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;966&quot; | 966
| [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;967&quot; | 967
| [[Құндылық]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;968&quot; | 968
| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;969&quot; | 969
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;970&quot; | 970
| [[Тотемизм]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;971&quot; | 971
| [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;972&quot; | 972
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;973&quot; | 973
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;974&quot; | 974
| [[Орхон жазба ескерткіштері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;975&quot; | 975
| [[Әдеби тіл]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D1%82%D1%96%D0%BB 13]
|-
| data-sort-value=&quot;976&quot; | 976
| [[Қатқыл диск]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;977&quot; | 977
| [[Қазақстан елшілерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;978&quot; | 978
| [[Жаһандану]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;979&quot; | 979
| [[Жел энергетикасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;980&quot; | 980
| [[Қайып хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;981&quot; | 981
| [[Қасқыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;982&quot; | 982
| [[Тұрсын хан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;983&quot; | 983
| [[Бақбақ]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;984&quot; | 984
| [[:Сурет:Sura18.pdf|Сурет:Sura18.pdf]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura18.pdf 13]
|-
| data-sort-value=&quot;985&quot; | 985
| [[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;986&quot; | 986
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;987&quot; | 987
| [[Одағай]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;988&quot; | 988
| [[Шөмекей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;989&quot; | 989
| [[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;990&quot; | 990
| [[Жауырын]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;991&quot; | 991
| [[Столыпин реформасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;992&quot; | 992
| [[Телжан Шонанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;993&quot; | 993
| [[Тобықты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;994&quot; | 994
| [[Ньютонның үшінші заңы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;995&quot; | 995
| [[Лев Николаевич Гумилев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;996&quot; | 996
| [[Корея Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;997&quot; | 997
| [[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 13]
|-
| data-sort-value=&quot;998&quot; | 998
| [[Үлгі:Сәкен Сейфуллин шығармалары]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;999&quot; | 999
| [[Арыстан]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;1000&quot; | 1000
| [[Дін]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 13]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>qyx582yon4vrq7p7n6uq82jz2ylvr3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жазсыз өткен жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>782307</id>
    <revision>
      <id>3654051</id>
      <parentid>3617725</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайдаланылған дереккөздер */</comment>
      <origin>3654051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21058" sha1="6ls3cs4yn0t5ese84hpj3yc2upcifj2" xml:space="preserve">[[Сурет:1816 summer.png|нобай|500x500 нүкте|1971–2000 жылдардағы орташа температурамен салыстырғандағы 1816 жылғы Еуропадағы жазғы температура аномалиясы]]
'''1816 жыл''' тарихта '''«Жазсыз өткен жыл»''' (ағылш. ''Year Without a Summer'') деген атпен белгілі.

Оған жаһандық орташа температураның 0.4-0.7 С шамасына төмендеуіне әкеп соққан ауыр климаттық ауытқулар себеп болды. Осының салдарынан Солтүстік жарты шарда [[Егіншілік|егін]]&lt;nowiki/&gt;нің шықпауы пен үлкен ашаршылық орын алды. Еуропада 1816 жылдың жазы 1766 және 2000 жылдар аралығындағы ең суық маусым ретінде тіркелді.

Зерттеулер бұл аномалияның басты себебі — 1815 жылдың сәуірінде Голландиялық Ост-Үндістандағы (қазіргі Индонезия) '''Тамбора жанартауының''' жойқын атқылауынан туындаған «жанартаулық қыс» екенін көрсетеді. Бұл соңғы 1300 жылдағы ең ірі жанартау атқылауы ретінде танылды. Атмосфераға тараған орасан зор жанартау күлі мен газдар күн сәулесінің жерге жетуіне кедергі келтіріп, жаһандық суытуға алып келді. Бұл жағдай Еуропа [[Наполеондық соғыстар|Наполеон соғыстары]]&lt;nowiki/&gt;нан кейін әлі есін жия алмай жатқан әлеуметтік-экономикалық күйзеліс кезеңімен тұспа-тұс келіп, халықтың тауқыметін арттыра түсті.

== Басты себептері ==
Тамбора жанартауының атқылау индексі (VEI) 7-ге тең болды және ол атмосфераға кем дегенде 37 текше километр тығыз жыныс қалдықтарын шығарды. Бұл — адамзат тарихында ресми расталған ең соңғы VEI-7 деңгейіндегі атқылау.

Осы кезеңдегі басқа да ірі жанартау белсенділіктері (VEI-4 деңгейінен жоғары):

* 1808 жылғы [[Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы жұмбақ атқылау]]
* 1812 жылғы Кариб теңізіндегі Сент-Винсент аралында орналасқан Ла-Суфриер жанартауы
* 1812 жылғы Голландиялық Ост-Үндістандағы Аву жанартауы
* 1813 жылғы Рюкю аралдарындағы Суваноседзима жанартауы
* 1814 жылғы Филиппиндегі Майон жанартауы

Бұл атқылаулар стратосферада күн сәулесін блоктайтын орасан зор күл мен шаң қабатын түзді. Сонымен қатар, Жер шары XIV ғасырда басталған '''«Кіші мұз дәуірі»''' деп аталатын көпғасырлық суыту кезеңінің соңында тұрған еді. Бұған қоса, бұл уақыт күн белсенділігінің төмендеген шағы — '''Далтон минимумымен''' (1790–1830 жж.) де тұспа-тұс келді. 1816 жылдың мамырында Күн белсенділігін көрсететін Вольф саны рекордтық төмен көрсеткішке (0.1) жетті.

== Аймақтық зардаптары ==

=== Африка ===
[[Сахель]] аймағындағы тікелей деректер аз болғанымен, көршілес аумақтарда жауын-шашын мөлшерінің әдеттегіден тыс көп болғаны байқалады. Сахельден төмен, Батыс Африканың жағалау сызықтарында жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден төмен болды. Оңтүстік Африка жағалауында қатты дауылдар соқты. 1816 жылдың шілде айының соңында Кейптаун маңында жойқын дауыл соғып, қатты солтүстік желдер мен [[Бұршақ (жауын-шашын)|бұршақ]] әкеліп, кеме қатынасына үлкен зақым келтірді.

=== Азия ===

* '''Қытай:''' [[Муссон]] маусымы бұзылып, [[Янцзы]] өзенінің алқабында жойқын су тасқыны орын алды. Шуанчен бекеті аяз салдарынан егістіктердің бұзылғанын және әскерлердің дезертирлікке барғанын хабарлады. Цзянси және Аньхой провинцияларында жазда қар аралас жаңбыр жауды. Тайваньда да қар мен қатты аяз тіркелді. Юньнань провинциясындағы жаппай ашаршылық биліктегі Цин әулетінің әлсіреуіне әсер етті.
* '''Үндістан:''' Жазғы муссонның кешігуінен туындаған нөсер жаңбырлар тырысқақ (холера) індетінің Бенгалиядан Мәскеуге дейін таралуын тездетті. Бенгалияда қысқы муссон кезінде қалыптан тыс суық пен қар жауғаны хабарланды.
* '''Жапония:''' Суық ауа райы егінді зақымдағанымен, бұрынғы Тенмей ашаршылығынан (1782–1788 жж.) сақтанған ел бұл жолы жаппай өнімсіздік пен халық шығынына жол бермеді.

=== Еуропа ===
[[Сурет:Greenland sulfate.png|нобай|Гренландия мұз керндеріндегі сульфат концентрациясы. 1810 жылға дейін белгісіз жанартау атқылауы орын алған.&lt;ref&gt;Dai, Jihong; Mosley-Thompson, Ellen; Thompson, Lonnie G. (1991). &quot;Ice core evidence for an explosive tropical volcanic eruption six years preceding Tambora&quot;. ''Journal of Geophysical Research: Atmospheres''. '''96''' (D9): 17, 361–317, 366. Bibcode:1991JGR....9617361D. doi:10.1029/91jd01634. S2CID&amp;#x20;8384563.&lt;/ref&gt; 1815 жылдан кейінгі ең жоғары көрсеткіш (пик) Тамбора жанартауының әсерінен болды.]]
Жанартау атқылауларының салдарынан Еуропада бірнеше жыл қатарынан егін нашар шықты, ал 1815 жылғы Тамбора оқиғасы соңғы соққы болды. Наполеон соғыстарынан қалжыраған құрлық XIX ғасырдағы ең ауыр ашаршылықты бастан өткерді. Ұлыбритания мен Ирландияда бидай, [[Екпе сұлы|сұлы]] және картоп өнімдері күйіп кетті. Азық-түлік бағасы күрт өсті. Наразы халық астық базарлары мен наубайханалардың алдында шерулер өткізді. 1816-1817 жылдардағы азық-түлік бүліктері Француз революциясынан бергі құрлықтағы ең қанды кезең болды.

Ашаршылықтың кесірінен Еуропаның көптеген бөлігінде (Ирландия, Италия, Швейцария, Шотландия) [[Бөрітпе сүзек|сүзек]] (тиф) эпидемиясы өршіп, тек Ирландияның өзінен тараған аурудан 65 мыңнан астам адам қайтыс болды. Орталық Англияда 1659 жылдан бергі ең суық шілде тіркелді. Венгрияда жанартау күліне боялған қоңыр түсті қар, ал Солтүстік Италияда қызыл қар жауды. Швейцарияның батысында суықтың кесірінен мұзды бөгеттер пайда болып, кейін олардың жарылуынан үлкен су тасқыны орын алып, 40 адам қаза тапты. Тек Скандинавия мен Ресейдің батыс бөлігінде ғана егін қалыпты деңгейде болды; тіпті Ресей императоры Александр I Батыс Еуропаға астықпен көмектесе алды.

=== Солтүстік Америка ===
1816 жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың шығысында тұрақты «құрғақ тұман» (стратосфералық сульфатты аэрозоль пердесі) байқалды. Бұл тұман күн сәулесін бәсеңдетіп, күн бетіндегі дақтарды жалаң көзбен көруге мүмкіндік берді. Мамыр айында Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорк штаттарының биік таулы аймақтарында қатты аяз егінді құртты. Маусым айында Мэн және Нью-Йорк штаттарында қар жауды. Нью-Джерсиде маусым айының соңында бес түн қатарынан аяз болып, егінге үлкен зиян келтірді. Жаңа Англияда жүгері өнімінің төрттен бірінен азы ғана азыққа жарамды болды.

Жүйелі көлік инфрақұрылымының (теміржолдар мен жақсы жолдардың) жоқтығынан азық-түлікті басқа аймақтардан жеткізу мүмкін болмады, бұл бағаның шарықтауына әкелді (мысалы, сұлы бағасы бір бушель үшін 12 центтен 92 центке дейін өсті). Томас Джефферсон өзінің Монтичеллодағы иелігінде егін шықпай қалғандықтан одан ары қарызға батты. Мұндай қиын жағдайлар көптеген отбасыларды құнарлы жер іздеп батысқа қарай қоныс аударуға мәжбүр етті, бұл АҚШ-тың Батысқа қарай кеңеюіне (''Westward expansion'') үлкен серпін берді. Индиана 1816 жылы желтоқсанда, ал Иллинойс екі жылдан кейін штат мәртебесін алды.

=== Оңтүстік Америка ===
Бразилияның тропикалық аймақтарында ([[Пернамбуку]] мен Рио-де-Жанейро аралығында) бұрын-соңды болмаған қатты құрғақшылық орын алып, өзендер тартылды, мал қырылды және халық су іздеп жаппай көшуге мәжбүр болды. Азық-түлік тапшылығынан диірмендер тоқтап қалды, ал [[Буэнос-Айрес]]&lt;nowiki/&gt;пен арадағы соғыс қаупі жағалаудағы сауданы қиындатты.

== Қоғам мен мәдениетке әсері ==

=== Өнердегі көрінісі ===
Атмосферадағы жанартау күлінің (тефра) жоғары концентрациясы бірнеше жыл бойы аспанда ерекше қызыл және сары түсті күн бату құбылыстарын тудырды. Бұл бейнелеу өнеріне де айтарлықтай әсер етті. Жарық деңгейінің өзгеруі суретшілерді күңгірт әрі мұңды көріністерді бейнелеуге итермеледі. Бұл құбылыс [[Каспар Дэвид Фридрих]]&lt;nowiki/&gt;тің «[[Теңіз жағасындағы монах]]&lt;nowiki/&gt;» (1808–1810) және «[[Теңіз жағасындағы екі адам]]&lt;nowiki/&gt;» (1817) туындыларынан байқалады.

{{Multiple image|image1=Friedrich,_Caspar_David_-_Mönch_am_Meer_-_Alte_Nationalgalerie_in_Berlin.jpg|image2=Caspar David Friedrich - Two Men by the Sea - WGA8249.jpg|caption1=«Теңіз жағасындағы монах» (шамамен 1808–1810)|caption2=«Теңіз жағасындағы екі адам» (1817)}}

Танымал суретші Дж. М. У. [[Тернер]]&lt;nowiki/&gt;дің (J. M. W. Turner) картиналарындағы, соның ішінде «Чичестер каналы» (1828) туындысындағы сарғыш-қызыл реңктер осы атмосфералық құбылыстың айғағы болып табылады.

=== Техникалық жаңалықтар ===
Аттарды азықтандыруға арналған сұлының тапшылығы мен қымбаттығы неміс өнертапқышы [[Карл Дрез]]&lt;nowiki/&gt;ді (Karl Drais) атсыз жүрудің жаңа тәсілдерін іздеуге итермеледі. Бұл зерттеулер қазіргі '''[[велосипед]]&lt;nowiki/&gt;тің ізашары''' болған [[дрезина]] мен велосипедтің алғашқы нұсқаларының (велосипед тұрпатты көлік) ойлап табылуына алып келді.

=== Әдебиеттегі іздері ===
1816 жылдың жазындағы толассыз жауын-шашын мен суық ауа райы Мэри Шелли, Перси Биш Шелли, Лорд Байрон және Джон Уильям Полидориді Швейцариядағы Женева көлінің жағасындағы Диодати вилласынан шықпай, іште отыруға мәжбүр етті. Ермек үшін олар бір-біріне қорқынышты оқиға жазудан жарыс ұйымдастырды. Осылайша:

* Мэри Шелли өзінің әлемге әйгілі '''«[[Франкенштейн]]&lt;nowiki/&gt;»''' романын жазды.
* Джон Полидори қазіргі вампирлер туралы әдебиеттің (соның ішінде «Дракуланың») негізін қалаған '''«Вампир»''' (The Vampyre) әңгімесін жарыққа шығарды.
* [[Лорд Байрон]] аспан күңгірттеніп, күндіз шам жағуға мәжбүр болған күндердің әсерінен '''«Түнек»''' (Darkness) атты танымал поэмасын дүниеге әкелді.

&lt;blockquote&gt;'''Лорд Байронның «Түнек» поэмасынан үзінді:'''

''Мен түс көрдім, ол жай ғана түс емес.''

''Жарқыраған күн сөнді, жұлдыздар да''

''Мәңгілік кеңістікте бағытсыз, сәулесіз адасты,''

''Ал мұздаған жер айсыз ауада қарайып, соқыр күйде дөңгеленді...''&lt;/blockquote&gt;

=== Басқа да әлеуметтік салдарлар ===

* '''Миграция және Дін:''' Вермонт штатынан құнарлы жер іздеп көшкен отбасылардың ішінде кіші Джозеф Смиттің жанұясы да бар еді. Олардың Нью-Йорк штатына қоныс аударуы кейіннен Смиттің «Иисус Христостың Соңғы Күндердегі Әулиелері Шіркеуінің» (мормондардың) негізін қалауына алып келген тарихи оқиғалар тізбегесін бастап берді.
* '''Агрохимияның дамуы:''' Балалық шағында осы ашаршылықты басынан өткерген неміс химигі [[Юстус фон Либих]] (Justus von Liebig) кейіннен өсімдіктердің қоректенуін зерттеп, минералды тыңайтқыштарды ғылымға енгізді.

== Ұқсас тарихи оқиғалар ==
Тарихта жанартау белсенділігі салдарынан климаттың күрт суытуына әкелген өзге де ұқсас оқиғалар болған:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Оқиға / Жанартау'''
|'''Уақыты'''
|'''Климаттық салдары және әсері'''
|-
|'''Тоба апаты'''
|Жақын шамамен 74 000 жыл бұрын
|Соңғы плейстоцен дәуіріндегі гипотетикалық жаһандық суыту.
|-
|'''Миной атқылауы ([[Санторини]])'''
|Б.з.б. 1628–1626 жж.
|Жерорта теңізі аймағындағы ірі климаттық ауытқулар.
|-
|'''Гекла 3 атқылауы'''
|Б.з.б. 1200 жылдар шамасы
|Қола дәуірінің күйреуімен тұспа-тұс келген ірі суыту.
|-
|'''Хатепе атқылауы (Таупо)'''
|Б.з. 180 жылдар шамасы
|Жаңа Зеландиядағы жойқын атқылаудың жаһандық салдары.
|-
|'''536 жылғы жанартаулық қыс'''
|Б.з. 536 жылы
|Кракатау немесе Илопанго жанартауымен байланыстырылатын, тарихтағы ең суық жылдардың бірі.
|-
|'''Самалас атқылауы (Ринжани)'''
|1257 жылы
|Орта ғасырлардағы жаһандық температураның төмендеуі.
|-
|'''Уайнапутина жанартауы (Перу)'''
|1601 жылы
|Солтүстік жарты шардағы соңғы 600 жылдағы ең суық жыл, Ресейдегі үлкен ашаршылыққа әкелді.
|-
|'''Лаки жанартауы (Исландия)'''
|1783–1784 жж.
|Солтүстік жарты шардағы жүз мыңдаған адамның өліміне және Франциядағы революцияға түрткі болған кедейлікке әкелді.
|-
|'''Кракатау жанартауы'''
|1883 жылы
|Солтүстік жарты шардың жазғы температурасы 1.2 °C-қа дейін төмендеді.
|-
|'''Пинатубо жанартауы (Филиппин)'''
|1991 жылы
|АҚШ-та уақытша суыту мен жаппай су тасқындарына себеп болды.
|}

== Пайдаланылған дереккөздер ==
# Stothers, Richard B. (1984). &quot;The Great Tambora Eruption in 1815 and Its Aftermath&quot;. Science. 224 (4654): 1191–1198.
# Schurer, Andrew P.; Hegerl, Gabriele C.; Luterbacher, Jürg; Brönnimann, Stefan; Cowan, Tim; Tett, Simon F. B. (2019). &quot;Disentangling the causes of the 1816 European year without a summer&quot;. Environmental Research Letters. 14 (9).
# Oppenheimer, Clive (2003). &quot;Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815&quot;. Progress in Physical Geography. 27 (2): 230–259.
# Fagan, Brian M. (2000). The Little Ice Age: how climate made history, 1300–1850. Basic Books.
# Post, John D. (1977). The last great subsistence crisis in the Western World. Johns Hopkins University Press.
# Stommel, Henry (1983). Volcano weather: the story of 1816, the year without a summer. Seven Seas Press.
# Chenoweth, Michael (1996). &quot;Ships' Logbooks and 'The Year Without a Summer'&quot;. Bulletin of the American Meteorological Society. 77 (9): 2077–2094.
# Zerefos, C. S.; Gerogiannis, V. T.; Balis, D.; Zerefos, S. C.; Kazantzidis, A. (2007). &quot;Atmospheric effects of volcanic eruptions as seen by famous artists and depicted in their paintings&quot;. Atmospheric Chemistry and Physics Discussions. 7 (2): 5145–5172.
#https://www.instagram.com/reel/DdMi9wFA-4u/?utm_source=ig_web_copy_link

[[Санат:1816 жыл]]
[[Санат:Жаз]]
[[Санат:Климатология]]</text>
      <sha1>6ls3cs4yn0t5ese84hpj3yc2upcifj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654052</id>
      <parentid>3654051</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T04:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аймақтық зардаптары */</comment>
      <origin>3654052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21060" sha1="t3bsaqd1uvvwtq2qr55vthvcsjf5yk1" xml:space="preserve">[[Сурет:1816 summer.png|нобай|500x500 нүкте|1971–2000 жылдардағы орташа температурамен салыстырғандағы 1816 жылғы Еуропадағы жазғы температура аномалиясы]]
'''1816 жыл''' тарихта '''«Жазсыз өткен жыл»''' (ағылш. ''Year Without a Summer'') деген атпен белгілі.

Оған жаһандық орташа температураның 0.4-0.7 С шамасына төмендеуіне әкеп соққан ауыр климаттық ауытқулар себеп болды. Осының салдарынан Солтүстік жарты шарда [[Егіншілік|егін]]&lt;nowiki/&gt;нің шықпауы пен үлкен ашаршылық орын алды. Еуропада 1816 жылдың жазы 1766 және 2000 жылдар аралығындағы ең суық маусым ретінде тіркелді.

Зерттеулер бұл аномалияның басты себебі — 1815 жылдың сәуірінде Голландиялық Ост-Үндістандағы (қазіргі Индонезия) '''Тамбора жанартауының''' жойқын атқылауынан туындаған «жанартаулық қыс» екенін көрсетеді. Бұл соңғы 1300 жылдағы ең ірі жанартау атқылауы ретінде танылды. Атмосфераға тараған орасан зор жанартау күлі мен газдар күн сәулесінің жерге жетуіне кедергі келтіріп, жаһандық суытуға алып келді. Бұл жағдай Еуропа [[Наполеондық соғыстар|Наполеон соғыстары]]&lt;nowiki/&gt;нан кейін әлі есін жия алмай жатқан әлеуметтік-экономикалық күйзеліс кезеңімен тұспа-тұс келіп, халықтың тауқыметін арттыра түсті.

== Басты себептері ==
Тамбора жанартауының атқылау индексі (VEI) 7-ге тең болды және ол атмосфераға кем дегенде 37 текше километр тығыз жыныс қалдықтарын шығарды. Бұл — адамзат тарихында ресми расталған ең соңғы VEI-7 деңгейіндегі атқылау.

Осы кезеңдегі басқа да ірі жанартау белсенділіктері (VEI-4 деңгейінен жоғары):

* 1808 жылғы [[Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы жұмбақ атқылау]]
* 1812 жылғы Кариб теңізіндегі Сент-Винсент аралында орналасқан Ла-Суфриер жанартауы
* 1812 жылғы Голландиялық Ост-Үндістандағы Аву жанартауы
* 1813 жылғы Рюкю аралдарындағы Суваноседзима жанартауы
* 1814 жылғы Филиппиндегі Майон жанартауы

Бұл атқылаулар стратосферада күн сәулесін блоктайтын орасан зор күл мен шаң қабатын түзді. Сонымен қатар, Жер шары XIV ғасырда басталған '''«Кіші мұз дәуірі»''' деп аталатын көпғасырлық суыту кезеңінің соңында тұрған еді. Бұған қоса, бұл уақыт күн белсенділігінің төмендеген шағы — '''Далтон минимумымен''' (1790–1830 жж.) де тұспа-тұс келді. 1816 жылдың мамырында Күн белсенділігін көрсететін Вольф саны рекордтық төмен көрсеткішке (0.1) жетті.

== Аймақтағы зардаптары ==

=== Африка ===
[[Сахель]] аймағындағы тікелей деректер аз болғанымен, көршілес аумақтарда жауын-шашын мөлшерінің әдеттегіден тыс көп болғаны байқалады. Сахельден төмен, Батыс Африканың жағалау сызықтарында жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден төмен болды. Оңтүстік Африка жағалауында қатты дауылдар соқты. 1816 жылдың шілде айының соңында Кейптаун маңында жойқын дауыл соғып, қатты солтүстік желдер мен [[Бұршақ (жауын-шашын)|бұршақ]] әкеліп, кеме қатынасына үлкен зақым келтірді.

=== Азия ===

* '''Қытай:''' [[Муссон]] маусымы бұзылып, [[Янцзы]] өзенінің алқабында жойқын су тасқыны орын алды. Шуанчен бекеті аяз салдарынан егістіктердің бұзылғанын және әскерлердің дезертирлікке барғанын хабарлады. Цзянси және Аньхой провинцияларында жазда қар аралас жаңбыр жауды. Тайваньда да қар мен қатты аяз тіркелді. Юньнань провинциясындағы жаппай ашаршылық биліктегі Цин әулетінің әлсіреуіне әсер етті.
* '''Үндістан:''' Жазғы муссонның кешігуінен туындаған нөсер жаңбырлар тырысқақ (холера) індетінің Бенгалиядан Мәскеуге дейін таралуын тездетті. Бенгалияда қысқы муссон кезінде қалыптан тыс суық пен қар жауғаны хабарланды.
* '''Жапония:''' Суық ауа райы егінді зақымдағанымен, бұрынғы Тенмей ашаршылығынан (1782–1788 жж.) сақтанған ел бұл жолы жаппай өнімсіздік пен халық шығынына жол бермеді.

=== Еуропа ===
[[Сурет:Greenland sulfate.png|нобай|Гренландия мұз керндеріндегі сульфат концентрациясы. 1810 жылға дейін белгісіз жанартау атқылауы орын алған.&lt;ref&gt;Dai, Jihong; Mosley-Thompson, Ellen; Thompson, Lonnie G. (1991). &quot;Ice core evidence for an explosive tropical volcanic eruption six years preceding Tambora&quot;. ''Journal of Geophysical Research: Atmospheres''. '''96''' (D9): 17, 361–317, 366. Bibcode:1991JGR....9617361D. doi:10.1029/91jd01634. S2CID&amp;#x20;8384563.&lt;/ref&gt; 1815 жылдан кейінгі ең жоғары көрсеткіш (пик) Тамбора жанартауының әсерінен болды.]]
Жанартау атқылауларының салдарынан Еуропада бірнеше жыл қатарынан егін нашар шықты, ал 1815 жылғы Тамбора оқиғасы соңғы соққы болды. Наполеон соғыстарынан қалжыраған құрлық XIX ғасырдағы ең ауыр ашаршылықты бастан өткерді. Ұлыбритания мен Ирландияда бидай, [[Екпе сұлы|сұлы]] және картоп өнімдері күйіп кетті. Азық-түлік бағасы күрт өсті. Наразы халық астық базарлары мен наубайханалардың алдында шерулер өткізді. 1816-1817 жылдардағы азық-түлік бүліктері Француз революциясынан бергі құрлықтағы ең қанды кезең болды.

Ашаршылықтың кесірінен Еуропаның көптеген бөлігінде (Ирландия, Италия, Швейцария, Шотландия) [[Бөрітпе сүзек|сүзек]] (тиф) эпидемиясы өршіп, тек Ирландияның өзінен тараған аурудан 65 мыңнан астам адам қайтыс болды. Орталық Англияда 1659 жылдан бергі ең суық шілде тіркелді. Венгрияда жанартау күліне боялған қоңыр түсті қар, ал Солтүстік Италияда қызыл қар жауды. Швейцарияның батысында суықтың кесірінен мұзды бөгеттер пайда болып, кейін олардың жарылуынан үлкен су тасқыны орын алып, 40 адам қаза тапты. Тек Скандинавия мен Ресейдің батыс бөлігінде ғана егін қалыпты деңгейде болды; тіпті Ресей императоры Александр I Батыс Еуропаға астықпен көмектесе алды.

=== Солтүстік Америка ===
1816 жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың шығысында тұрақты «құрғақ тұман» (стратосфералық сульфатты аэрозоль пердесі) байқалды. Бұл тұман күн сәулесін бәсеңдетіп, күн бетіндегі дақтарды жалаң көзбен көруге мүмкіндік берді. Мамыр айында Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорк штаттарының биік таулы аймақтарында қатты аяз егінді құртты. Маусым айында Мэн және Нью-Йорк штаттарында қар жауды. Нью-Джерсиде маусым айының соңында бес түн қатарынан аяз болып, егінге үлкен зиян келтірді. Жаңа Англияда жүгері өнімінің төрттен бірінен азы ғана азыққа жарамды болды.

Жүйелі көлік инфрақұрылымының (теміржолдар мен жақсы жолдардың) жоқтығынан азық-түлікті басқа аймақтардан жеткізу мүмкін болмады, бұл бағаның шарықтауына әкелді (мысалы, сұлы бағасы бір бушель үшін 12 центтен 92 центке дейін өсті). Томас Джефферсон өзінің Монтичеллодағы иелігінде егін шықпай қалғандықтан одан ары қарызға батты. Мұндай қиын жағдайлар көптеген отбасыларды құнарлы жер іздеп батысқа қарай қоныс аударуға мәжбүр етті, бұл АҚШ-тың Батысқа қарай кеңеюіне (''Westward expansion'') үлкен серпін берді. Индиана 1816 жылы желтоқсанда, ал Иллинойс екі жылдан кейін штат мәртебесін алды.

=== Оңтүстік Америка ===
Бразилияның тропикалық аймақтарында ([[Пернамбуку]] мен Рио-де-Жанейро аралығында) бұрын-соңды болмаған қатты құрғақшылық орын алып, өзендер тартылды, мал қырылды және халық су іздеп жаппай көшуге мәжбүр болды. Азық-түлік тапшылығынан диірмендер тоқтап қалды, ал [[Буэнос-Айрес]]&lt;nowiki/&gt;пен арадағы соғыс қаупі жағалаудағы сауданы қиындатты.

== Қоғам мен мәдениетке әсері ==

=== Өнердегі көрінісі ===
Атмосферадағы жанартау күлінің (тефра) жоғары концентрациясы бірнеше жыл бойы аспанда ерекше қызыл және сары түсті күн бату құбылыстарын тудырды. Бұл бейнелеу өнеріне де айтарлықтай әсер етті. Жарық деңгейінің өзгеруі суретшілерді күңгірт әрі мұңды көріністерді бейнелеуге итермеледі. Бұл құбылыс [[Каспар Дэвид Фридрих]]&lt;nowiki/&gt;тің «[[Теңіз жағасындағы монах]]&lt;nowiki/&gt;» (1808–1810) және «[[Теңіз жағасындағы екі адам]]&lt;nowiki/&gt;» (1817) туындыларынан байқалады.

{{Multiple image|image1=Friedrich,_Caspar_David_-_Mönch_am_Meer_-_Alte_Nationalgalerie_in_Berlin.jpg|image2=Caspar David Friedrich - Two Men by the Sea - WGA8249.jpg|caption1=«Теңіз жағасындағы монах» (шамамен 1808–1810)|caption2=«Теңіз жағасындағы екі адам» (1817)}}

Танымал суретші Дж. М. У. [[Тернер]]&lt;nowiki/&gt;дің (J. M. W. Turner) картиналарындағы, соның ішінде «Чичестер каналы» (1828) туындысындағы сарғыш-қызыл реңктер осы атмосфералық құбылыстың айғағы болып табылады.

=== Техникалық жаңалықтар ===
Аттарды азықтандыруға арналған сұлының тапшылығы мен қымбаттығы неміс өнертапқышы [[Карл Дрез]]&lt;nowiki/&gt;ді (Karl Drais) атсыз жүрудің жаңа тәсілдерін іздеуге итермеледі. Бұл зерттеулер қазіргі '''[[велосипед]]&lt;nowiki/&gt;тің ізашары''' болған [[дрезина]] мен велосипедтің алғашқы нұсқаларының (велосипед тұрпатты көлік) ойлап табылуына алып келді.

=== Әдебиеттегі іздері ===
1816 жылдың жазындағы толассыз жауын-шашын мен суық ауа райы Мэри Шелли, Перси Биш Шелли, Лорд Байрон және Джон Уильям Полидориді Швейцариядағы Женева көлінің жағасындағы Диодати вилласынан шықпай, іште отыруға мәжбүр етті. Ермек үшін олар бір-біріне қорқынышты оқиға жазудан жарыс ұйымдастырды. Осылайша:

* Мэри Шелли өзінің әлемге әйгілі '''«[[Франкенштейн]]&lt;nowiki/&gt;»''' романын жазды.
* Джон Полидори қазіргі вампирлер туралы әдебиеттің (соның ішінде «Дракуланың») негізін қалаған '''«Вампир»''' (The Vampyre) әңгімесін жарыққа шығарды.
* [[Лорд Байрон]] аспан күңгірттеніп, күндіз шам жағуға мәжбүр болған күндердің әсерінен '''«Түнек»''' (Darkness) атты танымал поэмасын дүниеге әкелді.

&lt;blockquote&gt;'''Лорд Байронның «Түнек» поэмасынан үзінді:'''

''Мен түс көрдім, ол жай ғана түс емес.''

''Жарқыраған күн сөнді, жұлдыздар да''

''Мәңгілік кеңістікте бағытсыз, сәулесіз адасты,''

''Ал мұздаған жер айсыз ауада қарайып, соқыр күйде дөңгеленді...''&lt;/blockquote&gt;

=== Басқа да әлеуметтік салдарлар ===

* '''Миграция және Дін:''' Вермонт штатынан құнарлы жер іздеп көшкен отбасылардың ішінде кіші Джозеф Смиттің жанұясы да бар еді. Олардың Нью-Йорк штатына қоныс аударуы кейіннен Смиттің «Иисус Христостың Соңғы Күндердегі Әулиелері Шіркеуінің» (мормондардың) негізін қалауына алып келген тарихи оқиғалар тізбегесін бастап берді.
* '''Агрохимияның дамуы:''' Балалық шағында осы ашаршылықты басынан өткерген неміс химигі [[Юстус фон Либих]] (Justus von Liebig) кейіннен өсімдіктердің қоректенуін зерттеп, минералды тыңайтқыштарды ғылымға енгізді.

== Ұқсас тарихи оқиғалар ==
Тарихта жанартау белсенділігі салдарынан климаттың күрт суытуына әкелген өзге де ұқсас оқиғалар болған:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Оқиға / Жанартау'''
|'''Уақыты'''
|'''Климаттық салдары және әсері'''
|-
|'''Тоба апаты'''
|Жақын шамамен 74 000 жыл бұрын
|Соңғы плейстоцен дәуіріндегі гипотетикалық жаһандық суыту.
|-
|'''Миной атқылауы ([[Санторини]])'''
|Б.з.б. 1628–1626 жж.
|Жерорта теңізі аймағындағы ірі климаттық ауытқулар.
|-
|'''Гекла 3 атқылауы'''
|Б.з.б. 1200 жылдар шамасы
|Қола дәуірінің күйреуімен тұспа-тұс келген ірі суыту.
|-
|'''Хатепе атқылауы (Таупо)'''
|Б.з. 180 жылдар шамасы
|Жаңа Зеландиядағы жойқын атқылаудың жаһандық салдары.
|-
|'''536 жылғы жанартаулық қыс'''
|Б.з. 536 жылы
|Кракатау немесе Илопанго жанартауымен байланыстырылатын, тарихтағы ең суық жылдардың бірі.
|-
|'''Самалас атқылауы (Ринжани)'''
|1257 жылы
|Орта ғасырлардағы жаһандық температураның төмендеуі.
|-
|'''Уайнапутина жанартауы (Перу)'''
|1601 жылы
|Солтүстік жарты шардағы соңғы 600 жылдағы ең суық жыл, Ресейдегі үлкен ашаршылыққа әкелді.
|-
|'''Лаки жанартауы (Исландия)'''
|1783–1784 жж.
|Солтүстік жарты шардағы жүз мыңдаған адамның өліміне және Франциядағы революцияға түрткі болған кедейлікке әкелді.
|-
|'''Кракатау жанартауы'''
|1883 жылы
|Солтүстік жарты шардың жазғы температурасы 1.2 °C-қа дейін төмендеді.
|-
|'''Пинатубо жанартауы (Филиппин)'''
|1991 жылы
|АҚШ-та уақытша суыту мен жаппай су тасқындарына себеп болды.
|}

== Пайдаланылған дереккөздер ==
# Stothers, Richard B. (1984). &quot;The Great Tambora Eruption in 1815 and Its Aftermath&quot;. Science. 224 (4654): 1191–1198.
# Schurer, Andrew P.; Hegerl, Gabriele C.; Luterbacher, Jürg; Brönnimann, Stefan; Cowan, Tim; Tett, Simon F. B. (2019). &quot;Disentangling the causes of the 1816 European year without a summer&quot;. Environmental Research Letters. 14 (9).
# Oppenheimer, Clive (2003). &quot;Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815&quot;. Progress in Physical Geography. 27 (2): 230–259.
# Fagan, Brian M. (2000). The Little Ice Age: how climate made history, 1300–1850. Basic Books.
# Post, John D. (1977). The last great subsistence crisis in the Western World. Johns Hopkins University Press.
# Stommel, Henry (1983). Volcano weather: the story of 1816, the year without a summer. Seven Seas Press.
# Chenoweth, Michael (1996). &quot;Ships' Logbooks and 'The Year Without a Summer'&quot;. Bulletin of the American Meteorological Society. 77 (9): 2077–2094.
# Zerefos, C. S.; Gerogiannis, V. T.; Balis, D.; Zerefos, S. C.; Kazantzidis, A. (2007). &quot;Atmospheric effects of volcanic eruptions as seen by famous artists and depicted in their paintings&quot;. Atmospheric Chemistry and Physics Discussions. 7 (2): 5145–5172.
#https://www.instagram.com/reel/DdMi9wFA-4u/?utm_source=ig_web_copy_link

[[Санат:1816 жыл]]
[[Санат:Жаз]]
[[Санат:Климатология]]</text>
      <sha1>t3bsaqd1uvvwtq2qr55vthvcsjf5yk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654064</id>
      <parentid>3654052</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21056" sha1="eo3kz6ajw2lf4sxb3smioewix01pprs" xml:space="preserve">[[Сурет:1816 summer.png|нобай|500x500 нүкте|1971–2000 жылдардағы орташа температурамен салыстырғандағы 1816 жылғы Еуропадағы жазғы температура аномалиясы]]
'''1816 жыл''' тарихта '''«Жазсыз өткен жыл»''' ({{lang-en|Year Without a Summer}}) деген атпен белгілі.

Оған жаһандық орташа температураның 0.4-0.7 С шамасына төмендеуіне әкеп соққан ауыр климаттық ауытқулар себеп болды. Осының салдарынан Солтүстік жарты шарда [[Егіншілік|егін]]&lt;nowiki/&gt;нің шықпауы пен үлкен ашаршылық орын алды. Еуропада 1816 жылдың жазы 1766 және 2000 жылдар аралығындағы ең суық маусым ретінде тіркелді.

Зерттеулер бұл аномалияның басты себебі — 1815 жылдың сәуірінде Голландиялық Ост-Үндістандағы (қазіргі Индонезия) '''Тамбора жанартауының''' жойқын атқылауынан туындаған «жанартаулық қыс» екенін көрсетеді. Бұл соңғы 1300 жылдағы ең ірі жанартау атқылауы ретінде танылды. Атмосфераға тараған орасан зор жанартау күлі мен газдар күн сәулесінің жерге жетуіне кедергі келтіріп, жаһандық суытуға алып келді. Бұл жағдай Еуропа [[Наполеондық соғыстар|Наполеон соғыстары]]&lt;nowiki/&gt;нан кейін әлі есін жия алмай жатқан әлеуметтік-экономикалық күйзеліс кезеңімен тұспа-тұс келіп, халықтың тауқыметін арттыра түсті.

== Басты себептері ==
Тамбора жанартауының атқылау индексі (VEI) 7-ге тең болды және ол атмосфераға кем дегенде 37 текше километр тығыз жыныс қалдықтарын шығарды. Бұл — адамзат тарихында ресми расталған ең соңғы VEI-7 деңгейіндегі атқылау.

Осы кезеңдегі басқа да ірі жанартау белсенділіктері (VEI-4 деңгейінен жоғары):

* 1808 жылғы [[Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы жұмбақ атқылау]]
* 1812 жылғы Кариб теңізіндегі Сент-Винсент аралында орналасқан Ла-Суфриер жанартауы
* 1812 жылғы Голландиялық Ост-Үндістандағы Аву жанартауы
* 1813 жылғы Рюкю аралдарындағы Суваноседзима жанартауы
* 1814 жылғы Филиппиндегі Майон жанартауы

Бұл атқылаулар стратосферада күн сәулесін блоктайтын орасан зор күл мен шаң қабатын түзді. Сонымен қатар, Жер шары XIV ғасырда басталған '''«Кіші мұз дәуірі»''' деп аталатын көпғасырлық суыту кезеңінің соңында тұрған еді. Бұған қоса, бұл уақыт күн белсенділігінің төмендеген шағы — '''Далтон минимумымен''' (1790–1830 жж.) де тұспа-тұс келді. 1816 жылдың мамырында Күн белсенділігін көрсететін Вольф саны рекордтық төмен көрсеткішке (0.1) жетті.

== Аймақтағы зардаптары ==

=== Африка ===
[[Сахель]] аймағындағы тікелей деректер аз болғанымен, көршілес аумақтарда жауын-шашын мөлшерінің әдеттегіден тыс көп болғаны байқалады. Сахельден төмен, Батыс Африканың жағалау сызықтарында жауын-шашын мөлшері қалыпты деңгейден төмен болды. Оңтүстік Африка жағалауында қатты дауылдар соқты. 1816 жылдың шілде айының соңында Кейптаун маңында жойқын дауыл соғып, қатты солтүстік желдер мен [[Бұршақ (жауын-шашын)|бұршақ]] әкеліп, кеме қатынасына үлкен зақым келтірді.

=== Азия ===

* '''Қытай:''' [[Муссон]] маусымы бұзылып, [[Янцзы]] өзенінің алқабында жойқын су тасқыны орын алды. Шуанчен бекеті аяз салдарынан егістіктердің бұзылғанын және әскерлердің дезертирлікке барғанын хабарлады. Цзянси және Аньхой провинцияларында жазда қар аралас жаңбыр жауды. Тайваньда да қар мен қатты аяз тіркелді. Юньнань провинциясындағы жаппай ашаршылық биліктегі Цин әулетінің әлсіреуіне әсер етті.
* '''Үндістан:''' Жазғы муссонның кешігуінен туындаған нөсер жаңбырлар тырысқақ (холера) індетінің Бенгалиядан Мәскеуге дейін таралуын тездетті. Бенгалияда қысқы муссон кезінде қалыптан тыс суық пен қар жауғаны хабарланды.
* '''Жапония:''' Суық ауа райы егінді зақымдағанымен, бұрынғы Тенмей ашаршылығынан (1782–1788 жж.) сақтанған ел бұл жолы жаппай өнімсіздік пен халық шығынына жол бермеді.

=== Еуропа ===
[[Сурет:Greenland sulfate.png|нобай|Гренландия мұз керндеріндегі сульфат концентрациясы. 1810 жылға дейін белгісіз жанартау атқылауы орын алған.&lt;ref&gt;Dai, Jihong; Mosley-Thompson, Ellen; Thompson, Lonnie G. (1991). &quot;Ice core evidence for an explosive tropical volcanic eruption six years preceding Tambora&quot;. ''Journal of Geophysical Research: Atmospheres''. '''96''' (D9): 17, 361–317, 366. Bibcode:1991JGR....9617361D. doi:10.1029/91jd01634. S2CID&amp;#x20;8384563.&lt;/ref&gt; 1815 жылдан кейінгі ең жоғары көрсеткіш (пик) Тамбора жанартауының әсерінен болды.]]
Жанартау атқылауларының салдарынан Еуропада бірнеше жыл қатарынан егін нашар шықты, ал 1815 жылғы Тамбора оқиғасы соңғы соққы болды. Наполеон соғыстарынан қалжыраған құрлық XIX ғасырдағы ең ауыр ашаршылықты бастан өткерді. Ұлыбритания мен Ирландияда бидай, [[Екпе сұлы|сұлы]] және картоп өнімдері күйіп кетті. Азық-түлік бағасы күрт өсті. Наразы халық астық базарлары мен наубайханалардың алдында шерулер өткізді. 1816-1817 жылдардағы азық-түлік бүліктері Француз революциясынан бергі құрлықтағы ең қанды кезең болды.

Ашаршылықтың кесірінен Еуропаның көптеген бөлігінде (Ирландия, Италия, Швейцария, Шотландия) [[Бөрітпе сүзек|сүзек]] (тиф) эпидемиясы өршіп, тек Ирландияның өзінен тараған аурудан 65 мыңнан астам адам қайтыс болды. Орталық Англияда 1659 жылдан бергі ең суық шілде тіркелді. Венгрияда жанартау күліне боялған қоңыр түсті қар, ал Солтүстік Италияда қызыл қар жауды. Швейцарияның батысында суықтың кесірінен мұзды бөгеттер пайда болып, кейін олардың жарылуынан үлкен су тасқыны орын алып, 40 адам қаза тапты. Тек Скандинавия мен Ресейдің батыс бөлігінде ғана егін қалыпты деңгейде болды; тіпті Ресей императоры Александр I Батыс Еуропаға астықпен көмектесе алды.

=== Солтүстік Америка ===
1816 жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың шығысында тұрақты «құрғақ тұман» (стратосфералық сульфатты аэрозоль пердесі) байқалды. Бұл тұман күн сәулесін бәсеңдетіп, күн бетіндегі дақтарды жалаң көзбен көруге мүмкіндік берді. Мамыр айында Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорк штаттарының биік таулы аймақтарында қатты аяз егінді құртты. Маусым айында Мэн және Нью-Йорк штаттарында қар жауды. Нью-Джерсиде маусым айының соңында бес түн қатарынан аяз болып, егінге үлкен зиян келтірді. Жаңа Англияда жүгері өнімінің төрттен бірінен азы ғана азыққа жарамды болды.

Жүйелі көлік инфрақұрылымының (теміржолдар мен жақсы жолдардың) жоқтығынан азық-түлікті басқа аймақтардан жеткізу мүмкін болмады, бұл бағаның шарықтауына әкелді (мысалы, сұлы бағасы бір бушель үшін 12 центтен 92 центке дейін өсті). Томас Джефферсон өзінің Монтичеллодағы иелігінде егін шықпай қалғандықтан одан ары қарызға батты. Мұндай қиын жағдайлар көптеген отбасыларды құнарлы жер іздеп батысқа қарай қоныс аударуға мәжбүр етті, бұл АҚШ-тың Батысқа қарай кеңеюіне (''Westward expansion'') үлкен серпін берді. Индиана 1816 жылы желтоқсанда, ал Иллинойс екі жылдан кейін штат мәртебесін алды.

=== Оңтүстік Америка ===
Бразилияның тропикалық аймақтарында ([[Пернамбуку]] мен Рио-де-Жанейро аралығында) бұрын-соңды болмаған қатты құрғақшылық орын алып, өзендер тартылды, мал қырылды және халық су іздеп жаппай көшуге мәжбүр болды. Азық-түлік тапшылығынан диірмендер тоқтап қалды, ал [[Буэнос-Айрес]]&lt;nowiki/&gt;пен арадағы соғыс қаупі жағалаудағы сауданы қиындатты.

== Қоғам мен мәдениетке әсері ==

=== Өнердегі көрінісі ===
Атмосферадағы жанартау күлінің (тефра) жоғары концентрациясы бірнеше жыл бойы аспанда ерекше қызыл және сары түсті күн бату құбылыстарын тудырды. Бұл бейнелеу өнеріне де айтарлықтай әсер етті. Жарық деңгейінің өзгеруі суретшілерді күңгірт әрі мұңды көріністерді бейнелеуге итермеледі. Бұл құбылыс [[Каспар Дэвид Фридрих]]&lt;nowiki/&gt;тің «[[Теңіз жағасындағы монах]]&lt;nowiki/&gt;» (1808–1810) және «[[Теңіз жағасындағы екі адам]]&lt;nowiki/&gt;» (1817) туындыларынан байқалады.

{{Multiple image|image1=Friedrich,_Caspar_David_-_Mönch_am_Meer_-_Alte_Nationalgalerie_in_Berlin.jpg|image2=Caspar David Friedrich - Two Men by the Sea - WGA8249.jpg|caption1=«Теңіз жағасындағы монах» (шамамен 1808–1810)|caption2=«Теңіз жағасындағы екі адам» (1817)}}

Танымал суретші Дж. М. У. [[Тернер]]&lt;nowiki/&gt;дің (J. M. W. Turner) картиналарындағы, соның ішінде «Чичестер каналы» (1828) туындысындағы сарғыш-қызыл реңктер осы атмосфералық құбылыстың айғағы болып табылады.

=== Техникалық жаңалықтар ===
Аттарды азықтандыруға арналған сұлының тапшылығы мен қымбаттығы неміс өнертапқышы [[Карл Дрез]]&lt;nowiki/&gt;ді (Karl Drais) атсыз жүрудің жаңа тәсілдерін іздеуге итермеледі. Бұл зерттеулер қазіргі '''[[велосипед]]&lt;nowiki/&gt;тің ізашары''' болған [[дрезина]] мен велосипедтің алғашқы нұсқаларының (велосипед тұрпатты көлік) ойлап табылуына алып келді.

=== Әдебиеттегі іздері ===
1816 жылдың жазындағы толассыз жауын-шашын мен суық ауа райы Мэри Шелли, Перси Биш Шелли, Лорд Байрон және Джон Уильям Полидориді Швейцариядағы Женева көлінің жағасындағы Диодати вилласынан шықпай, іште отыруға мәжбүр етті. Ермек үшін олар бір-біріне қорқынышты оқиға жазудан жарыс ұйымдастырды. Осылайша:

* Мэри Шелли өзінің әлемге әйгілі '''«[[Франкенштейн]]&lt;nowiki/&gt;»''' романын жазды.
* Джон Полидори қазіргі вампирлер туралы әдебиеттің (соның ішінде «Дракуланың») негізін қалаған '''«Вампир»''' (The Vampyre) әңгімесін жарыққа шығарды.
* [[Лорд Байрон]] аспан күңгірттеніп, күндіз шам жағуға мәжбүр болған күндердің әсерінен '''«Түнек»''' (Darkness) атты танымал поэмасын дүниеге әкелді.

&lt;blockquote&gt;'''Лорд Байронның «Түнек» поэмасынан үзінді:'''

''Мен түс көрдім, ол жай ғана түс емес.''

''Жарқыраған күн сөнді, жұлдыздар да''

''Мәңгілік кеңістікте бағытсыз, сәулесіз адасты,''

''Ал мұздаған жер айсыз ауада қарайып, соқыр күйде дөңгеленді...''&lt;/blockquote&gt;

=== Басқа да әлеуметтік салдарлар ===

* '''Миграция және Дін:''' Вермонт штатынан құнарлы жер іздеп көшкен отбасылардың ішінде кіші Джозеф Смиттің жанұясы да бар еді. Олардың Нью-Йорк штатына қоныс аударуы кейіннен Смиттің «Иисус Христостың Соңғы Күндердегі Әулиелері Шіркеуінің» (мормондардың) негізін қалауына алып келген тарихи оқиғалар тізбегесін бастап берді.
* '''Агрохимияның дамуы:''' Балалық шағында осы ашаршылықты басынан өткерген неміс химигі [[Юстус фон Либих]] (Justus von Liebig) кейіннен өсімдіктердің қоректенуін зерттеп, минералды тыңайтқыштарды ғылымға енгізді.

== Ұқсас тарихи оқиғалар ==
Тарихта жанартау белсенділігі салдарынан климаттың күрт суытуына әкелген өзге де ұқсас оқиғалар болған:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Оқиға / Жанартау'''
|'''Уақыты'''
|'''Климаттық салдары және әсері'''
|-
|'''Тоба апаты'''
|Жақын шамамен 74 000 жыл бұрын
|Соңғы плейстоцен дәуіріндегі гипотетикалық жаһандық суыту.
|-
|'''Миной атқылауы ([[Санторини]])'''
|Б.з.б. 1628–1626 жж.
|Жерорта теңізі аймағындағы ірі климаттық ауытқулар.
|-
|'''Гекла 3 атқылауы'''
|Б.з.б. 1200 жылдар шамасы
|Қола дәуірінің күйреуімен тұспа-тұс келген ірі суыту.
|-
|'''Хатепе атқылауы (Таупо)'''
|Б.з. 180 жылдар шамасы
|Жаңа Зеландиядағы жойқын атқылаудың жаһандық салдары.
|-
|'''536 жылғы жанартаулық қыс'''
|Б.з. 536 жылы
|Кракатау немесе Илопанго жанартауымен байланыстырылатын, тарихтағы ең суық жылдардың бірі.
|-
|'''Самалас атқылауы (Ринжани)'''
|1257 жылы
|Орта ғасырлардағы жаһандық температураның төмендеуі.
|-
|'''Уайнапутина жанартауы (Перу)'''
|1601 жылы
|Солтүстік жарты шардағы соңғы 600 жылдағы ең суық жыл, Ресейдегі үлкен ашаршылыққа әкелді.
|-
|'''Лаки жанартауы (Исландия)'''
|1783–1784 жж.
|Солтүстік жарты шардағы жүз мыңдаған адамның өліміне және Франциядағы революцияға түрткі болған кедейлікке әкелді.
|-
|'''Кракатау жанартауы'''
|1883 жылы
|Солтүстік жарты шардың жазғы температурасы 1.2 °C-қа дейін төмендеді.
|-
|'''Пинатубо жанартауы (Филиппин)'''
|1991 жылы
|АҚШ-та уақытша суыту мен жаппай су тасқындарына себеп болды.
|}

== Пайдаланылған дереккөздер ==
# Stothers, Richard B. (1984). &quot;The Great Tambora Eruption in 1815 and Its Aftermath&quot;. Science. 224 (4654): 1191–1198.
# Schurer, Andrew P.; Hegerl, Gabriele C.; Luterbacher, Jürg; Brönnimann, Stefan; Cowan, Tim; Tett, Simon F. B. (2019). &quot;Disentangling the causes of the 1816 European year without a summer&quot;. Environmental Research Letters. 14 (9).
# Oppenheimer, Clive (2003). &quot;Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815&quot;. Progress in Physical Geography. 27 (2): 230–259.
# Fagan, Brian M. (2000). The Little Ice Age: how climate made history, 1300–1850. Basic Books.
# Post, John D. (1977). The last great subsistence crisis in the Western World. Johns Hopkins University Press.
# Stommel, Henry (1983). Volcano weather: the story of 1816, the year without a summer. Seven Seas Press.
# Chenoweth, Michael (1996). &quot;Ships' Logbooks and 'The Year Without a Summer'&quot;. Bulletin of the American Meteorological Society. 77 (9): 2077–2094.
# Zerefos, C. S.; Gerogiannis, V. T.; Balis, D.; Zerefos, S. C.; Kazantzidis, A. (2007). &quot;Atmospheric effects of volcanic eruptions as seen by famous artists and depicted in their paintings&quot;. Atmospheric Chemistry and Physics Discussions. 7 (2): 5145–5172.
#https://www.instagram.com/reel/DdMi9wFA-4u/?utm_source=ig_web_copy_link

[[Санат:1816 жыл]]
[[Санат:Жаз]]
[[Санат:Климатология]]</text>
      <sha1>eo3kz6ajw2lf4sxb3smioewix01pprs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:BuickCentury04</title>
    <ns>3</ns>
    <id>783182</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:BuickRiviera99" />
    <revision>
      <id>3653933</id>
      <parentid>3627350</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Қатысушы талқылауы:BuickRiviera99]]</comment>
      <origin>3653933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="q1w4a2ex96vzomz6g8c7xtkwiebtshv" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:BuickRiviera99]]</text>
      <sha1>q1w4a2ex96vzomz6g8c7xtkwiebtshv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783227</id>
    <revision>
      <id>3653936</id>
      <parentid>3645623</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3653936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="9v1z2iai1g80gfvqznnxo9x4pyol7r3" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты                       = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950
| тақырып                 = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]]
| тізім1    = &lt;div&gt;
{{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}}
{{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}}
{{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}}
{{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}}
{{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}}
{{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}}
{{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}}
{{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}}
{{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}}
{{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}}
{{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}}
{{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}}
{{nowrap|[[Адольф Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}}
{{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}}
{{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}}
{{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}}
{{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}}
{{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}}
{{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}}
{{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}}
{{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}}
&lt;/div&gt;
|асты = &lt;div&gt;
----
[[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} 
[[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1901—1925|1901—1925]] {{!}} 
'''1926—1950''' {{!}}
[[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975|1951—1975]] {{!}} 
[[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000|1976—2000]] {{!}}  
[[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025|2001-ден бері]]
&lt;/div&gt;
{{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v1z2iai1g80gfvqznnxo9x4pyol7r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Латвия қалалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>783355</id>
    <revision>
      <id>3653826</id>
      <parentid>3653700</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="syjfhxvvvdfsu00ffgijmd4yniwr9cd" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол 
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Латвия қалалары
 |тақырыбы   = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]]
 |сурет2     = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] 
 |мазмұны    = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} 
|асты       = 
 |асты_стиль = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syjfhxvvvdfsu00ffgijmd4yniwr9cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654056</id>
      <parentid>3653826</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="h33k5jwjp3q0n455wztv70ex47jfqjq" xml:space="preserve">{{Навигациялық жол 
 |state      = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аты        = Латвия қалалары
 |тақырыбы   = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]]
 |сурет2     = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] 
 |мазмұны    = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Плявиняс]]{{•}} [[Прейли]]{{•}} [[Приекуле]]{{•}} [[Резекне]]{{•}} [[Рига]]{{•}} [[Руйиена]]{{•}} [[Сабиле]]{{•}} [[Саласпилс (Латвия)|Саласпилс]]{{•}} [[Салацгрива]]{{•}} [[Салдус]]{{•}} [[Саулкрасты]]{{•}} [[Седа (Латвия)|Седа]]{{•}} [[Сигулда]]{{•}} [[Скрунда]]{{•}} [[Смилтене]]{{•}} [[Стайцеле]]{{•}} [[Стенде]]{{•}} [[Стренчи]]{{•}} [[Субате]]{{•}} [[Талси]]{{•}} [[Тукумс]]{{•}} 
|асты       = 
 |асты_стиль = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h33k5jwjp3q0n455wztv70ex47jfqjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Субате</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786458</id>
    <revision>
      <id>3653823</id>
      <parentid>3653769</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3653823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8230" sha1="a8rmnnkebrlkg90lro5hbph37luzjqb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Субате
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Subate}}
 |сурет                   = Tirgus laukuma apbūve, 30.05.2015.jpg
 |сурет атауы             = Базар алаңындағы ғимараттар
 |жағдайы                 = аймақтық қала
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Subate COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =00 |lat_sec =13 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =54 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Аугшдаугава аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1570	
 |бұрынғы атаулары        = Суббат
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 5,3	
 |биiктiктiң түрi         = 130
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 625
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 97
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +371
 |пошта индексі           = LV-5471
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Subate
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Субате''' ({{lang-lv|Subate}}) — [[Латвия]]ның [[Аугшдаугава аймағы]]ндағы, Литвамен шекарада орналасқан шағын қала.
2026 жылғы деректер бойынша Субате қаласының халқы 625 адамды құрады. Субате — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 75-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-subate-11509.html|title=Население Субате|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала Аугшдаугава аймағының солтүстік-батысында, Латвия мен Литва шекарасына жақын жерде, Субате көлінің жағасында орналасқан.
Даугавпилстен батысқа қарай 53 км, Ригаға дейін 173 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.mesta.lv/%D1%81%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B5/|title=Субате|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Суббате елді мекені алғаш рет 1570 жылғы жазба деректерде аталған. Батыс Еуропа мен Риганы Ресеймен байланыстыратын сауда жолының бойында орналасқандықтан, бұл жерде саудагерлер жиі жүрді. Сол себепті жергілікті тұрғындар көптеген дүкендер, таверналар мен қонақүйлер ашқан. 

1570 жылы Курляндия мен Семигалияның алғашқы герцогы Готхард Кеттлер Латвияның оңтүстік-шығысындағы ықпалды ақсүйектер әулеті — балтық немістерінің Платер отбасына Субате көлі мен Альт-Суббат (Ескі Суббат) маңындағы жер иелігін сыйға тартты. Контрреформациядан кейін Платер-Зиберг әулеті католик дінін қабылдап, өздеріне қарасты шаруаларды католиктік сенімге тарту мақсатында миссия ашты. Бұған наразылық ретінде лютерандар көлдің арғы бетіне өтіп, Ной-Суббат (Жаңа Суббат) елді мекенінің негізін қалады. Бұл екі елді мекен 1894 жылы біріктірілді. Субатеге 1917 жылы қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/subate/|title=Субате|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1941 жылы 28 маусымда неміс әскері қаланы басып алды. Сол жылы Холокост кезінде қаладағы еврей халқының басым бөлігі түгелдей дерлік жойылды.
1949 жылға дейін Субате қаласы Илуксте уезінің, кейіннен Илуксте ауданының құрамында болды. 1962 жылы аудандарды біріктіру нәтижесінде ол Даугавпилс ауданының құрамына енді. 2009 жылғы 1 шілдеден бастап, Латвиядағы әкімшілік-аумақтық реформадан кейін, қала Илуксте аймағының құрамына кірді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Р70 аймақтық жолы (Свенте – Литва шекарасы) Субате арқылы өтеді. P73 аймақтық жолы да (Вецумниеки – Нерета – Субате) қалаға қосылады.
Қалааралық автобус қызметінің егізгі бағыттары: Субате — Акнисте — Яунелгава — Рига; Субате — Акнисте — Нерета — Вецумниеки — Рига; Субате — Илуксте — Даугавпилс.

Қалада балабақша, қоғамдық орталық, латыш тілінде оқытатын негізгі мектеп, дүкендер, екі әлеуметтік мекеме (біреуі қарттарға, екіншісі мүгедектігі бар адамдарға арналған), сондай-ақ пошта бөлімшесі, шаштараз, монша және кір жуу орны бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/Y5XOQd9m0hUkbtVs?ysclid=mty2ymoj7c966001403|title=Субате.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті орындары ==
*1686 жылы салынған Субате евангелиялық-лютерандық шіркеуі;
*1831 жылы салынған Әулие Михаил католиктік шіркеуі.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Subate2.JPG|Лютеран шіркеуі
Subate6.JPG|Базар алаңы
Subate11.JPG|Мәдениет үйі
Subate cemetery.jpg|Ескі еврей зираты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>a8rmnnkebrlkg90lro5hbph37luzjqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба:Инкубатор/Тапанова Сауле Есембековна</title>
    <ns>102</ns>
    <id>786467</id>
    <revision>
      <id>3653784</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koshken</username>
        <id>185589</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  {{Ғалым |Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна |Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна |Сурет             =  |Сурет ені         =  |Сурет сипаттамасы =  |Қызметі           = ғалы...</comment>
      <origin>3653784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7477" sha1="n165cazxemiu4ao3qt1qks01qlu3wo5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ғалым
|Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна
|Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна
|Сурет             = 
|Сурет ені         = 
|Сурет сипаттамасы = 
|Қызметі           = ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор
|Туған күні        = 8.8.1953
|Туған жері        = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]]
|Азаматтығы        = [[Қазақстан]]
|Ғылыми аясы       = [[Филология]], [[журналистика]]

|Жұмыс орны        = [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ]]
|Ғылыми дәрежесі   = [[Филология ғылымдарының докторы]]
|Ғылыми атағы      = [[Профессор]]
}}

'''Тапанова Сауле Есембековна''' (8 тамыз 1953 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) — қазақстандық ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің профессоры. Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2018). «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016) атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Сауле Есембековна 1953 жылы 8 тамызда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1970 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ орта мектебін бітірген. 
* 1974 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газетінде бастады.
* 1975–1989 жылдары — Жезқазған педагогикалық институтының педагогика және психология кафедрасында оқытушы, аға оқытушы.
* 1989–1997 жылдары — Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, 1999 жылдан доценті, 2008 жылдан профессоры, 1998–2004 және 2007–2010 жылдары кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.
* 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультеті Баспасөз және баспа ісі (қазіргі Журналистика және медиаөнер) кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
1988–1989 жылдары Мәскеу қаласындағы Педагогикалық кадрларды қайта даярлау және білімін жетілдіру институтында арнайы курстан өткен.
* 1998 жылы «Алғашқы қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
* 2007 жылы «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
* 2012–2013 жылдары Ұлыбританияның Борнмут университетінде білім жетілдіріп, халықаралық конференцияға қатысты. Голландия (2014), Франция (2016), Жапония (2017) елдерінде ғылыми тағылымдамалар мен білім жетілдіру курстарынан өткен.

Ғалымның жетекшілігімен 2012–2018 жылдары факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы, ал 2018–2023 жылдары Жас ғалымдардың шеберлік мектебі жүргізілді. 300-ден астам ғылыми мақаланың, соның ішінде Scopus халықаралық дерекқорындағы басылымдардың авторы. Халықаралық журналистер одағының мүшесі (2016).

== Еңбектері ==
'''Монографиялары:'''
* «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» (2007, 2025)
* «Қазақ басылымдарындағы әйелдер бейнесі» (2013)
* «The image of women in Kazakhstan publications» (2013)
* «Қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» (2017)

'''Оқу және оқу-әдістемелік құралдары:'''
* «Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтар» (1997)
* «Қазіргі қазақ әдебиеті» (2009)
* «Журналистика және шешендік өнер» (2013)
* «Кітап ісіндеге логистика» (2018)
* «The Language and Style of Mass Media» (2018)
* «Ұстаз Ғалым Әдіскер» (2023)

== Марапаттары мен атақтары ==
* ҚР Білім беру ісінің үздігі (2000)
* Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің Құрметті профессоры (2009)
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
* «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016)
* «Л.Н. Гумилев» медалі (2018)
* Ресей Жаратылыстану академиясының «Заслуженный деятель науки и образования» төсбелгісі (2015)
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық Қазақ Творчестволық Бірлестігінің «Шолохов» медалі (2013)
* ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасы
* Ұлытау облысының Құрмет грамотасы (2023)

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>n165cazxemiu4ao3qt1qks01qlu3wo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653791</id>
      <parentid>3653784</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koshken</username>
        <id>185589</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7495" sha1="dphgi674fxopxmo5y6cv1h94ya10i36" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ғалым
|Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна
|Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна
|Сурет             = Saule Tapanova.jpg
|Сурет ені         = 
|Сурет сипаттамасы = 
|Қызметі           = ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор
|Туған күні        = 8.8.1953
|Туған жері        = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]]
|Азаматтығы        = [[Қазақстан]]
|Ғылыми аясы       = [[Филология]], [[журналистика]]

|Жұмыс орны        = [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ]]
|Ғылыми дәрежесі   = [[Филология ғылымдарының докторы]]
|Ғылыми атағы      = [[Профессор]]
}}

'''Тапанова Сауле Есембековна''' (8 тамыз 1953 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) — қазақстандық ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің профессоры. Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2018). «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016) атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Сауле Есембековна 1953 жылы 8 тамызда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1970 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ орта мектебін бітірген. 
* 1974 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газетінде бастады.
* 1975–1989 жылдары — Жезқазған педагогикалық институтының педагогика және психология кафедрасында оқытушы, аға оқытушы.
* 1989–1997 жылдары — Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, 1999 жылдан доценті, 2008 жылдан профессоры, 1998–2004 және 2007–2010 жылдары кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.
* 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультеті Баспасөз және баспа ісі (қазіргі Журналистика және медиаөнер) кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
1988–1989 жылдары Мәскеу қаласындағы Педагогикалық кадрларды қайта даярлау және білімін жетілдіру институтында арнайы курстан өткен.
* 1998 жылы «Алғашқы қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
* 2007 жылы «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
* 2012–2013 жылдары Ұлыбританияның Борнмут университетінде білім жетілдіріп, халықаралық конференцияға қатысты. Голландия (2014), Франция (2016), Жапония (2017) елдерінде ғылыми тағылымдамалар мен білім жетілдіру курстарынан өткен.

Ғалымның жетекшілігімен 2012–2018 жылдары факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы, ал 2018–2023 жылдары Жас ғалымдардың шеберлік мектебі жүргізілді. 300-ден астам ғылыми мақаланың, соның ішінде Scopus халықаралық дерекқорындағы басылымдардың авторы. Халықаралық журналистер одағының мүшесі (2016).

== Еңбектері ==
'''Монографиялары:'''
* «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» (2007, 2025)
* «Қазақ басылымдарындағы әйелдер бейнесі» (2013)
* «The image of women in Kazakhstan publications» (2013)
* «Қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» (2017)

'''Оқу және оқу-әдістемелік құралдары:'''
* «Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтар» (1997)
* «Қазіргі қазақ әдебиеті» (2009)
* «Журналистика және шешендік өнер» (2013)
* «Кітап ісіндеге логистика» (2018)
* «The Language and Style of Mass Media» (2018)
* «Ұстаз Ғалым Әдіскер» (2023)

== Марапаттары мен атақтары ==
* ҚР Білім беру ісінің үздігі (2000)
* Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің Құрметті профессоры (2009)
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
* «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016)
* «Л.Н. Гумилев» медалі (2018)
* Ресей Жаратылыстану академиясының «Заслуженный деятель науки и образования» төсбелгісі (2015)
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық Қазақ Творчестволық Бірлестігінің «Шолохов» медалі (2013)
* ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасы
* Ұлытау облысының Құрмет грамотасы (2023)

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>dphgi674fxopxmo5y6cv1h94ya10i36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653801</id>
      <parentid>3653791</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koshken</username>
        <id>185589</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="pqf243ls3xtxi1f718b6pmrxfp1zntw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ғалым
|Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна
|Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна
|Сурет             = Saule Tapanova.jpg
|Сурет ені         = 200px
|Сурет сипаттамасы = Тапанова Сауле Есембековна
|Қызметі           = ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор
|Туған күні        = 8.8.1953
|Туған жері        = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]]
|Азаматтығы        = [[Қазақстан]]
|Ғылыми аясы       = [[Филология]], [[журналистика]]

|Жұмыс орны        = [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ]]
|Ғылыми дәрежесі   = [[Филология ғылымдарының докторы]]
|Ғылыми атағы      = [[Профессор]]
}}

'''Тапанова Сауле Есембековна''' (8 тамыз 1953 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) — қазақстандық ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің профессоры. Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2018). «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016) атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Сауле Есембековна 1953 жылы 8 тамызда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1970 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ орта мектебін бітірген. 
* 1974 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газетінде бастады.
* 1975–1989 жылдары — Жезқазған педагогикалық институтының педагогика және психология кафедрасында оқытушы, аға оқытушы.
* 1989–1997 жылдары — Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, 1999 жылдан доценті, 2008 жылдан профессоры, 1998–2004 және 2007–2010 жылдары кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.
* 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультеті Баспасөз және баспа ісі (қазіргі Журналистика және медиаөнер) кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
1988–1989 жылдары Мәскеу қаласындағы Педагогикалық кадрларды қайта даярлау және білімін жетілдіру институтында арнайы курстан өткен.
* 1998 жылы «Алғашқы қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
* 2007 жылы «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
* 2012–2013 жылдары Ұлыбританияның Борнмут университетінде білім жетілдіріп, халықаралық конференцияға қатысты. Голландия (2014), Франция (2016), Жапония (2017) елдерінде ғылыми тағылымдамалар мен білім жетілдіру курстарынан өткен.

Ғалымның жетекшілігімен 2012–2018 жылдары факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы, ал 2018–2023 жылдары Жас ғалымдардың шеберлік мектебі жүргізілді. 300-ден астам ғылыми мақаланың, соның ішінде Scopus халықаралық дерекқорындағы басылымдардың авторы. Халықаралық журналистер одағының мүшесі (2016).

== Еңбектері ==
'''Монографиялары:'''
* «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» (2007, 2025)
* «Қазақ басылымдарындағы әйелдер бейнесі» (2013)
* «The image of women in Kazakhstan publications» (2013)
* «Қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» (2017)

'''Оқу және оқу-әдістемелік құралдары:'''
* «Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтар» (1997)
* «Қазіргі қазақ әдебиеті» (2009)
* «Журналистика және шешендік өнер» (2013)
* «Кітап ісіндеге логистика» (2018)
* «The Language and Style of Mass Media» (2018)
* «Ұстаз Ғалым Әдіскер» (2023)

== Марапаттары мен атақтары ==
* ҚР Білім беру ісінің үздігі (2000)
* Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің Құрметті профессоры (2009)
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
* «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016)
* «Л.Н. Гумилев» медалі (2018)
* Ресей Жаратылыстану академиясының «Заслуженный деятель науки и образования» төсбелгісі (2015)
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық Қазақ Творчестволық Бірлестігінің «Шолохов» медалі (2013)
* ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасы
* Ұлытау облысының Құрмет грамотасы (2023)

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>pqf243ls3xtxi1f718b6pmrxfp1zntw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653809</id>
      <parentid>3653801</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koshken</username>
        <id>185589</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7649" sha1="p51gubrdt9t05v09f6whb69w2lh5zlu" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Файл:Saule Tapanova.jpg|thumb|200px|left|Тапанова Сауле Есембековна]]
{{Ғалым
|Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна
|Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна
|Сурет             = Saule Tapanova.jpg
|Сурет ені         = 200px
|Сурет сипаттамасы = Тапанова Сауле Есембековна
|Қызметі           = ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор
|Туған күні        = 8.8.1953
|Туған жері        = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]]
|Азаматтығы        = [[Қазақстан]]
|Ғылыми аясы       = [[Филология]], [[журналистика]]

|Жұмыс орны        = [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ]]
|Ғылыми дәрежесі   = [[Филология ғылымдарының докторы]]
|Ғылыми атағы      = [[Профессор]]
}}

'''Тапанова Сауле Есембековна''' (8 тамыз 1953 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) — қазақстандық ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің профессоры. Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2018). «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016) атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Сауле Есембековна 1953 жылы 8 тамызда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1970 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ орта мектебін бітірген. 
* 1974 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газетінде бастады.
* 1975–1989 жылдары — Жезқазған педагогикалық институтының педагогика және психология кафедрасында оқытушы, аға оқытушы.
* 1989–1997 жылдары — Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, 1999 жылдан доценті, 2008 жылдан профессоры, 1998–2004 және 2007–2010 жылдары кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.
* 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультеті Баспасөз және баспа ісі (қазіргі Журналистика және медиаөнер) кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
1988–1989 жылдары Мәскеу қаласындағы Педагогикалық кадрларды қайта даярлау және білімін жетілдіру институтында арнайы курстан өткен.
* 1998 жылы «Алғашқы қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
* 2007 жылы «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
* 2012–2013 жылдары Ұлыбританияның Борнмут университетінде білім жетілдіріп, халықаралық конференцияға қатысты. Голландия (2014), Франция (2016), Жапония (2017) елдерінде ғылыми тағылымдамалар мен білім жетілдіру курстарынан өткен.

Ғалымның жетекшілігімен 2012–2018 жылдары факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы, ал 2018–2023 жылдары Жас ғалымдардың шеберлік мектебі жүргізілді. 300-ден астам ғылыми мақаланың, соның ішінде Scopus халықаралық дерекқорындағы басылымдардың авторы. Халықаралық журналистер одағының мүшесі (2016).

== Еңбектері ==
'''Монографиялары:'''
* «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» (2007, 2025)
* «Қазақ басылымдарындағы әйелдер бейнесі» (2013)
* «The image of women in Kazakhstan publications» (2013)
* «Қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» (2017)

'''Оқу және оқу-әдістемелік құралдары:'''
* «Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтар» (1997)
* «Қазіргі қазақ әдебиеті» (2009)
* «Журналистика және шешендік өнер» (2013)
* «Кітап ісіндеге логистика» (2018)
* «The Language and Style of Mass Media» (2018)
* «Ұстаз Ғалым Әдіскер» (2023)

== Марапаттары мен атақтары ==
* ҚР Білім беру ісінің үздігі (2000)
* Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің Құрметті профессоры (2009)
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
* «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016)
* «Л.Н. Гумилев» медалі (2018)
* Ресей Жаратылыстану академиясының «Заслуженный деятель науки и образования» төсбелгісі (2015)
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық Қазақ Творчестволық Бірлестігінің «Шолохов» медалі (2013)
* ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасы
* Ұлытау облысының Құрмет грамотасы (2023)

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>p51gubrdt9t05v09f6whb69w2lh5zlu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653811</id>
      <parentid>3653809</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Koshken</username>
        <id>185589</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3653811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="pqf243ls3xtxi1f718b6pmrxfp1zntw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ғалым
|Есімі             = Тапанова Сауле Есембековна
|Шын есімі         = Тапанова Сауле Есембековна
|Сурет             = Saule Tapanova.jpg
|Сурет ені         = 200px
|Сурет сипаттамасы = Тапанова Сауле Есембековна
|Қызметі           = ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор
|Туған күні        = 8.8.1953
|Туған жері        = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]]
|Азаматтығы        = [[Қазақстан]]
|Ғылыми аясы       = [[Филология]], [[журналистика]]

|Жұмыс орны        = [[Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ]]
|Ғылыми дәрежесі   = [[Филология ғылымдарының докторы]]
|Ғылыми атағы      = [[Профессор]]
}}

'''Тапанова Сауле Есембековна''' (8 тамыз 1953 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы) — қазақстандық ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және әлеуметтік ғылымдар жоғары мектебінің профессоры. Қазақстан Педагогикалық Ғылымдар Академиясының корреспондент-мүшесі (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2018). «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016) атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Сауле Есембековна 1953 жылы 8 тамызда Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1970 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ орта мектебін бітірген. 
* 1974 жылы академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
* Еңбек жолын Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газетінде бастады.
* 1975–1989 жылдары — Жезқазған педагогикалық институтының педагогика және психология кафедрасында оқытушы, аға оқытушы.
* 1989–1997 жылдары — Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, 1999 жылдан доценті, 2008 жылдан профессоры, 1998–2004 және 2007–2010 жылдары кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.
* 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Журналистика және саясаттану факультеті Баспасөз және баспа ісі (қазіргі Журналистика және медиаөнер) кафедрасының профессоры.

== Ғылыми қызметі ==
1988–1989 жылдары Мәскеу қаласындағы Педагогикалық кадрларды қайта даярлау және білімін жетілдіру институтында арнайы курстан өткен.
* 1998 жылы «Алғашқы қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
* 2007 жылы «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
* 2012–2013 жылдары Ұлыбританияның Борнмут университетінде білім жетілдіріп, халықаралық конференцияға қатысты. Голландия (2014), Франция (2016), Жапония (2017) елдерінде ғылыми тағылымдамалар мен білім жетілдіру курстарынан өткен.

Ғалымның жетекшілігімен 2012–2018 жылдары факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы, ал 2018–2023 жылдары Жас ғалымдардың шеберлік мектебі жүргізілді. 300-ден астам ғылыми мақаланың, соның ішінде Scopus халықаралық дерекқорындағы басылымдардың авторы. Халықаралық журналистер одағының мүшесі (2016).

== Еңбектері ==
'''Монографиялары:'''
* «Қазақ романдарындағы ғашықтық сарын» (2007, 2025)
* «Қазақ басылымдарындағы әйелдер бейнесі» (2013)
* «The image of women in Kazakhstan publications» (2013)
* «Қазақ романдарындағы әйелдер бейнесі» (2017)

'''Оқу және оқу-әдістемелік құралдары:'''
* «Қазақ әдебиетіндегі ақтаңдақтар» (1997)
* «Қазіргі қазақ әдебиеті» (2009)
* «Журналистика және шешендік өнер» (2013)
* «Кітап ісіндеге логистика» (2018)
* «The Language and Style of Mass Media» (2018)
* «Ұстаз Ғалым Әдіскер» (2023)

== Марапаттары мен атақтары ==
* ҚР Білім беру ісінің үздігі (2000)
* Ө.Ә. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің Құрметті профессоры (2009)
* ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2010)
* «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» (2016)
* «Л.Н. Гумилев» медалі (2018)
* Ресей Жаратылыстану академиясының «Заслуженный деятель науки и образования» төсбелгісі (2015)
* «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық Қазақ Творчестволық Бірлестігінің «Шолохов» медалі (2013)
* ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасы
* Ұлытау облысының Құрмет грамотасы (2023)

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>pqf243ls3xtxi1f718b6pmrxfp1zntw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суретші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786468</id>
    <revision>
      <id>3653785</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152032509|Художник]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3653785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14937" sha1="3dbypdzlxa3m1b2rz4s9r23l9trg4u3" xml:space="preserve">
[[Файл:345_Ігнасіо_Сулоага._Автопортрет,_1931_р..gif|нобай|257x257 нүкте| Испан суретшісі Игнасио Зулоаганың [[Автопортрет|автопортреті]]. 1931 ж. Кенеп, майлы бояу. Лувр, Париж]]
'''Суретші''' ({{Lang-x-slav|''*хǫdоgъ''}}, гот. handugs — «дана»; * гот. handаgs — «шебер», handus — «қол») — [[Бейнелеу өнері|бейнелеу өнерімен]] айналысатын адам.

Дегенмен, бұл сөз көбінесе бейнелеу өнері саласында ғана емес, сонымен қатар көркем шығармашылықтың басқа түрлерінде де жұмыс істейтін адамды сипаттау үшін қолданылады; сонымен қатар, [[метафора]] ретінде адамды кез келген шығармашылық қызмет саласында «өз саласындағы суретші» деп атауға болады. Осы себепті басқа анықтамалар қолайлырақ: «көркемдік талант пен шығармашылық қиялға ие шығармашылық адам, суретші, шебер».

== Жалпы терминология ==
[[Эстетика|Эстетикалық]] және көркемдік әрекет ұғымдарын ажырата білу қажет. М. С. Каган 1960 жылдары эстетика бойынша дәрістер кезінде ол тақтаға бормен ішінара қабаттасып тұрған екі шеңбердің диаграммасын салу арқылы эстетикалық және көркемдік сана салаларының арасындағы айырмашылықтарды түсіндірді. Кейінірек М.С. Каган мұндай қарым-қатынастарды «Адам белсенділігі» (1974), «Эстетика философиялық ғылым ретінде» (1997) кітаптарында нақтылап, бұл ұғымдарды [[синоним]] ретінде қабылдауға болмайтынын немесе көркемдікті тек «эстетиканың ең жоғары көрінісі» ретінде қарастыру керектігін атап өтті. Өнер туындысы эстетикалық салада ішінара ғана болуы немесе оның шегінен толығымен шығуы мүмкін, ал эстетикалық белсенділік өз кезегінде көркемдік белсенділікпен сәйкес келмеуі мүмкін. Мысалы, теңіз жағасында түрлі-түсті малтатастарды жинау немесе бөлмеге жиһаздарды орналастыру және қабырғаларға суреттер ілу эстетикалық әрекет болып табылады, бірақ көркемдік емес. Сұлулыққа мән беретін адам суретші болмайды .

Нақтылау — біз көркемдікті тек [[Эстетика|эстетикалық]] құндылықтарды (сұлулықты) ғана емес, сонымен қатар көркем бейнелерді жасауға арналған шығармашылық әрекет деп атаймыз — «бір затты екіншісіне басып шығару», жаңа тұтастық, үш негізгі қағидаға сәйкес жалпылау жасау:

* «Жеке тұлғадағы жалпылық» («суретші бір тамшы суда теңізді көреді»)
* «Субъективтідегі мақсат» (сезімтал)
* «Материалдықтағы руханилық».

[[Файл:Wall_painting_-_female_painter_-_Pompeii_(VI_1_10)_-_Napoli_MAN_9018.jpg|оңға|нобай|240x240 нүкте| [[Дионис]] немесе Приап мүсінін салып жатқан әйел. [[Помпеи|Помпейден]] табылған фреска, I ғасыр. n. е. Ұлттық археологиялық мұражай, Неаполь]]
Көркем бейне әрқашан нақты, жеке (субъективті) және эмоционалды болады. Шебер материалдық жұмыста — қарапайым қолөнерде, әдетте, бейнелі модель пайда болмайды. Эстетикалық әрекет көркем бейнелерді тудырмайды, тек бар заттар мен олардың ойша модельдерін үйлестіреді; көркемдік әрекет арқылы адам «бейнелік модельде және сол немесе басқа өнер түрінің материалында өзін екі еселейді». Бейнелі ойлау «суретшінің өзі оған енуі үшін бастан кешірілген затты екі еселеуге шақырады». Эстетикалық санада — сұлулықты сезіну мен сезінуде — адам бастан кешірілген объектіде еріп, жеке тұлғасызданып бара жатқандай көрінеді; көркемдік санада ол шындыққа белсенді түрде араласады. Сондықтан, әрбір бейне эстетикалық және көркем емес, көркем бейне әдемі болмауы мүмкін, ал эстетикалық бейне міндетті түрде көркем емес.

Адамның көркемдік қызметінің ерекшелігі оның көптеген компоненттерінің тұтас өзара әрекеттесуінде жатыр.

Әдетте, төрт негізгі компонентке бөлінеді:

* когнитивті немесе эпистемологиялық белсенділік;
* құндылыққа бағдарлану (эстетикалық);
* шығармашылық және конструктивті (синергетикалық);
* коммуникативтік (қарым-қатынас әрекеті).

Олардың барлығы адам қызметінің бір немесе басқа түрін жеке сипаттайды. Олар бірге белгілі бір тақырыпты — «[[композиция]]&lt;nowiki/&gt;» тұжырымдамасында белгілі бір шығармашылық әдістер, жолдар және техникалық құралдар арқылы жүзеге асырылатын көркем шығармашылықты игереді.

Роман тілдерінде «өнер» және «көркемдік» ұғымдары арасында лингвистикалық және семантикалық айырмашылық жоқ. Өнер, шеберлік, шеберлік, шеберлік — бәрі бірдей белгіленеді (ағылшын, [[Француз тілі|француз тілдерінде]]: ''art'', [[Италиян тілі|итальян тілдерінде]]: ''arte'', [[Неміс тілі|неміс тілдерінде]]: ''Kunst''). Сондықтан, Батыс Еуропа эстетикасында әртүрлі категориялық қатынастар дамыды, бұл әсіресе қазіргі заманғы өнер теорияларында теріс көрініс табады. Мысалы, «өнер нысаны» ұғымы кез келген нәрсені білдіруі мүмкін: бейнелеу өнерінің немесе бейнелеу өнерінің емес туындысы, [[дадаизм]], инсталляциялар, боди-арт, дайын бұйымдар, көбінесе эстетикалық немесе көркемдік қасиеттерге ие емес.

Ең кең анықтама: «Көркем шығармашылық — мәдениеттің, адамның ең жоғары, рухани шындықты көрсететін «адамдандырылған әлемнің» көркем бейнелерін жасаудағы (ақыл-ой және материалдық) әрекетінің бір бөлігі».

== Тарих ==
Алғашқы адамның көркемдік қызметі осы сөздердің қазіргі мағынасында эстетикалық және көркемдік сипатқа ие болған жоқ, себебі бастапқы функциялардың синкретизмі (ажырамастығы): рәсімдік, сиқырлы, когнитивтік, білім беру, коммуникативтік, шығармашылық (техникалық). Бейнелердің эстетикалық қасиеттері де кейінірек дамып, түсінікті болды. Мұны «қарабайыр аңшылардың табиғи стилі» және «жануардың табиғи моделі» деп аталатын жартас суреттері сенімді түрде дәлелдейді.

Тіпті ежелгі дәуірде де «өнер» тұтас болды; одан эстетикалық, не қатаң көркемдік, не когнитивтік, не «өндірістік» (техникалық) функциялар ажыратылмады. Дедал алғашқы мифологиялық суретші болып саналды, бірақ ол сонымен қатар мүсінші, құюшы және шебер-өнертапқыш болды. [[Ежелгі Мысыр|Ежелгі Мысырда]] суретшілер қабірлер мен тас үйлерді безендірген, ал суретшінің қолөнері бояулар жасаумен тығыз байланысты болған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Живопись Древнего Египта|url=http://www.letopis.info/themes/painting/jivopis_drevnego_egipta.html|publisher=www.letopis.info|accessdate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804173602/http://www.letopis.info/themes/painting/jivopis_drevnego_egipta.html|archivedate=2017-08-04}}&lt;/ref&gt;. Ежелгі Мысырда бейнелерді жасау сиқырлы әрекет болып саналды, ал суретшілер діни қызметкерлермен тең дәрежеде құрметтелді.

Ежелгі гректер өнерді кез келген жақсы орындалған шығарма, қолөнер деп түсінген. Материалдық, эстетикалық және көркемдік құндылық ұғымдарын ажыратпай, олар оны бір сөзбен белгіледі: «техне».[[Алексей Федорович Лосев|А. Ф. Лосев]] былай деп жазды: «Ежелгі адамдар өнер мен қолөнерді, сондай-ақ өнер мен ақыл-ой әрекетін, ғылымды немесе гректер айтқандай, даналықтың аражігін өте әлсіз ажыратқан... Гомер мүсінді де, кескіндемені де тәуелсіз өнер түрлері ретінде білмейді, бірақ «әртүрлі көркемдік өнімдерді... Гомердегі бейнелеу өнері қолөнермен толығымен бірдей, және мұнда екеуінің арасында нақты шекара салу мүмкін емес» .

Тіпті классикалық Грецияда да [[Аполлон (ежелгі Грекия)|Аполлон]] құдайы «рухани-шығармашылық» (кейінірек: әсемдік) және «техникалық өнердің» (ғылым мен қолөнерді қоса алғанда) бүкіл кешенін қамқорлыққа алған. [[Афина Паллада|Афина]] мен [[Гефест]] қамқорлығына алған «механикалық өнер» «рухани-шығармашылық кешеннен» біртіндеп бөлініп шықты.

Орта ғасырларда икона суретшілері мен фреска суретшілері, мысалы, Андрей Рублев&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рублев Андрей|url=http://www.icon-art.info/author.php?lng=ru&amp;author_id=1&amp;mode=general|publisher=www.icon-art.info|accessdate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924032611/http://www.icon-art.info/author.php?lng=ru&amp;author_id=1&amp;mode=general|archivedate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;, шіркеу дәстүрі бойынша, «шектен тыс», сипаттауға болмайтын құдайлық мәнді бейнелеген, сондықтан олар өз шығармаларының авторлары болып толық саналмаған. Тек Италияда, [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] дәуірінде, өнердің әртүрлі түрлерінің, түрлерінің, сорттарының және жанрларының өзін-өзі анықтауының морфологиялық процестері қарқынды дами бастады, ал тапсырыс берушімен іскерлік қарым-қатынасқа дербес түсетін еркін суретші-шығармашыл тұлға қалыптаса бастады. Сонымен бірге, суретшінің «әңгімелер жазу» құқығы расталды. Бірақ ұзақ уақыт бойы бейнелеу өнерінің негізгі қызметі [[Композиция|композициялық]] емес, еліктеушілік (имитативтік) болып қала берді. «Білдек» өнері қалыптасты, кескіндеме мен мүсін сәулет кеңістігінен және техникалық қолөнерден бөлінді: суретшілер біртіндеп қолөнер гильдиясына тәуелділіктен арылды.

== Дереккөздер ==
&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Родственные_проекты/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

=== Түсініктемелер ===
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Суретшілер]]
[[Санат:Бейнелеу өнері]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>3dbypdzlxa3m1b2rz4s9r23l9trg4u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653786</id>
      <parentid>3653785</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3653786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14755" sha1="dyia5sp4wnf8cwhgmilba32w9bu1bw4" xml:space="preserve">[[Сурет:345_Ігнасіо_Сулоага._Автопортрет,_1931_р..gif|нобай|257x257 нүкте| Испан суретшісі Игнасио Зулоаганың [[Автопортрет|автопортреті]]. 1931 ж. Кенеп, майлы бояу. Лувр, Париж]]
'''Суретші''' ({{Lang-x-slav|''*хǫdоgъ''}}, гот. handugs — «дана»; * гот. handаgs — «шебер», handus — «қол») — [[Бейнелеу өнері|бейнелеу өнерімен]] айналысатын адам.

Дегенмен, бұл сөз көбінесе бейнелеу өнері саласында ғана емес, сонымен қатар көркем шығармашылықтың басқа түрлерінде де жұмыс істейтін адамды сипаттау үшін қолданылады; сонымен қатар, [[метафора]] ретінде адамды кез келген шығармашылық қызмет саласында «өз саласындағы суретші» деп атауға болады. Осы себепті басқа анықтамалар қолайлырақ: «көркемдік талант пен шығармашылық қиялға ие шығармашылық адам, суретші, шебер».

== Жалпы терминология ==
[[Эстетика|Эстетикалық]] және көркемдік әрекет ұғымдарын ажырата білу қажет. М. С. Каган 1960 жылдары эстетика бойынша дәрістер кезінде ол тақтаға бормен ішінара қабаттасып тұрған екі шеңбердің диаграммасын салу арқылы эстетикалық және көркемдік сана салаларының арасындағы айырмашылықтарды түсіндірді. Кейінірек М.С. Каган мұндай қарым-қатынастарды «Адам белсенділігі» (1974), «Эстетика философиялық ғылым ретінде» (1997) кітаптарында нақтылап, бұл ұғымдарды [[синоним]] ретінде қабылдауға болмайтынын немесе көркемдікті тек «эстетиканың ең жоғары көрінісі» ретінде қарастыру керектігін атап өтті. Өнер туындысы эстетикалық салада ішінара ғана болуы немесе оның шегінен толығымен шығуы мүмкін, ал эстетикалық белсенділік өз кезегінде көркемдік белсенділікпен сәйкес келмеуі мүмкін. Мысалы, теңіз жағасында түрлі-түсті малтатастарды жинау немесе бөлмеге жиһаздарды орналастыру және қабырғаларға суреттер ілу эстетикалық әрекет болып табылады, бірақ көркемдік емес. Сұлулыққа мән беретін адам суретші болмайды .

Нақтылау — біз көркемдікті тек [[Эстетика|эстетикалық]] құндылықтарды (сұлулықты) ғана емес, сонымен қатар көркем бейнелерді жасауға арналған шығармашылық әрекет деп атаймыз — «бір затты екіншісіне басып шығару», жаңа тұтастық, үш негізгі қағидаға сәйкес жалпылау жасау:

* «Жеке тұлғадағы жалпылық» («суретші бір тамшы суда теңізді көреді»)
* «Субъективтідегі мақсат» (сезімтал)
* «Материалдықтағы руханилық».

[[Сурет:Wall_painting_-_female_painter_-_Pompeii_(VI_1_10)_-_Napoli_MAN_9018.jpg|оңға|нобай|240x240 нүкте| [[Дионис]] немесе Приап мүсінін салып жатқан әйел. [[Помпеи|Помпейден]] табылған фреска, б. ғ. I ғасыр. Ұлттық археологиялық мұражай, Неаполь]]
Көркем бейне әрқашан нақты, жеке (субъективті) және эмоционалды болады. Шебер материалдық жұмыста — қарапайым қолөнерде, әдетте, бейнелі модель пайда болмайды. Эстетикалық әрекет көркем бейнелерді тудырмайды, тек бар заттар мен олардың ойша модельдерін үйлестіреді; көркемдік әрекет арқылы адам «бейнелік модельде және сол немесе басқа өнер түрінің материалында өзін екі еселейді». Бейнелі ойлау «суретшінің өзі оған енуі үшін бастан кешірілген затты екі еселеуге шақырады». Эстетикалық санада — сұлулықты сезіну мен сезінуде — адам бастан кешірілген объектіде еріп, жеке тұлғасызданып бара жатқандай көрінеді; көркемдік санада ол шындыққа белсенді түрде араласады. Сондықтан, әрбір бейне эстетикалық және көркем емес, көркем бейне әдемі болмауы мүмкін, ал эстетикалық бейне міндетті түрде көркем емес.

Адамның көркемдік қызметінің ерекшелігі оның көптеген компоненттерінің тұтас өзара әрекеттесуінде жатыр.

Әдетте, төрт негізгі компонентке бөлінеді:

* когнитивті немесе эпистемологиялық белсенділік;
* құндылыққа бағдарлану (эстетикалық);
* шығармашылық және конструктивті (синергетикалық);
* коммуникативтік (қарым-қатынас әрекеті).

Олардың барлығы адам қызметінің бір немесе басқа түрін жеке сипаттайды. Олар бірге белгілі бір тақырыпты — «[[композиция]]&lt;nowiki/&gt;» тұжырымдамасында белгілі бір шығармашылық әдістер, жолдар және техникалық құралдар арқылы жүзеге асырылатын көркем шығармашылықты игереді.

Роман тілдерінде «өнер» және «көркемдік» ұғымдары арасында лингвистикалық және семантикалық айырмашылық жоқ. Өнер, шеберлік, шеберлік, шеберлік — бәрі бірдей белгіленеді (ағылшын, [[Француз тілі|француз тілдерінде]]: ''art'', [[Италиян тілі|итальян тілдерінде]]: ''arte'', [[Неміс тілі|неміс тілдерінде]]: ''Kunst''). Сондықтан, Батыс Еуропа эстетикасында әртүрлі категориялық қатынастар дамыды, бұл әсіресе қазіргі заманғы өнер теорияларында теріс көрініс табады. Мысалы, «өнер нысаны» ұғымы кез келген нәрсені білдіруі мүмкін: бейнелеу өнерінің немесе бейнелеу өнерінің емес туындысы, [[дадаизм]], инсталляциялар, боди-арт, дайын бұйымдар, көбінесе эстетикалық немесе көркемдік қасиеттерге ие емес.

Ең кең анықтама: «Көркем шығармашылық — мәдениеттің, адамның ең жоғары, рухани шындықты көрсететін «адамдандырылған әлемнің» көркем бейнелерін жасаудағы (ақыл-ой және материалдық) әрекетінің бір бөлігі».

== Тарих ==
Алғашқы адамның көркемдік қызметі осы сөздердің қазіргі мағынасында эстетикалық және көркемдік сипатқа ие болған жоқ, себебі бастапқы функциялардың синкретизмі (ажырамастығы): рәсімдік, сиқырлы, когнитивтік, білім беру, коммуникативтік, шығармашылық (техникалық). Бейнелердің эстетикалық қасиеттері де кейінірек дамып, түсінікті болды. Мұны «қарабайыр аңшылардың табиғи стилі» және «жануардың табиғи моделі» деп аталатын жартас суреттері сенімді түрде дәлелдейді.

Тіпті ежелгі дәуірде де «өнер» тұтас болды; одан эстетикалық, не қатаң көркемдік, не когнитивтік, не «өндірістік» (техникалық) функциялар ажыратылмады. Дедал алғашқы мифологиялық суретші болып саналды, бірақ ол сонымен қатар мүсінші, құюшы және шебер-өнертапқыш болды. [[Ежелгі Мысыр|Ежелгі Мысырда]] суретшілер қабірлер мен тас үйлерді безендірген, ал суретшінің қолөнері бояулар жасаумен тығыз байланысты болған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Живопись Древнего Египта|url=http://www.letopis.info/themes/painting/jivopis_drevnego_egipta.html|publisher=www.letopis.info|accessdate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804173602/http://www.letopis.info/themes/painting/jivopis_drevnego_egipta.html|archivedate=2017-08-04}}&lt;/ref&gt;. Ежелгі Мысырда бейнелерді жасау сиқырлы әрекет болып саналды, ал суретшілер діни қызметкерлермен тең дәрежеде құрметтелді.

Ежелгі гректер өнерді кез келген жақсы орындалған шығарма, қолөнер деп түсінген. Материалдық, эстетикалық және көркемдік құндылық ұғымдарын ажыратпай, олар оны бір сөзбен белгіледі: «техне».[[Алексей Федорович Лосев|А. Ф. Лосев]] былай деп жазды: «Ежелгі адамдар өнер мен қолөнерді, сондай-ақ өнер мен ақыл-ой әрекетін, ғылымды немесе гректер айтқандай, даналықтың аражігін өте әлсіз ажыратқан... Гомер мүсінді де, кескіндемені де тәуелсіз өнер түрлері ретінде білмейді, бірақ «әртүрлі көркемдік өнімдерді... Гомердегі бейнелеу өнері қолөнермен толығымен бірдей, және мұнда екеуінің арасында нақты шекара салу мүмкін емес» .

Тіпті классикалық Грецияда да [[Аполлон (ежелгі Грекия)|Аполлон]] құдайы «рухани-шығармашылық» (кейінірек: әсемдік) және «техникалық өнердің» (ғылым мен қолөнерді қоса алғанда) бүкіл кешенін қамқорлыққа алған. [[Афина Паллада|Афина]] мен [[Гефест]] қамқорлығына алған «механикалық өнер» «рухани-шығармашылық кешеннен» біртіндеп бөлініп шықты.

Орта ғасырларда икона суретшілері мен фреска суретшілері, мысалы, Андрей Рублев&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рублев Андрей|url=http://www.icon-art.info/author.php?lng=ru&amp;author_id=1&amp;mode=general|publisher=www.icon-art.info|accessdate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924032611/http://www.icon-art.info/author.php?lng=ru&amp;author_id=1&amp;mode=general|archivedate=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;, шіркеу дәстүрі бойынша, «шектен тыс», сипаттауға болмайтын құдайлық мәнді бейнелеген, сондықтан олар өз шығармаларының авторлары болып толық саналмаған. Тек Италияда, [[Ренессанс|Қайта өрлеу]] дәуірінде, өнердің әртүрлі түрлерінің, түрлерінің, сорттарының және жанрларының өзін-өзі анықтауының морфологиялық процестері қарқынды дами бастады, ал тапсырыс берушімен іскерлік қарым-қатынасқа дербес түсетін еркін суретші-шығармашыл тұлға қалыптаса бастады. Сонымен бірге, суретшінің «әңгімелер жазу» құқығы расталды. Бірақ ұзақ уақыт бойы бейнелеу өнерінің негізгі қызметі [[Композиция|композициялық]] емес, еліктеушілік (имитативтік) болып қала берді. «Білдек» өнері қалыптасты, кескіндеме мен мүсін сәулет кеңістігінен және техникалық қолөнерден бөлінді: суретшілер біртіндеп қолөнер гильдиясына тәуелділіктен арылды.

== Түсініктемелер ==
{{Notelist}}

=== Дереккөздер ===
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Суретшілер]]
[[Санат:Бейнелеу өнері]]</text>
      <sha1>dyia5sp4wnf8cwhgmilba32w9bu1bw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канада Ұлттық банкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786469</id>
    <revision>
      <id>3653788</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = National Bank of Canada  |логотипі           = National Bank of Canada logo.svg  |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg  |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері  |түрі               = [[Қоғамдық компания]]  |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;S&amp;P/T...</comment>
      <origin>3653788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="302qdr9ted2l7fowwr4bfeiexev3ab0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = National Bank of Canada logo.svg
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{langx|fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[Routing number (Canada)|мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.</text>
      <sha1>302qdr9ted2l7fowwr4bfeiexev3ab0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653789</id>
      <parentid>3653788</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5009" sha1="eo1up05n4k4ifixc66pd4xh86yt5vc8" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = National Bank of Canada logo.svg
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{langx|fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[Routing number (Canada)|мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>eo1up05n4k4ifixc66pd4xh86yt5vc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653790</id>
      <parentid>3653789</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4985" sha1="2zk4kk4b2jnsnxn81mft9jl43j4bd0p" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = National Bank of Canada logo.svg
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{langx|fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2zk4kk4b2jnsnxn81mft9jl43j4bd0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653792</id>
      <parentid>3653790</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4953" sha1="fo031d2f3ugkwba5q6uskc672daoscl" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{langx|fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fo031d2f3ugkwba5q6uskc672daoscl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653793</id>
      <parentid>3653792</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="kylon8attzxxm4qytqa5s5540cy7ytv" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>kylon8attzxxm4qytqa5s5540cy7ytv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653794</id>
      <parentid>3653793</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="ndp0fq4o8e7llu5flfkvlsep207ees3" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ndp0fq4o8e7llu5flfkvlsep207ees3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653795</id>
      <parentid>3653794</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6125" sha1="ttaio24gu4dwdkrb2e6rabrkzuvm3bt" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[File:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды [[1859 жыл|1859 жылғы]] [[4 мамырда]] Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Ұлрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ttaio24gu4dwdkrb2e6rabrkzuvm3bt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653796</id>
      <parentid>3653795</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="16iwtk31oafv8q1ty18dkynpfkrkqnu" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>16iwtk31oafv8q1ty18dkynpfkrkqnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653797</id>
      <parentid>3653796</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7005" sha1="r4lg2amwcfutzp2vfu59anzoqhc1qh5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]» (BCN) ([[ағылшын тілі|ағылш.]] «Canadian National Bank») деп аталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>r4lg2amwcfutzp2vfu59anzoqhc1qh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653798</id>
      <parentid>3653797</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6977" sha1="pxmcmqg2snqa9o95zpoh3dzpy0nlpx5" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pxmcmqg2snqa9o95zpoh3dzpy0nlpx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653799</id>
      <parentid>3653798</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6986" sha1="iqksea8rpg16ey2id5stxj858xla0bq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>iqksea8rpg16ey2id5stxj858xla0bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653800</id>
      <parentid>3653799</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7208" sha1="avx0qeyk7yfgkn2w27osf9h3kqat243" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>avx0qeyk7yfgkn2w27osf9h3kqat243</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653802</id>
      <parentid>3653800</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="dkh5aloitzf23erftmyz3fplwah0wf9" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» (''National Bank of Canada'') деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>dkh5aloitzf23erftmyz3fplwah0wf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653803</id>
      <parentid>3653802</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8351" sha1="p1qouhh0a9cljovodikinp3z7pn1ag8" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>p1qouhh0a9cljovodikinp3z7pn1ag8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653804</id>
      <parentid>3653803</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9465" sha1="i6vhuyu2ln4k3dlb4oig8lq9smrhak0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[File:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[File:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>i6vhuyu2ln4k3dlb4oig8lq9smrhak0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653805</id>
      <parentid>3653804</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="0azxp8cz7patn5880m9yph5z7p3tpzr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0azxp8cz7patn5880m9yph5z7p3tpzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653806</id>
      <parentid>3653805</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11331" sha1="1xi3myddzw6fjln83eq3p17d6q9304b" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>1xi3myddzw6fjln83eq3p17d6q9304b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653812</id>
      <parentid>3653806</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11912" sha1="hxxk3qpco1z69r1z3palp26kmwjz515" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>hxxk3qpco1z69r1z3palp26kmwjz515</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653816</id>
      <parentid>3653812</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12468" sha1="i8dm7y5bn8fc3ynzg0xdjzd33hvobym" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>i8dm7y5bn8fc3ynzg0xdjzd33hvobym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653829</id>
      <parentid>3653816</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14312" sha1="7ge4xm7h2u10hoozuak5hwyari7lv7x" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7ge4xm7h2u10hoozuak5hwyari7lv7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653830</id>
      <parentid>3653829</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15766" sha1="gs2xmo8ro6yzn64jyo83eh1ya1rz833" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[2024 жыл|2024 жылғы]] [[11 маусымда]] Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері [[2024 жыл|2024 жылғы]] [[3 қыркүйекте]] мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gs2xmo8ro6yzn64jyo83eh1ya1rz833</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653831</id>
      <parentid>3653830</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15746" sha1="dy4j4wf8ah0evy7jesjdkdttc6cym0f" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері [[2024 жыл|2024 жылғы]] [[3 қыркүйекте]] мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>dy4j4wf8ah0evy7jesjdkdttc6cym0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653832</id>
      <parentid>3653831</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15726" sha1="0vg0ylcls029n55kn8myb6m0qqfk5xw" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері 2024 жылғы 3 қыркүйекте мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>0vg0ylcls029n55kn8myb6m0qqfk5xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653836</id>
      <parentid>3653832</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірігуден кейін */</comment>
      <origin>3653836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18935" sha1="sarc6i6n990e011pkno9zwnx41kk5qf" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері 2024 жылғы 3 қыркүйекте мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
2021 жылғы тамызда Канада Ұлттық банкінің брокерлік бөлімшесі [[Wealthsimple]]-дан кейін комиссиясыз тікелей онлайн-брокерлік қызмет ұсынған Канададағы екінші қаржы мекемесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=John |date=November 11, 2022 |title=Best Free Online Brokers in Canada |url=https://cleverbanker.ca/best-free-online-brokers-in-canada/ }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 31 қазанда Канада Ұлттық банкінің Канада аумағында 422 бөлімшесі мен 939 [[банкомат]]ы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nbc.ca/en/about-us/investors/investor-relations/information-for-shareholders/investor-fact-sheet.html National Bank of Canada Investor Factsheet 2019 Q4 ]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ банктің басқа елдерде өкілдіктері, еншілес компаниялары мен серіктестіктері болды, солар арқылы ол канадалық және шетелдік клиенттерге қызмет көрсетеді. Банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' банкіне иелік етеді.

Канада Ұлттық банкінің қызметі негізінен Квебекте шоғырланған, сонымен қатар банк өзге провинциялардағы қызметін кеңейтіп келеді. 2017 жылғы 31 қазанда аяқталған қаржы жылында оның жалпы кірісінің 59%-ы Квебектен, 30%-ы Канаданың басқа провинцияларынан, ал 11%-ы халықаралық операциялардан түсті.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt; Сол жылғы жалпы кіріс банктің мынадай бизнес-сегменттері бойынша бөлінді:
* 44,8% — жеке және коммерциялық банкингтен;
* 23,5% — әл-ауқатты басқарудан;
* 23,8% — қаржы нарықтарынан;
* 7,9% — АҚШ-тағы мамандандырылған қаржыландыру және халықаралық қызметтен.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;

2011 жылы Канада Ұлттық банкі Bloomberg агенттігінің «Әлемдегі ең мықты банктер» тізімінде үшінші орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news| first=John| last=Greenwood| work=[[Financial Post]]| url=http://business.financialpost.com/2011/05/09/canadian-banks-are-worlds-strongest-bloomberg-moodys |title=Canadian banks are world's strongest: Bloomberg, Moody's| date=May 9, 2011}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы банк ''Global Finance'' журналының әлемдегі ең қауіпсіз 50 коммерциялық банк тізімінде 41-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sanders |first=David |date=2018-11-01 |title=Top 50 Safest Commercial Banks 2018 |url=https://gfmag.com/banking/safest-commercial-banks-top-50-2018/ |access-date=2026-02-24 |website=Global Finance Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>sarc6i6n990e011pkno9zwnx41kk5qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653837</id>
      <parentid>3653836</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18961" sha1="9dwekczlawa7cv353qzdbnb7l2z8pn2" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері 2024 жылғы 3 қыркүйекте мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
2021 жылғы тамызда Канада Ұлттық банкінің брокерлік бөлімшесі [[Wealthsimple]]-дан кейін комиссиясыз тікелей онлайн-брокерлік қызмет ұсынған Канададағы екінші қаржы мекемесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=John |date=November 11, 2022 |title=Best Free Online Brokers in Canada |url=https://cleverbanker.ca/best-free-online-brokers-in-canada/ }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 31 қазанда Канада Ұлттық банкінің Канада аумағында 422 бөлімшесі мен 939 [[банкомат]]ы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nbc.ca/en/about-us/investors/investor-relations/information-for-shareholders/investor-fact-sheet.html National Bank of Canada Investor Factsheet 2019 Q4 ]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ банктің басқа елдерде өкілдіктері, еншілес компаниялары мен серіктестіктері болды, солар арқылы ол канадалық және шетелдік клиенттерге қызмет көрсетеді. Банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' банкіне иелік етеді.

Канада Ұлттық банкінің қызметі негізінен Квебекте шоғырланған, сонымен қатар банк өзге провинциялардағы қызметін кеңейтіп келеді. 2017 жылғы 31 қазанда аяқталған қаржы жылында оның жалпы кірісінің 59%-ы Квебектен, 30%-ы Канаданың басқа провинцияларынан, ал 11%-ы халықаралық операциялардан түсті.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt; Сол жылғы жалпы кіріс банктің мынадай бизнес-сегменттері бойынша бөлінді:
* 44,8% — жеке және коммерциялық банкингтен;
* 23,5% — әл-ауқатты басқарудан;
* 23,8% — қаржы нарықтарынан;
* 7,9% — АҚШ-тағы мамандандырылған қаржыландыру және халықаралық қызметтен.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;

2011 жылы Канада Ұлттық банкі Bloomberg агенттігінің «Әлемдегі ең мықты банктер» тізімінде үшінші орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news| first=John| last=Greenwood| work=[[Financial Post]]| url=http://business.financialpost.com/2011/05/09/canadian-banks-are-worlds-strongest-bloomberg-moodys |title=Canadian banks are world's strongest: Bloomberg, Moody's| date=May 9, 2011}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы банк ''Global Finance'' журналының әлемдегі ең қауіпсіз 50 коммерциялық банк тізімінде 41-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sanders |first=David |date=2018-11-01 |title=Top 50 Safest Commercial Banks 2018 |url=https://gfmag.com/banking/safest-commercial-banks-top-50-2018/ |access-date=2026-02-24 |website=Global Finance Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Басшылығы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9dwekczlawa7cv353qzdbnb7l2z8pn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653838</id>
      <parentid>3653837</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Басшылығы */</comment>
      <origin>3653838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19997" sha1="fcplb5nxp1a24e92bh3vzds8b7rr79v" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері 2024 жылғы 3 қыркүйекте мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
2021 жылғы тамызда Канада Ұлттық банкінің брокерлік бөлімшесі [[Wealthsimple]]-дан кейін комиссиясыз тікелей онлайн-брокерлік қызмет ұсынған Канададағы екінші қаржы мекемесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=John |date=November 11, 2022 |title=Best Free Online Brokers in Canada |url=https://cleverbanker.ca/best-free-online-brokers-in-canada/ }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 31 қазанда Канада Ұлттық банкінің Канада аумағында 422 бөлімшесі мен 939 [[банкомат]]ы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nbc.ca/en/about-us/investors/investor-relations/information-for-shareholders/investor-fact-sheet.html National Bank of Canada Investor Factsheet 2019 Q4 ]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ банктің басқа елдерде өкілдіктері, еншілес компаниялары мен серіктестіктері болды, солар арқылы ол канадалық және шетелдік клиенттерге қызмет көрсетеді. Банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' банкіне иелік етеді.

Канада Ұлттық банкінің қызметі негізінен Квебекте шоғырланған, сонымен қатар банк өзге провинциялардағы қызметін кеңейтіп келеді. 2017 жылғы 31 қазанда аяқталған қаржы жылында оның жалпы кірісінің 59%-ы Квебектен, 30%-ы Канаданың басқа провинцияларынан, ал 11%-ы халықаралық операциялардан түсті.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt; Сол жылғы жалпы кіріс банктің мынадай бизнес-сегменттері бойынша бөлінді:
* 44,8% — жеке және коммерциялық банкингтен;
* 23,5% — әл-ауқатты басқарудан;
* 23,8% — қаржы нарықтарынан;
* 7,9% — АҚШ-тағы мамандандырылған қаржыландыру және халықаралық қызметтен.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;

2011 жылы Канада Ұлттық банкі Bloomberg агенттігінің «Әлемдегі ең мықты банктер» тізімінде үшінші орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news| first=John| last=Greenwood| work=[[Financial Post]]| url=http://business.financialpost.com/2011/05/09/canadian-banks-are-worlds-strongest-bloomberg-moodys |title=Canadian banks are world's strongest: Bloomberg, Moody's| date=May 9, 2011}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы банк ''Global Finance'' журналының әлемдегі ең қауіпсіз 50 коммерциялық банк тізімінде 41-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sanders |first=David |date=2018-11-01 |title=Top 50 Safest Commercial Banks 2018 |url=https://gfmag.com/banking/safest-commercial-banks-top-50-2018/ |access-date=2026-02-24 |website=Global Finance Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Басшылығы ==
=== Президент ===
# [[Мишель Беланже]], 1 қараша 1979 – 30 маусым 1984
# Жиль Меркюр, 1 шілде 1984 – 31 наурыз 1986
# [[Андре Берар]], 1 сәуір 1986 – 5 шілде 2001
# Леон Курвиль, 1993–1999
# [[Реаль Раймон]], 5 шілде 2001 – 31 мамыр 2007
# [[Луи Вашон]], 1 маусым 2007 – 31 қазан 2021
# Лоран Феррейра, 1 қараша 2021 – қазіргі уақытқа дейін

=== Директорлар кеңесінің төрағасы ===
# Жермен Перро, 1 қараша 1979 – 30 маусым 1981
# [[Мишель Беланже]], 1 шілде 1981 – 28 қыркүйек 1990
# [[Андре Берар]], 28 қыркүйек 1990 – 10 наурыз 2004
# Жан-Эд Дувиль, 10 наурыз 2004 – 10 сәуір 2014
# Жан Уд, 10 сәуір 2014 – 21 сәуір 2023
# Робер Паре, 21 сәуір 2023 – қазіргі уақытқа дейін

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fcplb5nxp1a24e92bh3vzds8b7rr79v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653839</id>
      <parentid>3653838</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20478" sha1="87awumgd7xtv6lp26qj4kruywnp14e1" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = National Bank of Canada
 |логотипі           = 
 |суреті             = PlaceBNC 800STJ 2023.jpg
 |сурет атауы        = Монреальдағы [[800 Saint-Jacques Street West]] мекенжайында орналасқан штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = TSX: NA&lt;br /&gt;[[S&amp;P/TSX 60|S&amp;P/TSX 60]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[қараша]] [[1979 жыл|1979]] — [[Banque Canadienne Nationale]] мен [[Provincial Bank of Canada]] бірігіп, National Bank of Canada құрылған кезде. Banque Canadienne Nationale [[мамыр]] [[1859 жыл|1859]] құрылған, ал Provincial Bank of Canada [[1861 жыл|1861]] құрылған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbc.ca/en/about-us/our-organization/the-bank/history.html|title=History|publisher=National Bank of Canada|access-date=11 May 2021|year=2021|website=www.nbc.ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Who We Are| url=http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| publisher=National Bank Financial| access-date=14 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20170904013909/http://www.fbn-gocanada.com/pages/who-we-are/national-bank-of-canada.aspx?lang=EN-CA| archive-date=4 September 2017| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 |құрушы             = 
 |орналасуы          = [[Монреаль]], [[Квебек]], Канада
 |басты адамдары     = Лоран Феррейра ([[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Банк ісі]]; [[қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Активтерді басқару]]; [[Банк ісі]]; [[Тауар (экономика)|тауарлар]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Акциялар саудасы]]; [[Сақтандыру]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Жеке капитал]]; [[Әл-ауқатты басқару]]
 |меншікті капиталы  = {{өсім}} 33,77 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |айналым            = {{өсім}} 13,98 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{өсім}} 4,02 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |активтер           = {{өсім}} 576,92 млрд [[Канада доллары|Канада доллары]] (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 33 200 (2025)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = https://www.nbc.ca/
 |Ортаққор           = 
}}
'''Канада Ұлттық банкі''' ({{lang-fr|Banque Nationale du Canada}}) — Канададағы алтыншы ірі [[коммерциялық банк]]. Штаб-пәтері [[Монреаль]] қаласында орналасқан. Банктің Канаданың көптеген [[Канада провинциялары мен аумақтары|провинцияларында]] бөлімшелері бар және 3,1 миллион клиентке қызмет көрсетеді.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |title=National Bank Annual Report 2025 |url=https://www.nbc.ca/content/dam/bnc/a-propos-de-nous/relations-investisseurs/assemblee-annuelle/2026/na-annual-report-2025.pdf |publisher=National Bank of Canada |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Ұлттық банкі — [[Квебек]]тегі ең ірі банк және [[Desjardins Group|Desjardins]] тобынан кейінгі провинциядағы екінші ірі қаржы мекемесі. Банктің [[мекеме нөмірі]] — 006, ал [[SWIFT]] коды — BNDCCAMMINT.

== Тарихы ==
[[Сурет:Banque nationale chicoutimi.jpg|thumb|[[Шикутими]]дегі ''Banque Nationale'' бөлімшесі, 1892 жыл]]

1859 жылы [[Онтарио]] мен Квебектегі [[франкофон]] кәсіпкерлер жергілікті бақылауда болатын банк құруға мүдделі болып, провинциялық заң шығарушы органды 1859 жылғы 4 мамырда Banque Nationale банкін құру туралы заң қабылдауға көндірді. [[Англофон]] [[буржуазия]]сының кейбір өкілдері банктің акционерлік капиталына қатысты, алайда франкофондар банкті толық бақылауында сақтап, директорлар кеңесіндегі барлық орындарға ие болды. Заңгер әрі [[Квебек заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблеяның]] мүшесі [[Улрик-Жозеф Тессье]] банк төрағасы қызметін атқарды.

Банк [[1873 жылғы дүрбелең]] мен [[1884 жылғы дүрбелең]] салдарынан туындаған банк дағдарыстары кезінде шығынға ұшырады, бірақ банкроттықтан аман қалып, жұмысын жалғастыра алды. 1930-жылдары, [[Ұлы тоқырау]] кезінде, ''Banque Nationale'' қайтадан қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл жолы банктің жағдайын нығайту мақсатында провинцияның заң шығарушы органының қолдауымен ''Banque d’Hochelaga'' банкімен бірігу ұйымдастырылды. Біріккен банк «[[Banque Canadienne Nationale]]&lt;nowiki/&gt;» (BCN) ({{lang-en|«Canadian National Bank»}}) деп аталды.

1968 жылы BCN басқа бірнеше банкпен бірлесіп, канадалық банк шығарған алғашқы [[несие картасы]] — [[Chargex]] картасын іске қосты.

1970-жылдары Квебекте орналасқан бәсекелесі — [[Provincial Bank of Canada|Канада провинциялық банкі]] бірқатар компанияларды сатып алу арқылы қарқынды кеңейді. 1970 жылы ол ''People's Bank'' банкімен, кейін Торонтода орналасқан [[Unity Bank of Canada|Канада Юнити банкімен]] бірікті, ал 1979 жылы Ванкувердегі ''Laurentide Financial Corporation'' компаниясын сатып алды. Канада провинциялық банкі мен BCN кеңеюін жалғастырғанымен, олардың қызметінің едәуір бөлігі Квебекте шоғырланған күйінде қалды. 1979 жылғы қарашада осы екі банк сол кездегі ең ірі банк бірігулерінің бірі аясында «Канада Ұлттық банкі» ({{lang-en|National Bank of Canada}}) деген жаңа атаумен бірігу туралы шешім қабылдады.

=== Бірігуден кейін ===
1980-жылдары банк бірқатар компанияларды сатып алу арқылы өсуін және қызмет аясын кеңейтуді жалғастырды. Олардың қатарында ''Lévesque Beaubien'' брокерлік фирмасы және бір жылдан кейін сатып алынған ''Geoffrion Leclerc'' болды. Кейін олар ''Lévesque Beaubien Geoffrion'' деген атауға ие болды. 1993 жылы банк өзінің лизингтік қаржыландыру қызметін [[GE Capital]] компаниясына сатып, ''General Trust of Canada'' компаниясының активтерін сатып алды.
[[Сурет:National Bank Toronto (51658155469).jpg|thumb|Канада Ұлттық банкінің [[Торонто]]дағы бөлімшелерінің бірі]]
[[Сурет:NationalBankofCanada.JPG|thumb|Торонтодағы [[Exchange Tower]] ғимаратының сыртындағы Канада Ұлттық банкінің маңдайшасы]]
1994 жылы банк Канададан тыс жерлерге шағын қадам жасап, [[АҚШ]]-та екі бөлімше ашты: біреуі [[Флорида]]да, екіншісі [[Калифорния]]да. 2020 жылғы жағдай бойынша оның ''Natbank'' еншілес компаниясының үш бөлімшесі болды және олардың барлығы Флоридада орналасқан. 1995 жылы банк елде бизнес жүргізетін канадалық клиенттеріне қолдау көрсету үшін [[Куба]]да өкілдік ашты.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Foreign Banks: National Bank of Canada| url=http://www.bc.gob.cu/english/foreign_banks.asp| publisher=Banco Central de Cuba| access-date=2017-08-21| archive-date=2016-04-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105436/http://www.bc.gob.cu/English/foreign_banks.asp| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1999 жылы банк Торонтода орналасқан ''First Marathon'' брокерлік фирмасын сатып алуды аяқтады. ''First Marathon'' мен банктің ''Lévesque Beaubien Geoffrion Inc.'' еншілес компаниясы өз қызметтерін біріктіріп, банктің [[инвестициялық банкинг]] саласындағы еншілес компаниясы — ''National Bank Financial'' (NBF) компаниясын құрды. 2002 жылы банк АҚШ-та орналасқан ''Putnam Lovell'' инвестициялық банкін сатып алып, оның қызметін [[Нью-Йорк]], [[Торонто]] және [[Лондон]]дағы кеңселері арқылы жұмыс істей бастаған NBF еншілес компаниясымен біріктірді.

2006 жылғы наурызда банк акционерлерді басқару жөніндегі қызметтерін [[Computershare]] компаниясына сатты.&lt;ref name=history&gt;{{cite web |url=http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |title=National Bank History |year=2008 |publisher=National Bank of Canada |access-date=2013-05-15 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015727/http://www.nbc.ca/bnc/cda/content/0,2662,divId-2_langId-1_navCode-10683,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' (бұрынғы [[Advanced Bank of Asia]]) акцияларының 90%-ын сатып алды. 2019 жылы банк бұрын [[Қазақстан қор биржасы]]ның басшысы болған Дамир Қарасаевқа тиесілі қалған 10% акцияны да сатып алды.&lt;ref&gt;[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSL2N25O115 &quot;National Bank of Canada says has agreed to take full control of ABA Bank in Cambodia&quot;, Reuters.con, 28 Aug 2019]&lt;/ref&gt;

2019 жылғы қазанда Канада Ұлттық банкі жаңа онлайн-клиенттерден басқа қаржы ұйымдарындағы шоттарының толық кіру деректерін, соның ішінде құпиясөзін де беруді талап еткені үшін құпиялық жөніндегі сарапшылардың сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite news| work=[[CBC News]]| url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/national-bank-canada-customer-banking-privacy-1.5334059 |title=Privacy experts slam National Bank asking customers for their password at other banks| date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| work=MobileSyrup| url=https://mobilesyrup.com/2019/10/29/privacy-experts-question-national-bank/ |title=Privacy experts question National Bank's request to users for personal information| date=October 29, 2019}}&lt;/ref&gt; Банк өз веб-сайтында клиенттеріне «Құпиясөзіңізді ешкімге ешқашан айтпаңыз» деп ескертеді,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbc.ca/abcs-of-security.html |title=ABCs of security |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; алайда шот ашу барысында «... сізге... талаптарға сай келетін басқа канадалық қаржы ұйымындағы кіру деректеріңізді ұсыну қажет болады» деп көрсетілген.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |title=New clients |publisher=National Bank of Canada |access-date=2019-10-29 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029221912/https://accounts.personal.nbc.ca/chequing-account/apply/intro/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 11 маусымда Канада Ұлттық банкі [[Canadian Western Bank|Канада Батыс банкін]] 2025 жылдың соңына дейін 5 млрд долларға сатып алу жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bickis |first=Ian |date=11 June 2024 |title=National Bank reaches deal to buy Canadian Western Bank at $5B valuation |url=https://www.cbc.ca/news/canada/edmonton/national-bank-reaches-deal-to-buy-canadian-western-bank-at-5b-valuation-1.7232023 |work=[[CBC News]] |agency=[[The Canadian Press]] |access-date=3 April 2026}}&lt;/ref&gt; Канада Батыс банкінің акционерлері 2024 жылғы 3 қыркүйекте мәмілені мақұлдап дауыс берді,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-canadian-western-bank-shareholders-approve-national-bank-takeover/ | title=Canadian Western Bank shareholders approve National Bank takeover | newspaper=The Globe and Mail | date=4 September 2024 }}&lt;/ref&gt; ал бірігу 2025 жылғы ақпанда аяқталды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-national-bank-ceo-says-deal-to-buy-canadian-western-bank-accelerates/ | title=National Bank CEO says deal to buy Canadian Western Bank accelerates growth outside Quebec | work=The Globe and Mail | date=3 February 2025 }}&lt;/ref&gt;

== Қызметі ==
2021 жылғы тамызда Канада Ұлттық банкінің брокерлік бөлімшесі [[Wealthsimple]]-дан кейін комиссиясыз тікелей онлайн-брокерлік қызмет ұсынған Канададағы екінші қаржы мекемесі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilson |first=John |date=November 11, 2022 |title=Best Free Online Brokers in Canada |url=https://cleverbanker.ca/best-free-online-brokers-in-canada/ }}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 31 қазанда Канада Ұлттық банкінің Канада аумағында 422 бөлімшесі мен 939 [[банкомат]]ы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nbc.ca/en/about-us/investors/investor-relations/information-for-shareholders/investor-fact-sheet.html National Bank of Canada Investor Factsheet 2019 Q4 ]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ банктің басқа елдерде өкілдіктері, еншілес компаниялары мен серіктестіктері болды, солар арқылы ол канадалық және шетелдік клиенттерге қызмет көрсетеді. Банк Камбоджадағы ''ABA Bank'' банкіне иелік етеді.

Канада Ұлттық банкінің қызметі негізінен Квебекте шоғырланған, сонымен қатар банк өзге провинциялардағы қызметін кеңейтіп келеді. 2017 жылғы 31 қазанда аяқталған қаржы жылында оның жалпы кірісінің 59%-ы Квебектен, 30%-ы Канаданың басқа провинцияларынан, ал 11%-ы халықаралық операциялардан түсті.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt; Сол жылғы жалпы кіріс банктің мынадай бизнес-сегменттері бойынша бөлінді:
* 44,8% — жеке және коммерциялық банкингтен;
* 23,5% — әл-ауқатты басқарудан;
* 23,8% — қаржы нарықтарынан;
* 7,9% — АҚШ-тағы мамандандырылған қаржыландыру және халықаралық қызметтен.&lt;ref name=&quot;Financials&quot;/&gt;

2011 жылы Канада Ұлттық банкі Bloomberg агенттігінің «Әлемдегі ең мықты банктер» тізімінде үшінші орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news| first=John| last=Greenwood| work=[[Financial Post]]| url=http://business.financialpost.com/2011/05/09/canadian-banks-are-worlds-strongest-bloomberg-moodys |title=Canadian banks are world's strongest: Bloomberg, Moody's| date=May 9, 2011}}&lt;/ref&gt; 2018 жылы банк ''Global Finance'' журналының әлемдегі ең қауіпсіз 50 коммерциялық банк тізімінде 41-орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sanders |first=David |date=2018-11-01 |title=Top 50 Safest Commercial Banks 2018 |url=https://gfmag.com/banking/safest-commercial-banks-top-50-2018/ |access-date=2026-02-24 |website=Global Finance Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Басшылығы ==
=== Президент ===
# [[Мишель Беланже]], 1 қараша 1979 – 30 маусым 1984
# Жиль Меркюр, 1 шілде 1984 – 31 наурыз 1986
# [[Андре Берар]], 1 сәуір 1986 – 5 шілде 2001
# Леон Курвиль, 1993–1999
# [[Реаль Раймон]], 5 шілде 2001 – 31 мамыр 2007
# [[Луи Вашон]], 1 маусым 2007 – 31 қазан 2021
# Лоран Феррейра, 1 қараша 2021 – қазіргі уақытқа дейін

=== Директорлар кеңесінің төрағасы ===
# Жермен Перро, 1 қараша 1979 – 30 маусым 1981
# [[Мишель Беланже]], 1 шілде 1981 – 28 қыркүйек 1990
# [[Андре Берар]], 28 қыркүйек 1990 – 10 наурыз 2004
# Жан-Эд Дувиль, 10 наурыз 2004 – 10 сәуір 2014
# Жан Уд, 10 сәуір 2014 – 21 сәуір 2023
# Робер Паре, 21 сәуір 2023 – қазіргі уақытқа дейін

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Канада Ұлттық банкі]]
[[Санат:Торонто қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Канада банктері]]
[[Санат:Канада брендтері]]
[[Санат:S&amp;P/TSX 60]]
[[Санат:Монреаль компаниялары]]
[[Санат:Канада сақтандыру компаниялары]]
[[Санат:1859 жылы құрылған банктер]]</text>
      <sha1>87awumgd7xtv6lp26qj4kruywnp14e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Iarbian</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786470</id>
    <revision>
      <id>3653808</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3653808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="om96q5s2eu2egdaj86z709dz1xas3mu" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Iarbian}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 17:37, 2026 ж. қыркүйектің 12 (+05)</text>
      <sha1>om96q5s2eu2egdaj86z709dz1xas3mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Iarbian</title>
    <ns>2</ns>
    <id>786471</id>
    <revision>
      <id>3653813</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iarbian</username>
        <id>185593</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Babel|ro|en-2|kk-0}}</comment>
      <origin>3653813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="6xjwxdbui747k2lk7lx77qgquue6w8i" xml:space="preserve">{{Babel|ro|en-2|kk-0}}</text>
      <sha1>6xjwxdbui747k2lk7lx77qgquue6w8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653814</id>
      <parentid>3653813</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iarbian</username>
        <id>185593</id>
      </contributor>
      <origin>3653814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="tmgd1o2h7ak8hiq2majmry0qhznbv3d" xml:space="preserve">{{Babel|ro|en-2|kk-0}}Eu sunt din România</text>
      <sha1>tmgd1o2h7ak8hiq2majmry0qhznbv3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653818</id>
      <parentid>3653814</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iarbian</username>
        <id>185593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3653818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="3cepz8w25mak9t0xxsuqzjd0wnh2ob4" xml:space="preserve">{{Babel|ro|en-2|kk-0}}Eu sunt din România
[[:ro:Utilizator:Iarbian]].</text>
      <sha1>3cepz8w25mak9t0xxsuqzjd0wnh2ob4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653819</id>
      <parentid>3653818</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iarbian</username>
        <id>185593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3653819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="01lhvc6frlvqqpf7kr9i7xhczn26vke" xml:space="preserve">{{Babel|ro|en-2|kk-0}}Eu sunt din România
[[ro:Utilizator:Iarbian]].</text>
      <sha1>01lhvc6frlvqqpf7kr9i7xhczn26vke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Мусаева Сәуле</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786472</id>
    <revision>
      <id>3653820</id>
      <timestamp>2026-09-12T12:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3653820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="fmm4mabu98lrkejzyaj2hba2in43ozf" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мусаева Сәуле}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 17:47, 2026 ж. қыркүйектің 12 (+05)</text>
      <sha1>fmm4mabu98lrkejzyaj2hba2in43ozf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786473</id>
    <revision>
      <id>3653824</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағ]]ының әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Латвия қалалары]]</comment>
      <origin>3653824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="e58qj4cj7hpzq7i5zc1iy5hki3vg1kk" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағ]]ының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>e58qj4cj7hpzq7i5zc1iy5hki3vg1kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653825</id>
      <parentid>3653824</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="mo7pms9mkkxe1039kpjqlfbp77qb43u" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>mo7pms9mkkxe1039kpjqlfbp77qb43u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653827</id>
      <parentid>3653825</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3653827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="d7mo5uq44rbdizl3eanfy7tfhyptvwx" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>d7mo5uq44rbdizl3eanfy7tfhyptvwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653828</id>
      <parentid>3653827</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T14:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3653828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="688xqx8c263jjnth7xkohyyhwhasqcl" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>688xqx8c263jjnth7xkohyyhwhasqcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653851</id>
      <parentid>3653828</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3653851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="qgqvojj7rhtglrx48kmjsh54i0e0jyc" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>qgqvojj7rhtglrx48kmjsh54i0e0jyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653852</id>
      <parentid>3653851</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="a52i9kyoo2y9s99kqhxeylcvacdwpeq" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>a52i9kyoo2y9s99kqhxeylcvacdwpeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653854</id>
      <parentid>3653852</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */ дереккөз</comment>
      <origin>3653854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="8grd3m4m5xal38ga77ynw8hk9a9zk19" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8grd3m4m5xal38ga77ynw8hk9a9zk19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653887</id>
      <parentid>3653854</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3653887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="869otembzoypi8b1avbimx8ugfh5rwq" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>869otembzoypi8b1avbimx8ugfh5rwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653888</id>
      <parentid>3653887</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="tmv3a8ube4iqm4x0rndra4k4n5pqkvr" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>tmv3a8ube4iqm4x0rndra4k4n5pqkvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653889</id>
      <parentid>3653888</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="8cttilu8vevjb0gojrtxmjhg3ca8jjg" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8cttilu8vevjb0gojrtxmjhg3ca8jjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653890</id>
      <parentid>3653889</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="7kbsbdyzcb65zd1zx3jyvodanbqkahw" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>7kbsbdyzcb65zd1zx3jyvodanbqkahw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653891</id>
      <parentid>3653890</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4073" sha1="fvjlhthzv66xhuomqszrlm7xa40uskn" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>fvjlhthzv66xhuomqszrlm7xa40uskn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653892</id>
      <parentid>3653891</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="85me5gxrdn5vtqo6y3ntgezyrwwmhob" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>85me5gxrdn5vtqo6y3ntgezyrwwmhob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653895</id>
      <parentid>3653892</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3653895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4744" sha1="g8wivp2hy7mol5l605trqkhf18k8gyu" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>g8wivp2hy7mol5l605trqkhf18k8gyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653896</id>
      <parentid>3653895</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3653896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="e7si2p06zv5d6xolm76c8ml4dplsk8i" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>e7si2p06zv5d6xolm76c8ml4dplsk8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653897</id>
      <parentid>3653896</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3653897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6014" sha1="jaka44sskas4knz5ireech6a2huvppn" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>jaka44sskas4knz5ireech6a2huvppn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653899</id>
      <parentid>3653897</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3653899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="nbbe5ub8qe3u5n879s19lc64063mx8x" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>nbbe5ub8qe3u5n879s19lc64063mx8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653900</id>
      <parentid>3653899</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="lgnbern99qigqgs6qdqv6hkbnrhacib" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>lgnbern99qigqgs6qdqv6hkbnrhacib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653901</id>
      <parentid>3653900</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7381" sha1="8w1i9egrl2juvyr15eptqofpl1voiri" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8w1i9egrl2juvyr15eptqofpl1voiri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653903</id>
      <parentid>3653901</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7642" sha1="1354qoiob66zrm1snm4a340uub8lsoc" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>1354qoiob66zrm1snm4a340uub8lsoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653904</id>
      <parentid>3653903</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7958" sha1="qcx9cu7rn7szidarnmta7gwuvi77iml" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>qcx9cu7rn7szidarnmta7gwuvi77iml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653906</id>
      <parentid>3653904</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8188" sha1="6gmb2wxar0w2ilx71ieyapeumwl9s7v" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>6gmb2wxar0w2ilx71ieyapeumwl9s7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653908</id>
      <parentid>3653906</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3653908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8672" sha1="ca8icsvbn9r43iii8mflk2ag47z9l10" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ca8icsvbn9r43iii8mflk2ag47z9l10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653909</id>
      <parentid>3653908</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3653909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8822" sha1="ep57he1dy2kfxdhw3eghopzzotym5lj" xml:space="preserve">'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ep57he1dy2kfxdhw3eghopzzotym5lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653910</id>
      <parentid>3653909</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3653910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11201" sha1="n380663tbzm01jrw4pb9ogq9n5w8wf4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = 
 |қазақша атауы           = 
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>n380663tbzm01jrw4pb9ogq9n5w8wf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653911</id>
      <parentid>3653910</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11219" sha1="qd6kv56j9ez4poj0xlohc18x6xtg89b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>qd6kv56j9ez4poj0xlohc18x6xtg89b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653916</id>
      <parentid>3653911</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11235" sha1="rppiin6gbkkdpbo9wlbzg7v1mr7klhc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsi dienā.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>rppiin6gbkkdpbo9wlbzg7v1mr7klhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653924</id>
      <parentid>3653916</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11304" sha1="2n8h03gogr2be0lgfxbzmj9s1mcnj0l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Исторический центр города Талси (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>2n8h03gogr2be0lgfxbzmj9s1mcnj0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653932</id>
      <parentid>3653924</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11336" sha1="c11ik5z4e9m2lp11qgiaksoixntg5vt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = Қаланың тарихи орталық бөлігі
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>c11ik5z4e9m2lp11qgiaksoixntg5vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653946</id>
      <parentid>3653932</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11306" sha1="syvy9jo45b67cksjnto38t8wjjlpp4n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>syvy9jo45b67cksjnto38t8wjjlpp4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653950</id>
      <parentid>3653946</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11330" sha1="26yt4b4qsm8p01e2pg0hexb1ieuo7v1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>26yt4b4qsm8p01e2pg0hexb1ieuo7v1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653951</id>
      <parentid>3653950</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11363" sha1="ayon3hebdjpe49t1h3jiow4fbvy2xfu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ayon3hebdjpe49t1h3jiow4fbvy2xfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653952</id>
      <parentid>3653951</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11399" sha1="cnlmh6s8xuwurlr7eq20ek385zoq7d2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>cnlmh6s8xuwurlr7eq20ek385zoq7d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653953</id>
      <parentid>3653952</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11420" sha1="6nvf1gb10drvys3gh8te95sll1pyp41" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>6nvf1gb10drvys3gh8te95sll1pyp41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653954</id>
      <parentid>3653953</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11429" sha1="3f5kuakxz414i73qo9z0799jbh3ly8i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3f5kuakxz414i73qo9z0799jbh3ly8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653956</id>
      <parentid>3653954</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11437" sha1="8lwfe0a3bdlhrhqdmp09lewrvf9nwi7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>8lwfe0a3bdlhrhqdmp09lewrvf9nwi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653957</id>
      <parentid>3653956</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11576" sha1="dv2jm5t775yxe9zcjb9b7bhb218dyla" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>dv2jm5t775yxe9zcjb9b7bhb218dyla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653958</id>
      <parentid>3653957</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3653958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11589" sha1="2x00qqx3s6b1oczo9jawg5vztu99pw2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>2x00qqx3s6b1oczo9jawg5vztu99pw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653960</id>
      <parentid>3653958</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3653960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11716" sha1="nr1vbqd93kxwhh1ahv79l03k5dfq70c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Talsu lut bazn.jpg|Лютерандық шіркеу


&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>nr1vbqd93kxwhh1ahv79l03k5dfq70c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653962</id>
      <parentid>3653960</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3653962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11791" sha1="3w635l8h2fomjwe1xnuk8jp149uvklz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Talsu lut bazn.jpg|Лютерандық шіркеу
Talsi, Talsu pilsēta, Latvia - panoramio (6).jpg|Қала орталығы


&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3w635l8h2fomjwe1xnuk8jp149uvklz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653963</id>
      <parentid>3653962</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3653963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11839" sha1="bv0buldjsvmc6xgb32jh8ociqbu9kuh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Talsu lut bazn.jpg|Лютерандық шіркеу
Talsi, Talsu pilsēta, Latvia - panoramio (6).jpg|Қала орталығы
Talsi - panoramio (29).jpg|Қала көшесі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>bv0buldjsvmc6xgb32jh8ociqbu9kuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653964</id>
      <parentid>3653963</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3653964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11906" sha1="i5c6hzb5usnrp64imk7rzbl7y7krg2r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.&lt;br /&gt;
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Talsu lut bazn.jpg|Лютерандық шіркеу
Talsi, Talsu pilsēta, Latvia - panoramio (6).jpg|Қала орталығы
Talsi - panoramio (29).jpg|Қала көшесі
Firksa pils Talsos 2000-10-28.jpg|Өлкетану мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>i5c6hzb5usnrp64imk7rzbl7y7krg2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653968</id>
      <parentid>3653964</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ сурет қою</comment>
      <origin>3653968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12026" sha1="6fp4ltut0k7h7o69712edta89pi7q1k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Талси
 |шынайы атауы            = {{lang-lv|Talsi}}
 |сурет                   = Talsu pilsētas vēsturiskais centrs (16).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = аймақтық орталық
 |ел                      = Латвия
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Talsi.svg
 |ту                      = Flag of Talsi.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =14 |lat_sec =41 
  |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =35 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Аймақ
 |аймағы                  = Талси аймағы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1917	
 |алғашқы дерек           = 1231	
 |бұрынғы атаулары        = 1917 жылға дейін — Талсен&lt;br /&gt;1941 жылға дейін — Талси&lt;br /&gt;1944 жылға дейін — Талсен
 |статус алуы             = 1917
 |жер аумағы              = 7,8	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 9 503
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1198,7
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = LV-3201, LV-3203
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Talsi
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Талси''' ({{lang-lv|Talsi}}) — [[Латвия]]дағы қала, [[Талси аймағы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылы Талси қаласының халқы 9 503 адамды құрады. Талси — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 18-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-talsi-11452.html|title=Население Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Қала екі көлдің жағасындағы тоғыз төбеге жайылып орналасқан. Үйлерінің шатырлары қызыл черепицамен жабылған, сондай-ақ мұнда көптеген саябақтар мен шие және алма бақтары бар.
Стенде теміржол стансасынан 12 км және [[Рига]]дан 108 км қашықтықта.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/talsi/|title=Талсы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Талси маңындағы аумақты ежелден ливтер, кейінірек курш тайпалары мекендеген. Бұл елді мекен туралы алғашқы жазбаша дерек 1231 жылға жатады. Тарихи жазбаларда Талсидің Курш өңіріндегі маңызды экономикалық орталық болғаны атап өтіледі. Талсидің дамуында Ливон ордені елеулі рөл атқарды, онда қамал тұрғызу арқылы орден елді мекендердің қарқынды өсуіне ықпал етті. 1917 жылға дейін қала Талсен деп аталған.
[[Сурет:Talsi - panoramio (13).jpg|нобай|солға|200px|Латвиялық үлгідегі ағаш үй]]      
Талси көлі (Мартинелли көлі деп те аталады) қала орталығында орналасқан. Бұл қалашық аймақтағы ең мықты бекіністердің бірі саналған. Археологиялық қазба жұмыстары осы жердің X–XIII ғасырлар аралығында ерте феодализм дәуіріндегі маңызды орталық болғанын көрсетті. Уақыт өте келе Талси аймағын поляктар, шведтер және орыстар жаулап алды. Сондай-ақ жергілікті халық 1657 және 1709 жылдардағы оба індетінен, сондай-ақ 1733 жылғы алапат өрттен зардап шекті.
Қаланың басты шіркеуі 1567 жылы ашылды. Көп жылдар бойы Людвиг ван Бетховеннің жақын досы Карл Аменда онда пастор болып қызмет етті.

Талсиге 1917 жылы қала мәртебесі берілді. Талси өңірінің шекаралары бірнеше рет өзгергенімен, Талси қаласы оның орталығы болып қала берді. Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін қалада экономикалық өрлеу басталды.
1941 жылдан бастап Талси қаласын неміс әскерлері басып алып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін оккупация астында қалды. Талсидегі ғимараттардың бірін неміс әскері тұтқындарды азаптайтын орын ретінде пайдаланды. Нацистік оккупация кезінде қаладағы барлық еврей халқы өлтірілді.
1950 және 1960 жылдар қала үшін өркендеу кезеңі болды. 1965 жылы Латвия КСР-і Талсиде металл өңдеу зауытын салу туралы шешім қабылдады; зауыт өз өнімдерін бүкіл Кеңес Одағына, сондай-ақ Ұлыбритания мен Моңғолия Халық Республикасына жеткізді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16505-Talsi.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Талсиде ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар жоқ. Қала шетінде ағаш өңдеумен айналысатын бірнеше компания (мысалы, Vika Wood және Ingrid D) мен құм карьерлері орналасқан, оларда жергілікті тұрғындар жұмыс істейді. Тұрғындардың көбі қызмет көрсету саласында, сондай-ақ құрылыс, сантехника, полиграфия, электр монтаждау және басқа да бағыттарда жұмыс істейтін шағын компанияларда еңбек етеді.

Талсиде мектепке дейінгі бес білім беру мекемесі, жалпы білім беру қызметін бес оқу орны ұсынады. Қалада бастауыш мектеп, қашықтан оқыту мектебі және мектептен тыс білім беретін орта мектеп бар. Қалада «Туриба» бизнес мектебінің Талсидегі филиалында жоғары білім алуға болады.

== Көрікті орындары ==
Талси мәдени мұрасымен танымал әрі онда бірқатар тарихи ғимараттар мен мұражайлар орналасқан. Қаланың жаяу жүргіншілерге арналған көшелері, дүкендері мен дәмханалары бар тарихи орталығы бар.
Сонымен қатар, Талси — жаяу серуендеу, балық аулау және аңшылықпен айналысуға мүмкіндік беретін, табиғат аясында демалуды ұнататындар үшін тартымды мекен.
*'''Талси қамалы төбесі''' — Талси қаласының орталығында орналасқан, қамал қирандылары сақталған төбе. Қамал XIII ғасырда салынып, Ливон орденінің резиденциясы қызметін атқарған.
*'''Талси өлкетану мұражайы''' — Талси мен оның маңайындағы аймақтың тарихы мен мәдени мұрасын көрсететін мұражай. Мұнда археология, этнография және жергілікті өнерге арналған экспонаттар қойылған.
*'''Лютерандық шіркеу''' — ішкі әрлеуінің әдемілігімен (соның ішінде үлкен орган мен витражды терезелерімен) ерекшеленетін XIX ғасырдағы шіркеу.
*'''Талси мәдениет орталығы''' — қаладағы басты концерттік алаң, мұнда жыл бойы концерттер, театрлық қойылымдар мен көрмелер сияқты түрлі мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.
*'''Талси көлінің жағалауындағы серуендеу жолы''' — көлді айнала өтетін және айналадағы табиғаттың көрінісін ұсынатын соқпақ.
*'''Талси ашық аспан астындағы мұражайы''' — Талси қаласының маңында орналасқан мұражай, мұнда XIX және XX ғасырларға жататын дәстүрлі латыш үйлері мен құрылыстары көрсетілген. Келушілер өткен заманда латвиялықтардың қалай өмір сүріп, қалай еңбек еткенін көре алады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://bigkarta.com/latvia-talsi.htm|title=Карта Талси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-12|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Talsu lut bazn.jpg|Лютерандық шіркеу
Talsi, Talsu pilsēta, Latvia - panoramio (6).jpg|Қала орталығы
Talsi - panoramio (29).jpg|Қала көшесі
Firksa pils Talsos 2000-10-28.jpg|Өлкетану мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>6fp4ltut0k7h7o69712edta89pi7q1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:An empty bliss beyond</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786474</id>
    <revision>
      <id>3653835</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3653835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="84rde6l3of2ca104jj4g7jku3rftsn8" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=An empty bliss beyond}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 19:31, 2026 ж. қыркүйектің 12 (+05)</text>
      <sha1>84rde6l3of2ca104jj4g7jku3rftsn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гёте Линк атындағы обсерватория</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786475</id>
    <revision>
      <id>3653840</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Обсерватория | Атауы          = Гёте Линк атындағы обсерватория | Сурет          = Link Obs 2025.jpg | Сипаттама      =  | Шын атауы      = Goethe Link Observatory | Түрі           =  | Код            = 760 | Орналасуы      = [[Бруклин (Индиана)|Бруклин]], [[Индиана]] | Координаттары  = {{coord|39|33|00|N|86|23|42|W}} | Биіктігі       = 2...</comment>
      <origin>3653840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="8la125qup25k6fjmxjn4wpvlwlxtjcj" xml:space="preserve">{{Обсерватория
| Атауы          = Гёте Линк атындағы обсерватория
| Сурет          = Link Obs 2025.jpg
| Сипаттама      = 
| Шын атауы      = Goethe Link Observatory
| Түрі           = 
| Код            = 760
| Орналасуы      = [[Бруклин (Индиана)|Бруклин]], [[Индиана]]
| Координаттары  = {{coord|39|33|00|N|86|23|42|W}}
| Биіктігі       = 293 м
| Ауа райы       = 
| Негізі қаланды = 
| Ашылды         = 1939 жыл
| Жабылды        = 
| Сайты          = iasindy.org/link.html
| Телескоп_1_аты = Несмит-Кассегрен
| Телескоп_1_тип = 36 дюймдік
| Телескоп_2_аты = Шмидт-Кассегрен
| Телескоп_2_тип = 14 дюймдік
| Телескоп_3_аты = Астрограф (болған)
| Телескоп_3_тип = 10 дюймдік
| Қосымша        = 
}}
'''Гёте Линк атындағы обсерватория''' — [[АҚШ]]-тағы [[Индиана университеті]] қарамағында істейтін [[астрономия]]лық [[обсерватория]].

Басында [[Индианаполис]]тегі хирург әрі әуесқой астроном Гёте Линктің жеке меншігінде болды. 1948 жылы ол обсерваторияны университетке сыйлады.

1949 бен 1966 жылдары аралығында мұнда [[Кук триплеті]] жүйесіндегі [[астрограф]]тың көмегімен [[Индиана астероидтық бағдарламасы]] (Indiana Asteroid Program) жүзеге асырылған еді. Нәтижесінде 119 жаңа [[астероид]] ашылды.&lt;ref&gt;{{cite web|title = IU Asteroid Program &quot;records&quot; final chapter|publisher = Indiana University – News Room|date = 7 сәуір 2008|url = http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/7881.html |access-date = |archive-date = 25 мамыр 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230525041626/https://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/7881.html|url-status   = dead}}&lt;/ref&gt;

1950 жылы ашылған [[(1602) Индиана]] астероиды университеттің құрметіне аталды. Ал 1964 жылы ашылған [[(1728) Гёте Линк]] обсерваторияның негізін қалаған адамның есімімен аталды. Екеуін де аталған бағдарламаның аясында ашқан еді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Обсерваториялар тізімі]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ астрономиялық обсерваториялары]]
[[Санат:Индиана университеті]]</text>
      <sha1>8la125qup25k6fjmxjn4wpvlwlxtjcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Канада Ұлттық банкі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786476</id>
    <revision>
      <id>3653841</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Канада банктері]] [[Санат:Канада ипотекалық несие берушілері]] [[Санат:Монреаль компаниялары]]</comment>
      <origin>3653841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="729mns4wjqk5ynl5m2pduoepy7s46rs" xml:space="preserve">[[Санат:Канада банктері]]
[[Санат:Канада ипотекалық несие берушілері]]
[[Санат:Монреаль компаниялары]]</text>
      <sha1>729mns4wjqk5ynl5m2pduoepy7s46rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:1859 жылы құрылған банктер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786477</id>
    <revision>
      <id>3653842</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:1859 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1850 жылдары құрылған банктер]]</comment>
      <origin>3653842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="hha53imf3ksersbe164pzx2o11rqb3b" xml:space="preserve">[[Санат:1859 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]]
[[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]]
[[Санат:1850 жылдары құрылған банктер]]</text>
      <sha1>hha53imf3ksersbe164pzx2o11rqb3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:S&amp;P/TSX 60</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786478</id>
    <revision>
      <id>3653843</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Канада қор нарығы индекстері]] [[Санат:Торонто қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Торонто қор биржасы]] [[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]] [[Санат:S&amp;P Global 1200 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Канада экономикасы]]</comment>
      <origin>3653843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="8kbo7k9dpfxmd5xq12z1an73dtlyeld" xml:space="preserve">[[Санат:Канада қор нарығы индекстері]]
[[Санат:Торонто қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Торонто қор биржасы]]
[[Санат:Қор нарығы индекстері бойынша компаниялар]]
[[Санат:S&amp;P Global 1200 құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:Канада экономикасы]]</text>
      <sha1>8kbo7k9dpfxmd5xq12z1an73dtlyeld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Zaitamina</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786479</id>
    <revision>
      <id>3653844</id>
      <timestamp>2026-09-12T14:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3653844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="putacecvf6uimy3v8fn9b0w8ak0oq96" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zaitamina}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:56, 2026 ж. қыркүйектің 12 (+05)</text>
      <sha1>putacecvf6uimy3v8fn9b0w8ak0oq96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banco do Brasil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786480</id>
    <revision>
      <id>3653847</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = Banco do Brasil S.A.  |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg  |суреті             = BBsedeI-a.jpg  |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері  |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]  |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы  |қызметі            =   |қ...</comment>
      <origin>3653847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="kby8mi802sh3kxd9mmdtnab7xczrzwk" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' ({{IPA|pt-br|ˈbɐ̃ku du bɾaˈziw|pron}}, {{lit|Бразилия банкі}}) — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.</text>
      <sha1>kby8mi802sh3kxd9mmdtnab7xczrzwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653848</id>
      <parentid>3653847</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5302" sha1="h863ilkrh98vd992i2he6s6sso6zv7w" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' ({{IPA|pt-br|ˈbɐ̃ku du bɾaˈziw|pron}}, {{lit|Бразилия банкі}}) — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h863ilkrh98vd992i2he6s6sso6zv7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653849</id>
      <parentid>3653848</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="14in42855n3806qi1unghirfmjxaoya" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' ({{IPA|pt-br|ˈbɐ̃ku du bɾaˈziw|pron}}, {{lit|Бразилия банкі}}) — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>14in42855n3806qi1unghirfmjxaoya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653850</id>
      <parentid>3653849</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="s6kr5m2mi1iujsqvednsic70e9njdwd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>s6kr5m2mi1iujsqvednsic70e9njdwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653853</id>
      <parentid>3653850</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5236" sha1="rys5d4t9j8xjlkkfw55ynqn6m5kwa3i" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rys5d4t9j8xjlkkfw55ynqn6m5kwa3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653855</id>
      <parentid>3653853</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5604" sha1="qpqcoz8sbt6jynq0edzmhg2bbclp068" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банкинг]] саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qpqcoz8sbt6jynq0edzmhg2bbclp068</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653856</id>
      <parentid>3653855</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3653856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5604" sha1="6ajtf8ant40gg6ew47s4thyq3dnougq" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6ajtf8ant40gg6ew47s4thyq3dnougq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653857</id>
      <parentid>3653856</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7195" sha1="dicr6lqidsvpjw39qrsjo9rt1029xtk" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[File:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>dicr6lqidsvpjw39qrsjo9rt1029xtk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653858</id>
      <parentid>3653857</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="lp8jz3afpf6to2er5dmignyji79z8e6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>lp8jz3afpf6to2er5dmignyji79z8e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653859</id>
      <parentid>3653858</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8442" sha1="pccbeiz0nezdp1n037e9tchpexuwxe4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pccbeiz0nezdp1n037e9tchpexuwxe4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653860</id>
      <parentid>3653859</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10008" sha1="805y5skpjixc8pyl7yqiq5jad94rwyl" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>805y5skpjixc8pyl7yqiq5jad94rwyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653861</id>
      <parentid>3653860</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3653861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12303" sha1="c4p8pruqwjmku5lgi7xxx8skq1n4pk3" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.[https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>c4p8pruqwjmku5lgi7xxx8skq1n4pk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653862</id>
      <parentid>3653861</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Брендинг */</comment>
      <origin>3653862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12312" sha1="adwq9ak1m8dwhyekfzv94zozhtkdqaz" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>adwq9ak1m8dwhyekfzv94zozhtkdqaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653863</id>
      <parentid>3653862</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Брендинг */</comment>
      <origin>3653863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14221" sha1="enbd5o1dj9oau0nr2b3utofvrfnf0bf" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>enbd5o1dj9oau0nr2b3utofvrfnf0bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653864</id>
      <parentid>3653863</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қызметтері */</comment>
      <origin>3653864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16707" sha1="9jy2albrzwfiuvnrosyeqye8lf7lq3k" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Flagicon|Paraguay}} [[Асунсьон]]
* {{Flagicon|Argentina}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Flagicon|Venezuela}} [[Каракас]]
* {{Flagicon|Paraguay}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Flagicon|UAE}} [[Дубай]]
* {{Flagicon|Cayman Islands}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Flagicon|Hong Kong}} [[Гонконг]]
* {{Flagicon|Bolivia}} [[Ла-Пас]]
* {{Flagicon|Peru}} [[Лима]]
* {{Flagicon|Portugal}} [[Лиссабон]]
* {{Flagicon|United Kingdom}} [[Лондон]]
* {{Flagicon|Angola}} [[Луанда]]
* {{Flagicon|Spain}} [[Мадрид]]
* {{Flagicon|Mexico}} [[Мехико]]
* {{Flagicon|USA}} [[Майами]]
* {{Flagicon|Uruguay}} [[Монтевидео]]
* {{Flagicon|France}} [[Париж]]
* {{Flagicon|Panama}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Flagicon|Italy}} [[Рим]]
* {{Flagicon|Chile}} [[Сантьяго]]
* {{Flagicon|Singapore}} [[Сингапур]]
* {{Flagicon|South Korea}} [[Сеул]]
* {{Flagicon|China}} [[Шанхай]]
* {{Flagicon|Japan}} [[Токио]]
* {{Flagicon|Austria}} [[Вена]]
* {{Flagicon|USA}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9jy2albrzwfiuvnrosyeqye8lf7lq3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653865</id>
      <parentid>3653864</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15513" sha1="mnfyj3wr8ta4wfddm4rotfi4uvjnusd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}

{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mnfyj3wr8ta4wfddm4rotfi4uvjnusd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653867</id>
      <parentid>3653865</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық пайдаланушылар */</comment>
      <origin>3653867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17045" sha1="ocn6bm11a5hsgdtj50jhqvyzq6znhq6" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Байрақ|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Байрақ|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Байрақ|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Байрақ|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Байрақ|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Байрақ|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Байрақ|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Байрақ|Перу}} [[Лима]]
* {{Байрақ|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Байрақ|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Байрақ|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ocn6bm11a5hsgdtj50jhqvyzq6znhq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653868</id>
      <parentid>3653867</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17021" sha1="drcqkxlzjt82rqtmv3ihlesk1fyl1ct" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Байрақ|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Байрақ|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Байрақ|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Байрақ|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Байрақ|Перу}} [[Лима]]
* {{Байрақ|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Байрақ|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Байрақ|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>drcqkxlzjt82rqtmv3ihlesk1fyl1ct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653869</id>
      <parentid>3653868</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16989" sha1="6pa1vzz81rg2j0rmhnpr5az8e5o1nsy" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон (Колумбия округі)|Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Байрақ|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Байрақ|Перу}} [[Лима]]
* {{Байрақ|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Байрақ|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Байрақ|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6pa1vzz81rg2j0rmhnpr5az8e5o1nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653870</id>
      <parentid>3653869</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16938" sha1="3n9f7w9dzjbjxv0n5yygc1nha7kbemt" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Байрақ|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Байрақ|Перу}} [[Лима]]
* {{Байрақ|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Байрақ|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Байрақ|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>3n9f7w9dzjbjxv0n5yygc1nha7kbemt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653872</id>
      <parentid>3653870</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16906" sha1="9ngxhjzzrdmwcmxg33xgivzdjg4gd33" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Байрақ|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Байрақ|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Байрақ|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9ngxhjzzrdmwcmxg33xgivzdjg4gd33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653873</id>
      <parentid>3653872</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16866" sha1="09fojfxk9q5hxwqoq125y9lfb6cfqaz" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Байрақ|Франция}} [[Париж]]
* {{Байрақ|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Байрақ|Италия}} [[Рим]]
* {{Байрақ|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>09fojfxk9q5hxwqoq125y9lfb6cfqaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653874</id>
      <parentid>3653873</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16834" sha1="n4o6i5fjhr8mb3tzy67zqgjsc28hm90" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Байрақ|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Байрақ|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Байрақ|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>n4o6i5fjhr8mb3tzy67zqgjsc28hm90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653875</id>
      <parentid>3653874</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16802" sha1="gjwt6ylffw2062vjvd0v1urmv3ddfq4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Ту|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Ту|Жапония}} [[Токио]]
* {{Байрақ|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Байрақ|АҚШ}} [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>gjwt6ylffw2062vjvd0v1urmv3ddfq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653876</id>
      <parentid>3653875</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық пайдаланушылар */</comment>
      <origin>3653876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16754" sha1="bwmp87knzp4w6juvclzeu4curastt4n" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Ту|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Ту|Жапония}} [[Токио]]
* {{Ту|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Вашингтон]]
{{Div col end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>bwmp87knzp4w6juvclzeu4curastt4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653877</id>
      <parentid>3653876</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Халықаралық пайдаланушылар */</comment>
      <origin>3653877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17241" sha1="h9uupqalbitjxl7832hsimkkp2xdcop" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Ту|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Ту|Жапония}} [[Токио]]
* {{Ту|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Вашингтон]]
{{Div col end}}

== Пайыздық мөлшерлемелер ==
Несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелер айтарлықтай өзгереді, алайда коммерциялық негізде жұмыс істейтін мемлекеттік банк болғандықтан, ''Banco do Brasil'' ең жоғары да, ең төмен де пайыздық мөлшерлемелер ұсынатын банк ретінде ерекшеленбейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>h9uupqalbitjxl7832hsimkkp2xdcop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653878</id>
      <parentid>3653877</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайыздық мөлшерлемелер */</comment>
      <origin>3653878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18289" sha1="8xkhye4qp4idck85aqa5u2mmufe6msy" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Ту|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Ту|Жапония}} [[Токио]]
* {{Ту|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Вашингтон]]
{{Div col end}}

== Пайыздық мөлшерлемелер ==
Несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелер айтарлықтай өзгереді, алайда коммерциялық негізде жұмыс істейтін мемлекеттік банк болғандықтан, ''Banco do Brasil'' ең жоғары да, ең төмен де пайыздық мөлшерлемелер ұсынатын банк ретінде ерекшеленбейді.

== Үкіметпен қарым-қатынасы ==
Дәстүр бойынша бас атқарушы директорды [[Бразилия президенті]] тағайындайды, бірақ ол әдетте банктің кәсіби директорлары арасынан таңдалады. Кейбір бас атқарушы директорлар қаржы саласынан тыс жерден тағайындалған.

''Banco do Brasil'' Pronaf (Ұлттық қосалқы ауыл шаруашылығын қолдау бағдарламасы), DRS, Fome Zero («Нөлдік аштық»), PASEP және басқа да бірқатар мемлекеттік қаржыландыру бағдарламаларына [[монополия]]ға ие және [[Бразилия муниципалитеттері|муниципалдық]] және [[Бразилия штаттары|штаттық]] үкіметтердің көпшілігі үшін негізгі банк болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>8xkhye4qp4idck85aqa5u2mmufe6msy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653879</id>
      <parentid>3653878</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3653879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18869" sha1="juc7iczlv7lmjkwqsx0c0wji0wdx80e" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = Banco do Brasil S.A.
 |логотипі           = Banco do Brasil Logo.svg
 |суреті             = BBsedeI-a.jpg
 |сурет атауы        = [[Бразилиа]], [[Бразилия]] қаласындағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = B3: BBAS3&lt;br&gt;[[Ibovespa]] құрамдасы
 |қызметі            = 
 |құрылды            = [[12 қазан]] [[1808 жыл|1808]]
 |құрушы             = [[Жуан VI]]
 |орналасуы          = [[Бразилиа]], [[Федералдық округ (Бразилия)|Федералдық округ]], [[Бразилия]]
 |басты адамдары     = [[Тарсиана Медейрос]] ([[төраға]] және [[бас атқарушы директор]])
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = [[Бөлшек банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие|ипотекалық несиелер]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор|өзара қорлар]]; [[Биржалық инвестициялық қор|биржалық инвестициялық қорлар]]; [[Индекстік қор|индекстік қорлар]]
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = {{өсім}} 54,9 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/companies/banco-do-brasil/ Banco do Brasil on the Forbes Global 2000 List&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = {{құлдырау}} 3,7 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY&quot;&gt;{{Cite web |date=February 14, 2022 |title=2021 Management Discussion and Analysis |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/072d2a60-f0a0-fdbb-cb9a-eb89738b008e?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |активтер           = {{құлдырау}} 442,8 млрд АҚШ доллары &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot; /&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = {{құлдырау}} 84 597 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;21FY-Empl&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=2021 Management Report |url=https://api.mziq.com/mzfilemanager/v2/d/5760dff3-15e1-4962-9e81-322a0b3d0bbd/4ad2b832-6c12-a7c4-dc05-587dc1a2aa5f?origin=1 |access-date=June 19, 2022 |publisher=Banco do Brasil IR}}&lt;/ref&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = [[Banco Votorantim]]&lt;br&gt;[[Banco Patagonia]]&lt;br&gt;BB Seguridade&lt;br&gt;Banco do Brasil Americas&lt;br&gt;BrasilPrev&lt;br&gt;[[BB Tecnologia e Serviços]]
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            =
 |аудитор            = 
 |сайты              = bb.com.br
 |Ортаққор           = 
}}
'''Banco do Brasil S.A.''' — штаб-пәтері Бразилияның [[Бразилиа]] қаласында орналасқан [[Бразилия|бразилиялық]] [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Бразилиядағы ең көне банк әрі әлемдегі [[Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі|үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банктердің]] бірі. Оны Португалия королі [[Португалия королі Жуан VI|Жуан VI]] 1808 жылғы 12 қазанда, сәрсенбі күні құрған. Ол Бразилиядағы екінші ірі банк мекемесі, сондай-ақ [[Латын Америкасындағы ең ірі банктер тізімі|Латын Америкасындағы екінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/latam-s-50-largest-banks-by-assets-2022-69927370|title=Latin America's 50 largest banks by assets, 2022|last=Jeffrey Sy|first=Ryan|date=April 25, 2022|publisher=S&amp;P Global Market Intelligence|access-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Banco do Brasil'' Бразилия үкіметінің бақылауында және [[B3 (stock exchange)|B3]] қор биржасында, [[Сан-Паулу]]да листингтен өткен.

2000 жылдан бері ол [[Itaú Unibanco]], [[Banco Bradesco]] және [[Banco Santander Brasil|Banco Santander]] банктерімен қатар Бразилиядағы ең табысты төрт банктің бірі болып келеді және [[бөлшек банк]]инг саласында көшбасшылық позицияға ие.

== Тарихы ==
[[Сурет:Alvará Banco do Brasil 01.tif|left|thumb|Регент-ханзада Д. Жуан қол қойған, ''Banco do Brasil'' банкін құрған құжаттың бірінші беті. [[Бразилия ұлттық архиві|Бразилияның Ұлттық архиві]].|313x313px]]
''Banco do Brasil'' банкін 1808 жылы сол кездегі регент-ханзада Жуан (кейін [[Португалия королі Жуан VI]]) [[Португалия сарайының Бразилияға көшуі|Еуропадан Бразилияға көшкен кезде]] корольдіктің мемлекеттік қарызын қаржыландыру үшін құрды. «Мемлекеттік бақылаудағы аралас мекеме ретінде ''Banco do Brasil'' коммерциялық банк, үкіметтің фискалдық агенті және Бразилиядағы алғашқы [[эмиссиялық банк]] қызметін атқарды».&lt;ref&gt;Steven Topik, &quot;Banco do Brasil&quot; in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture''. New York: Charles Scribner's Sons 1996, vol. 1, p. 278.&lt;/ref&gt; Ол тарихында екі рет банкротқа ұшырады: біріншісі — [[Бразилияның тәуелсіздігі|тәуелсіздік]] кезінде, 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, банктің кейбір активтерін өзімен бірге алып кеткен кезде, екіншісі — 1898 жылы.

1821 жылдан 1964 жылға дейін ''Banco do Brasil'' дәстүрлі коммерциялық банк рөлінен тыс міндеттерді де мезгіл-мезгіл атқарып отырды: валюта шығарды, валюта айырбастау операцияларына монополия иеленді және үкіметтің Ұлттық қазынашылық қаражатын сақтаушысы қызметін атқарды. Бұл міндеттер біртіндеп басқа мемлекеттік мекемелерге берілді, әсіресе 1964 жылы [[Бразилия Орталық банкі]] құрылғаннан және 1987 жылы Ұлттық қазынашылықтан бөлінгеннен кейін.

1992 жылдан бастап банк коммерциялық банк ретінде қайта құрылып, өзінің кең географиялық желісі мен несие активтерін «қалыпты» банк ретінде қайта ұйымдастыру үшін пайдаланды. Осы үдеріс барысында ондаған мың қызметкер жұмыстан шығарылды.

Бразилия Федералды үкіметінің кейбір мемлекеттік саясаттарын қаржыландыру үшін пайдаланылуына байланысты ондаған жыл бойы шығынға ұшырағаннан кейін, банк уақыт өте келе өте табысты болды. Банк Бразилия үкіметі нарықты қайта тұрақтандыру үшін пайдаланатын негізгі құрылымдардың бірі болып табылады (мысалы, банк пайыздары нарығында [[картель]]дердің қалыптасуына жол бермеу немесе 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс сияқты қаржылық қиындық кезеңдерінде банктік несиелеуді тұрақтандыру). Сондай-ақ мекеме DRS — Тұрақты өңірлік даму бастамалары сияқты мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру үшін пайдаланылады.

2013 жылғы қарашада ''[[The Banker]]'' журналы бірінші деңгейлі капитал көлемі бойынша ''Banco do Brasil'' банкін Бразилиядағы үздік банк деп таныды.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=The Banker |date=6 November 2013 |url=http://www.thebanker.com/Banker-Data/Bank-Trends/The-top-five-banks-in-Brazil |title=The top five banks in Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Брендинг ==
Қазіргі логотип 1960-жылдардан бері қолданылып келеді, сол кезде стандартты түстер қоңыр мен сарыдан көк-сұр және сары түстерге ауыстырылды. Көк және сары түстер Бразилия туының түстерін қайталайды.

1980-жылдардың басынан бері банк бірнеше спорттық жарысқа (соның ішінде [[жағажай футболы]], [[волейбол]], [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[футзал]], [[желкенді спорт]], [[автоспорт]] және [[жағажай волейболы]]) демеушілік көрсетіп келеді. Ол [[Роберт Шейдт]], [[Густаво Куэртен]], [[Энцо Фиттипальди]], [[Пьетро Фиттипальди]], сондай-ақ Бразилияның жағажай футболы, волейбол және футзал ұлттық құрамаларының ресми демеушісі.

Банк сондай-ақ өзінің CCBB ([[Centro Cultural Banco do Brasil]]) ұйымы арқылы театр қойылымдары сияқты мәдени іс-шараларға, ал AABB (Associação Atlética Banco do Brasil) арқылы әуесқой спортқа демеушілік көрсетеді.

Супермодель [[Жизел Бюндхен]] 2012 жылы банктің алғашқы жаһандық жарнамалық науқанының бет-бейнесі ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;Gisele Bündchen [http://www.bb.com.br/portalbb/page118,3366,3367,1,0,1,0.bb?codigoNoticia=33007&amp;dp=1 ad campaign]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы сәуірде ''Banco do Brasil'' тұрақты даму облигацияларын алғаш рет шығару арқылы 750 млн АҚШ долларын тартты. Бұл қаражат ESG саясатына сәйкес келетін тұрақты даму мақсаттарындағы жобаларға ғана пайдаланылуы тиіс.&lt;ref&gt;https://investidoresbrasil.com.br/banco-do-brasil-capta-us-750-milhoes-em-primeira-emissao-de-bonds-sustentaveis/&lt;/ref&gt;

== Қызметтері ==
Коммерциялық және мемлекеттік қызметтерден бөлек, банк тұтынушыларға шоттарды төлеу қызметтерін ([[Boleto]]), банкомат арқылы берілетін несиелерді және ағымдағы шоттың, бірнеше жинақ шотының және инвестициялық шоттың нөмірлерін қамтитын бірыңғай пакетті қоса алғанда, көптеген қызмет түрлерін ұсынады. Шот иесі халықаралық MasterCard және Visa [[дебеттік карта]]ларына өтініш бере алады. Бұл карталар несие шотында [[несие картасы]] ретінде де, ағымдағы шотта [[дебеттік карта]] ретінде де қолданылады (көптеген басқа елдердегі жүйеден сәл өзгеше, онда дебеттік картаның дебеттік және несиелік функцияларының екеуі де ағымдағы шотпен байланысты болады). Ұсынылатын қызметтер тізіміне банкоматтар мен онлайн-қызметтер арқылы орындалатын көптеген күрделі автоматтандырылған операциялар кіреді, соның ішінде әртүрлі несие түрлері, автоматты төлемдер, Бразилиядағы шоттарды төлеу және басқа бразилиялық шоттарға ақша салу бар. Көптеген саудагерлер тауарлар үшін төлем ретінде шоттан шотқа ақша аударымдарын тұрақты түрде қабылдайды.

== Халықаралық пайдаланушылар ==
''Banco do Brasil'' банкінің АҚШ-та ([[Вашингтон]], [[Майами]]) және басқа елдерде бірнеше бөлімшесі бар.&lt;ref&gt;[http://www.bb.com.br/portalbb/page32,101,2318,0,0,1,0.bb Branches outside Brazil] &lt;sup&gt;in Portuguese&lt;/sup&gt;.&lt;/ref&gt; Бұл бөлімшелер негізінен ірі компаниялар мен басқа елдерге баратын Бразилияның тұрақты тұрғындарына арналған, алайда олар орналасқан елдердің тұрғындарына да әдеттегі банктік қызметтер көрсетеді.

''Banco do Brasil'' өзінің халықаралық қатысуын кеңейтіп келеді және қазіргі уақытта шетелде бөлімшелерге, қосалқы бөлімшелерге, бизнес-бөлімшелерге / кеңселерге және еншілес компанияларға бөлінген 44-тен астам қызмет көрсету орны бар.

;Кеңселер мен еншілес компаниялар
{{div col|colwidth=20em}}
* {{Ту|Парагвай}} [[Асунсьон]]
* {{Ту|Аргентина}} [[Буэнос-Айрес]]
* {{Ту|Венесуэла}} [[Каракас]]
* {{Ту|Парагвай}} [[Сьюдад-дель-Эсте]]
* {{Ту|Біріккен Араб Әмірліктері}} [[Дубай]]
* {{Ту|Кайман аралдары}} [[Джорджтаун (Кайман аралдары)|Джорджтаун]]
* {{Ту|Гонконг}} [[Гонконг]]
* {{Ту|Боливия}} [[Ла-Пас]]
* {{Ту|Перу}} [[Лима]]
* {{Ту|Португалия}} [[Лиссабон]]
* {{Ту|Ұлыбритания}} [[Лондон]]
* {{Ту|Ангола}} [[Луанда]]
* {{Ту|Испания}} [[Мадрид]]
* {{Ту|Мексика}} [[Мехико]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Майами]]
* {{Ту|Уругвай}} [[Монтевидео]]
* {{Ту|Франция}} [[Париж]]
* {{Ту|Панама}} [[Панама (қала)|Панама]]
* {{Ту|Италия}} [[Рим]]
* {{Ту|Чили}} [[Сантьяго]]
* {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]]
* {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Сеул]]
* {{Ту|Қытай}} [[Шанхай]]
* {{Ту|Жапония}} [[Токио]]
* {{Ту|Аустрия}} [[Вена]]
* {{Ту|АҚШ}} [[Вашингтон]]
{{Div col end}}

== Пайыздық мөлшерлемелер ==
Несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелер айтарлықтай өзгереді, алайда коммерциялық негізде жұмыс істейтін мемлекеттік банк болғандықтан, ''Banco do Brasil'' ең жоғары да, ең төмен де пайыздық мөлшерлемелер ұсынатын банк ретінде ерекшеленбейді.

== Үкіметпен қарым-қатынасы ==
Дәстүр бойынша бас атқарушы директорды [[Бразилия президенті]] тағайындайды, бірақ ол әдетте банктің кәсіби директорлары арасынан таңдалады. Кейбір бас атқарушы директорлар қаржы саласынан тыс жерден тағайындалған.

''Banco do Brasil'' Pronaf (Ұлттық қосалқы ауыл шаруашылығын қолдау бағдарламасы), DRS, Fome Zero («Нөлдік аштық»), PASEP және басқа да бірқатар мемлекеттік қаржыландыру бағдарламаларына [[монополия]]ға ие және [[Бразилия муниципалитеттері|муниципалдық]] және [[Бразилия штаттары|штаттық]] үкіметтердің көпшілігі үшін негізгі банк болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бразилия брендтері]]
[[Санат:Бразилиа компаниялары]]
[[Санат:B3 қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Índice Bovespa құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:S&amp;P Latin America 40 құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:1808 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Бразилия мемлекеттік банктері]]
[[Санат:1808 жылы Бразилияда құрылғандар]]</text>
      <sha1>juc7iczlv7lmjkwqsx0c0wji0wdx80e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Бразилия брендтері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786481</id>
    <revision>
      <id>3653880</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Бразилиядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Бразилия мәдениеті]]</comment>
      <origin>3653880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="87s6n12m4gicmh8n134koelkjjf3d84" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша брендтер]]
[[Санат:Бразилиядағы бөлшек сауда]]
[[Санат:Бразилия мәдениеті]]</text>
      <sha1>87s6n12m4gicmh8n134koelkjjf3d84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:1808 жылы құрылған банктер</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786482</id>
    <revision>
      <id>3653881</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:1808 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1800 жылдары құрылған банктер]]</comment>
      <origin>3653881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="bsdf5mcxjd4eu61gzi54bs3k0z4jhcr" xml:space="preserve">[[Санат:1808 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]]
[[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]]
[[Санат:1800 жылдары құрылған банктер]]</text>
      <sha1>bsdf5mcxjd4eu61gzi54bs3k0z4jhcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томирис ЛФК</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786483</id>
    <redirect title="Томирис ӘФК" />
    <revision>
      <id>3653884</id>
      <timestamp>2026-09-12T15:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мықтыбек Оразтайұлы</username>
        <id>69223</id>
      </contributor>
      <comment>Мықтыбек Оразтайұлы [[Томирис ЛФК]] бетін [[Томирис ӘФК]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3653884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="5kvyg1nbc57ng8lfr7f98d3a42jb5g0" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Томирис ӘФК]]</text>
      <sha1>5kvyg1nbc57ng8lfr7f98d3a42jb5g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hitlisten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786484</id>
    <revision>
      <id>3653885</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Hitlisten''' (бұрынғы атауы — '''Tracklisten''') — апта сайын сейсенбіден сәрсенбіге қараған түні сағат 00:01-де hitlisten.nu сайтында жарияланатын даттың ресми үздік 40 ән мен альбом хит-парады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hitlisten.nu/ |title=hitlisten.nu Tracklisten |access-date=2010-12-21 |archive-date=2012-04-15 |archive-url=https://www.webc...</comment>
      <origin>3653885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="6qhv17wg6agiogim9epybks57rlbaei" xml:space="preserve">'''Hitlisten''' (бұрынғы атауы — '''Tracklisten''') — апта сайын сейсенбіден сәрсенбіге қараған түні сағат 00:01-де hitlisten.nu сайтында жарияланатын даттың ресми үздік 40 ән мен альбом хит-парады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hitlisten.nu/ |title=hitlisten.nu Tracklisten |access-date=2010-12-21 |archive-date=2012-04-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/66x6ocY8t?url=http://www.hitlisten.nu/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Апталық дат [[сингл]]дер чарты стритминг пен ресми музыкалық жүктеулер бойынша ең көп сатылған 40 тректі біріктірсе, [[альбом]]дар чарты жүктеулерді, стримингті және компакт-дискілердің (CD) сатылымын қамтиды. Сондай-ақ арнайы винил чарты да жұмыс істейді.

Бұл мәліметтерді [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI Danmark) жергілікті бөлімшесі атынан чартты құрастыратын M&amp;I Service компаниясы жинақтайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{бастама}}

[[Санат:Дания музыкалық чарттары]]</text>
      <sha1>6qhv17wg6agiogim9epybks57rlbaei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tracklisten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786485</id>
    <redirect title="Hitlisten" />
    <revision>
      <id>3653886</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Hitlisten]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3653886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="461or5fy2lh8vuwqlr2oarjt4o2k2h4" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Hitlisten]]</text>
      <sha1>461or5fy2lh8vuwqlr2oarjt4o2k2h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahasz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786486</id>
    <revision>
      <id>3653893</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Мажар дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-hu|'''Ma'''gyar '''Ha'''nglemezkiadók '''Sz'''övetsége}}, әдетте '''MAHASZ''' немесе '''Mahasz''' деп қысқартылады) — 1992 жылы құрылған [[Мажарстан]]ның музыкалық индустрия қауымдастығы.  MAHASZ мажар музыкалық сыйлықтарын табыстайды, музыкалық...</comment>
      <origin>3653893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10208" sha1="rn7upmsvhaqxghcmpzb6v7uo3pikslj" xml:space="preserve">'''Мажар дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы''' ({{lang-hu|'''Ma'''gyar '''Ha'''nglemezkiadók '''Sz'''övetsége}}, әдетте '''MAHASZ''' немесе '''Mahasz''' деп қысқартылады) — 1992 жылы құрылған [[Мажарстан]]ның музыкалық индустрия қауымдастығы.

MAHASZ мажар музыкалық сыйлықтарын табыстайды, музыкалық жазбаларға сертификаттар береді және Мажарстанның ресми музыкалық чарттарын жүргізеді.

== Чарттар ==
Mahasz мынадай апталық чарттарды жүргізеді:&lt;ref name=&quot;charts&quot;&gt;{{cite web |title=Hivatalos magyar slágerlisták |url=https://slagerlistak.hu/ |website=slagerlistak.hu |access-date=13 July 2022}}&lt;/ref&gt;
* Album Top 40 (Альбомдардың үздік 40-тығы)
* Radio Top 40 (Радионың үздік 40-тығы)
* Editor's Choice Top 40 (Редактор таңдауының үздік 40-тығы)
* Hungarian Radio Top 40 (Мажар радиосының үздік 40-тығы)
* Dance Top 40 (Би музыкасының үздік 40-тығы)
* Single Top 40 (Синглдердің үздік 40-тығы)
* Stream Top 40 (Стримингтің үздік 40-тығы)

==Сертификаттау деңгейлері==
2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап MAHASZ барлық музыкалық жазба сертификаттарын біріктіріп, барлық жанрдағы және шыққан тегіндегі альбомдар мен синглдерді қамтитын бірыңғай «альбом» сертификатын енгізді. Алтын мәртебеге қол жеткізу үшін альбом 2 000 данамен, ал Платина мәртебесі үшін 4 000 данамен сатылуы қажет (мұнда он сингл бір альбомға теңеледі). Сондай-ақ сертификаттау әр альбом үшін 1 000 ақылы стриминг немесе 5 000 тегін стриминг көрсеткішін де ескереді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019|language=hu}}&lt;/ref&gt;

==Сертификаттау деңгейлерінің тарихы==

Мажарстанда сертификаттар 1970 жылдардың ортасынан бері қолданылып келеді. Сол кезеңде альбомдар Алтын мәртебе алу үшін 50 000 данамен, ал синглдер 100 000 данамен сатылуы тиіс болатын.&lt;ref name=&quot;Gold awards 1974&quot;&gt;{{cite magazine|title=Billboard Vol. 86, No. 52|url=https://books.google.com/books?id=hAkEAAAAMBAJ&amp;q=%22hungary%22+%22no+Silver+disk+for+singles%22 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=40|date=1974-12-26|access-date=2013-04-29}}&lt;/ref&gt;

Жылдар бойы Mahasz альбомдарға, синглдерге және музыкалық бейнежазбаларға (DVD) сертификаттар беріп келді.

===Альбомдар===
Поп-альбомдар үшін отандық репертуар мен халықаралық репертуарға төмендегідей бөлек шекті талаптар қойылды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың отандық репертуарына арналған Mahasz шектері
|-
! Сертификат&lt;ref name=&quot;MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)&quot;&gt;{{Cite web |url= http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/a-dijak-tortenete |title=MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels) |work=MAHASZ |access-date=2013-09-16}}&lt;/ref&gt; !! 1992 жылғы 12 маусымға дейін !! 1997 жылғы 3 желтоқсанға дейін !! 2002 жылғы 23 сәуірге дейін !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін !! 2009 жылғы 1 қазанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін !! 2012 жылғы 14 желтоқсаннан бастап
|-
| Алтын || 100,000 || 50,000 || 25,000 || 15,000 || 10,000 || 7,500 || 5,000 || 2,000
|-
| Платина || 200,000 || 100,000 || 50,000 || 30,000 || 20,000 || 15,000 || 10,000 || 4,000
|-
| Гауһар (Diamond) || 400,000 || 200,000 || — || — || — || — || — || —
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2018 жылға дейінгі поп-музыканың халықаралық репертуарына арналған Mahasz шектері
|-
! Сертификат&lt;ref name=&quot;MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)&quot;/&gt; !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін&lt;ref name=&quot;IFPI report 2005&quot;&gt;{{cite web |title=The Recording Industry in Japan 2005 |url=https://www.riaj.or.jp/riaj/pdf/issue/industry/RIAJ2005E.pdf |publisher=[[Recording Industry Association of Japan]] |page=23 |date=2005}}&lt;/ref&gt; !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін&lt;ref&gt;{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826104300/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-08-26 |language=Hungarian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Arany és platinalemezek |url=http://www.mahasz.hu/m/hu/aranyplatina.php |publisher=[[Mahasz]] |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051023025710/http://www.mahasz.hu:80/m/hu/aranyplatina.php |archive-date=2005-10-23 |language=Hungarian}}&lt;/ref&gt; !! 2012 жылғы 14 желтоқсанға дейін&lt;ref name=&quot;IFPI: Certification-Award-Levels (2007)&quot;&gt;{{cite web |title=Certification Award Levels October 2007 |url=https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412110945/https://www.ifpi.org/content/library/Certification%20Awards%20Full%20List%20-%20OCTOBER%2007.pdf |archive-date=2019-04-12 |date=October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=International Certification Award levels IFPI August 2012 |url=http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920053726/http://www.ifpi.org/content/library/international-award-levels.pdf |archive-date=2012-09-20 |date=August 2012}}&lt;/ref&gt; !! 2018 жылға дейін&lt;ref name=Mahasz2013&gt;{{cite web |title=Mi számít arany- és platinalemeznek? - Arany- és platinalemezek - Hivatalos magyar slágerlisták |url=http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |website=zene.slagerlistak.hu |access-date=4 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210742/http://zene.slagerlistak.hu/arany-es-platinalemezek/mi-szamit-arany-es-platinalemeznek |archive-date=2013-01-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| Алтын || 10,000 || 5,000 || 3,000 || 1,000
|-
| Платина || 20,000 || 10,000 || 6,000 || 2,000
|}

Mahasz классикалық музыка, джаз, әлем музыкасы (world music) және прозалық альбомдарды сертификаттаған, бұл ретте Алтын үшін 1 500 дана, ал Платина үшін 3 000 дана талап етілді.&lt;ref name=Mahasz2013/&gt;

===Синглдер===
Синглдер үшін шыққан тегі мен жанрына қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2018 жылға дейінгі синглдерге арналған Mahasz шектері
|-
! Сертификат&lt;ref name=&quot;MAHASZ: Arany- és platinalemezek › A díjak története (Albums levels)&quot;/&gt; !! 2005 жылғы 23 ақпанға дейін&lt;ref name=&quot;IFPI report 2005&quot;/&gt; !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін&lt;ref name=&quot;IFPI 2006&quot;&gt;{{cite web |title=IFPI Recording Industry In Numbers 2006 |url=http://www.ifpi.org/content/library/certification-award-levels.pdf |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20061219040016/http://www.ifpi.org:80/content/library/certification-award-levels.pdf |archive-date=2006-12-19 |date=2006|pages=108–109}}&lt;/ref&gt; !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін&lt;ref name=&quot;IFPI: Certification-Award-Levels (2007)&quot;/&gt;
|-
| Алтын || 5,000 || 2,500 || 1,500
|-
| Платина || 10,000 || 5,000 || 3,000
|}

===Музыкалық бейнежазбалар (DVD)===
Музыкалық бейнежазбалар (DVD) үшін шыққан тегіне қарамастан бірдей шекті талаптар қолданылды.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2018 жылға дейінгі поп-музыкалық бейнежазбаларға (DVD) арналған Mahasz шектері
|-
! Сертификат !! 2006 жылғы 13 қыркүйекке дейін&lt;ref name=&quot;IFPI 2006&quot;/&gt; !! 2006 жылғы 13 қыркүйектен бастап&lt;ref name=&quot;IFPI: Certification-Award-Levels (2007)&quot;/&gt;
|-
| Алтын || 3,000 || 2,000
|-
| Платина || 6,000 || 4,000
|}

Джаз, классикалық, әлем музыкасы (world music) және прозалық DVD-лер үшін Алтынға 1 000 және Платинаға 2 000 дана талап етіліп сертификатталды.&lt;ref name=Mahasz2013/&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]]
[[Санат:Музыкалық чарттар]]</text>
      <sha1>rn7upmsvhaqxghcmpzb6v7uo3pikslj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAHASZ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786487</id>
    <redirect title="Mahasz" />
    <revision>
      <id>3653894</id>
      <timestamp>2026-09-12T16:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Mahasz]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3653894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="8vdhc3pbup7eyaq6ocdhbktkkoteqb4" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Mahasz]]</text>
      <sha1>8vdhc3pbup7eyaq6ocdhbktkkoteqb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Związek Producentów Audio-Video</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786488</id>
    <revision>
      <id>3653902</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Związek Producentów Audio-Video''' ('''ZPAV'''; Аудио-видео өндірушілерінің одағы) — [[Польша]]дағы музыка және видео индустриясының мүдделерін қорғайтын ұйым, [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) польшалық бөлімшесі болып табылады. 1991 жылы құрылған бұл...</comment>
      <origin>3653902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4947" sha1="0r0qxf7nr6plwk9vvpcr365ecapou3o" xml:space="preserve">'''Związek Producentów Audio-Video''' ('''ZPAV'''; Аудио-видео өндірушілерінің одағы) — [[Польша]]дағы музыка және видео индустриясының мүдделерін қорғайтын ұйым, [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) польшалық бөлімшесі болып табылады. 1991 жылы құрылған бұл ұйымға Польшаның Мәдениет және ұлттық мұра министрлігі фонограмма мен видеограмма өндірушілерінің сабақтас және [[авторлық құқық]]тарын басқару және қорғау жөніндегі ұйым ретінде әрекет етуге өкілеттік берген.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |title= What is ZPAV :: About us :: Polish Society of the Phonographic Industry |work= zpav.pl |access-date= 2011-05-20 |archive-date= 2019-09-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190921123349/http://www.zpav.pl/onas/cotojestzpav.php |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

ZPAV польшалық музыкалық чарттардың деректерін жариялайды және [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|музыкалық жазбалардың сатылым сертификаттары]]мен марапаттайды.

== Сатылым сертификаттары ==
ZPAV 1993 жылдан бастап сатылған тасымалдаушылар бойынша альбомдар, синглдер мен бейнежазбалардың сатылымын [[Музыкалық туындыларды сертификаттау|сертификаттайды]]. Ол Алтын, Платина және Гауһар сертификаттарын береді, ал 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша сертификаттау үшін қажетті даналар саны немесе түскен табыс мөлшері төмендегідей:&lt;ref name=Regulamin25&gt;{{cite web |title=OLiS - Regulamin |url=https://www.olis.pl/terms_oliw |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202235959/https://www.olis.pl/terms_oliw |archive-date=2024-12-02 |language=pl |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ Сертификаттау деңгейлері (2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша)
|-
! colspan=2 | Түрі !! Алтын !! Платина !! Гауһар
|-
| rowspan=3 | [[Альбом]] || [[Поп-музыка|Поп]] || 15,000 || 30,000|| 150,000
|-
| [[Классикалық музыка|Классикалық]]/[[Джаз]]/[[Блюз]]/Дәстүрлі || 5,000 || 10,000 || 50,000
|-
| [[Саундтрек]] || 10,000 || 20,000 || 100,000
|-
|  colspan=2 | [[Сингл]] || 125,000 zł || 250,000 zł || 1,000,000 zł
|-
|}
Альбомдар үшін сатылымға физикалық даналар да, цифрлық түсім де кіруі мүмкін. 2017 жылғы наурызға дейін жасалған сатылымдар үшін альбомның кез келген трегінің 10 цифрлық жүктелуі (рингтонды қоса алғанда) немесе 2 500 стримингі бір альбом сатылымы болып есептелді. 2017 жылғы наурыздан бастап 35 zł мөлшеріндегі табыс бір альбом бірлігіне теңестіріледі. Сонымен қатар, сатылған әрбір винил пластинкасы 2,5 бірлік ретінде есептеледі.&lt;ref name=Regulamin25/&gt;

Синглдерге тек 2015 жылдан кейін шығарылғандары ғана қатыса алады. 2017 жылғы наурызға дейінгі сингл сатылымдары үшін 250 стриминг бір сингл жүктелуі болып саналды, бірақ жүктеу үшін нақты табыс көрсетілмеді және данаға негізделген шек те анықталмады. 2017 жылғы наурыздан бастап тек табыс критерийі қолданылады.&lt;ref name=Regulamin25/&gt;

ZPAV берген барлық сертификаттардың мұрағаты веб-сайтта қолжетімді.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OLiS - oficjalna lista wyróżnień |url=https://www.olis.pl/charts/oficjalna-lista-wyroznien |website=www.olis.pl |access-date=7 March 2025 |language=pl}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Музыкалық индустрия қауымдастықтары]]
[[Санат:Музыкалық чарттар]]</text>
      <sha1>0r0qxf7nr6plwk9vvpcr365ecapou3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ZPAV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786489</id>
    <redirect title="Związek Producentów Audio-Video" />
    <revision>
      <id>3653905</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marksscheider</username>
        <id>183882</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Związek Producentów Audio-Video]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3653905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="ci5r5ylij14gqzi81dpgyz9uwv9hu5z" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Związek Producentów Audio-Video]]</text>
      <sha1>ci5r5ylij14gqzi81dpgyz9uwv9hu5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алексей Навальныйдың өлтірілуі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786490</id>
    <revision>
      <id>3653907</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Алексей Навальныйдың өлтірілуі''' ({{Lang-ru|Убийство Алексея Навального}}) — Ресейлік оппозициялық лидер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда Ямал-Ненец автономиялық округінің Харп елді мекендегі «Құтб қасқыры» ерекше режимде...</comment>
      <origin>3653907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="p1f7lv0wyqyzdcmilkwf392gutmvg33" xml:space="preserve">'''Алексей Навальныйдың өлтірілуі''' ({{Lang-ru|Убийство Алексея Навального}}) — Ресейлік оппозициялық лидер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда Ямал-Ненец автономиялық округінің Харп елді мекендегі «Құтб қасқыры» ерекше режимдегі түзеу колониясында (ИК-3) 47 жасында өтірілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|title=ФКУ ИК-3; 629420 Ямало-Ненецкий автономный округ Приуральский район посёлок Харп ул. Гагарина 1 A|publisher=Федеральные казённые учреждения Федеральной службы исполнения наказаний России|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102132608/http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Оның өлімі туралы Жазаны орындау федералды қызметінің өңірлік басқармасы өзінің ресми сайтында хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|title=УФСИН России по Ямало-Ненецкому автономному округу сообщает|lang=ru|website=89.fsin.gov.ru|date=2024-02-16|publisher=УФСИН России по ЯНАО|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240216120742/https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Навальный 2021 жылғы 17 қаңтарда «Новичокпен» уланудан емделген Германиядан Мәскеуге ұшып келген бойда ұсталып, қамауға алынды. Ресейде Навальный алаяқтық ісі бойынша және басқа да бірқатар айыптаулар, соның ішінде Ресей билігі «[[Экстремизм|экстремистік]]» деп тапқан, атап айтқанда, Сыбайлас жемқорлықпен күрес қорын құрғаны үшін сотталды. [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Адам құқықтары жөніндегі]] [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Еуропалық сот]], Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымы, бірқатар батыс елдерінің лидерлері және жетекші батыс БАҚ Навальныйдың қамалуын саяси астары бар деп тапты.

Навальный қамауда болған кезде денсаулығына байланысты мәселелерге тап болды, аштық жариялады және жалпы алғанда 308 күн өткізген айыппұл изоляторының жағдайында ауыр ауыртпалықтарды бастан кешірді.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|title=«Вы люди вообще?». Как издевались над Алексеем Навальным|lang=ru|website=Новая газета|date=2024-02-16|accessdate=2024-02-18|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222104858/https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Навальный өз талап-арыздарында ұстаудың тиісті емес жағдайларын көрсете отырып, ШИЗО-ға орналастырылуының заңдылығына соттарда шағымдануға тырысты. 2023 жылғы қаңтарда бірқатар ресейлік дәрігерлер Ресей президенті Владимир Путинге ашық хатқа қол қойып, онда Навальныйға жасалған «қорлықты тоқтатуды» талап етті. Хатта: «Алексей Навальныйдың ұсталу жағдайы мен сыртқы келбеті бізде оның өмірі мен денсаулығы үшін үлкен қауіп тудырады. ФСИН өкілдерінің Алексейге қажетті дәрі-дәрмектерді беруден бас тартуы өмірге тікелей қауіп төндіреді», — деп мәлімделді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>p1f7lv0wyqyzdcmilkwf392gutmvg33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653955</id>
      <parentid>3653907</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3653955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5580" sha1="6zxexlvc1w4o8je9julb8cdtfn394un" xml:space="preserve">{{Оқиға|атауы=Алексей Навальныйдың өлтірілуі|сурет=Алексей_Навальный_(15-02-2024).png|дата=2024 жыл 15 ақпан|уақыт=14:17 [[МСК+2|YEKT]]|орын={{RUS}}, [[Ямал-Ненец автономиялық округі]], [[Лабытнанги қалалық округі]], [[Харп (қалалық типтегі қоныс)]], [[ИК-3]]|себебі=эпибатидинмен улану|сурет атауы=Алексей Навальныйдың сот отырысы бейнебайланыс арқылы, 2024 жылдың 15 ақпанында, өлімінен бір күн бұрын.}}

'''Алексей Навальныйдың өлтірілуі''' ({{Lang-ru|Убийство Алексея Навального}}) — Ресейлік оппозициялық лидер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда Ямал-Ненец автономиялық округінің Харп елді мекендегі «Құтб қасқыры» ерекше режимдегі түзеу колониясында (ИК-3) 47 жасында өтірілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|title=ФКУ ИК-3; 629420 Ямало-Ненецкий автономный округ Приуральский район посёлок Харп ул. Гагарина 1 A|publisher=Федеральные казённые учреждения Федеральной службы исполнения наказаний России|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102132608/http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Оның өлімі туралы Жазаны орындау федералды қызметінің өңірлік басқармасы (ФҚӨБ) өзінің ресми сайтында хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|title=УФСИН России по Ямало-Ненецкому автономному округу сообщает|lang=ru|website=89.fsin.gov.ru|date=2024-02-16|publisher=УФСИН России по ЯНАО|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240216120742/https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Навальный 2021 жылғы 17 қаңтарда «Новичокпен» уланудан емделген Германиядан Мәскеуге ұшып келген бойда ұсталып, қамауға алынды. Ресейде Навальный алаяқтық ісі бойынша және басқа да бірқатар айыптаулар, соның ішінде Ресей билігі «[[Экстремизм|экстремистік]]» деп тапқан, атап айтқанда, Сыбайлас жемқорлықпен күрес қорын құрғаны үшін сотталды. [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Адам құқықтары жөніндегі]] [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Еуропалық сот]], Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымы, бірқатар батыс елдерінің лидерлері және жетекші батыс БАҚ Навальныйдың қамалуын саяси астары бар деп тапты.

Навальный қамауда болған кезде денсаулығына байланысты мәселелерге тап болды, аштық жариялады және жалпы алғанда 308 күн өткізген айыппұл изоляторының жағдайында ауыр ауыртпалықтарды бастан кешірді.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|title=«Вы люди вообще?». Как издевались над Алексеем Навальным|lang=ru|website=Новая газета|date=2024-02-16|accessdate=2024-02-18|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222104858/https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Навальный өз талап-арыздарында ұстаудың тиісті емес жағдайларын көрсете отырып, ШИЗО-ға орналастырылуының заңдылығына соттарда шағымдануға тырысты. 2023 жылғы қаңтарда бірқатар ресейлік дәрігерлер Ресей президенті Владимир Путинге ашық хатқа қол қойып, онда Навальныйға жасалған «қорлықты тоқтатуды» талап етті. Хатта: «Алексей Навальныйдың ұсталу жағдайы мен сыртқы келбеті бізде оның өмірі мен денсаулығы үшін үлкен қауіп тудырады. ФҚӨБ 

өкілдерінің Алексейге қажетті дәрі-дәрмектерді беруден бас тартуы өмірге тікелей қауіп төндіреді», — деп мәлімделді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6zxexlvc1w4o8je9julb8cdtfn394un</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653959</id>
      <parentid>3653955</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3653959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5808" sha1="4j4yavufbhjexmfy6gyo0jx6onuwgga" xml:space="preserve">{{Оқиға|атауы=Алексей Навальныйдың өлтірілуі|сурет=Алексей_Навальный_(15-02-2024).png|дата=2024 жыл 15 ақпан|уақыт=14:17 [[МСК+2|YEKT]]|орын={{RUS}}, [[Ямал-Ненец автономиялық округі]], [[Лабытнанги қалалық округі]], [[Харп (қалалық типтегі қоныс)]], [[ИК-3]]|себебі=эпибатидинмен улану|сурет атауы=Алексей Навальныйдың сот отырысы бейнебайланыс арқылы, 2024 жылдың 15 ақпанында, өлімінен бір күн бұрын.}}

'''Алексей Навальныйдың өлтірілуі''' ({{Lang-ru|Убийство Алексея Навального}}) — Ресейлік оппозициялық лидер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда Ямал-Ненец автономиялық округінің Харп елді мекендегі «Құтб қасқыры» ерекше режимдегі түзеу колониясында (ИК-3) 47 жасында өтірілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|title=ФКУ ИК-3; 629420 Ямало-Ненецкий автономный округ Приуральский район посёлок Харп ул. Гагарина 1 A|publisher=Федеральные казённые учреждения Федеральной службы исполнения наказаний России|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102132608/http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Оның өлімі туралы Жазаны орындау федералды қызметінің өңірлік басқармасы (ФҚӨБ) өзінің ресми сайтында хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|title=УФСИН России по Ямало-Ненецкому автономному округу сообщает|lang=ru|website=89.fsin.gov.ru|date=2024-02-16|publisher=УФСИН России по ЯНАО|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240216120742/https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Навальный 2021 жылғы 17 қаңтарда «Новичокпен» уланудан емделген Германиядан Мәскеуге ұшып келген бойда ұсталып, қамауға алынды. Ресейде Навальный алаяқтық ісі бойынша және басқа да бірқатар айыптаулар, соның ішінде Ресей билігі «[[Экстремизм|экстремистік]]» деп тапқан, атап айтқанда, Сыбайлас жемқорлықпен күрес қорын құрғаны үшін сотталды. [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Адам құқықтары жөніндегі]] [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Еуропалық сот]], Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымы, бірқатар батыс елдерінің лидерлері және жетекші батыс БАҚ Навальныйдың қамалуын саяси астары бар деп тапты.

Навальный қамауда болған кезде денсаулығына байланысты мәселелерге тап болды, аштық жариялады және жалпы алғанда 308 күн өткізген айыппұл изоляторының жағдайында ауыр ауыртпалықтарды бастан кешірді.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|title=«Вы люди вообще?». Как издевались над Алексеем Навальным|lang=ru|website=Новая газета|date=2024-02-16|accessdate=2024-02-18|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222104858/https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Навальный өз талап-арыздарында ұстаудың тиісті емес жағдайларын көрсете отырып, ШИЗО-ға орналастырылуының заңдылығына соттарда шағымдануға тырысты. 2023 жылғы қаңтарда бірқатар ресейлік дәрігерлер Ресей президенті Владимир Путинге ашық хатқа қол қойып, онда Навальныйға жасалған «қорлықты тоқтатуды» талап етті. Хатта: «Алексей Навальныйдың ұсталу жағдайы мен сыртқы келбеті бізде оның өмірі мен денсаулығы үшін үлкен қауіп тудырады. ФҚӨБ 

өкілдерінің Алексейге қажетті дәрі-дәрмектерді беруден бас тартуы өмірге тікелей қауіп төндіреді», — деп мәлімделді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алексей Навальный]]
[[Санат:16 ақпан оқиғалары]]
[[Санат:Ресей пенитенциарлық жүйесі]]
[[Санат:Ресейдегі адам құқықтары]]</text>
      <sha1>4j4yavufbhjexmfy6gyo0jx6onuwgga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3653961</id>
      <parentid>3653959</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T17:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <origin>3653961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5807" sha1="m55bbpfe31g5c8uv74rt59ij9889lhu" xml:space="preserve">{{Оқиға|атауы=Алексей Навальныйдың өлтірілуі|сурет=Алексей_Навальный_(15-02-2024).png|дата=2024 жыл 15 ақпан|уақыт=14:17 [[МСК+2|YEKT]]|орын={{RUS}}, [[Ямал-Ненец автономиялық округі]], [[Лабытнанги қалалық округі]], [[Харп (қалалық типтегі қоныс)]], [[ИК-3]]|себебі=эпибатидинмен улану|сурет атауы=Алексей Навальныйдың сот отырысы бейнебайланыс арқылы, 2024 жылдың 15 ақпанында, өлімінен бір күн бұрын.}}

'''Алексей Навальныйдың өлтірілуі''' ({{Lang-ru|Убийство Алексея Навального}}) — Ресейлік оппозициялық лидер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] 2024 жылғы 16 ақпанда Ямал-Ненец автономиялық округінің Харп елді мекендегі «Құтб қасқыры» ерекше режимдегі түзеу колониясында (ИК-3) 47 жасында өтірілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|title=ФКУ ИК-3; 629420 Ямало-Ненецкий автономный округ Приуральский район посёлок Харп ул. Гагарина 1 A|publisher=Федеральные казённые учреждения Федеральной службы исполнения наказаний России|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102132608/http://fkurf.ru/uralskij_fo/yamalo-neneckij_avtonomnyj_okrug/fku_ik-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Оның өлімі туралы Жазаны орындау федералды қызметінің өңірлік басқармасы (ФҚӨБ) өзінің ресми сайтында хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|title=УФСИН России по Ямало-Ненецкому автономному округу сообщает|lang=ru|website=89.fsin.gov.ru|date=2024-02-16|publisher=УФСИН России по ЯНАО|accessdate=2024-02-16|archivedate=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240216120742/https://89.fsin.gov.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=729444|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Навальный 2021 жылғы 17 қаңтарда «Новичокпен» уланудан емделген Германиядан Мәскеуге ұшып келген бойда ұсталып, қамауға алынды. Ресейде Навальный алаяқтық ісі бойынша және басқа да бірқатар айыптаулар, соның ішінде Ресей билігі «[[Экстремизм|экстремистік]]» деп тапқан, атап айтқанда, Сыбайлас жемқорлықпен күрес қорын құрғаны үшін сотталды. [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Адам құқықтары жөніндегі]] [[Еуропалық адам құқығы бойынша сoт|Еуропалық сот]], Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымы, бірқатар батыс елдерінің лидерлері және жетекші батыс БАҚ Навальныйдың қамалуын саяси астары бар деп тапты.

Навальный қамауда болған кезде денсаулығына байланысты мәселелерге тап болды, аштық жариялады және жалпы алғанда 308 күн өткізген айыппұл изоляторының жағдайында ауыр ауыртпалықтарды бастан кешірді.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|title=«Вы люди вообще?». Как издевались над Алексеем Навальным|lang=ru|website=Новая газета|date=2024-02-16|accessdate=2024-02-18|archivedate=2024-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222104858/https://novayagazeta.ru/articles/2024/02/16/vy-liudi-voobshche|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Навальный өз талап-арыздарында ұстаудың тиісті емес жағдайларын көрсете отырып, ШИЗО-ға орналастырылуының заңдылығына соттарда шағымдануға тырысты. 2023 жылғы қаңтарда бірқатар ресейлік дәрігерлер Ресей президенті Владимир Путинге ашық хатқа қол қойып, онда Навальныйға жасалған «қорлықты тоқтатуды» талап етті. Хатта: «Алексей Навальныйдың ұсталу жағдайы мен сыртқы келбеті бізде оның өмірі мен денсаулығы үшін үлкен қауіп тудырады. ФҚӨБ өкілдерінің Алексейге қажетті дәрі-дәрмектерді беруден бас тартуы өмірге тікелей қауіп төндіреді», — деп мәлімделді. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алексей Навальный]]
[[Санат:16 ақпан оқиғалары]]
[[Санат:Ресей пенитенциарлық жүйесі]]
[[Санат:Ресейдегі адам құқықтары]]</text>
      <sha1>m55bbpfe31g5c8uv74rt59ij9889lhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ra1ana2011</title>
    <ns>3</ns>
    <id>786491</id>
    <revision>
      <id>3653972</id>
      <timestamp>2026-09-12T17:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3653972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="rqvwu8rc0qkzuvjqf2gdjceyqx8n227" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ra1ana2011}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 22:45, 2026 ж. қыркүйектің 12 (+05)</text>
      <sha1>rqvwu8rc0qkzuvjqf2gdjceyqx8n227</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-09-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>786492</id>
    <revision>
      <id>3653982</id>
      <timestamp>2026-09-12T18:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-09-13|POTD 2026-09-13]]: filename only</comment>
      <origin>3653982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="7pi4sudz3mkpmc38sgs540frsjbfvm6" xml:space="preserve">Breil-Brigels. (actm) 02.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7pi4sudz3mkpmc38sgs540frsjbfvm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марсель обсерваториясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786493</id>
    <revision>
      <id>3654000</id>
      <timestamp>2026-09-12T18:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Обсерватория | Атауы          = Марсель обсерваториясы | Сурет          =  | Сипаттама      =  | Шын атауы      = Observatoire de Marseille | Түрі           =  | Код            = 014 | Орналасуы      = [[Марсель]], [[Франция]] | Координаттары  = {{coord|43|18|20|N|5|23|41|E}} | Биіктігі       = 40 м | Ауа райы       =  | Негізі қаланды =...</comment>
      <origin>3654000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4584" sha1="gqqtlwvs64e15se9v002k76undfelch" xml:space="preserve">{{Обсерватория
| Атауы          = Марсель обсерваториясы
| Сурет          = 
| Сипаттама      = 
| Шын атауы      = Observatoire de Marseille
| Түрі           = 
| Код            = 014
| Орналасуы      = [[Марсель]], [[Франция]]
| Координаттары  = {{coord|43|18|20|N|5|23|41|E}}
| Биіктігі       = 40 м
| Ауа райы       = 
| Негізі қаланды = 1702 жыл
| Ашылды         = 
| Жабылды        = 
| Сайты          = www.lam.fr
| Телескоп_1_аты = Фуко телескобы
| Телескоп_1_тип = 80-см шынылы рефлектор
| Телескоп_2_аты = Спектрограф
| Телескоп_2_тип = 36-см рефлектор
| Телескоп_3_аты = 
| Телескоп_3_тип = 
| Қосымша        = 
}}
'''Марсель обсерваториясы''' — Францияның [[Марсель]] порт-қаласындағы астрономиялық [[обсерватория]].

Мұнда істеген астроном [[Жан-Луи Понс]] 1801 жылы өзінің алғашқы [[комета]]сын ашады, кейін ол тағы 37 кометаны ашқан (немесе бірлесіп ашқан).&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=1960ASPL....8..159R Page 159|journal = Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific|volume = 8|issue = 371|pages = 159|bibcode = 1960ASPL....8..159R|last1 = Roemer|first1 = Elizabeth|year = 1960}}&lt;/ref&gt; 1868 бен 1894 жылдар аралығында [[Альфонс Борелли]] осы жерден 18 [[астероид]]ты және бірнеше кометаны ашқан. Ал 1877 жылы [[Эдуар Стефан]] бес галактикадан тұратын шоғырды ашқан, оны [[Стефан квинтеті]] деп атап кеткен.

Алғашқы обсерватория 1701 жылы Аккуле төбесінің үстінде істей бастады. 1863 жылы мекеме [[Париж обсерваториясы]]ның филиалына айналды және жаңадан салынған [[Лоңшаң сарайы]]на орналастырылды.&lt;ref name=&quot;SSB&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cWBDAAAAQBAJ&amp;q=Marseille+Observatory&amp;pg=PA121|title=Le Verrier—Magnificent and Detestable Astronomer|last=Lequeux|first=James|date=2013-03-15|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9781461455653|language=en}}&lt;/ref&gt; 1873 жылы Марсель обсерваториясы Парижден қайта бөлінді.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Prévot|first1=Marie-Louise|last2=Caplan|first2=James|date=1998|title=History of the Marseille Observatory|journal=Acta Historica Astronomiae|language=en|volume=3|pages=78|issn=0003-2670|bibcode=1998AcHA....3...78P}}&lt;/ref&gt;

2000 жылы обсерватория тағы бірнеше ғылыми мекемемен біріктіріліп, Марсельдің астрофизикалық лабораториясы деп аталатын болды — Laboratoire d'Astrophysique de Marseille (LAM). 2008 жылы бұл жаңартылған мекеме қаланың басқа шетіне көшірілді. Лоңшаң сарайы бүгіндері туристік нысанға айналды, 2001 жылы онда [[планетарий]] ашылды.
[[Сурет:Lanature1873 telescope foucault.png|нобай|80 -сантиметрлік Фуко телескобы]]
== Құралдары ==
1862 жылдан бастап обсерваторияның негізгі құралы 80-сантиметрлік рефлектор болды. Ол өз заманының ең дәу [[телескоп]]тарының бірі болды және 1965 жылға дейін қолданыста болды.

1866 жылы кометаларды іздеуге арналған 18-сантиметрлік телескоп іске қосылды. 1872 жылы 25,8-сантиметрлік рефрактор істей бастады.

1989 жылы мұнда 36-сантиметрлік рефлектор салынды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Обсерваториялар тізімі]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Францияның астрономиялық обсерваториялары]]
[[Санат:Марсель ғимараттары мен құрылыстары]]</text>
      <sha1>gqqtlwvs64e15se9v002k76undfelch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наиль Рафисович Ахметзакиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786494</id>
    <revision>
      <id>3654043</id>
      <timestamp>2026-09-13T02:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.  == Өмірбаяны == Наиль Ахм...</comment>
      <origin>3654043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="9gjyxewfoqvvjv02y3ecf1gbishv2hk" xml:space="preserve">'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. 

Шығыс Қазақстан облысы прокуратура басқармасының аға прокуроры, институт бөлімінің аға прокуроры
С. Есқараев атындағы Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының;
Бөлімнің аға прокуроры, қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы, әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары Президент Әкімшілігінде жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы 

2023 жылы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>9gjyxewfoqvvjv02y3ecf1gbishv2hk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654044</id>
      <parentid>3654043</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3654044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="10buy1toe5l2ach6vqefyz8ozcd460s" xml:space="preserve">'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Жұмысын Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы басқармасының аға прокуроры, Бас прокуратура атындағы С. Есқараев атындағы институт бөлімінің аға прокуроры болып жалғастырды.

Кейінгі жылдары Бас прокуратурада жұмыс істеп, Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің аға прокуроры, бастығы,  меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, бірінші проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары Президент Әкімшілігінде жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы мамырдан бастап Жоғарғы сот жанындағы соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы болды. 

2023 жылғы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>10buy1toe5l2ach6vqefyz8ozcd460s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654045</id>
      <parentid>3654044</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3654045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="q1kclzhqmyo3l62k916u0kpemv7g64b" xml:space="preserve">'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Жұмысын Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы басқармасының аға прокуроры, Бас прокуратура жанындағы С. Есқараев атындағы институт бөлімінің аға прокуроры болып жалғастырды.

Кейінгі жылдары Бас прокуратурада жұмыс істеп, Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің аға прокуроры, бастығы, меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, бірінші проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары Президент Әкімшілігінде жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы 21 мамырдан бастап Жоғарғы сот жанындағы соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/politics/appointments/1795211-nail-ahmetzakirov-polucil-dolznost-v-verhovnom-sude/ Наиль Ахметзакиров получил должность в Верховном суде]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>q1kclzhqmyo3l62k916u0kpemv7g64b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654046</id>
      <parentid>3654045</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3654046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="b3pidxgco9zxvo9cld1t2re9bp6plyu" xml:space="preserve">'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Жұмысын Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы басқармасының аға прокуроры, Бас прокуратураның С. Есқараев атындағы институты бөлімінің аға прокуроры болып жалғастырды.

Кейінгі жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратурада]] жұмыс істеп, Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің аға прокуроры, бастығы, меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, бірінші проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінде]] жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы 21 мамырдан бастап [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот]] жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/politics/appointments/1795211-nail-ahmetzakirov-polucil-dolznost-v-verhovnom-sude/ Наиль Ахметзакиров получил должность в Верховном суде]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>b3pidxgco9zxvo9cld1t2re9bp6plyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654048</id>
      <parentid>3654046</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3654048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7301" sha1="r9ks29j36mdtj021f8bv61rh6tcjpy0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Наиль Рафисович Ахметзакиров
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               =  
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 

 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы
 | Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 23 қаңтар 2023 жылдан бастап
 | Басқарауын аяқтады   = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = ''Сот әкімшілігі құрылды''
 | Ізбасары             = 

 | Титулы_2             = [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот]] жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы
 | Ту_2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_2    = 27 тамыз 2019
 | Басқаруын аяқтады_2  = 23 қаңтар 2023
 | Президент_2            = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2            = [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]]
 | Ізбасары_2           = ''департамент жойылды''

 | Туған күні           = 30.5.1983
 | Туған жері           = [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, {{туғанжері|Алтай ауданы{{!}}Зырян ауданы|Алтай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 3
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] • РФ Қазіргі гуманитарлық академиясы
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = заңгер • есепші
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Жұмысын Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы басқармасының аға прокуроры, Бас прокуратураның С. Есқараев атындағы институты бөлімінің аға прокуроры болып жалғастырды.

Кейінгі жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратурада]] жұмыс істеп, Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің аға прокуроры, бастығы, меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, бірінші проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінде]] жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы 21 мамырдан бастап [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот]] жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/politics/appointments/1795211-nail-ahmetzakirov-polucil-dolznost-v-verhovnom-sude/ Наиль Ахметзакиров получил должность в Верховном суде]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]]</text>
      <sha1>r9ks29j36mdtj021f8bv61rh6tcjpy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654049</id>
      <parentid>3654048</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T03:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7301" sha1="mz14ooygtossfo5fntet242puroodyc" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Наиль Рафисович Ахметзакиров
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               =  
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 

 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы
 | Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 23 қаңтар 2023 жылдан бастап
 | Басқарауын аяқтады   = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары              = ''Сот әкімшілігі құрылды''
 | Ізбасары             = 

 | Титулы_2             = [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот]] жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы
 | Ту_2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                = Logotip verhovnogo suda rk.png
 | Басқара бастады_2    = 21 мамыр 2019
 | Басқаруын аяқтады_2  = 23 қаңтар 2023
 | Президент_2            = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2            = [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]]
 | Ізбасары_2           = ''департамент жойылды''

 | Туған күні           = 30.5.1983
 | Туған жері           = [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, {{туғанжері|Алтай ауданы{{!}}Зырян ауданы|Алтай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 3
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] • РФ Қазіргі гуманитарлық академиясы
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = заңгер • есепші
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

'''Наиль Рафисович Ахметзакиров''' ([[30 мамыр]] [[1983 жыл]], [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласы, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы.

== Өмірбаяны ==
Наиль Ахметзакиров 1983 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Алтай (қала)|Зырян]] қаласында дүниеге келген.

2004 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]н «Заңтану» мамандығы бойынша, 2008 жылы Ресей Федерациясының қазіргі гуманитарлық академиясын «Бухгалтерлік есеп, талдау және аудит» мамандығы бойынша тәмамдаған.

Еңбек жолын Зырян ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Жұмысын Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы басқармасының аға прокуроры, Бас прокуратураның С. Есқараев атындағы институты бөлімінің аға прокуроры болып жалғастырды.

Кейінгі жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратурада]] жұмыс істеп, Әлеуметтік-экономикалық саладағы заңдылықты қадағалау департаментінің қоғамдық бірлестіктер туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің аға прокуроры, бастығы, меншік және кәсіпкерлік туралы заңдардың қолданылуын қадағалау бөлімінің бастығы болды.

2015 жылы Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясында ұйымдастыру-бақылау басқармасының бастығы болып, 2015–2017 жылдары академия проректорының, бірінші проректорының, 2017–2018 жылдары академия ректорының міндетін атқарды.

2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінде]] жұмыс істеп, Құқық қорғау жүйесі бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2019 жылы 21 мамырдан бастап [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы сот]] жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің басшысы болды.&lt;ref&gt;[https://www.nur.kz/politics/appointments/1795211-nail-ahmetzakirov-polucil-dolznost-v-verhovnom-sude/ Наиль Ахметзакиров получил должность в Верховном суде]&lt;/ref&gt;

2023 жылғы 23 қаңтар күні [[Қазақстан Республикасының Сот әкімшілігі|Сот әкімшілігінің]] басшысы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;acd18&quot;&gt;[https://academy-gp.kz/?p=6446&amp;lang=kk Наиль Рафисович Ахметзакиров]&lt;/ref&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Ахметзакиров үйленген, үш ұлы бар.&lt;ref name=&quot;acd18&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]]</text>
      <sha1>mz14ooygtossfo5fntet242puroodyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тукумс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786495</id>
    <revision>
      <id>3654054</id>
      <timestamp>2026-09-13T06:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Латвия қалалары]]</comment>
      <origin>3654054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="oykgdp2yo4wo867ty9aclrrpxrekgqc" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>oykgdp2yo4wo867ty9aclrrpxrekgqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654055</id>
      <parentid>3654054</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3654055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="obla8hhkwzdhixr2zyv24vbykp5czmt" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>obla8hhkwzdhixr2zyv24vbykp5czmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654057</id>
      <parentid>3654055</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="3676e05r7btvzuio6ea7jvn04b036mk" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>3676e05r7btvzuio6ea7jvn04b036mk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654058</id>
      <parentid>3654057</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3654058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="dagc2wmbraksp0kauescm4qxu5w2d0j" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>dagc2wmbraksp0kauescm4qxu5w2d0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654059</id>
      <parentid>3654058</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="iiyneeyr8ewc7x6oegnc7tfb4ojrhkd" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>iiyneeyr8ewc7x6oegnc7tfb4ojrhkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654060</id>
      <parentid>3654059</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық орналасуы */</comment>
      <origin>3654060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="nk91599vw61kuahbun7pjg8efsw55ak" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>nk91599vw61kuahbun7pjg8efsw55ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654062</id>
      <parentid>3654060</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T06:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3654062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="7ifrxwyflby8jsq9vj4la16vaoptvie" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>7ifrxwyflby8jsq9vj4la16vaoptvie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654148</id>
      <parentid>3654062</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="npjen0f9t858c5jru0802elhhcr4bg0" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>npjen0f9t858c5jru0802elhhcr4bg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654153</id>
      <parentid>3654148</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="7sm0qv6dn13jrg4300o64txgqvlq6gx" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>7sm0qv6dn13jrg4300o64txgqvlq6gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654160</id>
      <parentid>3654153</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="mqra6gvegaekuj50yrbufbgqbwyqpx1" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.

Ливон ордені құлағаннан кейін қамал Курлянд герцогіне берілді. XIX ғасырдың аяғында Курлянд губерниясының аудан орталығы болды. Ол кезде мұнда негізінен еврейлер қоныстанды. Қала аумағында синагога, лютерандық шіркеу, православие шіркеуі, рим-католик шіркеуі болды. 11 оқу орны мен 8 зауыт болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>mqra6gvegaekuj50yrbufbgqbwyqpx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654162</id>
      <parentid>3654160</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3654162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="qm3edhv7q5jz24s9mgjyb91p4qy9dyp" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-tukums|title=Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Ливон ордені құлағаннан кейін қамал Курлянд герцогіне берілді. XIX ғасырдың аяғында Курлянд губерниясының аудан орталығы болды. Ол кезде мұнда негізінен еврейлер қоныстанды. Қала аумағында синагога, лютерандық шіркеу, православие шіркеуі, рим-католик шіркеуі болды. 11 оқу орны мен 8 зауыт болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>qm3edhv7q5jz24s9mgjyb91p4qy9dyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654169</id>
      <parentid>3654162</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3654169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="4fgdxq0k19qawooa7avg7vlrlqtc2lq" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-tukums|title=Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Ливон ордені құлағаннан кейін қамал Курлянд герцогіне берілді. XIX ғасырдың аяғында Курлянд губерниясының аудан орталығы болды. Ол кезде мұнда негізінен еврейлер қоныстанды. Қала аумағында синагога, лютерандық шіркеу, православие шіркеуі, рим-католик шіркеуі болды. 11 оқу орны мен 8 зауыт болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға ауыр зардап әкелді. Тукумстағы билік бес рет өзгерді. 1944-1945 жылдары қала қанды шайқастардың алаңына айналды. 10 000 қызыл әскер солдаты Тукумс маңында жерленген. 1945 жылы 8 мамырда жаудың «Курлянд» тобының блокадасы кезінде Ленинград майданының әскерлері азат етті:

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>4fgdxq0k19qawooa7avg7vlrlqtc2lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654170</id>
      <parentid>3654169</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3654170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="jhbsi9a7kt4jyu3ye9323208ivzfs5d" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-tukums|title=Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Ливон ордені құлағаннан кейін қамал Курлянд герцогіне берілді. XIX ғасырдың аяғында Курлянд губерниясының аудан орталығы болды. Ол кезде мұнда негізінен еврейлер қоныстанды. Қала аумағында синагога, лютерандық шіркеу, православие шіркеуі, рим-католик шіркеуі болды. 11 оқу орны мен 8 зауыт болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға ауыр зардап әкелді. Тукумстағы билік бес рет өзгерді. 1944-1945 жылдары қала қанды шайқастардың алаңына айналды. 10 000 қызыл әскер солдаты Тукумс маңында жерленген. 1945 жылы 8 мамырда жаудың «Курлянд» тобының блокадасы кезінде Ленинград майданының әскерлері азат етті:

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>jhbsi9a7kt4jyu3ye9323208ivzfs5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654171</id>
      <parentid>3654170</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3654171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="ncrzaccc4dfec0m3wmfs2ac0slbkham" xml:space="preserve">'''Тукумс''' ({{lang-lv|Tukums}}) — [[Латвия]]дағы қала, Курземе тарихи-мәдени аймағындағы Тукумс аймағының әкімшілік орталығы.
2026 жылы Тукумс қаласының халқы 17 381 адамды құрады. Тукумс — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 11-ші орында тұр.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-tukums-11445.html|title=Население Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық орналасуы ==
Тукумс қаласы [[Рига]]дан 65 шақырым жерде, Слоцене өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тукумс атауы алғаш рет жазба деректерде 1253 жылғы 4 сәуірде, Ливон ордені мен Рига епископы арасындағы жер иеліктеріне қатысты келісімде аталады. Сол кезде аймақ Ливон орденінің магистрінің иелігіне өтті.
XIII ғасырдың екінші жартысында курштер ежелгі әскери жолдың маңында тас қамал тұрғыза бастады. Тукумс қамалы 1299–1306 жылдар аралығында, магистр Готфрид фон Роггенің басқарған кезеңінде салынған. Бұл ортағасырлық монастырь үлгісіндегі қамалдарына тән құрылыс болды.

1484 жылы Рига әскері қамалды басып алып, өртеп жіберді. Қамалдың иесі Вернер фон Бутлар Шлокенбек бекінісін салуға шешім қабылдады. Поляк-швед соғысы кезінде қамал бірнеше рет қирап, 1605 жылы өртенді. 1633 жылдан кейін қамалда шамамен 100 сарбаздан және тіпті 2 зеңбіректен тұратын гарнизон болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-tukums|title=Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Ливон ордені құлағаннан кейін қамал Курлянд герцогіне берілді. XIX ғасырдың аяғында Курлянд губерниясының аудан орталығы болды. Ол кезде мұнда негізінен еврейлер қоныстанды. Қала аумағында синагога, лютерандық шіркеу, православие шіркеуі, рим-католик шіркеуі болды. 11 оқу орны мен 8 зауыт болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16491-Tukums.html|title=Европа. Латвия. историческая область Земгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға ауыр зардап әкелді. Тукумстағы билік бес рет өзгерді. 1944-1945 жылдары қала қанды шайқастардың алаңына айналды. 10 000 қызыл әскер солдаты Тукумс маңында жерленген. 1945 жылы 8 мамырда жаудың «Курлянд» тобының блокадасы кезінде Ленинград майданының әскерлері азат етті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.secretlatvia.com/tukums/|title=Тукумс|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-13|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Латвия қалалары}} 

[[Санат:Латвия қалалары]]</text>
      <sha1>ncrzaccc4dfec0m3wmfs2ac0slbkham</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адольф Бутенандт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786496</id>
    <revision>
      <id>3654065</id>
      <timestamp>2026-09-13T07:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152862641|Бутенандт, Адольф]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3654065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="msepio1p0xhavtzzonft6ljg2t9za7e" xml:space="preserve">
'''Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт''' ({{Lang-de|Adolf Friedrich Johann Butenandt}}; [[24 наурыз]] [[1903 жыл|1903]], Бремерхавен — [[18 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]], [[Мюнхен]] ) — неміс биохимик .  және химик-органик.

== Өмірбаян ==
1931—1933 жылдары Геттинген университетінде доцент, ал 1933—1936 жылдары Данцигтегі (қазіргі Гданьск) Жоғары техникалық мектепте профессор болды. Содан кейін [[Берлин|Берлинде]] (1936—1944), [[Тюбинген|Тюбингенде]] (1944—1956) және [[Мюнхен|Мюнхенде]] ([[1956 жыл|1956]] жылдан бастап) биохимия институттарының директоры болды. 1960 жылдан 1972 жылға дейін Макс Планк қоғамының президенті болды.

== Негізгі жұмыстар ==
Жұмыстар [[Жыныс гормондары|жыныстық гормондардың]] химиясына арналған. Бутенандт адам [[Несеп|зәрінен]] андростерон мен дегидроэпиандростеронды бөліп алды ([[1931 жыл|1931]]), олардың химиялық құрылымын зерттеді, еркек жыныстық гормоны тестостеронды синтездеді және [[1934 жыл|1934 жылы]] [[сары дене]] гормоны — прогестеронды таза түрінде алды.

== Еңбекті мойындау ==
[[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1939 жыл|1939]]; швейцариялық ғалым Л. Ружичкамен бірлесіп). Бутенандттың жәндіктердегі гормоналды заттардың биохимиясын зерттеуі 1953 жылы П. Эрлих атындағы сыйлыққа ие болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1939/butenandt/ Нобель сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}}
[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]</text>
      <sha1>msepio1p0xhavtzzonft6ljg2t9za7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654066</id>
      <parentid>3654065</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3654066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="h7bbqvebbzfv09owc3g23u85b1kztx8" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Адольф Бутенандт
 |Шынайы есімі        = нем. Adolf Friedrich Johann Butenandt
 |Суреті              = Bad_Schachen_Porträt;_Adolf_Butenandt_-_W134Nr.020182c_-_Willy_Pragher_(cropped).jpg
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 24.3.1903
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Бремерхавен|Бремерхавенде}}, [[Бремен (жер)|Бремен]], [[Герман рейхі|Германия]]
 |Қайтыс болған күні  = 18.1.1995
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Мюнхен|Мюнхенде}}[[Германия]]
 |Азаматтығы          = {{байрақ|Германия|1971}}
 |Жұбайы              = 
 |Балалары            = 
 |Ғылыми аясы         = [[биохимия]], [[органическая химия]]
 |Жұмыс орны          = [[Геттинген университетінің Кайзер Вильгельм қоғамы]]
 |Ғылыми атағы        = [[биохимик]], [[химик]], [[саясаткер]], [[университет оқытушысы]]
 |Альма-матер         = [[Марбург университеті]]&lt;br&gt;
[[Геттинген университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = [[профессор]], [[доктор]] және [[құрметті доктор]]
 |Ғылыми жетекшісі    = [[Адольф Виндаус]]
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
{{Нобельдік медаль}}  [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1939 жыл ғылымда|1939]])&lt;br
{{iw|Эмиль Фишер медалі|Эмиль Фишер медалі|de|Emil-Fischer-Medaille}} (1935)&lt;br&gt;
[[Гарнак медалі]] (1973)&lt;br&gt;
{{Германия Федеративтік Республикасының Құрмет орденінің кавалерлік Үлкен кресі}}&lt;br&gt;
{{&quot;Pour le Mérite&quot; ордені (азаматтық класс)}}&lt;br&gt;
{{Максимилиан ордені «Ғылым мен өнердегі жетістіктері үшін» (Бавария)}}
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт''' ({{Lang-de|Adolf Friedrich Johann Butenandt}}; [[24 наурыз]] [[1903 жыл|1903]], Бремерхавен — [[18 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]], [[Мюнхен]] ) — неміс биохимик .  және химик-органик.

== Өмірбаян ==
1931—1933 жылдары Геттинген университетінде доцент, ал 1933—1936 жылдары Данцигтегі (қазіргі Гданьск) Жоғары техникалық мектепте профессор болды. Содан кейін [[Берлин|Берлинде]] (1936—1944), [[Тюбинген|Тюбингенде]] (1944—1956) және [[Мюнхен|Мюнхенде]] ([[1956 жыл|1956]] жылдан бастап) биохимия институттарының директоры болды. 1960 жылдан 1972 жылға дейін Макс Планк қоғамының президенті болды.

== Негізгі жұмыстар ==
Жұмыстар [[Жыныс гормондары|жыныстық гормондардың]] химиясына арналған. Бутенандт адам [[Несеп|зәрінен]] андростерон мен дегидроэпиандростеронды бөліп алды ([[1931 жыл|1931]]), олардың химиялық құрылымын зерттеді, еркек жыныстық гормоны тестостеронды синтездеді және [[1934 жыл|1934 жылы]] [[сары дене]] гормоны — прогестеронды таза түрінде алды.

== Еңбекті мойындау ==
[[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] ([[1939 жыл|1939]]; швейцариялық ғалым Л. Ружичкамен бірлесіп). Бутенандттың жәндіктердегі гормоналды заттардың биохимиясын зерттеуі 1953 жылы П. Эрлих атындағы сыйлыққа ие болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1939/butenandt/ Нобель сайтындағы ақпарат]{{In lang|en}}
[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Леополдина мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]</text>
      <sha1>h7bbqvebbzfv09owc3g23u85b1kztx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>United Overseas Bank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786497</id>
    <revision>
      <id>3654068</id>
      <timestamp>2026-09-13T07:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Компания  |атауы              = United Overseas Bank Limited&lt;br&gt;大华银行有限公司  |логотипі           = UOB Logo (2022).svg  |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg  |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері  |түрі               = [[Қоғамдық компания]]  |биржадағы листингі = SGX: U11  |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Го...</comment>
      <origin>3654068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="n3afuxw6li5u1uddrbsin6vgk2kg586" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited&lt;br&gt;大华银行有限公司
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).</text>
      <sha1>n3afuxw6li5u1uddrbsin6vgk2kg586</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654069</id>
      <parentid>3654068</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="6l80sy4518pfy9oodb0bgitfhe6fjoi" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited&lt;br&gt;大华银行有限公司
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>6l80sy4518pfy9oodb0bgitfhe6fjoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654070</id>
      <parentid>3654069</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="na954ow0tzo11uv40j9zqh9frk9e783" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>na954ow0tzo11uv40j9zqh9frk9e783</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654071</id>
      <parentid>3654070</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3139" sha1="ba1v145vckh1cq9idy3otrn1d7hgwus" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ba1v145vckh1cq9idy3otrn1d7hgwus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654072</id>
      <parentid>3654071</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="plo6bjicicdxczjcicxg5v4jtgnt03y" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>plo6bjicicdxczjcicxg5v4jtgnt03y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654073</id>
      <parentid>3654072</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5739" sha1="9e5jr345l7gco4c5upqe6b2of97ujz4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9e5jr345l7gco4c5upqe6b2of97ujz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654074</id>
      <parentid>3654073</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7256" sha1="rn88f912w0p3o2tlrpw3wcfyh9lewka" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхиты аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>rn88f912w0p3o2tlrpw3wcfyh9lewka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654075</id>
      <parentid>3654074</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3654075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7254" sha1="hrwjf9j730diymjapebl7vim1rw9s0x" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>hrwjf9j730diymjapebl7vim1rw9s0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654077</id>
      <parentid>3654075</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9393" sha1="mq4z20e198kiydk5dguio21dd14nsi1" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[Bank of East Asia#Origins, and until 2008|United Chinese Bank]]'' банкімен ({{zh|s=中国联合银行|t=中國聯合銀行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>mq4z20e198kiydk5dguio21dd14nsi1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654078</id>
      <parentid>3654077</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9351" sha1="m5y1nr3cxm5efwxm6uilai8uzmvphd4" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{zh|s=中国联合银行|t=中國聯合銀行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>m5y1nr3cxm5efwxm6uilai8uzmvphd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654079</id>
      <parentid>3654078</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9333" sha1="f204dk58rsgweb1d2sxkhl88o14s3ar" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>f204dk58rsgweb1d2sxkhl88o14s3ar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654080</id>
      <parentid>3654079</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11310" sha1="890xh3ydvu3sqsdhppya2f9zinr5fwr" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>890xh3ydvu3sqsdhppya2f9zinr5fwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654081</id>
      <parentid>3654080</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12798" sha1="c12va0hzzs0fgibcrgtsajidh3ay84i" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>c12va0hzzs0fgibcrgtsajidh3ay84i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654082</id>
      <parentid>3654081</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14556" sha1="q9teyxil2dcjj99efmc94mwufz4co6t" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]

2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>q9teyxil2dcjj99efmc94mwufz4co6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654083</id>
      <parentid>3654082</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14560" sha1="bpmeghxe60ec39r6vrhykxfqq1k0vq7" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>bpmeghxe60ec39r6vrhykxfqq1k0vq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654084</id>
      <parentid>3654083</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15786" sha1="g1n4x298ed2wcwfrxe1jjys8iqyngcd" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>g1n4x298ed2wcwfrxe1jjys8iqyngcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654085</id>
      <parentid>3654084</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3654085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15771" sha1="2bp98889kxbqw3hfic1fmie1ejgjede" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2bp98889kxbqw3hfic1fmie1ejgjede</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654086</id>
      <parentid>3654085</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16622" sha1="blmyi2rvwiaxxpk5wsix2qph2tcj9vj" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 14 қаңтарда UOB [[Citigroup]] компаниясының Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 5 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b|publisher=The Straits Times|date=14 January 2022|access-date=30 June 2022|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822092159/https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>blmyi2rvwiaxxpk5wsix2qph2tcj9vj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654087</id>
      <parentid>3654086</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3654087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17999" sha1="jbvos4p24ir8zselq8zigtkxuhgf4ls" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 14 қаңтарда UOB [[Citigroup]] компаниясының Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 5 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b|publisher=The Straits Times|date=14 January 2022|access-date=30 June 2022|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822092159/https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлер ==
2017 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша он ірі акционер:&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |title=UOB Annual Report 2016 |access-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127074325/http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Акционер атауы
!Акциялар саны
!%*
|-
|1.
|Citibank Nominees Singapore Pte Ltd
|300,184,672
|18.35
|-
|2.
|DBS Nominees (Private) Limited
|278,681,033
|17.04
|-
|3.
|DBSN Services Pte. Ltd.
|141,007,324
|8.62
|-
|4.
|United Overseas Bank Nominees (Private) Limited
|134,666,910
|8.23
|-
|5.
|Wee Investments Pte Ltd
|128,119,445
|7.83
|-
|6.
|Wah Hin &amp; Co Pte Ltd
|83,858,671
|5.13
|-
|7.
|HSBC Singapore (Nominees) Pte Ltd
|82,830,186
|5.06
|-
|8.
|Tai Tak Estates Sendirian Berhad
|68,168,000
|4.17
|-
|9.
|[[UOB-Kay Hian|UOB Kay Hian Private Limited]]
|41,198,717
|2.52
|-
|10
|C Y Wee &amp; Co Pte Ltd
|36,319,299
|2.22
|}
''* Пайыз қазынашылық акцияларды есептемегендегі шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.''

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>jbvos4p24ir8zselq8zigtkxuhgf4ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654088</id>
      <parentid>3654087</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T07:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Акционерлер */</comment>
      <origin>3654088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19312" sha1="pa3pkta7ddk1m4s2onmadg6gxpsb1td" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 14 қаңтарда UOB [[Citigroup]] компаниясының Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 5 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b|publisher=The Straits Times|date=14 January 2022|access-date=30 June 2022|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822092159/https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлер ==
2017 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша он ірі акционер:&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |title=UOB Annual Report 2016 |access-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127074325/http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Акционер атауы
!Акциялар саны
!%*
|-
|1.
|Citibank Nominees Singapore Pte Ltd
|300,184,672
|18.35
|-
|2.
|DBS Nominees (Private) Limited
|278,681,033
|17.04
|-
|3.
|DBSN Services Pte. Ltd.
|141,007,324
|8.62
|-
|4.
|United Overseas Bank Nominees (Private) Limited
|134,666,910
|8.23
|-
|5.
|Wee Investments Pte Ltd
|128,119,445
|7.83
|-
|6.
|Wah Hin &amp; Co Pte Ltd
|83,858,671
|5.13
|-
|7.
|HSBC Singapore (Nominees) Pte Ltd
|82,830,186
|5.06
|-
|8.
|Tai Tak Estates Sendirian Berhad
|68,168,000
|4.17
|-
|9.
|[[UOB-Kay Hian|UOB Kay Hian Private Limited]]
|41,198,717
|2.52
|-
|10
|C Y Wee &amp; Co Pte Ltd
|36,319,299
|2.22
|}
''* Пайыз қазынашылық акцияларды есептемегендегі шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.''

== Еншілес компаниялар мен бірлескен кәсіпорындар ==
Барлық еншілес компаниялардың штаб-пәтері Сингапурдағы [[UOB Plaza]] ғимаратында орналасқан.

;Еншілес компаниялар
* Far Eastern Bank Limited — 2017 жылы біріктірілді&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 August 2017 |title=Far Eastern Bank completes merger with UOB |url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/far-eastern-bank-completes-merger-uob |access-date=15 January 2026 |website=Singapore Business Review}}&lt;/ref&gt;
* UOB Bullion and Futures Limited
* UOBBF Clearing Limited
* United Overseas Insurance Limited
* UOB Asia Investment Partners Pte. Ltd.
* UOB Asset Management Ltd&lt;ref name=&quot;GlobalDatabase&quot;&gt;{{Cite web |date=1986-01-17 |title=UOBAM - company information, Financial statements,  Ultimate Beneficial Owners - Globaldatabase.com |url=https://sg.globaldatabase.com/company/uob-asset-management-ltd |website=Global Database |language=en}}&lt;/ref&gt;
* UOB-SM Asset Management Pte. Ltd.
* UOB Venture Management Private Limited

;Бірлескен кәсіпорындар
* United Orient Capital Pte. Ltd

;Қауымдастырылған компаниялар
* [[UOB-Kay Hian|UOB Kay Hian Private Limited]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>pa3pkta7ddk1m4s2onmadg6gxpsb1td</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3654089</id>
      <parentid>3654088</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3654089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19946" sha1="7hm9ujfuudkrkfxz2qbizenj19tnk1r" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы              = United Overseas Bank Limited
 |логотипі           = UOB Logo (2022).svg
 |суреті             = At Singapore 2023 106.jpg
 |сурет атауы        = [[UOB Plaza]]-дағы штаб-пәтері
 |түрі               = [[Қоғамдық компания]]
 |биржадағы листингі = SGX: U11
 |қызметі            = Оңтүстік-Шығыс Азия, Гонконг және Қытай
 |құрылды            = [[6 тамыз]] [[1935 жыл|1935]]
 |құрушы             = [[Wee Kheng Chiang]]
 |орналасуы          = [[UOB Plaza]], 80 [[Raffles Place]], Singapore 048624
 |басты адамдары     = 
 |саласы             = [[Қаржылық қызметтер]]
 |өнімі              = 
 |меншікті капиталы  = 
 |айналым            = 8,061 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы        = 3,096 млрд [[Сингапур доллары|сингапур доллары]] &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |активтер           = 334,09 млрд [[АҚШ доллары]] &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list|title=The World's Biggest Public Companies|website=[[Forbes]]|access-date=6 July 2017|archive-date=30 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110630031717/http://www.forbes.com/global2000/list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 |капитализация      = 
 |қызметкерлер саны  = 24 853 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;/&gt;
 |басшы компания     = 
 |бағынатын еншілес компаниялар = 
 |ұраны              = 
 |бұрынғы атауы      = 
 |жабылды            = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары           = 
 |бөлімшелер         = 
 |статус             = 
 |тілдер             = 
 |қарызы             = 
 |жарнама            = 
 |аудитор            = 
 |сайты              = 
 |Ортаққор           = 
}}
'''United Overseas Bank Limited'''{{Efn|[[Қытай тілі|қытайша]]: [[#Қытайша атауы|Қытайша атауы мен романизациясын қараңыз]]}}, көбіне '''UOB''' атауымен белгілі — штаб-пәтері Сингапурдағы [[Раффлз-Плейс]] ауданында орналасқан [[Сингапур|сингапурлық]] өңірлік [[банк]]. Оның бөлімшелері негізінен [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] елдерінде орналасқан. Ол елдегі үш «ірі жергілікті банктің» бірі, қалған екеуі — [[DBS Bank]] және [[OCBC Bank|Oversea-Chinese Banking Corporation]] (OCBC).

Алғаш рет [[Ұлы тоқырау]] кезінде, 1935 жылы [[хокло халқы|хоклолық]] кәсіпкерлер тобы, соның ішінде [[Саравак раджы|Саравакта]] туған [[Ви Кхен Чиан]] құрған банк бастапқыда '''United Chinese Bank (UCB)''' деп аталды.&lt;ref name=&quot;WCYdies&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|title=S'pore tycoon and former UOB chairman Wee Cho Yaw dies at 95|newspaper=The Straits Times|date=3 February 2024 |access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203082655/https://www.straitstimes.com/singapore/uob-s-wee-cho-yaw-dies-aged-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WECinterview&quot;&gt;{{cite web|url=https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|title=Shaping ASEAN's financial landscape: A conversation with Wee Ee Cheong, CEO of UOB|publisher=[[The Asian Banker]]|date=22 September 2023|access-date=3 December 2023|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201144349/https://live.theasianbanker.com/video/shaping-aseans-financial-landscape-a-conversation-with-wee-ee-cheong-ceo-of-uob|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Банк [[Боут-Ки]] ауданында, [[Сингапур өзені]]не жақын орналасқан ''Bonham Building'' ғимаратындағы жалға алынған үй-жайда бір ғана бөлімшемен жұмысын бастады. Оның негізгі қызметі Сингапурдағы жергілікті кәсіпкерлердің белгілі бір тобына, нақтырақ айтқанда [[Сингапур хоккиендері|хоккиен қытай кәсіпкерлеріне]] қысқа мерзімді несие беру болды.&lt;ref name=&quot;PMLee&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|title=PM Lee Hsien Loong at the 80th Anniversary Celebrations of the United Overseas Bank (UOB) on 12 November 2015|publisher=[[Prime Minister's Office (Singapore)|Prime Minister's Office Singapore]]|date=12 November 2015|access-date=2 February 2016|archive-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220825105020/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-80th-anniversary-celebrations-united-overseas-bank-uob-12-november|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UOB жалпы активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үшінші ірі банк]].&lt;ref name=&quot;g2000&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/global2000/list/ | title=ForbesG2000 | website=[[Forbes]] | access-date=5 July 2015 | archive-date=2 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223833/https://www.forbes.com/global2000/list/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Банк [[жеке қаржыны басқару|жеке қаржылық қызметтер]], [[коммерциялық банк|коммерциялық банкинг]], [[жеке банкинг]] және [[активтерді басқару]] қызметтерін, сондай-ақ [[корпоративтік қаржы]], [[венчурлық капитал]] және [[сақтандыру]] қызметтерін ұсынады. Оның Сингапурда 68 бөлімшесі және [[Азия-Тынық мұхит аймағы]], Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың 19 елі мен аумағында 500-ден астам кеңсесі бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|title=About UOB|publisher=UOB Group|access-date=23 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114101413/https://www.uobgroup.com/uobgroup/about/index.page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1935 жылғы 6 тамызда Саравакта туған кәсіпкер Ви Кхен Чиан тағы алты серіктесімен бірге төленген капиталы 1 миллион [[Сингапур доллары|S$]] болатын банкті құрды.&lt;ref name=PMLee /&gt; Банк бастапқыда ''United Chinese Bank (UCB)'' атауымен тіркеліп, негізінен Сингапурдағы [[хоккиен]] [[Сингапур қытайлары|қытай]] қауымдастығына қызмет көрсетті.&lt;ref name=WECinterview /&gt; Ең ірі акционер болған Ви банктің алғашқы төрағасы болды.&lt;ref name=PMLee /&gt; 1935 жылғы қазанда UCB үш қабатты [[Bonham Building]] ғимаратында жұмысын бастады.&lt;ref&gt;&quot;[http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html United Overseas Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012000325/http://heritagetrails.sg/content/635/United_Overseas_Bank.html |date=2010-10-12 }} Heritage Trails Singapore. Retrieved August 31, 2012.&lt;/ref&gt; 1965 жылғы 23 қаңтарда UCB [[Гонконг]]тағы басқа ''[[United Chinese Bank]]'' банкімен ({{lang-zh|中国联合银行}}) атауы қайталанбауы үшін өз атауын ''United Overseas Bank'' деп өзгертті (қытайша атауы өзгеріссіз қалды)&lt;ref name=WCYdies /&gt; және Гонконгта өзінің алғашқы шетелдік бөлімшесін ашты.&lt;ref name=&quot;BTWCYdies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|title=Singapore banking titan Wee Cho Yaw of UOB dies at 95|date=3 February 2024 |publisher=The Business Times|access-date=3 February 2024|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203140937/https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/singapore-banking-titan-wee-cho-yaw-uob-dies-95|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970 жылы UOB Сингапур мен [[Малайзия]]ның Бірлескен қор биржасының листингіне енгізілді. Ол кезде қор биржасының Сингапурда да, [[Куала-Лумпур]]да да кеңсесі болған. Акциялары ашық нарыққа шығарылғаннан кейін банк бірқатар нысаналы сатып алулар жүргізді. Алдымен 1971 жылы [[Chung Khiaw Bank]] банкінің бақылау пакетін сатып алды,&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 June 1971 |title=大華銀行經已取得 崇僑銀行平衡股權 虎豹出售股權値二千二百萬元 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |access-date=11 October 2017 |newspaper=Nanyang Siang Pau |location=Singapore |language=Chinese |via=Singapore National Library |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132708/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19710619-1.2.11.5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; бұл оның ел ішіндегі қатысу ауқымын кеңейтіп, сонымен қатар банкке Малайзия мен Гонконгта кеңселер иеленуге мүмкіндік берді. 1972 жылғы қаңтарда ''United Overseas Bank'' пен ''Chung Khiaw Bank'' үшін жаңа логотип таныстырылды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|title=大華銀行崇僑銀行舉行酒會慶祝聯用新標誌|date=3 January 1972|access-date=11 October 2017|work=Nanyang Siang Pau|language=zh|location=Singapore|via=Singapore National Library|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011132746/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/nysp19720103-1.2.32.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1973 жылы UOB 1920 жылы [[Ю Тон Сен]] құрған, ал [[Чон Йок Чой]] оның негізін қалаушылардың және алғашқы директорларының бірі болған ''Lee Wah Bank'' банкін сатып алды. Банк Малайзия мен Сингапурда қызмет көрсетті.&lt;ref name=&quot;Historyofbanking&quot;&gt;{{Cite web |last=SMART-TOWKAY.COM |title=The History of Banking in Singapore |url=http://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |access-date=2023-06-06 |website=SMART-TOWKAY Pte. Ltd |language=en |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607093001/https://www.smart-towkay.com/blog/view/280-the-history-of-banking-in-singapore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сол жылы банк ''Bonham Building'' ғимаратының орнына UOB Building деп аталған (қазіргі [[UOB Plaza|UOB Plaza Two]]) жаңа 30 қабатты кеңсе мұнарасын салды.&lt;ref&gt;&quot;It's Always the Next Deal,&quot; South China Morning Post, 13 May 2002. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt; Компания сатып алуларын жалғастырып, 1984 жылы ''Far Eastern Bank'', ал 1999 жылы ''Westmont Bank'' (қазіргі ''UOB Philippines'') және ''Radanasin Bank'' (қазіргі ''United Overseas Bank (Thai) Public Company Limited'') банктерін сатып алды.&lt;ref name=Historyofbanking /&gt;

2001 жылғы қыркүйекте UOB сол кезде Сингапурдағы төртінші ірі жергілікті банк болған ''Overseas Union Bank'' банкін 10 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|title=Overseas Union Bank (OUB)|publisher=[[National Library Board]] - Singapore Infopedia|access-date=30 April 2018|archive-date=29 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129194409/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=2bbd0df1-0558-43ba-a882-4c16b252b811|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|title=Singapore's largest bank M&amp;A deals through the years|publisher=The Straits Times|date=7 April 2014|access-date=30 April 2018|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418121533/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/singapores-largest-bank-ma-deals-through-the-years|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:United Overseas Bank History Plaque.jpg|thumb|United Overseas Bank тарихына арналған тақта]]
2002 жылы UOB [[Шанхай]]да толық қызмет көрсететін жаңа бөлімше ашып, [[Бейжің]]дегі кеңсесін толық қызмет көрсететін бөлімше деңгейіне көтеру арқылы Қытай нарығындағы қызметін кеңейте бастады.&lt;ref&gt;Montlake, Simon, &quot;Singapore Bankers Take the Plunge,&quot; Banker, August 2002, p. 45. Retrieved 15 November 2015&lt;/ref&gt;

2019 жылғы 16 қаңтарда UOB [[гендерлік теңдік]]ті қолдаудағы қызметі үшін алғаш рет [[Bloomberg]] Gender-Equality Index (GEI) индексіне енгізілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|title=Bloomberg Gender-Equality Index Doubles in Size, Recognizing 230 Companies Committed to Advancing Women in the Workplace|publisher=[[Bloomberg News]]|date=16 January 2019|access-date=1 February 2020|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414192852/https://www.bloomberg.com/company/press/2019-bloomberg-gender-equality-index/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seow |first1=Joanna |title=Four local firms lauded for furthering women's equality |url=https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |website=The Straits Times |access-date=23 July 2020 |date=19 January 2019 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724031407/https://www.straitstimes.com/singapore/manpower/four-local-firms-lauded-for-furthering-womens-equality |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 14 қаңтарда UOB [[Citigroup]] компаниясының Индонезия, Малайзия, Таиланд және Вьетнамдағы тұтынушылық банкинг бизнесін шамамен 5 млрд [[Сингапур доллары|S$]] сомасына сатып алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|title=UOB to acquire Citi's consumer business in 4 Asean markets for almost $5b|publisher=The Straits Times|date=14 January 2022|access-date=30 June 2022|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822092159/https://www.straitstimes.com/business/banking/uob-to-buy-citis-consumer-business-in-4-asean-countries-for-about-49-billion|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Акционерлер ==
2017 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша он ірі акционер:&lt;ref name=&quot;UOB Annual Report 2016&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |title=UOB Annual Report 2016 |access-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127074325/http://www.uobgroup.com/assets/pdfs/investor/annual/UOB_Annual_Report_2016.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!Акционер атауы
!Акциялар саны
!%*
|-
|1.
|Citibank Nominees Singapore Pte Ltd
|300,184,672
|18.35
|-
|2.
|DBS Nominees (Private) Limited
|278,681,033
|17.04
|-
|3.
|DBSN Services Pte. Ltd.
|141,007,324
|8.62
|-
|4.
|United Overseas Bank Nominees (Private) Limited
|134,666,910
|8.23
|-
|5.
|Wee Investments Pte Ltd
|128,119,445
|7.83
|-
|6.
|Wah Hin &amp; Co Pte Ltd
|83,858,671
|5.13
|-
|7.
|HSBC Singapore (Nominees) Pte Ltd
|82,830,186
|5.06
|-
|8.
|Tai Tak Estates Sendirian Berhad
|68,168,000
|4.17
|-
|9.
|[[UOB-Kay Hian|UOB Kay Hian Private Limited]]
|41,198,717
|2.52
|-
|10
|C Y Wee &amp; Co Pte Ltd
|36,319,299
|2.22
|}
''* Пайыз қазынашылық акцияларды есептемегендегі шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.''

== Еншілес компаниялар мен бірлескен кәсіпорындар ==
Барлық еншілес компаниялардың штаб-пәтері Сингапурдағы [[UOB Plaza]] ғимаратында орналасқан.

;Еншілес компаниялар
* Far Eastern Bank Limited — 2017 жылы біріктірілді&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 August 2017 |title=Far Eastern Bank completes merger with UOB |url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/far-eastern-bank-completes-merger-uob |access-date=15 January 2026 |website=Singapore Business Review}}&lt;/ref&gt;
* UOB Bullion and Futures Limited
* UOBBF Clearing Limited
* United Overseas Insurance Limited
* UOB Asia Investment Partners Pte. Ltd.
* UOB Asset Management Ltd&lt;ref name=&quot;GlobalDatabase&quot;&gt;{{Cite web |date=1986-01-17 |title=UOBAM - company information, Financial statements,  Ultimate Beneficial Owners - Globaldatabase.com |url=https://sg.globaldatabase.com/company/uob-asset-management-ltd |website=Global Database |language=en}}&lt;/ref&gt;
* UOB-SM Asset Management Pte. Ltd.
* UOB Venture Management Private Limited

;Бірлескен кәсіпорындар
* United Orient Capital Pte. Ltd

;Қауымдастырылған компаниялар
* [[UOB-Kay Hian|UOB Kay Hian Private Limited]]

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Сингапур банктері]]
[[Санат:1935 жылы құрылған банктер]]
[[Санат:Сингапур брендтері]]
[[Санат:Штаб-пәтері Сингапурда орналасқан трансұлттық компаниялар]]
[[Санат:1935 жылы Сингапурда құрылғандар]]
[[Санат:Сингапур қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Straits Times Index құрамындағы компаниялар]]
[[Санат:S&amp;P Asia 50 құрамындағы компаниялар]]</text>
      <sha1>7hm9ujfuudkrkfxz2qbizenj19tnk1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сингапур қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786498</id>
    <revision>
      <id>3654090</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Сингапур қор биржасы]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Сингапур компаниялары]]</comment>
      <origin>3654090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="1i4sae4ntu8e71m1rtvg3z868s25oda" xml:space="preserve">[[Санат:Сингапур қор биржасы]]
[[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Сингапур компаниялары]]</text>
      <sha1>1i4sae4ntu8e71m1rtvg3z868s25oda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сингапур қор биржасы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786499</id>
    <revision>
      <id>3654091</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Сингапур қор биржалары]]</comment>
      <origin>3654091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="ac2ki0pbpidtbjcakbfe9y9te5ao120" xml:space="preserve">[[Санат:Сингапур қор биржалары]]</text>
      <sha1>ac2ki0pbpidtbjcakbfe9y9te5ao120</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Сингапур қор биржалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786500</id>
    <revision>
      <id>3654092</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]] [[Санат:Азия елдері бойынша қор биржалары]] [[Санат:Сингапур қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Сингапурдағы қаржы]]</comment>
      <origin>3654092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="lm8oo476a8xdz4knx53q0j8ip0gw1wx" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша қор биржалары]]
[[Санат:Азия елдері бойынша қор биржалары]]
[[Санат:Сингапур қаржылық қызметтер компаниялары]]
[[Санат:Сингапурдағы қаржы]]</text>
      <sha1>lm8oo476a8xdz4knx53q0j8ip0gw1wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Азия елдері бойынша қор биржалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786501</id>
    <revision>
      <id>3654093</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Азия қор биржалары]] [[Санат:Азия елдері бойынша қаржылық қызметтер]]</comment>
      <origin>3654093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="qtasgfawoi34w88r4dh8ay6iphbgqff" xml:space="preserve">[[Санат:Азия қор биржалары]]
[[Санат:Азия елдері бойынша қаржылық қызметтер]]</text>
      <sha1>qtasgfawoi34w88r4dh8ay6iphbgqff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Азия қор биржалары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>786502</id>
    <revision>
      <id>3654094</id>
      <timestamp>2026-09-13T08:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]] [[Санат:Азиядағы қаржы]] [[Санат:Азияда орналасқан іскерлік ұйымдар]]</comment>
      <origin>3654094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="tidupfif1y1xpijly7e79m7rufy3ef3" xml:space="preserve">[[Санат:Құрлықтар бойынша қор биржалары]]
[[Санат:Азиядағы қаржы]]
[[Санат:Азияда орналасқан іскерлік ұйымдар]]</text>
      <sha1>tidupfif1y1xpijly7e79m7rufy3ef3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастан Талғатұлы Сәтбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786504</id>
    <redirect title="Дастан Талғатұлы Сатпаев" />
    <revision>
      <id>3654167</id>
      <timestamp>2026-09-13T11:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khan Tengri</username>
        <id>21798</id>
      </contributor>
      <comment>Khan Tengri [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] бетін [[Дастан Талғатұлы Сатпаев]] бетіне жылжытты: https://fckairat.com/kz/player/dastan-satpaev-8824/</comment>
      <origin>3654167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="t4vug7idtwssoy8h2jhbainey1j7nx9" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Дастан Талғатұлы Сатпаев]]</text>
      <sha1>t4vug7idtwssoy8h2jhbainey1j7nx9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>